3692 Voorlopige Jaarstukken 2023 GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden
Tekst van het document
Voorlopige Jaarstukken 2023 Van de Gemeenschappelijke Regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden
Vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur dd. 25 april 2024 GR 2024/023
Pagina 1 van 82
Inhoud Voorwoord ....................................................................................................................... 1 Algemene leeswijzer ........................................................................................................ 2 Deel 1: Jaarverslag van de GR .......................................................................................... 3 Leeswijzer jaarverslag ..................................................................................................... 3 1.
Programmaverantwoording ................................................................................... 4 1.1
Samenvattend financieel overzicht ................................................................... 4
1.2
Nacalculatie en voorstel resultaatbestemming ................................................... 5
1.3
Programmaverantwoording Regionale GGD-taken .............................................. 6
1.4
Programmaverantwoording Veilig Thuis ........................................................... 30
1.5
Programmaverantwoording GR-ondersteuning en overhead ............................... 43
2.
Paragrafen .......................................................................................................... 44 2.1
Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................... 44
2.2
Bedrijfsvoering ............................................................................................. 47
Deel 2: Jaarrekening van de GR ...................................................................................... 51 Leeswijzer jaarrekening ................................................................................................. 51 1.
Baten en lasten ................................................................................................... 52 1.1
Overzicht van baten en lasten ........................................................................ 52
1.2
Meerkosten programma corona GGD............................................................... 53
1.3
Toelichting baten en lasten programma regionale GGD-taken ............................ 55
1.4
Toelichting baten en lasten programma Veilig Thuis .......................................... 61
1.5
Toelichting baten en lasten overhead .............................................................. 63
1.6
Overige toelichtingen op baten en lasten ......................................................... 64
2.
Balans ................................................................................................................ 67 2.1
Balans per 31 december 2023 ........................................................................ 67
2.2
Toelichting op de balans ................................................................................ 68
2.3
Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ........................................... 70
2.4
Gebeurtenissen na balansdatum ..................................................................... 71
3.
Bijlagen bij de jaarrekening ................................................................................ 72 3.1
Eindafrekeningen.......................................................................................... 72
3.2
Overzichten conform Financieel Statuut ........................................................... 77
3.3
Overzichten taakvelden conform BBV .............................................................. 78
3.4
Verantwoording rechtmatigheid dagelijks bestuur GR ........................................ 79
3.5
Controleverklaring ........................................................................................ 79
Deel 3: Besluit ................................................................................................................ 80
Deel 1 Jaarverslag
Voorwoord Beste lezer, Met deze jaarstukken blikt het bestuur van de gemeenschappelijke regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden terug op het jaar 2023. Het was een jaar waarin zowel GGD Haaglanden als Veilig Thuis Haaglanden goed op koers zijn om de gestelde doelen te realiseren. Voor de GGD stond in 2023 niet alles meer in het teken van coronabestrijding, maar was er ruimte om te werken aan nieuwe ontwikkelingen. En bij Veilig Thuis is in 2023 het personeelsbestand steeds meer op orde gekomen waardoor er een inhaalslag kon worden gemaakt ten aanzien van de wachtlijst. Een belangrijk thema in 2023 binnen de ambitie gezonde leefomgeving was luchtkwaliteit. In oktober 2023 publiceerde GGD Haaglanden de resultaten van het onderzoek naar luchtkwaliteit in onze regio. Uit de bevindingen blijkt dat de gezondheidsschade door luchtvervuiling in onze regio boven het landelijk gemiddelde ligt. Deze onderzoeksresultaten en de impact op de gezondheid van inwoners vindt het bestuur verontrustend. De gezondheid van inwoners is voor het bestuur van groot belang en daarom zetten de negen gemeenten in Haaglanden afzonderlijk en gezamenlijk al in op een goede luchtkwaliteit. Ook na 2023 wordt hier verder aan gewerkt. Het programma corona is in 2023 volledig onderdeel geworden van de taak Algemene Infectieziektebestrijding.
De inzet van GGD Haaglanden in het kader van coronabestrijding was met name gericht op de vaccinatiecampagne in het najaar. Landelijke ontwikkelingen waar de GGD een bijdrage aan heeft geleverd zijn de werkzaamheden in het kader van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Zo heeft GGD Haaglanden bijgedragen aan de regiobeelden van de twee zorgverzekeringsregio’s en van de regio ROAZ West. Deze regiobeelden geven inzicht in de gezondheid en gezondheidsverschillen van inwoners van Haaglanden. Voor Veilig Thuis Haaglanden stond 2023 in het teken van het verder werken aan de ontwikkelopgave om een stabiele organisatie te realiseren. Er zijn goede resultaten geboekt op het behoud van personeel en de werving van vast en tijdelijk personeel. De personele bezetting is beter op orde. Hierdoor kon er extra ingezet worden op terugdringen van het aantal casussen op de wachtlijst. De afname van de wachtlijst is in lijn met de ambitie van het bestuur om de wachtlijst verder terug te dringen en blijft ook komend jaar prioriteit. De instroom van het aantal meldingen en adviezen was in 2023 lager dan begroot. Hierdoor was er meer ruimte om in te zetten op een tijdige screening van de spoedbeoordeling als onderdeel van het triagebesluit. Daarnaast is er in 2023 gestuurd op een kwalitatief betere afronding van het triagebesluit door Veilig Thuis Haaglanden.
Door een completere triage aan de voorkant kan beter doorverwezen worden naar passende hulpverlening en wordt voorkomen dat casussen onnodig op de wachtlijst komen. We zijn als bestuur trots op de inzet van GGD Haaglanden en Veilig Thuis Haaglanden en zijn hen dankbaar voor weer een jaar werken aan een gezond en veilig Haaglanden. Namens het Algemeen Bestuur van GGD en Veilig Thuis Haaglanden, Marieke van Bijnen Voorzitter
Deel 1 Jaarverslag
pagina 1
Algemene leeswijzer Voor u liggen de Jaarstukken 2023 van de Gemeenschappelijke Regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden (GR). De negen deelnemende gemeenten zijn: Delft, Den Haag, LeidschendamVoorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. Conform het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten bestaan de jaarstukken uit twee delen die zelfstandig leesbaar zijn: het jaarverslag en de jaarrekening. In deel 1, de Programmaverantwoording, wordt inhoudelijk verantwoording gegeven van de activiteiten en resultaten in het programma Regionale GGD-taken, het programma Veilig Thuis en het programma GR-ondersteuning. In deel 2, de Jaarrekening, worden de financiële resultaten en de financiële positie van de GR nader toegelicht. In deel 3 volgt de besluitvorming over en naar aanleiding van de jaarstukken.
Deel 1 Jaarverslag
pagina 2
Deel 1: Jaarverslag van de GR Leeswijzer jaarverslag Het Jaarverslag 2023 bestaat uit twee delen: o Hoofdstuk 1: De Programmaverantwoording o Hoofdstuk 2: De Paragrafen De Programmaverantwoording begint met een samenvatting (1.1). In de volgende paragraaf (1.2) is het voorstel van de resultaatbestemming opgenomen. De Programmaverantwoording gaat vervolgens in op de te onderscheiden programma’s: het programma Regionale GGD-taken (1.3) en het programma Veilig Thuis (1.4). De Programmaverantwoording zet per programma uiteen: o Welke doelen zijn bereikt o Wat daarvoor is gedaan o Wat dat heeft gekost Tot slot wordt in de programmaverantwoording inzicht gegeven in de GR-ondersteuning en overhead (1.5). Na de Programmaverantwoording volgen de paragrafen Weerstandsvermogen en risicobeheersing (2.1) en Bedrijfsvoering (2.2). In de paragraaf Bedrijfsvoering is de stand van zaken opgenomen van de zienswijzen die gemeenteraden hebben gegeven.
Deel 1 Jaarverslag
pagina 3
1. Programmaverantwoording 1.1
Samenvattend financieel overzicht
In onderstaande tabel zijn de baten en lasten van de gemeenschappelijke regeling opgenomen met een onderverdeling naar de programma´s: GGD, Veilig Thuis en GR-ondersteuning en overhead. Conform de BBV-voorschriften wordt per programma inzicht gegeven in de lasten met betrekking tot de overhead. Tabel GR1: Overzicht baten en lasten per onderdeel van de GR (bedragen X €1.000 afgerond) Primaire
Actuele
Realisatie
begroting
begroting
2023
Verschil
Programma Regionale GGD-taken Baten
21.172
26.391
23.658
-2.733
Lasten
-16.023
-20.960
-18.227
2.733
Saldo
5.149
5.431
5.431
0
Baten Programma Testen & Traceren en Vaccineren
p.m.
10.656
6.198
-4.458
Lasten Programma Testen & Traceren en Vaccineren
p.m.
-10.656
-6.067
4.589
Saldo Programma Testen & Traceren en Vaccineren
p.m.
0
131
131
Totaal saldo baten en lasten
5.149
5.431
5.562
131
Toevoeging (-)/Onttrekking aan reserves (+)
100
184
184
0
Totaal programma Regionale GGD-taken
5.249
5.615
5.746
131
Baten
18.979
19.355
19.482
127
Lasten
-13.171
-13.683
-13.484
199
Saldo
5.808
5.672
5.998
326
0
486
486
0
5.808
6.158
6.484
326
Baten GR-ondersteuning
439
511
739
228
Lasten GR-ondersteuning
-439
-511
-468
43
Lasten Programma Testen & Traceren en Vaccineren
p.m.
0
-131
-131
-5.249
-5.615
-5.615
0
Programma Veilig Thuis
Toevoeging (-)/Onttrekking aan reserves (+) Totaal programma Veilig Thuis GR-ondersteuning en overhead
Lasten overhead GGD Lasten overhead Veilig Thuis Totaal GR-ondersteuning en overhead
-5.688
-6.158
-6.158
0
-10.937
-11.773
-11.633
140
0
0
0
0
120
0
326
326
Recapitulatie Totaal resultaat GGD inclusief overhead Totaal resultaat Veilig Thuis inclusief overhead Totaal resultaat GR-ondersteuning Totaal GR GGD en VT
Deel 1 Jaarverslag
0
0
271
271
120
0
597
597
pagina 4
Uit de tabel van baten en lasten blijkt dat het resultaat op totaalniveau voor de gemeenschappelijke regeling GGD en VT in 2023 € 597.000 voordelig is. Uit onderstaande specificatie blijkt hoe dit resultaat is opgebouwd.
Specificatie van het resultaat Gemeenschappelijke Regeling GGD/VT (x € 1.000 afgerond) Baten uit deelnemersbijdragen GGD en bijdragen derden GGD
29.856
Lasten vergoeding uitvoeringsorganisatie (incl. overhead) GGD
-30.040
Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening Regionale GGD-taken
-184
Baten uit deelnemersbijdragen VT
19.482
Lasten vergoeding uitvoeringsorganisatie (incl. overhead) VT
-19.642
Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening Veilig Thuis
-160
Baten uit deelnemersbijdragen GR-ondersteuning en bijdragen derden
739
Lasten GR-ondersteuning
-468
Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening GR-ondersteuning
271
Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening
-73
Onttrekking aan bestemmingsreserve GGD
184
Onttrekking aan bestemmingsreserve Veilig Thuis
486
Onttrekking aan bestemmingsreserves
670
Resultaat GR GGD & Veilig Thuis voor bestemming
597
1.2
Nacalculatie en voorstel resultaatbestemming
GGD Het resultaat op het onderdeel GGD is voor de gemeenschappelijke regeling € 184.000 negatief. Dit resultaat wordt afgedekt door een onttrekking van hetzelfde bedrag aan de bestemmingsreserve GGD, conform eerdere besluitvorming in het AB. Conform de spelregels uit het Financieel Statuut vinden met betrekking tot de GGD de volgende nacalculaties van de deelnemersbijdragen plaats: o Toezicht kinderopvang: via de GR wordt in totaal € 362.000 aan de deelnemende gemeenten terugbetaald. o Taken Wet op de lijkbezorging: via de GR wordt in totaal € 91.000 incl. btw door deelnemers bijbetaald. o Verrekening compensabele btw: in de begroting 2023 en de op basis daarvan gefactureerde voorschotbedragen voor de deelnemersbijdragen is rekening gehouden met btw, via de GR betalen de deelnemers achteraf nog € 21.000 en kunnen hiervoor compensatie krijgen uit het btw Compensatiefonds. Met deze nacalculaties is reeds rekening gehouden in de gepresenteerde baten en lasten voor het onderdeel GGD. Veilig Thuis Het resultaat op het onderdeel Veilig Thuis is voor de gemeenschappelijke regeling € 160.000 negatief. De betaalde vergoeding aan de uitvoeringsorganisatie is hoger dan de deelnemersbijdragen, daarbij is rekening gehouden met de verrekening die nog plaats zal vinden met de gemeenten ten aanzien van de compensabele btw.
Het negatieve resultaat wordt gecompenseerd door de geraamde onttrekking aan de bestemmingsreserve Veilig Thuis van € 486.000. Na verwerking van deze begrote onttrekking is sprake van een positief resultaat van € 326.000. Dit komt doordat het budget op het onderdeel versterken lokale teams op het gebied van huiselijk geweld niet volledig benut is. Het AB stelt voor om dit budget van € 226.000, net als voorgaande jaren, toe te voegen aan de bestemmingsreserve Versterken lokale teams, zodat het beschikbaar blijft voor de gemeenten voor dit doel. Daarnaast
Deel 1 Jaarverslag
pagina 5
is het resultaat op de taak Meldingen (vast + flexibel) € 100.000. Het AB stelt voor dit budget via de bestemmingsreserve VTH te behouden bij de GR te behoeve van de personele inzet voor het afhandelen van meldingen in 2024. Met betrekking tot Veilig Thuis zal onderstaande nacalculatie van de deelnemersbijdragen plaatsvinden: o Verrekening compensabele btw: in de begroting 2023 en de op basis daarvan gefactureerde voorschotbedragen voor de deelnemersbijdragen is rekening gehouden met btw, via de GR betalen de deelnemers achteraf nog € 126.000 en kunnen hiervoor compensatie krijgen uit het btw Compensatiefonds. Met deze nacalculatie is reeds rekening gehouden in de gepresenteerde baten en lasten voor het onderdeel Veilig Thuis. Op het onderdeel GR-ondersteuning is sprake van een voordelig resultaat van € 271.000. Het AB stelt voor dit resultaat toe te voegen aan de bestemmingsreserves GGD en VT bij de GR (verdeling 50/50). Hierdoor kunnen incidentele uitgaven in 2024 gedekt worden vanuit de reserves en hoeft de deelnemersbijdrage daarvoor niet omhoog. Zie voor een nadere toelichting van de voorgestelde inzet van deze middelen het document: Ontwerp begrotingswijziging 2024.
1.3
Programmaverantwoording Regionale GGD-taken
In dit hoofdstuk wordt (inhoudelijke) verantwoording afgelegd over de regionale GGD-taken. In de ontwerpbegrotingen en begrotingswijzigingen tot en met 2024 zijn de taken steeds geordend naar de vijf pijlers van de publieke gezondheid. Deze indeling naar pijlers is verouderd en wordt bij de aankomende ontwerpbegroting 2025 en begrotingswijziging 2024 losgelaten. Voortaan wordt in de p&c-documenten de indeling van de vijf ambities van GGD Haaglanden uit de Visie 2030 gehanteerd. Vanwege de vergelijkbaarheid met de begroting 2023 is deze verantwoording 2023 nog gebaseerd op de indeling naar de vijf pijlers publieke gezondheid. Hierbij wordt per taak aangegeven: ‘wat hebben we bereikt’, ‘wat hebben we daarvoor gedaan’ en ‘wat hebben we daarbij ingezet’. Bij iedere taak zijn waar mogelijk realisatiecijfers opgenomen. De bestrijding van het coronavirus vanuit het programma Corona 2023 is in dit hoofdstuk verantwoord onder de reguliere taken. De context van publieke gezondheid in Haaglanden GGD Haaglanden werkt voor meer dan 1,1 miljoen inwoners in een gebied van ruim 450 km². Negen gemeenten, variërend van grote stad (en bijbehorende grote stadsproblematiek), 100.000plus steden met een grote bevolkingsdichtheid, tot landelijke dorpskernen in een agrarisch gebied.
Een regio met een hoge bevolkingsdichtheid, grote gezondheidsverschillen, agrarische activiteiten (waaronder glastuinbouw), industrie, dienstverlening en toerisme. Met de regeringszetel, het Koninklijk Huis en de ambassades binnen haar grenzen en (daarmee) een sterke nationale en internationale functie. Met intensieve verkeersstromen, met transport van grote aantallen personen en goederen, over het spoor en over de vele drukke (snel)wegen. De verwachting is dat de bevolking in de komende jaren verder groeit, wat bijvoorbeeld leidt tot verdichting van de gebouwde omgeving. In het sociaal domein hebben gemeenten een grote rol in de ondersteuning van hun inwoners. Gemeenten en zorgverzekeraars zijn steeds meer op elkaar aangewezen om preventie, zorg en ondersteuning met elkaar te verbinden. In deze ontwikkeling staat GGD Haaglanden voor betrouwbare publieke gezondheid. Het wettelijk kader De Wet publieke gezondheid (WPG) is het belangrijkste kader waarbinnen GGD Haaglanden het regionale Programma Publieke Gezondheid realiseert voor alle gemeenten en voor alle inwoners in de regio Haaglanden. Naast de WPG zijn ook aan de orde: de Wet op de lijkbezorging, de Wet Kinderopvang, de Wet bevolkingsonderzoek, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de Wet veiligheidsregio’s, het Warenwetbesluit Tatoeëren en Piercen en de APV (seksinrichtingen).
En voor GGD Haaglanden als zorgaanbieder is de zorgwetgeving van toepassing, zoals de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) en de Wet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG). Visie 2030 Vanuit de wettelijke taken bewaakt, beschermt en bevordert GGD Haaglanden nu en in de toekomst de publieke gezondheid. GGD Haaglanden heeft vijf ambities onderscheiden in de Visie 2030, die in 2021 is vastgesteld door het Algemeen Bestuur (AB) van de GR. Vanuit de benoemde
Deel 1 Jaarverslag
pagina 6
uitgangspunten (werken vanuit positieve gezondheid, werken met een integrale blik aan preventie) en de kernwaarden (toegewijd, deskundig, proactief, onafhankelijk) geeft de GGD invulling aan deze ambities: i. ii. iii. iv. v.
Voorvechter gelijke kansen op een goede gezondheid Adviseur voor een gezonde leefomgeving Regionale partner acute problemen publieke gezondheid Veilig vangnet waar dat (nog) ontbreekt Deskundige, proactieve organisatie
In de bestuursrapportages van 2023 zijn illustraties opgenomen van activiteiten die de GGD heeft uitgevoerd in 2023 om deze ambities te realiseren. Deze illustraties komen deels ook terug bij de verantwoording per taak in deze jaarstukken. De Visie 2030, uitgewerkt in ambities, staat centraal bij wat de GGD heeft gedaan. Overige taken GGD Haaglanden De Jaarstukken hebben betrekking op de taken die vallen onder de Gemeenschappelijke Regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden (GR). Naast deze regionale taken voert GGD Haaglanden ook lokale taken uit, zoals het programma Kansrijke Start of de bijdrage aan Gezonde Scholen en ook taken die bekostigd worden door centrumgemeenten Den Haag en Delft (bijvoorbeeld Geweld in Afhankelijkheidsrelaties). Vanaf 2023 zijn er twee specifieke uitkeringen op basis waarvan GGD Haaglanden budget ontvangt van het ministerie van VWS en waarvan de verantwoording via de jaarstukken van de VWS verloopt. Het gaat om de regeling die gericht is op het versterken van de pandemische paraatheid en om de regeling in het kader van de basiscapaciteit voor corona vaccinaties.
Pijler 1: Monitoren, signaleren, adviseren 1.1
IZA en GALA
Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) heeft als doel om de zorg goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Om deze transitie te realiseren, is het nodig om het preventieve gezondheidsbeleid te versterken zoals beschreven in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Aangezien deze bewegingen vanuit het huidige systeem onvoldoende kunnen worden gemaakt, zijn de IZA- en GALA-akkoorden afgesloten. Alle betrokken partijen hebben het afgelopen jaar een start gemaakt met de uitvoering van beide akkoorden. Vanuit de GGD hebben we hierin een belangrijke rol vervuld als regionale kennispartner en adviseur van de gemeenten in regio Haaglanden.
Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? • • • •
• • •
Advisering op integrale plannen van aanpak van alle gemeenten in de regio (GALA). Gespreksleidraden opgesteld voor de ketens Kansrijke Start, Kind naar Gezonder Gewicht en Valpreventie. Met iedere gemeente zijn er op basis van deze leidraden adviesgesprekken gevoerd over de totstandkoming van de lokale ketenaanpakken. Inbrengen van kennis en expertise in de totstandkoming van de regiobeelden. Samen met JGZ het aanstellen en aansturen van drie regionale ketencoördinatoren op de thema's Kansrijke Start, Kind naar Gezonder Gewicht en Valpreventie. Hier wordt in 2024 vervolg aan gegeven in samenwerking/afstemming met de gemeenten en zorgkantoren DSW en CZ. Opleveren van een overzichtsrapport wat per keten aanwezig is in regio Haaglanden en een verkenning van kansen en mogelijkheden voor regionale samenwerking. In het rapport is ook een advies opgenomen over de mogelijke rol van GGD Haaglanden en JGZ. Bijdragen aan de regioplannen in de CZ-regio, de DSW-regio en de ROAZ-regio West. Dit betrof met name inbreng op de onderwerpen preventie en gezond leven. Voor de actielijn preventie in de CZ-zorgkantoorregio is Annette de Boer bestuurlijke trekker. Organiseren van een kick-off bijeenkomst voor GGD-medewerkers om kennis en ervaringen uit te wisselen op het thema terugdringen van gezondheidsachterstanden. Dit thema loopt als rode draad door zowel het IZA als GALA akkoord.
Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? •
De ambities van de visie 2030 sluiten aan bij de doelstellingen in het IZA en GALA. Het vergroten van kansengelijkheid en terugdringen van gezondheidsachterstanden (ambitie 1)
Deel 1 Jaarverslag
pagina 7
loopt als een rode draad door beide akkoorden. Om gemeenten goed bij deze transitie te ondersteunen vraagt dat van de GGD dat wij ons deskundig en proactief opstellen (ambitie 5). Voor het maken van de beweging van zorg naar preventie is het van belang om de verbinding te leggen tussen het sociaal, medische en fysieke domein (ambitie 2) en kwetsbare inwoners waar nodig een vangnet te bieden (ambitie 4) Tenslotte hopen we, door op al deze domeinen in te zetten, dat (acute) gezondheidsproblemen zoveel mogelijk worden voorkomen (ambitie 3).
1.2
Epidemiologie
Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? GGD Haaglanden heeft op gemeentelijk niveau de gezondheidssituatie en leefstijl van de burgers in de regio Haaglanden inzichtelijk gemaakt. Hiernaast zijn epidemiologische adviezen aan de Haaglanden gemeenten gegeven en GGD Haaglanden heeft o.b.v. gezondheidsinzichten consultaties verstrekt aan lokale en/of regionale (zorg)instellingen. Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? Vanuit de taak epidemiologie heeft GGD Haaglanden zich beziggehouden met werkzaamheden die verband houden met de (gevolgen van de) coronacrisis en ‘reguliere’ werkzaamheden. De reguliere werkzaamheden betroffen onder meer de uitvoering van de Kindmonitor, de uitvoering van de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023, de voorbereiding van de Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2024 en actualisatie van de Gezondheidsgids Haaglanden, waarin veel informatie over de gezondheid en leefstijl. De werkzaamheden i.v.m. de coronacrisis stonden in het teken van de uitvoering van de landelijke monitor OGGZ/COVID-19, het analyseren en publiceren van de resultaten van de corona Gezondheidsmonitor JongVolwassenen 2022 en die van de corona Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2022. In het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) heeft de GGD leidraden voor ketenaanpakken opgesteld. T.a.v.
het Integraal Zorgakkoord (IZA) heeft de GGD bijgedragen aan de regiobeelden voor de zorgkantoren regio Haaglanden en WSD. Inzicht in de coronacrisis en de gevolgen De volgende werkzaamheden i.v.m. de coronacrisis, gefinancierd met rijksmiddelen, zijn uitgevoerd tot en met juni 2023: • Er is gezorgd voor een wekelijks regionaal en/of gemeentelijk surveillance inzicht in het aantal nieuwe besmettingsgevallen, het aantal ziekenhuisopnames, de rioolwatercijfers en de vaccinatiegraad. Maandelijks is voor de hele regio op wijkniveau een overzicht van de vaccinatiegraad opgeleverd. • Er is een interactief dashboard ontwikkeld, zodat de GGD snel een actueel en fijnmazig beeld heeft van besmettingen en vaccinaties. • Er is verdiepend onderzoek gedaan naar de vatbare populatie voor COVID-19 (niet gevaccineerd en niet besmet) en naar COVID-19 gerelateerde ziekenhuis- en ICopnames. Daarnaast is bijgedragen aan onderzoek naar het gebruik van rioolwaterdata voor (fijnmazige) surveillance (RIVM) en aan onderzoek naar optimalisatie van bron- en contactonderzoek (GGD Amsterdam). Vanaf juli 2023 zijn deze werkzaamheden overgenomen door de afdeling Algemene Infectieziektebestrijding van de GGD.
In opdracht van VWS en met financiering via ZonMw worden in de periode 2021-2025 extra gezondheidsmonitors uitgevoerd om de impact van het coronavirus op de gezondheid en leefstijl in verschillende leeftijdsgroepen in kaart te brengen. In het kader hiervan zijn de data van de corona Gezondheidsmonitor JongVolwassenen 2022 en van de corona Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2022 geanalyseerd en gepubliceerd op De Gezondheidsgids Haaglanden. Ook is in het kader van de corona Gezondheidsmonitor OGGZ, een bijdrage geleverd aan het eerste rapport van de landelijke monitor OGGZ/COVID-19 dat in juli is gepubliceerd. Specifieke activiteiten die in het kader van de coronacrisis zijn uitgevoerd, betreffen: • De uitkomsten van de landelijke corona Gezondheidsmonitor JongVolwassenen 2022 en van de corona Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2022 zijn geanalyseerd en gemeentelijke/regionale uitkomsten gepubliceerd in De Gezondheidsgids Haaglanden. De uitkomsten van beide monitors zijn breed gedeeld, onder andere tijdens twee online seminars voor wethouders en beleidsmedewerkers van de gemeenten en in duidingsgesprekken bij gemeenten die daar behoefte aan hadden.
Deel 1 Jaarverslag
pagina 8
•
In het kader van de corona OGGZ monitor heeft de GGD een bijdrage geleverd aan het eerste rapport van deze landelijke monitor OGGZ/COVID-19. Tevens zijn er plannen
gemaakt voor activiteiten in 2024. •
Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen voor de corona Gezondheidsmonitor JongVolwassenen 2024.
Daarnaast heeft GGD Haaglanden de volgende reguliere werkzaamheden uitgevoerd, waaronder: • De start met de voorbereidingen voor de Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen 2024. • In het kader van de Kindmonitor zijn de resultaten van het schooljaar 2021/2022 gepubliceerd op de Gezondheidsgids en gepresenteerd aan de JGZ. Ook is een nieuwe registratieronde gestart voor het schooljaar 2023/2024. Resultaten van het schooljaar 2022/2023 zijn geanalyseerd. Publicatie en presentatie van de resultaten zal in 2024 plaatsvinden. De Kindmonitor wordt uitgevoerd in samenwerking met het CJG (Den Haag) en JGZ-ZHW. Doel van de Kindmonitor is om inzicht te krijgen in de gezondheid en leefstijl van kinderen jonger dan 12 jaar. • In het kader van het inwonerspanel GGD Haaglanden zijn er twee peilingen uitgevoerd; in april 2023 (Energiecrisis) en oktober 2023 (Wat houdt u bezig?). De resultaten hiervan zijn verwerkt in twee infographics, die gedeeld zijn met beleidsmedewerkers van de regiogemeenten en gepubliceerd in De Gezondheidsgids Haaglanden. • Er zijn vier Epidemiologische Bulletins verschenen. • Diverse onderwerpen op de Gezondheidsgids Haaglanden zijn geactualiseerd tijdens een van de vier reguliere update-momenten, zoals bevolkingsomvang en -samenstelling, bevolkingsprognose, armoede, sterfte en gezonde levensverwachting.
Ook zijn diverse epidemiologische adviezen verstrekt, zoals: • (Strategische) adviezen aan professionals van binnen en buiten gemeenten, die bij kunnen dragen aan de gezondheid van inwoners van Haaglanden. • Input/adviezen naar aanleiding van vragen van diverse gemeenten.
Indicator Taak 1: gemeentelijk gezondheidsinzicht
Taak 2: epidemiologische adviezen
Deel 1 Jaarverslag
Prognose 2023 bij vaststelling begroting 1. Update Gezondheidsgids Haaglanden met gemeentelijk gezondheidsinzicht. 2. Uitvoeren Kindmonitor schooljaar 2023-2024 en analyseren en publiceren resultaten schooljaar 22/23. 3. Analyse, publicatie en presentatie van resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 4. Analyse, publicatie en presentatie van resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Volwassen & Ouderen 2022 5. Uitvoering van de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Opstellen van minimaal 20 gemeentelijk adviezen en 20 adviezen voor samenwerkingspartners.
Resultaat 2023 1. De Gezondheidsgids Haaglanden is in 2023 vier keer geactualiseerd en er zijn doorlopend onderzoekspublicaties geplaatst. 2. Het meetjaar 23/24 is gestart en loopt. De resultaten van schooljaar 22/23 zijn geanalyseerd. Presentatie en publicatie vinden in 2024 plaats. 3. De resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 zijn geanalyseerd, gepubliceerd en gepresenteerd (webinar). 4. De resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Volwassen 2022 zijn geanalyseerd, gepubliceerd en gepresenteerd (webinar). 5. De Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 is volgens planning in het najaar van 2023 uitgevoerd. Er zijn wekelijks epidemiologische data over de coronacrisis gedeeld met gemeenten, en er zijn ruim 40 adviezen gegeven aan gemeenten en samenwerkingspartners: • aan andere professionals, die kunnen bijdragen aan de gezondheid van inwoners van Haaglanden • aan gemeenten naar aanleiding van vragen vanuit de gemeenten.
pagina 9
Indicator Publicaties (rapportages, factsheets, artikelen, presentaties)
Onderzoeksprojecten
Prognose 2023 bij vaststelling begroting • 10 publicaties (rapport, factsheet, artikel) • 10 (gemeentelijke) presentaties • 4 epidemiologische bulletins
Uitvoeren van 7 onderzoeksprojecten uitmondend in publicatie.
Resultaat 2023 •
>100 publicaties, o.a. Gezondheidsgids, gemeenteprofielen en regioprofiel cGM V&O, infographics inwonerspanel en Epibul-artikelen • >20 presentaties, o.a. Kindonderzoek, cGM Jongvolwassenen, 2022 cGM V&O 2022 en Haagse Praat • vier Epibuls Uitgevoerde projecten in 2023: • CGM Jongvolwassenen 2022 (analyse en publicatie) • CGM V&O 2022 (analyse en publicatie) • GM Jeugd 2023 (uitvoering) • Kindmonitor 22/23 en 23/24 • Inwonerspanel GGD Haaglanden, peiling mrt 2023 en okt 2023 Publicaties van deze onderzoeken zijn te vinden op Gezondheidsgids Haaglanden. Hiernaast is kennis uit diverse onderzoeken van derden beschikbaar gemaakt.
Wat heeft GGD Haaglanden daarbij ingezet? Gerealiseerde lasten Taak (€) 2023 Epidemiologie €1.047.000 Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? Vanuit de taak epidemiologie heeft GGD Haaglanden vooral bijgedragen aan ambitie 1 (voorvechter gelijke kansen op een goede gezondheid) en ambitie 5 (deskundige, proactieve organisatie) van de visie 2030. Voorbeelden hiervan zijn de uitvoering van de Gezondheidsmonitor (Jeugd 2023), van de Kindmonitor en van twee peilingen voor het GGD panel (ambitie 1), de uitvoering van de corona Gezondheidsmonitors (cGM JongVolwassenen 2022, cGM V&O 2022, cGM OGGZ) (ambitie 1), het voeren van duidingsgesprekken met gemeenten, het verzorgen van webinars na afronding van de beide Corona Gezondheidsmonitors (ambitie 5). In het kader van IZA en GALA is bij de advisering (in invulling van) de regiobeelden en regioplannen voor de zorgkantoren van regio Haaglanden en WSD vooral het uitgangspunt terugdringen van gezondheidsachterstanden de insteek geweest, wat heeft bijgedragen aan ambitie 1. De actieve bijdragen op zowel regiobeelden, regioplannen en de leidraden ketenaanpakken hebben bijgedragen aan de ambitie pro-actieve en deskundige organisatie (ambitie 5).
1.3 Gezondheidsbevordering Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? GGD Haaglanden heeft gemeenten, in samenwerking met de verschillende partners in het veld, geadviseerd en ondersteund in de uitvoering en versterking van het lokale gezondheidsbeleid, door het adviseren over en het coördineren van preventieve activiteiten en het versterken van de preventie-infrastructuur. Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? Vanuit afdeling gezondheidsbevordering heeft GGD Haaglanden de deelnemende gemeenten ondersteund bij het uitvoeren en implementeren van het lokale gezondheidsbeleid: • •
Het implementeren en uitvoeren van lokale preventie-akkoorden en sportakkoorden in de verschillende gemeenten Het adviseren en ondersteunen bij het terugdringen van genotmiddelengebruik. Zo is ook dit jaar deelname aan de de IkPas-campagne gestimuleerd (gericht op vermindering van alcoholconsumptie). Ook werkt de GGD in alle gemeenten aan de campagne Stoptober (gericht op het stoppen met roken).
Deel 1 Jaarverslag
pagina 10
• • • • • • •
•
Het actief aanjagen van een rookvrije generatie als regievoerder in de uitvoeringsplannen voor een Rookvrije omgeving. Ook actief bijgedragen met advies, een regionaal digitaal netwerk, informatie en materialen. Gemeenten en partners geadviseerd over thema’s als gezonde kinderopvang, gezond mediagedrag, positieve gezondheid, relaties & seksualiteit en genotmiddelen preventie (o.a. Wassenaar). Gemeenten en partners geadviseerd over vitaliteit & ouder worden. Advisering van de Preventiecoalitie in Den Haag en Zoetermeer en van de beweging Gezond en Gelukkig Den Haag. Het stimuleren tot deelname aan programma's en advisering gericht op het terugdringen van overgewicht bij de jeugd in diverse gemeenten, zoals Leidschendam, Zoetermeer, Den Haag. Het adviseren over mentale gezondheid, gericht op veerkracht, normaliseren en welbevinden bij jongeren in diverse gemeenten, zoals Delft Leidschendam-Voorburg, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk en Westland. Het adviseren over diversiteit en gezonde seksualiteit, ook als het ingewikkeld wordt, zoals bijvoorbeeld bij de landelijke ophef in de media over de week van de Lentekriebels op PO scholen. Symposium in Zoetermeer georganiseerd voor professionals over relaties en seksualiteit.
Adviseurs Lokaal gezondheidsbeleid van de afdeling Gezondheidsbevordering zijn samen met collega's van de beleidsafdeling en leefomgeving in gesprek gegaan met alle gemeenten over GALA en de gewenste ondersteuning op de ketenaanpakken Valpreventie, Kind naar gezond gewicht/overgewichtpreventie, Kansrijke start en leefomgeving. Advisering vond plaats op plannen van aanpak GALA van alle gemeenten op hiervoor genoemde thema's.
Wat heeft GGD Haaglanden daarbij ingezet? Gerealiseerde lasten Taak (€) 2023 Gezondheidsbevordering € 1.325.000 incl. publieksinformatie Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? Via gezondheidsbevordering heeft GGD Haaglanden met name bijgedragen aan ambities 1 en 2, waarbij ze werkt vanuit een integrale blik en het gedachtengoed van positieve gezondheid. Als ‘voorvechter van gelijke kansen op goede gezondheid’ (ambitie 1) adviseerde lokaal gezondheidsbeleidsadviseurs in het kader van GALA plannen. Ook adviseert GGD Haaglanden het programma Gezond en Gelukkig Den Haag en bewonersparticipatie via bijvoorbeeld Café Positief Gezond (Delft), met als doel om bij te dragen aan leefbaarheid, geluk, en een gezonde leefstijl, daar waar de gezondheidsverschillen het grootst zijn. Aan ‘adviseur voor een gezonde leefomgeving’ (ambitie 2) is bijgedragen met o.a. diverse activiteiten gericht op een aantrekkelijke leefomgeving die uitdaagt tot bewegen. Zo hebben wij in verschillende gemeenten geadviseerd vanuit de invalshoek gezondheidsbevordering in combinatie met leefomgeving over de te ontwikkelen omgevingsvisie (Zoetermeer, Den Haag, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp en Delft).
1.4
Beleidsadvisering
Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? De GGD heeft op strategisch niveau gemeenten, het bestuur van de GR GGD en VT Haaglanden, de directie, afdelingen van GGD Haaglanden en ketenpartners in de regio Haaglanden geadviseerd en ondersteund bij het ontwikkelen van doelmatige en doeltreffende beleidskaders voor (lokaal/regionaal) volksgezondheidsbeleid. Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? Het beleidsteam van GGD Haaglanden heeft: • gemeenten geadviseerd en heeft deelgenomen aan sessie over lokale preventie-akkoorden en lokale nota's gezondheidsbeleid. • lokale kernboodschappen gepresenteerd aan gemeenten, waarbij integrale beleidsadviezen zijn gegeven. Deze beleidsadviezen zijn mede gebaseerd op de bevindingen van de Gezondheidsmonitor Volwassen en Ouderen 2022 en de coronagezondheidsmonitor Jeugd
Deel 1 Jaarverslag
pagina 11
• • • •
•
2021. Daarnaast is bij het opstellen van de beleidsadviezen rekening gehouden met actualiteiten en de lokale context en speerpunten binnen gemeenten. gemeenten geadviseerd over de herijking van het lokaal Sportakkoord. input geleverd aan gemeenten voor beantwoording van raadsvragen over diverse onderwerpen zoals bijvoorbeeld het Sense-spreekuur, suïcidepreventie en de aanrijtijden van de ambulance. geadviseerd over ontwikkelingen rondom IZA en GALA, onder andere op het gebied van integrale plannen van aanpak, regiobeelden en –plannen en monitoring en evaluatie. ingezet op het versterken van beleidsadviezen door meer verbinding te leggen met door de GGD uitgevoerde onderzoeken. Om dit te realiseren zijn de afdeling epidemiologie en het cluster beleidsadvisering samengevoegd tot één afdeling (Epidemiologie en Beleidsadvisering). Hiermee kunnen (uitkomsten van) onderzoeken beter worden geduid en kan epidemiologische expertise steviger worden ingebed in de beleidsadvisering aan gemeenten. bijeenkomsten georganiseerd voor de raadsleden van de gemeenten in regio Haaglanden om hen te informeren over de taken en verantwoordelijkheden van de GGD en actuele ontwikkelingen op het gebied van publieke gezondheid. Meegewerkt aan de oplevering van het GGD-rapport over luchtverontreiniging in de regio Haaglanden.
Dit rapport is opgesteld naar aanleiding van een regionale kernboodschap over luchtkwaliteit. Ook is een regionale informatiebijeenkomst georganiseerd waar wethouders en ambtenaren van zowel het sociale als fysieke domein bij aanwezig waren.
Wat heeft GGD Haaglanden daarbij ingezet? Gerealiseerde lasten 2023 Taak (€) Beleidsadvisering
€ 769.000
Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? Deze taak heeft bijgedragen aan alle ambities door het realiseren en het samenbrengen van verschillende afdelingen, gemeenten en ketenpartners om onderwerpen vanuit integraliteit te benaderen. Vanuit beleidsadvisering werden ook de Visie 2030 en de ambities uitgedragen naar de andere afdelingen binnen de GGD, gemeenten en ketenpartners. Zo is de Visie 2030 bijvoorbeeld verwerkt in de presentaties van de lokale Kernboodschappen aan gemeenten.
1.5
Preventieve ouderengezondheidszorg
Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? De preventieve ouderenzorg is integraal uitgevoerd vanuit de taken gezondheidsbevordering, epidemiologie, beleidsadvisering, leefomgeving (bijvoorbeeld ten aanzien van koolmonoxide, hitte en koude) en infectieziektebestrijding (bijvoorbeeld ten aanzien van antibioticaresistentie). Deze regionale inzet is een wettelijke taak vanuit de Wet publieke gezondheid. We willen het ouderengezondheidsbeleid op gemeentelijk niveau versterken door deze integrale inzet van activiteiten, opdat ouderen zo zelfredzaam mogelijk, met eigen regie en een goede kwaliteit van leven, kunnen deelnemen aan de samenleving. Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? Het versterken van het ouderengezondheidsbeleid op gemeentelijk niveau door de inzet van activiteiten die eraan bijdragen dat ouderen zo zelfredzaam mogelijk, met eigen regie en een goede kwaliteit van leven, kunnen deelnemen aan de samenleving. We vragen we aandacht voor een focus op ouderen in lopende processen waar het gaat om gezonde leefstijl. Dit kan zijn in de sport- en preventieakkoorden maar zeker ook in de huidige ontwikkelingen in vitaal ouder worden, valpreventie en andere onderdelen in de GALA/IZA onderwerpen. In het kader van ouderengezondheidsbeleid participeert de GGD in netwerken rond gezondheid, welbevinden en vitaliteit.
Daarnaast is in 2023 de vierde editie van het Magazine Vitaal Ouder Worden met gerichte informatie voor ouderen en hun mantelzorgers over gezond leven is verschenen. Er zijn 15.000 exemplaren verspreid onder ouderen in de regio Haaglanden, veelal door de professionals en vrijwilligers die met ouderen werken zoals welzijn en ouderenbonden.
Deel 1 Jaarverslag
pagina 12
Wat heeft GGD Haaglanden daarbij ingezet? Gerealiseerde lasten* Taak (€) Preventieve ouderengezondheidszorg *Deze lasten vallen binnen andere taken van GGD Haaglanden Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? De taken en activiteiten van preventieve ouderenzorg hebben vooral bijgedragen aan de ambities ‘Voorvechter gelijke kansen op een goede gezondheid’ en ‘Adviseur voor een gezonde leefomgeving’. De GGD trachtte vooral voor deze doelgroep de gezonde keus toegankelijk en makkelijk te maken, waarbij ook de inrichting van de sociale en fysieke omgeving een rol speelde. Denk bijvoorbeeld aan de hitteplannen. Op dit terrein is nauw samengewerkt met de afdeling Leefomgeving van GGD Haaglanden, maatschappelijke partners in de regio en gemeenten.
1.6
Regeling onverzekerden
Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? Deze GGD-taak betreft het informeren van gemeenten over onverzekerden voor wie de zorgverlener een verzoek tot vergoeding van gemaakte kosten heeft ingediend bij GGD GHOR Nederland. Het doel is dat gemeenten vervolgacties initiëren (zoals het verzorgen van een (zorg)verzekering, een briefadres, uitkering en eventueel, vervolgzorg). Als het om een dak- of thuisloze gaat, gaat het eventueel om het oppakken van vervolghulp. Vanaf 1 april 2022 is het advies van GGD GHOR Nederland opgevolgd om het de regeling ‘on hold’ te zetten. GGD Haaglanden heeft deze taak in 2023 niet uitgevoerd.
Pijler 2: Uitvoerende taken gezondheidsbescherming 2.1
Algemene infectieziektebestrijding
Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? In de Wet publieke gezondheid staan taken die aan de gemeenten zijn opgedragen en die de GGD moet uitvoeren op het gebied van infectieziektebestrijding zoals het vroegtijdig opsporen, behandelen en beschermen tegen infectieziekten, het voorkómen van verdere verspreiding van infectieziekten en het vergroten van de kennis om de kans op infectieziekten te verminderen. Om bovenstaand hoofddoel te bereiken, is ingezet om verder vorm te geven aan de volgende kerntaken: • Bestrijden van infectieziekten- en voorkomen van verdere verspreiding • Surveillance • Beleidsadvisering • Preventieactiviteiten • Netwerk en regie • Voorbereiding op grootschalige infectieziekte-uitbraken • Kennis en onderzoek Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? Om bovenstaande kerntaken goed uit te voeren en pandemisch paraat te staan, is in 2023 gestart met het landelijk programma ‘Versterking infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid’ (VIP). Dit programma loopt tot en met het vierde kwartaal van 2024. Het landelijk programma is erop gericht een impuls te geven aan de kwalitatieve en kwantitatieve versterking van infectieziektebestrijding bij de GGD’en in reguliere, niet-pandemische tijden en zo paraat te staan voor toekomstige uitbraken. Voor het versterkingsprogramma is in zowel 2023 en 2024 landelijk ruim € 37 miljoen beschikbaar gesteld.
Deze middelen zijn verdeeld over vijf pijlers, namelijk: 1. Kwetsbaarheden wegnemen voor pandemische paraatheid. Het beschikbare budget is binnen GGD Haaglanden ingezet om extra medewerkers binnen de IZB aan te nemen met diverse achtergronden zoals medisch medewerkers, data-analist, epidemiologen, voorlichtingscoördinator, projectcoördinator, communicatiemedewerker. 2. Monitoring en surveillance. Hiervoor is het budget gebruikt om de epidemiologische capaciteit verder uit te breiden. Daarnaast is er ingezet om de bovenregionale
Deel 1 Jaarverslag
pagina 13
surveillance vorm te geven en is een aanzet gegeven aan het ontwikkelen van een bovenregionaal dashboard. 3. Versterken wetenschappelijke kennisinfrastructuur. Door het aantrekken van een kwartiermaker academische werkplaats publieke gezondheid infectieziekten is er een impuls gegeven aan onderzoek en zijn er in 2023 een aantal onderzoeksvoorstellen ingediend bij ZonMW en is er een onderzoeksgroep opgezet binnen AIB. 4. Samenwerken op bovenregionaal niveau. Binnen de regio Zuid-Holland is de samenwerking met andere GGD’en geïntensiveerd. 5. Slim én versneld opleiden: Er is budget beschikbaar gesteld voor de coördinatie van opleidingen IZB en is er gewerkt aan een visie op het gebied van leren en ontwikkelingen. Naast deze 5 pijlers is ingezet op preventie en netwerk en regie. Bij preventie is een start gemaakt met maken van een plan van aanpak en het formuleren van een visie. Verder is weer ingezet met het opbouwen en onderhouden van het netwerk binnen VVT-instellingen. Ook is een dashboard ontwikkeld, hierdoor is er beter zicht op de surveillance, trends en ontwikkelingen van infectieziekten binnen de GGD Haaglanden. Om te zorgen dat GGD Haaglanden goed voorbereid is op een mogelijke infectieziekte-uitbraak met potentieel landelijke impact zijn de lessons learned uit de coronacrisis opgehaald.
Alle infectieziekten draaiboeken zijn in overleg met de crisiscoördinator en GHOR Haaglanden geactualiseerd en er zijn voorbereidingen getroffen om professionals te trainen op de verschillende onderdelen van outbreak-management. Het programma VIP en de daaruit vloeiende werkzaamheden was één van de belangrijkste ontwikkelingen binnen de infectieziektebestrijding. Daarnaast is er uitvoer gegeven aan de vaccinatiecampagne voor HPV 18+ en de voor- en najaarscampagne voor de coronavaccinaties. Naast voorgenoemde activiteiten, is het programma Corona geïntegreerd in de infectieziektebestrijding en zijn de reguliere taken uitgevoerd, zoals het verwerken van meldingsplichtige ziekten. Zoals blijkt uit onderstaand overzicht is het aantal meldingsplichtige ziekten (excl. COVID-19) toegenomen en neemt ook de arbeidsintensiviteit toe van meldingen. Bijvoorbeeld door de uitgebreide meldplicht van invasieve groep A streptokokken (iGAS), waarbij intensief contactonderzoek nodig is en recepten voorgeschreven worden. Maar ook door de soms gebrekkige bereidheid van burgers om mee te werken of vaccinaties te ontvangen, waardoor een situatie niet direct onder controle is te krijgen en langere follow-up behoeft (passend in het beeld van de verminderde vaccinatiebereidheid van onze populatie). Het aantal ‘enquiries’ en ‘situations’ zijn met name vragen betreffende corona en scabiës.
Indicator Aantal meldingen over meldingsplichtige infectieziekten* Niet-meldingsplichtige casussen, situations en enquiries Meldingen van zorginstellingen (artikel 26 Wpg)*
Realisatie Realisatie Realisatie 2021 2022 2023 379 589 699 8.515
3.287
1.734
296
229
264
*De getallen in deze rij zijn exclusief de meldingen corona. Corona meldingen in 2023: 2813 Wat heeft GGD Haaglanden daarbij ingezet? Gerealiseerde lasten Taak (€) 2023 Algemene € 1.372.000 infectieziektebestrijding Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? Het uitvoeren van de taken die behoren bij infectieziektebestrijding hebben met name bijgedragen aan de ambitie ‘Regionale partner acute problemen publieke gezondheid’. Het is één van de belangrijkste taken om infectieziekten regionaal te duiden en de regie te voeren bij het vroegtijdig opsporen van infectieziekten. Door het updaten van de draaiboeken en het actualiseren van het outbreakmanagement is GGD Haaglanden in staat om bij acute problemen op te treden als regionale partner. Ook het opzetten van een bovenregionaal dashboard heeft bijgedragen aan het
Deel 1 Jaarverslag
pagina 14
voortijdig identificeren van mogelijke grootschalige infectieziekte-uitbraken. Als laatste heeft het uitvoeren van de HPV 18+ inhaalcampagne en de voor- en najaarscampagne voor de coronavaccinaties bijgedragen aan deze ambitie.
2.2
Tuberculosebestrijding
Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? De GGD-en zijn verantwoordelijk voor de bestrijding van tuberculose en voeren daartoe gerichte screeningsactiviteiten uit bij risicogroepen (veelal immigranten en asielzoekers), naast een intensieve preventieve en curatieve zorg. Tuberculosebestrijding voor de inwoners in de regio Haaglanden wordt uitgevoerd door het Regionale Expertise Centrum Tuberculosebestrijding ZuidHolland. Dit betreft een samenwerkingsverband op het gebied van tuberculosebestrijding tussen de vier GGD’en in Zuid-Holland. Door krachten te bundelen op het gebied van tuberculosebestrijding kunnen de pieken in de reguliere werkload en bij acute situaties goed worden opgevangen, waardoor een breed inzetbare specialistische tbc-zorg met een hoge kwaliteit voor heel ZuidHolland beschikbaar blijft. Het aantal tuberculosepatiënten blijft stabiel en passend binnen een geleidelijk dalende trend, die de afgelopen twintig jaar gaande is in Nederland. Door middel van screening en contactonderzoek zijn in 2023 74 patiënten met een tuberculosebesmetting gediagnosticeerd. Dit is bijna 9 procent meer dan in 2022 (n=68 patiënten) en conform verwachting. Na de COVID-19 pandemie is de instroom van migranten en asielzoekers weer op gang gekomen en is er geen sprake meer van uitgestelde zorg.
In 2023 zijn 1.868 kinderen (> 2 maanden), van wie een van de ouders uit een land komt met veel tuberculosebesmettingen, opgeroepen voor een vaccinatie tegen tuberculose (BCG-vaccinatie). Ongeveer 50% van deze groep kinderen (n=942) zijn gevaccineerd met een BCG-vaccin. Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? De GGD is o.b.v. de Wet publieke gezondheid (WPG) verantwoordelijk voor de bestrijding van tuberculose, inclusief het vormgeven van preventieactiviteiten richting risicogroepen. Vroegtijdig opsporen van tuberculosebesmettingen kan verdere verspreiding succesvol voorkomen. Sommige groepen, waaronder asielzoekers en immigranten, lopen meer risico om besmet te raken. De GGD voert dan ook op actieve wijze screeningsprogramma’s uit onder deze risicogroepen. Vanuit volksgezondheidsperspectief, naast het reguliere bron- en contactonderzoek, blijft dit de hoogste prioriteit hebben, om transmissie onder de algemene bevolking tegen te gaan. Uitgevoerde activiteiten in 2023 in het kader van tuberculosebestrijding zijn: • Verzamelen en presenteren van epidemiologische gegevens over tuberculose. • Screenen van risicogroepen. • Behandelen en begeleiden van tuberculosepatiënten. • Het intensiveren van voorlichtingen en presentaties aan diverse risicogroepen en meerdere samenwerkingspartners. • Bestrijden van uitbraken van tuberculose en mogelijke onrust die daarmee gepaard gaat.
• Het adviseren van individuele burgers, gemeentebesturen en andere samenwerkingspartners. • Het onderhouden van contacten met (medische) ketenpartners (bijvoorbeeld coördinatie opvang asielzoekers, PGA, medische specialisten, etc.) en waar nodig het coördineren van netwerkactiviteiten • Opleiden van nieuwe professionals. • 24/7 beschikbaarheids- en bereikbaarheidsdienst (inclusief online bereikbaarheid) voor meldingen of vragen over tuberculose. Indicator Aantal (nieuwe) gediagnosticeerde tuberculosepatiënten Cliënten met een tuberculose-infectie Aantallen verrichtingen (foto’s, Mantouxscreeningen, BCG-screeningen, IGRAscreeningen, inclusief consulten) Totaal aantal cliëntcontacten
Deel 1 Jaarverslag
Realisatie 2021 85
Realisatie 2022 68
Prognose 2023 85
Realisatie 2023 74
86 7.758
66 9.277
85 8.000
91 9.803
9.785
9.411
10.500
10.277
pagina 15
Wat heeft GGD Haaglanden daarbij ingezet? Gerealiseerde lasten Taak (€) 2023 Tuberculosebestrijding €1.372.000
Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? Met het uitvoeren van de taak tuberculosebestrijding heeft GGD Haaglanden bijgedragen aan de ambitie ‘Voorvechter gelijke kansen op een goede gezondheid’. De GGD richtte zich op monitoren, signaleren, adviseren, netwerken en toezicht op (mogelijke) patiënten om de overdracht van tuberculose zo veel mogelijk terug te dringen. Dit is tevens ook in lijn met de ambitie ‘Regionale partner acute problemen publieke gezondheid’. Door het behandelen van patiënten en mensen met een tuberculose-infectie en het begeleiden van alle tuberculosepatiënten gedurende de behandeling, ter maximale bevordering van de therapietrouw (ook voor onverzekerden en illegalen), is er ook bijgedragen aan de ambitie ‘Veilig vangnet waar dat (nog) ontbreekt’.
2.3
Bevordering seksuele gezondheid
Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? GGD Haaglanden heeft de seksuele gezondheid van inwoners van de regio Haaglanden bevorderd. Dit deed de GGD door bij te dragen aan het voorkomen, bestrijden en behandelen van seksueel overdraagbare aandoeningen en het voorkomen en bestrijden van ongewenste (tiener)zwangerschappen en seksueel geweld. Naast de curatieve taak op de polikliniek en outreachactiviteiten, zet de GGD Haaglanden ook in op preventieactiviteiten voor verschillende aandachtsgroepen zoals jongeren, sekswerkers, migranten, en mannen en transgender vrouwen die seksueel contact hebben met mannen. Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? De GGD heeft de volgende activiteiten uitgevoerd: • de landelijke regeling ‘Aanvullende Seksuele Gezondheid’ (ASG) • het Rijksvaccinatieprogramma Hepatitis B voor risicogroepen • de landelijke Pre Expositie Profylaxe (PrEP)-regeling • groepsvoorlichtingen zoals Girls talk, Seks en Pizza, en bij COA locaties • Outreachactiviteiten (consult en testen op locatie) bij o.a. Jongereninformatiepunt (JIP), Spot 46, Rainbowfestival
Indicator
Realisatie 2021
Realisatie 2022
Realisatie 2023
Aantal uitgevoerde (declarabele) ASG-consulten*
10.500*
10.796
12.519
Groepsvoorlichtingen bevordering seksuele gezondheid
24
34
59
Participatie evenementen bevordering seksuele gezondheid Aantal verstrekte eerste vaccinaties Hepatitis B
0
4
9
302**
304**
400**
Aantal cliënten (gemiddeld) in zorg; PrEP-regeling
412
581
660
* Het betreft hier de initiële (subsidiabele) consulten; het totaal aantal consulten (inclusief PrEP en sense-only) bedraagt in 2022 16.576. ** Het betreft hier de aantallen uit het HBV-register. Wat heeft GGD Haaglanden daarbij ingezet? Gerealiseerde lasten Taak (€) 2023 Bevordering seksuele gezondheid € 3.503.000 - Incl. ASG-regeling, hepatitis B-regeling en PrEP-regeling
Deel 1 Jaarverslag
pagina 16
Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? GGD Haaglanden heeft via de taak bevordering seksuele gezondheid bijgedragen aan de ambities ‘Voorvechter van gelijke kansen op een goede gezondheid’ en ‘Veilig vangnet waar dat (nog) ontbreekt’. Dit is ook in lijn met de ambitie ‘Regionale partner acute problemen publieke gezondheid’. Via het bieden van consulten en curatieve inzet op de polikliniek en het uitvoeren van outreachactiviteiten versterkte GGD Haaglanden de laagdrempelige toegang tot voorlichting, advies, zorg en bescherming voor mensen met extra gezondheidsrisico's.
2.4 Medische Milieukunde Wat heeft GGD Haaglanden bereikt? Vanuit de medische milieukunde zijn verschillende activiteiten uitgevoerd om een gezonde leefomgeving te beschermen en te bevorderen. GGD Haaglanden gaf onder andere adviezen aan inwoners, gemeenten en instellingen. Wat heeft GGD Haaglanden daarvoor gedaan? In 2023 was het aantal meldingen van inwoners (385) hoger dan voorgaande jaren. Het aantal meldingen per maand wisselt sterk: het aantal loopt uiteen van 19 in april en 40 in de maanden januari, juli en november. Deze meldingen gaan vaak over vocht en schimmel in huurwoningen, en daarnaast zijn er veel langlopende, complexe meldingen (bijvoorbeeld over laagfrequent geluid en koolmonoxide). De inzet van de Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen (GAGS) bij incidenten was dit jaar op een gemiddeld niveau. Voorbeelden van inzet zijn bij een grote brand in een bedrijfspand in Den Haag met bovengelegen woningen en een grote brand in een leegstaand slooppand in Zoetermeer. Van nazorg vanuit de GGD bij incidenten was dit jaar vaker sprake dan gemiddeld. Een voorbeeld van nazorg door de GGD is advisering over dioxine die is vrijgekomen bij de brand bij het afvalverwerkingsbedrijf AVR in de regio Rotterdam Rijnmond en tot in de weilanden van gemeente Midden-Delfland is terecht gekomen.
Sinds 2020 stijgt het aantal adviezen aan de Haaglanden gemeenten (specifieke casuïstiek, beleidsadvies, advies Ruimtelijke Ordening). De gemeenten zijn geadviseerd over o.a. geluidbeleid (Actieplannen Omgevingsgeluid), milieuaspecten bij evenementen, de geschiktheid van locaties voor nieuwbouw, uitbreiding van scholen, over geluid bij woningbouwplannen, over gezondheid in milieueffectrapportages en over gezonde leefomgeving in brede zin bij ruimtelijke ontwikkelingen. Een bijzondere casus was dit jaar het aantreffen van verhoogde concentraties PFOS in een sloot in Den Haag (Leidschenveen-Ypenburg). De GGD heeft geadviseerd over gezondheidsrisico’s, vragen van burgers in het gebied afgehandeld en bijgedragen aan een bewonersbijeenkomst. Naast de meer klassieke medische milieukunde heeft GGD Haaglanden (proactief): • Aandacht gegeven aan actuele thema's waar door middel van preventie gezondheidswinst is te boeken. Zoals luchtkwaliteit, geluid, klimaat en inrichting van de openbare ruimte. • Gemeenten geadviseerd bij hun integrale plannen van aanpak voor GALA-SPUK. Hiervoor en anticiperend op de toenemende vraag om advisering, heeft GGD Haaglanden haar mogelijke inzet op het gebied van leefomgeving inzichtelijk gemaakt. • In regionaal verband gewerkt aan de voorbereidingen van de implementatie van de Omgevingswet.
Daarnaast is er bijgedragen aan het opstellen van de omgevingsvisies van Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Rijswijk en Wassenaar. • De samenwerkingsagenda van de vier Zuid-Hollandse GGD’en met de provincie ZuidHolland op het gebied van een gezonde leefomgeving naar een volgende fase gebracht, meer gericht op een structurele samenwerking. • Gewerkt aan de voorbereiding en uitvoering van een aantal projecten, zoals een Europees project over klimaatadaptatie (LIFE-IP, samen met andere GGD’en), UV-bescherming (KWF) en het terugdringen van gezondheidsachterstanden (ZonMW).
Deel 1 Jaarverslag
pagina 17
Indicator Advies aan burgers (n.a.v. melding) Advies aan instellingen/ instanties (n.a.v. meldingen en beleidsadvies) Advies bij incidenten (nazorg en GROP) Advies van GAGS bij incidenten Advies aan gemeenten; specifieke casus Advies aan gemeenten; beleidsadvies Advies aan gemeenten: RO-adviezen Advies aan gemeenten; ondersteuning bij raadsvragen Totaal
Realisatie Realisatie Realisatie 2020 2021 2022 357 334 368 43 25 18
Realisatie 2023 385 23
3 24 10 64 73 10
1 11 19 70 66 5
2 18 18 85 75 2
5 17 13 96 69 8
584
531
586
616
Wat heeft GGD Haaglanden daarbij ingezet? Gerealiseerde lasten 2023 Taak (€) Medische Milieukunde
€ 925.000
Wat heeft deze taak bijgedragen aan de Visie 2030? Het reactieve deel van het werk binnen de taak medische milieukunde heeft zich voor een groot deel gericht op situaties waar sprake is van gezondheidsachterstanden door de kwaliteit van de leefomgeving (woning of directe woonomgeving). Ook in adviezen over omgevingsbeleid en plannen voor gebiedsontwikkeling heeft de GGD extra aandacht besteed aan het voorkomen van vermijdbare gezondheidsachterstanden. Dit is een bijdrage aan de ambitie ‘Voorvechter gelijke kansen op een goede gezondheid’. Daarnaast heeft de GGD aan de invulling van GGD-brede ambitie ‘Adviseur voor een gezonde leefomgeving’, gewerkt onder andere door een bijdrage te leveren aan het omgevingsbeleid van gemeenten en het netwerk in het fysieke domein te versterken. Vanuit de taak medische milieukunde heeft de GGD daarbij gestreefd naar een integrale benadering in de adviezen door samenwerking met gezondheidsbevordering, epidemiologie, infectieziektebestrijding en beleidsadvisering. Via de inzet bij incidenten (GAGS en nazorg) heeft de taak medische milieukunde bijgedragen aan de ambitie ‘Regionale partner acute problemen publieke gezondheid’.