3383 Jaarstukken MRDH 2022

13.288.406

10.600.000

6.386.706

474.042.492

-41.776.031

515.818.523

196.011.567

511.883.388

6.120.998

147.755

5.973.243

203.800.760

6.106.753

480.163.490

-41.628.276

521.791.766

399.812.327

517.990.140

Exploitatie openbaar vervoer Concessies Beheer en onderhoud infra Subtotaal Exploitatie OV Apparaatslasten Directe kosten personeel

2.424.283

-651.390

3.075.673

3.036.902

2.171.885

Subtotaal Apparaatslasten

2.424.283

-651.390

3.075.673

3.036.902

2.171.885

10.776.139

399.581

10.376.558

10.376.558

11.578.939

Subtotaal Financiering

10.776.139

399.581

10.376.558

10.376.558

11.578.939

2.402

2.402

0

0

0

2.402

2.402

0

0

0

Totaal lasten

504.539.625

-43.992.778

548.532.403

423.825.787

538.127.670

Baten: Onttrekking fonds BDU

387.046.505

Financiering Rente

Vennootschapsbelasting Heffing vennootschapsbelasting Subtotaal vennootschapsbelasting

397.729.782

-46.507.123

444.236.905

400.257.289

Risico-opslag

7.200.431

-55.712

7.256.143

7.256.143

7.557.595

Rente

10.777.639

401.081

10.376.558

10.376.558

11.582.774

Overige inkomsten

89.831.772

2.168.975

87.662.797

5.935.797

133.067.519

Totaal baten

505.539.625

-43.992.778

549.532.403

423.825.787

539.254.393

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

1.000.000

0

1.000.000

0

1.126.723

Toevoeging risicoreserve financiering

1.000.000

0

1.000.000

0

1.126.723

0

0

0

0

0

Gerealiseerd resultaat

26

Lasten Lasten Beleid en programmering Verkeer (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 1,5 miljoen voordelig) Het verschil tussen begroting en realisatie van € 1,5 miljoen bestaat voor € 0,7 miljoen uit positieve saldi op de afrekeningen van eerdere jaren:  positief saldo op de afrekening van de bijdrage van de MRDH aan het Ondersteuningsbureau Verkeersveiligheid Zuid-Holland voor de jaren 2021 (€ 0,2 miljoen).  positief saldo op de afrekening van de bijdrage van de MRDH aan het samenwerkingsverband Bereik! Dat per 1 januari 2022 is opgehouden met bestaan (€ 0,2 miljoen).  positief saldo op de afrekening van de bijdrage van de MRDH (€ 0,3 miljoen). Daarnaast schuiven er lopende opdrachten door die in 2023 worden afgerond (€ 0,3 miljoen) en opdrachten die lager zijn afgesloten dan begroot in 2022 (€ 0,2 miljoen). Het resterende verschil is toe te schrijven aan het niet volledig invullen van het beschikbare budget met opdrachten (€ 0,3 miljoen). Lasten beleid en programmering Openbaar vervoer (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 0,6 miljoen voordelig) Het verschil tussen begroting en realisatie ad. € 0,6 miljoen komt doordat minder is besteed aan beleid en programmering, omdat nog niet alle opdrachten volledig zijn uitgevoerd en deels doorschuiven naar 2023.

Lasten subtotaal exploitatie concessies (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 41,7 miljoen voordelig) De MRDH is concessieverlener voor negen concessies. In de onderstaande tabel zijn deze aangegeven met daarbij de subsidiebijdrage van de MRDH. De MRDH heeft voor alle concessies de volledige gereserveerde subsidie over 2022 beschikt aan de concessiehouders. Ondanks het feit dat niet de volledige dienstregeling gedurende het hele jaar is gereden. In onderstaande tabel zijn de concessies en de overige kosten weergegeven met de begrote cijfers en de realisatie. De verschillen worden onder de tabel nader verklaard.

27

Omschrijving concessies OV Railconcessie Rotterdam OV Railconcessie Haaglanden OV Busconcessie Rotterdam eo OV Busconcessie Haaglanden stad OV Busconcessie Haaglanden streek OV Busconcessie Voorne Putten en Rozenburg OV concessie OV over water Heijplaat Concessie Fast Ferry Parkshuttle Subtotaal concessies Overige kosten: Regiotaxi en maatwerkvervoer Overige kosten Totaal Exploitatie

Realisatie 2022 210.928.976 133.511.364 42.669.637 34.168.963 28.361.907 12.683.279 2.111.782

Begroting 2022 230.002.735 151.838.691 44.098.176 29.155.201 26.822.337 12.600.069 2.111.782

665.249 465.101.157

681.899 497.310.890

Verschil -19.073.759 -18.327.327 -1.428.539 5.013.762 1.539.570 83.210 -16.650 -32.209.733

2.693.049 6.248.287 474.042.492

3.954.017 14.553.616 515.818.523

-1.260.968 -8.305.329 -41.776.031

Algemeen Bij de concessieafspraken is afgesproken dat vrijval in enig jaar bij de Rail concessies (onderdeel Assets) beschikbaar blijft voor de desbetreffende concessie. Dit geldt ook voor vrijval uit aanvullende verleningen voor het behalen van een nulresultaat, omdat deze verleningen zijn gebaseerd op bezuinigingen die de vervoerders zelf hebben gerealiseerd. Daarnaast hebben de vervoerders de vrijheid om binnen de assetssubsidies, met uitzondering van de kapitaallasten van de voertuigen, te schuiven binnen het toegestane totaalbudget. OV Railconcessie Rotterdam Het verschil van € 19 miljoen aan lagere kosten kan wordt verklaard door: - Binnen de exploitatie vallen de verwachte lasten voor sociale veiligheid 2022 € 2,8 miljoen lager uit ten opzichte van de verlening op basis van de voortgangsrapportage van de vervoerder. Bij de assets vallen de verwachte lasten € 4,2 miljoen lager uit ten opzichte van de verlening. Dit komt vooral door lagere kapitaallasten materiaal en lagere lasten voor vervangingsonderhoud infra. De vrijval die bij de definitieve vaststelling van de concessie ontstaat blijft beschikbaar voor de desbetreffende concessie. - De vaststelling van subsidie van 2021 was 4,6 miljoen lager dan verleend. Dit budget valt niet vrij maar blijft gereserveerd in de meerjarenbegroting voor deze concessie.

- Daarnaast was op basis van bezuinigingen bij de vervoerder in eerdere jaren € 7,4 miljoen begroot, waarvoor de vervoerder een aanvullende aanvraag kan indienen voor het behalen van de een nulresultaat voor desbetreffende concessie. De RET heeft in Q4 van 2022 28

aangeven geen aanvullende aanvraag voor 2022 aan te vragen. De reservering zal in latere jaren voor de vervoerder beschikbaar blijven om een aanvraag in te dienen. OV Railconcessie Haaglanden Het verschil van € 18,3 miljoen aan lagere kosten kan wordt verklaard door: - Binnen de exploitatie vallen de verwachte lasten voor sociale veiligheid 2022 vallen € 4,3 miljoen lager uit ten opzicht van de verlening op basis van de voortgangsrapportage van de vervoerder. Bij de assets vallen de verwachte lasten € 2,1 miljoen lager uit ten opzichte van de verlening. Dit komt vooral door lagere verwachte lasten voor dagelijks beheer en onderhoud infra. De vrijval die bij de definitieve vaststelling van concessie ontstaat blijft beschikbaar voor de desbetreffende concessie. - Voor de kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (VAT kosten) in de aanloopfase van de aanschaf van de nieuwe trams was in 2022 € 2 miljoen gereserveerd, omdat er nog geen subsidie is verleend voor de kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht, schuift het door naar 2023. - Binnen assets was ook nog € 4,3 miljoen gereserveerd voor de invulling de taakstelling van de HTM. De taakstelling is gehaald zonder dat daar de reservering voor moest worden ingezet. Dit budget valt niet vrij maar blijft gereserveerd in de meerjarenbegroting voor deze concessie.

- De vaststelling van de aanvullende en de reguliere subsidie van 2021 heeft een vrijval van respectievelijk € 4,4 miljoen en € 1,2 miljoen opgeleverd. De reguliere subsidie valt lager uit onder andere door lager kosten voor sociale veiligheid. De aanvullende subsidie is lager vastgesteld, omdat voor het behalen van het nulresultaat de verleende subsidie maar deels nodig was. Dit budget valt niet vrij maar blijft gereserveerd in de meerjarenbegroting voor deze concessie. OV Busconcessie Rotterdam eo In 2022 was € 1,5 miljoen begroot voor een aanvullende aanvraag voor het behalen van een nulresultaat voor desbetreffende concessie. De RET heeft in Q4 van 2022 aangeven geen aanvullende aanvraag voor 2022 aan te vragen. De reservering in latere jaren zal voor deze concessie beschikbaar blijven om een aanvraag in te dienen. De vaststelling voor 2021 is € 0,1 miljoen hoger uitgevallen dan begroot. OV Busconcessie Haaglanden stad De hogere lasten komen door de aanvullende aanvraag voor 2022 van € 5,7 miljoen voor het behalen van een nulresultaat voor desbetreffende concessie. Daarnaast worden € 0,7 miljoen lagere lasten veroorzaakt doordat afrekeningen over voorgaande jaren lager uitvallen dan ingeschat bij de tweede bestuursrapportage. OV Busconcessie Haaglanden Streek De verwachte lasten voor de subsidie 2022 vallen 1,1 miljoen hoger uit dan begroot.

De vaststelling voor 2021 is € 0,4 miljoen hoger uitgevallen dan begroot.

29

OV Busconcessie Voorne Putten en Rozenburg Het negatieve verschil van € 0,1 miljoen wordt veroorzaakt door meer- en minderwerk posten. Regiotaxi en maatwerkvervoer Voor maatwerkvervoer was een bedrag van € 1,6 miljoen begroot. Er is voor een bedrag van nog geen € 0,4 miljoen aan subsidies verleend. De gemeenten zijn hard aan het werk om het maatwerkvervoer in te regelen maar dit is niet allemaal in 2022 gerealiseerd. De resterende gelden blijven gereserveerd in de meerjarenbegroting voor het maatwerkvervoer. Daarnaast zijn de kosten voor de regiotaxi € 0,1 miljoen lager uitgevallen. Overige kosten Onder de overige kosten is de post onvoorzien begroot. Deze post is voor € 6,9 miljoen niet aangewend. Daarnaast is er een bedrag begroot voor tarieven en chipkaartkosten. Van dit bedrag is € 0,3 miljoen niet aangewend in 2022, omdat doorgeschoven vrijval van 2021 niet nodig bleek te zijn. De huur van de Telexstraat die de gemeente Den Haag aan de MRDH in rekening brengt is € 0,1 miljoen lager uitgevallen dan begroot. De lasten van de stimuleringsmaatregelen uit het transitieprogramma zijn € 1,1 miljoen lager dan begroot, de lasten schuiven door naar 2023.

In de 2022 zijn onder andere verleningen verstrekt voor invoering van nieuwe betaalwijzen en transformatie arbeidsmarkt vervoersbedrijven, waardoor steeds scherper wordt hoe de verdelingen van de lasten van het transitieprogramma over de jaren zijn verdeeld. Lasten subtotaal exploitatie Beheer en Onderhoud Infra (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 0,1 miljoen nadelig) Dit wordt veroorzaakt doordat het Abri contract tot hogere kosten heeft geleid en het niet aanwenden van de begroting voor areaaluitbreidingen. Apparaatslasten Aan directe salariskosten is € 0,7 miljoen minder besteed dan begroot. Dit is veroorzaakt door lagere inschalingen dan begroot en de niet volledige invulling van vacatureruimte binnen de afdeling. Invulling vacatures duurt langer dan verwacht door de krappe arbeidsmarkt. Financiering De rente heeft betrekking op de rentelasten van de door de MRDH aangetrokken leningen. Deze leningen zijn aangetrokken om door te kunnen lenen aan de regionale OV-bedrijven. Baten Marktconformiteitsopslag/Risico opslag De marktconformiteitsopslag ad € 7,2 miljoen betreft een opslag van een aantal basispunten op het rentepercentage van de leningen die de Metropoolregio Rotterdam Den Haag verstrekt heeft aan regionale OV-bedrijven.

Voor het jaar 2022 is de ontvangen marktconformiteitsopslag voor een bedrag van € 1 miljoen toegevoegd aan de risicoreserve financieringen. Hiermee is de ondergrens van € 28 miljoen voor het jaar 2021 bereikt. De overige € 6,2 miljoen is ingezet als baat binnen het programma Exploitatie verkeer en openbaar vervoer.

30

Rente Deze post heeft betrekking op de ontvangen rente op de leningen die verstrekt zijn aan regionale OV-bedrijven voor bussen, railvoertuigen en –infrastructuur. Overige inkomsten (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 2,2 miljoen voordelig) Onder deze post is de Beschikbaarheidsvergoeding van het Rijk opgenomen van € 81,7 miljoen. Het verschil wordt verklaard door hogere opbrengsten van het abricontract voor € 1,4 miljoen. Het resterende voordeel bestaat hoofdzakelijk uit rente op de rekening-courant. Deze rente hierop is een hele tijd 0% geweest. De verwachting was dat dit wel even zo zou blijven. Echter is daar gedurende 2022 verandering in gekomen. Tevens zijn er afrekeningen geweest inzake het dossier VPB (2016 t/m 2021 € 2.400). Resultaatbestemming Het resultaat vóór bestemming bedraagt € 1.000.000. Dit betreft de aan het verslagjaar toe te rekenen marktconformiteitsopslag wegens de aan de HTM, RET en EBS verstrekte geldleningen (zie ook de paragraaf financiering en treasury). Conform bijgestelde begroting wordt er € 1.000.000 toegevoegd aan de risicoreserve financieringen. -0-0-0-

31

2.2 Programma Infrastructuur verkeer en openbaar vervoer 2.2.1 Wat wilden we bereiken? Doelstellingen begroting 2022 Verbeteren bereikbaarheid toplocaties en banen De inzet is om in 2025 een verbetering van de bereikbaarheid van toplocaties en banen van minimaal 10% te realiseren via het OV, de fiets en ketenmobiliteit. De MRDH investeert daarvoor in het verhogen van de snelheid en de frequentie van het openbaar vervoer, het uitbreiden van de vervoerscapaciteit, de kwaliteitsverbetering van knooppunten en het realiseren van hoogwaardige fietsinfrastructuur. 2022 zal grotendeels in het teken staan van het herstel na de coronacrisis. De hieronder opgenomen ambities en activiteiten moeten dan ook in dat perspectief worden gezien. Er is nog veel onzekerheid over de financiële consequenties van de coronacrisis voor de ambities van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. De verwachting is dat deze consequenties de komende maanden duidelijker zullen worden en dat daarmee ook kan worden gesproken of, en zo ja in welke mate, dit effect gaat hebben op de voorgenomen investeringen van de MRDH. Vooralsnog gaan we ervan uit dat de investeringen zoals die voorgenomen zijn ook daadwerkelijk worden gedaan. Betrouwbaar op weg Een robuust en betrouwbaar samenhangend wegennetwerk realiseren.

Versnellen van innovatie in mobiliteit Nieuwe technologie kan toekomstige ontwikkelingen en vervoerssystemen efficiënter, rendabeler en duurzamer maken. Vergroten verkeersveiligheid De 21 gemeenten van de Metropoolregio streven naar nul verkeersslachtoffers.

Bijdrage activiteiten aan doelstellingen In 2022 zijn 23 subsidies verleend in het kader van fiets- en ketenmobiliteit voor een bedrag van € 5,4 miljoen. In de subsidiecategorie OV (klein project) zijn twee subsidies verstrekt voor een bedrag van € 0,7 miljoen.

In 2022 is één subsidies verleend voor de ombouw van 12 verkeersregelinstallaties naar intelligente Verkeersregel Installaties (iVRI’s) voor een bedrag van € 0,15 miljoen. In 2022 zijn vier subsidies verleend in het kader van Automatisch Vervoer op de Last Mile (AVLM) voor een bedrag van € 0,7 miljoen. In 2022 zijn 33 subsidies verleend voor verkeersveiligheid (infrastructuurprojecten) voor een bedrag van € 6,5 miljoen, waarvan zeven blackspots. Daarnaast zijn er 30 subsidies verleend voor circa € 1,3 miljoen aan gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid.

32

2.2.2 Wat is er voor gedaan? Acties De voortgang van de in de begroting 2022 geformuleerde concrete acties is samengevat in onderstaande tabel. Acties in 2022 Realisatie van tramlijn 19B naar de TU Delft. Realisatie van de maatregelen om tramlijn 1 geschikt te maken voor bredere voertuigen in Den Haag, Rijswijk en Delft. Realisatie van de verlenging van de Hoekse Lijn tot het strand, de Metro aan Zee.

Status

Toelichting Overeenkomst over de realisatie gesloten. Tracé in realisatie genomen. Sloop verwacht voorjaar 2023. Realisatie eind 2023 en start exploitatie begin 2024 In realisatie conform planning. Fysieke realisatie inmiddels gereed. Traject indienstellingsvergunning niet in 2022 gestart. Met betrokkenen is een duidelijke procesplanning afgesproken zodat er voldoende tijd is om de complete aangevraagde vergunning goed te beoordelen en de vergunning af te geven voor start indienststelling. Verwachting is 1e helft 2023 in exploitatie.

Realisatie van inframaatregelen voor de nieuwe hoogwaardig openbaar vervoer (HOV)-verbinding door de Maastunnel.

In 2022 is het ontwerp voor de HOV Maastunnel gemaakt zodat er in 2023 kan worden aangevangen met de werkzaamheden met verwacht oplevermoment 2024.

Realisatie van de reconstructie van het OV-knooppunt Hart van Zuid (Rotterdam).

De reconstructie van het nieuwe busstation is in 2022 afgerond en in gebruik genomen. In 2023 wordt een overdekte wachtruimte en een fietsenstalling toegevoegd. De gemeente Rotterdam bereidt in samenwerking met RET de werkzaamheden voor (de verbetering van) het metrostation voor en dient in 2023 de subsidieaanvraag in, met verwachte realisatie in 2024. Start realisatiefase van het metrodeel in de OV knoop met bijhorende MRDH subsidiebijdrage is doorgeschoven naar 2023, a.g.v. afstemming met andere onderdelen in de bredere gebiedsontwikkeling. 33

Realisatie haltevoorzieningen, fietsvoorzieningen, aanpassingen kruisingen en doorstromingsmaatregelen R-net lijnen 403, 404, 456, 455, 170 en 173. Realisatie kwaliteitsverbetering minimaal vijf OV-knooppunten, onder meer Spijkenisse centrum.

Realisatie loopt, moment gereedkoming verschilt per lijn. Het tempo van realisatie wordt vertraagd door schaarste aan capaciteit en middelen bij gemeenten en stations beheerders. Drie projecten zijn in de realisatiefase (Rodenrijs opgeleverd, Noorderhelling opgeleverd en Zuidplein in uitvoering). Over zesendertig knooppunten zijn gesprekken gevoerd of wordt gewerkt aan startnotities richting aanpak realisatie. Voor Spijkenisse centrum zijn in 2022 de subsidies voor de Busen Metrodelen van het knooppunt en realisatie start per 2023.

Realisatie fiets- en voetgangerstunnel station Delft Campus. Realisatie van verbeteringen van het comfort en de veiligheid van het Basisnet fiets.

De fiets- en voetgangerstunnel is reeds in 2021 gerealiseerd. Er zijn 12 subsidies verleend voor verbetering van comfort en veiligheid op het basisnet fiets. De voorbereiding van de actualisatie van het basisnetwerk fiets is in 2022 inhoudelijk afgerond. Onderdeel van deze actualisatie is het definiëren van bereikbaarheids-, weg-, kwaliteits-, en verkeersveiligheidseisen. Vaststelling van het geactualiseerde basisnetwerk fiets is in 2023.

Realisatie van een hoogwaardig en veilig Metropolitaan Fietsroutenetwerk van acht routes: Westland-Rotterdam, Den Haag-Pijnacker, Zoetermeer-Rotterdam, Delft-Rotterdam Alexander, Westland-Den Haag 2x, Westland-Delft en DordrechtRotterdam;

De verkenningen van 8 routes zijn (bijna) afgerond. Er zijn twee samenwerkingsovereenkomsten getekend (Delft-Rotterdam Alexander en Zoetermeer-Rotterdam). De daadwerkelijke realisatie van de 8 routes uiterlijk maart 2026 staat met name onder druk door stijgende kosten (inflatie) voor aanleg en als gevolg van de complexe schakels op de route die verdere uitwerking vragen. In beide steden lopen de projecten in de uitwerkingsfase. Echter wordt tegelijk door vervoerders en MRDH een risico gezien waar het gaat om de inpassing in de buitenruimte. Dit leidt soms tot nadelige effecten op de snelheid van het OV. In overleg met betrokken gemeenten wordt dit nader besproken. In het Rotterdamse project is de beperkte ambtelijke capaciteit bovendien een factor die leidt tot vertraging.

Uitwerking en waar mogelijk realisatie van versnellingsmaatregelen tram in Den Haag en Rotterdam

Uitwerking en waar mogelijk realisatie van korte termijnmaatregelen OV-verbinding Zoetermeer-Leiden.

BO-MIRT besluit in november genomen om de regionale verkenning te starten. MRDH is samenwerkingspartner. Regie ligt bij de provincie. 34

Uitwerking van maatregelen voor de HOV-verbinding RidderkerkRotterdam. Uitwerking van technisch mogelijk maken van een frequentieverhoging op het samenloopdeel RandstadRail, daaraan gerelateerd het gekoppeld rijden van HTM-voertuigen op de Leyenburgcorridor.

Conform planning, project zit in de uitwerkingsfase.

Uitwerking van de bestelling van 50 nieuwe trams in Den Haag en omstreken, alsmede de uitwerking van het aanpassen van de traminfrastructuur op de tramlijnen 1, 6, 12 en 16 en het voorbereiden van een nieuwe remise op de GAVI-locatie in Den Haag.

Bestelling 56 voertuigen gedaan. Infrastructuurprojecten voor toegankelijkheid en de ruimere tram lopen volgens plan. Ombouw remise Scheveningen loopt ook conform plan. Alleen de bouw van de nieuw geplande remise op het GAVI-terrein is vertraagd vanwege ruimtelijk/planologische discussies. Hierdoor niet tijdig voldoende geschikte stallingsplaatsen gereed. Na vaststelling nieuwe planning GAVI, kijken naar tijdelijke maatregelen. Gehele project is bekostigd in het BO-MIRT van november. Project conform planning in de huidige uitwerkingsfase. Voor het projectonderdeel knooppunt Beurs is een preverkenning afgerond die in 2023 een vervolg krijgt.

Uitwerking van de bestelling van extra RET-metrovoertuigen op het hele metronet, alsmede de uitwerking van ondersteunende inframaatregelen metronet zoals aanpassing spoorbeveiliging, extra stallingscapaciteit, stroomvoorziening, saneren overweg en geluidsmaatregelen. Uitwerking van maatregelen in regio Rotterdam als gevolg van het Plan Toekomstvast Tramnet 2021.

Project is volledig bekostigd in het BO-mirt van november. Project zit in de uitwerkingsfase. Aanvullend op de belangrijkste lijn 4, worden verschillende scenario's voor gekoppeld rijden onderzocht op de lijnen 2, 3.

De uitwerking van het Contourenplan Toekomstvast Tramnet is conform planning gereed begin 2023, en krijgt daarna een vervolg in diverse studies en projecten.

Project loopt volgens begroting Project loopt niet volgens begroting

35

2.2.3 Wat heeft het gekost? Programma 2

Realisatie

Verschil gewijzigde

Gewijzigde

Primaire

begroting en

begroting

begroting

2022

realisatie 2022

2022

2022

2021

Infrastructuur Verkeer en Openbaar vervoer (euro's)

Realisatie

Lasten: Projectk osten Verk eer Verkeersmanagement en wegenstructuur

16.993.722

-4.944.590

21.938.312

52.637.460

21.348.211

Fiets- en ketenmobiliteit

8.195.257

-11.666.868

19.862.125

23.456.922

6.686.434

Verkeersveiligheid

6.033.030

-13.457.168

19.490.198

14.890.958

4.382.241

31.222.008

-30.068.627

61.290.635

90.985.340

32.416.885

23.190.433

-27.625.234

50.815.667

57.477.897

32.762.575

23.190.433

-27.625.234

50.815.667

57.477.897

32.762.575

1.343.622

4.011

1.339.611

1.339.611

1.878.611

1.343.622

4.011

1.339.611

1.339.611

1.878.611

55.756.063

-57.689.850

113.445.913

149.802.848

67.058.072

Onttrekking fonds BDU

53.853.886

-56.454.666

110.308.552

149.802.848

66.137.487

Overige inkomsten

1.902.178

-1.235.183

3.137.361

0

920.585

Totaal baten

55.756.063

-57.689.850

113.445.913

149.802.848

67.058.072

0

0

0

0

0

Subtotaal Verkeer Projectk osten OV Netwerk Openbaar Vervoer Subtotaal OV Apparaatslasten Directe kosten personeel Subtotaal Apparaatslasten Totaal lasten Baten:

Gerealiseerd resultaat

36

Lasten Projectkosten verkeer Verkeersmanagement en wegenstructuur (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 4,9 miljoen voordelig) In 2022 zijn 21 subsidiebeschikkingen vastgesteld en betaald. Deze beschikkingen zijn van voor 2022, de meeste zelfs van voor 2020. Een groot deel betreft de vaststelling van subsidies aan de Verkeersonderneming, een aantal studies uit het programma AVLM en een aantal vaststellingen van het ombouwen van verkeerslichten tot iVRI. In 2022 zijn zes beschikkingen afgegeven voor het ombouwen van verkeerslichten tot iVRI’s en voor automatisch vervoer. De grootste betreft een AVLM-project voor € 1,3 miljoen voor het versnellen van het certificeren van autonoom vervoer in de openbare ruimte van de Metropoolregio. De grootste bijdrage in 2022 is die aan de A16 van € 9,3 miljoen. Daarnaast zijn er studiekosten gemaakt voor het MIRT project Oeververbindingen Rotterdam (€ 4 miljoen). De realisatie is lager (€ 4,9 miljoen) ten opzichte van de gewijzigde begroting. De belangrijkste verschillen zijn:  Korte Termijnaanpak Move: € 1,6 miljoen lager dan begroot, waarvan ongeveer € 0,6 miljoen doorschuift naar 2023. De begroting hield nog rekening met aanvullende beschikkingen voor € 1 miljoen euro.

 Voor het project N233 Duurzaam Veilig was bij de raming ten onrechte geen rekening gehouden met reeds geboekte kosten projectvoortgang in 2021 (€ 0,8 miljoen lager dan begroot).  De realisatie van kleinere projecten in 2022 (< € 1 miljoen) schuift voor € 1,4 miljoen door naar 2023.  Het lager vaststellen van projecten (€ 1,1 miljoen). Het grootste deel van de vrijval in 2022 komt door het lager vaststellen van diverse projecten die werden uitgevoerd door de Verkeersonderneming. De lagere realisatie in 2021 ten opzichte van 2020 van € 4,4 miljoen kan niet specifiek worden geduid. De jaarlijkse bestedingen zijn afhankelijk van de voortgang van projecten waarvoor subsidiebeschikkingen zijn afgegeven. Fiets en ketenmobiliteit (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 11,7 miljoen voordelig) In 2022 zijn 25 subsidiebeschikkingen vastgesteld en betaald. Deze beschikkingen zijn van voor 2022 Zij hebben betrekking op de verbetering of aanleg van fietspaden en een paar hebben betrekking op de uitbreiding van stallingscapaciteit bij OV-haltes. Een vastgestelde subsidie heeft betrekking op ketenmobiliteit. Het betrof allemaal kleine projecten, waarvan het vrijliggend fietspad Madesteinweg en de P+R Noorderhelling de grootste waren.

37

De MRDH heeft in 2022 drie beschikkingen afgegeven voor uitbreiding van de capaciteit fietsparkeren bij OV en 14 beschikkingen voor het opwaarderen van fietspaden. De wegbeheerders hebben 19 fietsprojecten teruggetrokken of ondergebracht in een ander programma. Hier zijn diverse redenen voor binnen de gemeenten, zoals vertraging in procedures, uitstel vanwege combinatie van werkzaamheden (bijvoorbeeld vervanging van riolering), capaciteitsgebrek en tegenvallende aanbesteding waardoor projecten in de wacht worden gezet. 13 fietsprojecten zijn door de wegbeheerders doorgeschoven naar 2023. De lagere realisatie (€ 11,7 miljoen) ten opzichte van de gewijzigde begroting komt grotendeels doordat:  van lopende kleinere projecten in 2022 (< € 1 miljoen) € 10 miljoen doorschuift naar 2023.  voor het project Sterfietsroute Den Haag Wateringseveld bij de raming ten onrechte geen rekening was gehouden met reeds geboekte kosten projectvoortgang 2021 (€ 1,3 miljoen lager dan begroot).  er voor een bedrag van € 0,3 miljoen aan subsidies lager is vastgesteld. De hogere realisatie in 2022 ten opzichte van 2021 van € 1,5 miljoen kan niet specifiek worden geduid. De jaarlijkse bestedingen zijn afhankelijk van de voortgang van projecten waarvoor subsidiebeschikkingen zijn afgegeven.

Verkeersveiligheid (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 13,5 miljoen voordelig) In 2022 zijn 22 subsidiebeschikkingen en opdrachten vastgesteld en betaald. Deze beschikkingen zijn allemaal van voor 2022. Ze hebben in beperkte mate betrekking op educatie en meer op het verbeteren van de infrastructuur: onder andere de aanpak van black-spots en schoolzones. In 2022 zijn 46 opdrachten en subsidies verleend in het kader van verkeerseducatie. Voor het veilig maken van infrastructuur zijn 36 subsidiebeschikkingen afgegeven. Daarnaast hebben de wegbeheerders 15 infrastructurele projecten teruggetrokken. Hier zijn diverse redenen voor binnen de gemeenten, zoals vertraging in procedures, combinatie van werkzaamheden, capaciteitsgebrek en dubbele aanmelding. Voorbeeld van deze laatste is dat een project zowel aangemeld kan zijn binnen het programma Kleine Projecten als binnen de Rijksregeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen (SPUK). Bij honorering binnen SPUK vervalt de aanmelding binnen het programma Kleine Projecten. Elf projecten zijn door de wegbeheerders doorgeschoven naar 2023. De realisatie is lager (€ 13,5 miljoen) ten opzichte van de gewijzigde begroting. De belangrijkste verschillen zijn: 

De verkeersveiligheidsmaatregelen, waarvoor een specifieke uitkering van het Rijk is ontvangen in 2021 hebben voor een groot deel betrekking op de jaren na 2022. In de begroting was rekening gehouden met een te hoge jaarschijf (€ 2,9 miljoen lager).

38

  

Vertraging bij het project Herinrichting kruising Moezelweg/ Merwedeweg. De realisatie van dit project is met een jaar vertraagd (€ 1,9 miljoen lager). Lagere realisatie op subsidies en opdrachten (€ 0,7 miljoen vrijval). Voor het overige deel betreft het lopende kleine projecten (< € 1 miljoen) waarvan de realisatie doorschuift naar 2023 (€ 8 miljoen lager).

De realisatie in 2022 is nagenoeg gelijk aan die van 2021 (€ 0,6 miljoen lager). De jaarlijkse bestedingen zijn afhankelijk van de voortgang van projecten waarvoor subsidiebeschikkingen zijn afgegeven. Projectkosten openbaar vervoer In 2022 zijn 12 OV-projecten vastgesteld en betaald. Een groot aantal betreft het aanpassen van bushaltes of het toegankelijk maken van bushaltes. De grotere vaststellingen betroffen het OV-knooppunt Alexander, de eerste fase van de HOV-baan in de Binckhorst en de reconstructie Harwichknoop bij de stationsomgeving Hoek van Holland haven. In 2022 zijn 9 beschikkingen afgegeven voor OV-projecten. De OV-projecten hebben allemaal een grote omvang: metro- en busstation Spijkenisse, seinen en tractie voor het samenloopdeel RandstadRail, HOV-baan Binckhorst, en werkzaamheden voor lijn 1 en lijn 16 van INTHR. Netwerk openbaar vervoer (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 24 miljoen voordelig) De realisatie is lager (€ 24 miljoen) dan die van de gewijzigde begroting. De belangrijkste wijzigingen zijn: - De lasten voor INTHR in 2022 zijn voor € 16,5 miljoen lager uitgevallen. Dat komt vooral doordat diverse subsidieaanvragen nog niet zijn omgezet in verplichtingen, waardoor de daadwerkelijke realisatie van die projecten ook nog niet kan worden meegenomen.

Dit heeft als oorzaak dat de subsidieverordening MRDH het niet goed mogelijk maakt om invulling te geven aan de SOK-INTHR. Dit spitst zich als eerste toe op het gewenste respectievelijk toegestane VAT percentage, maar ook op de risicoverdeling tussen MRDH en gemeente Den Haag/HTM. Deze problematiek is opgepakt en zal in 2023 leiden tot een oplossing, zodat de achterstanden in definitief afdoen van subsidieaanvragen worden ingelopen. - De lasten voor de Sebastiaansbrug zijn in 2022 € 0,8 miljoen lager uitgevallen dan begroot. Dit komt mede doordat nog niet alle openstaande punten met de aannemer zijn afgerond. - De lasten voor Lijn 19 zijn in 2022 € 2,5 miljoen lager uitgevallen dan begroot. De realisatie op het TU-terrein start in 2023 in plaats van 2022. - Voor de projecten Metronet en RandstadRail was in 2022 € 2 miljoen begroot voor voorbereidingskosten. Hier is in 2022 geen aanspraak op gemaakt en schuiven door naar 2023. - De realisatie van de projecten Hoekse Lijn, viersporigheid Schiedam en systeemsprong is qua planning achtergebleven voor totaal € 1,7 miljoen, waardoor de lasten naar 2023 doorschuiven. 39

-

De vertraging in de realisatie van kleinere projecten (< € 1 miljoen) van € 0,5 miljoen, waardoor deze lasten naar 2023 doorschuiven.

De lagere lasten in 2022 ten opzichte van 2021 kan voor het grootste gedeelte worden verklaard de hogere bestedingen aan de Hoekse Lijn in 2021. Daartegenover staat dat in 2022 wel minder is besteed aan INTHR en Lijn 19. De realisatiecijfers van het programma infrastructuur worden voor een belangrijk gedeelte bepaald door een aantal grote projecten. De onderstaande tabel laat de voortgangspercentages zien van de grootste 7 projecten die op dit moment in de realisatiefase zitten.

Hoekse Lijn Instroom Nieuwe Trams Haagse Regio A16 Lijn 19 Sebastiaansbrug Systeemsprong Sneltramtraject Busstation Hart van Zuid Totaal

Totale bijdrage Voortgang project Voortgang project MRDH voor project in 2021 in 2022 Lasten 2022 € 409.584.200 99% 99% € 1.820.396 € 129.600.000 10% 15% € 6.475.000 € 64.895.302 42% 57% € 9.344.924 € 54.450.000 81% 83% € 997.876 € 27.000.000 94% 97% € 885.518 € 15.130.000 75% 90% € 2.059.500 € 12.000.000 90% 100% € 1.200.000 € 22.783.214

Het project de Hoekse Lijn is grotendeels afgerond. De laatste kosten moeten worden gemaakt om de metro tot het eindpunt te kunnen laten rijden. De voortgang van het programma Instroom Nieuwe Trams Haagse Regio (INTHR) is in 2022 vooral toe te schrijven aan de realisatie van Lijn 1 en Lijn 16. De voortgang van INTHR blijft achter, omdat subsidieaanvragen die niet zijn goedgekeurd nog niet in de jaarrekening mogen worden opgenomen. De bijdrage van de MRDH aan de A16 is reeds volledig betaald, maar de realisatie loopt nog door tot 2025. De voortgang van lijn 19 is beperkt, omdat de realisatie op het TU-terrein pas in 2023 zal starten. De voortgang van de Sebastiaansbrug heeft vooral betrekking op de afronding van de laatste openstaande punten. Het project systeemsprong sneltramtraject is momenteel in uitvoering. Het programma NRR/AROV is niet in de lijst opgenomen, omdat de projecten reeds in 2019 zijn gerealiseerd en alleen de definitieve vaststellingen nog moeten volgen. Apparaatslasten De directe salariskosten zijn nagenoeg conform begroting gerealiseerd. Baten Overige inkomsten (verschil realisatie 2022 en gewijzigde begroting 2022 € 1,2 miljoen nadelig) 40

De post overige inkomsten bestaat in 2022 voor het gehele bedrag uit een specifieke uitkering van het Rijk voor stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen. De verkeersveiligheidsmaatregelen hebben voor een groot deel betrekking op de jaren na 2022. In de begroting was rekening gehouden met een te hoge jaarschijf. Zie ook de toelichting bij de lasten. De lagere inkomsten in 2022 ten opzichte van 2021 komen doordat in 2021 voor de laatste maal een bijdrage vanuit het Rijk voor de Rotterdamsebaan van € 0,9 miljoen werd ontvangen. Dit project is in 2021 afgerond. 2.3 Programma Economisch Vestigingsklimaat 2.3.1 Wat wilden we bereiken? Doelstellingen begroting 2022

Bijdrage activiteiten aan doelstellingen

Stimuleren van innovatie en economische groei Fieldlabs, innovatieprogramma’s en onderzoek De afgelopen jaren heeft de MRDH, samen met de provincie Zuid-Holland, InnovationQuarter en TNO geïnvesteerd in innovatie door te investeren in fieldlabs, programma’s en specifiek onderzoek. Hierdoor zijn er veel innovatieplekken ontstaan door de hele provincie waar bedrijven, kennisinstellingen en andere organisaties samenwerken om technologische innovaties verder te brengen. In deze praktijkomgevingen wordt bijvoorbeeld gewerkt aan robotisering, sensortechnologie, big data en 3D printing. Aan de hand van maatschappelijke en economische opgaven zijn vier innovatieprogramma’s ontwikkeld waarbij ondernemers worden gestimuleerd gebruik te maken van de mogelijkheden die de fieldlabs te bieden hebben. Het eerste programma SMITZH richt zich op de maakindustrie. Het tweede programma Energie & Klimaat richt zich op de verduurzamingsopgave. Het derde programma Zorgtechnologie richt zich op innovaties die de zorg gaan ontlasten en het vierde programma AgriTech richt zich op de toepassing en doorontwikkeling van technologische innovaties van binnen en buiten de tuinbouw sector en een onderzoek naar de economische potentie van de eiwittransitie (overgang naar plantaardige eiwitten) voor ZuidHolland.

Fieldlabs, innovatieprogramma’s en onderzoek Ook in 2022 is er aan de versterking van de fieldlabs gewerkt. Dit gebeurde via de innovatieprogramma’s Smart Manufacturing Industriële toepassing Zuid-Holland (SMITZH), Energie & Klimaat, Zorgtech en Agritech. Via deze innovatieprogramma’s wordt financiering beschikbaar gesteld voor ondernemers (consortia) om samen met fieldlabs en andere partijen open innovatieprojecten te starten. Er wordt onderzoek gedaan naar de kansen van nieuwe marktproposities, kennis gedeeld en capaciteit beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van consortia. In de tweede helft van 2022 zijn de innovatieprogramma's geëvalueerd door het bureau Dialogic. Het doel van het onderzoek was tweeledig: 1. Terugkijken: het evalueren van het effect van de vier innovatieprogramma’s (IP’s) SMITZH, AgriTech, Energie & Klimaat en ZorgTech op het economische vestigings- en innovatieklimaat van Zuid-Holland. 2. Vooruitkijken: inzicht geven in de voortgang, hiaten en mogelijkheden vanuit de programma’s voor versterking van het innovatie-ecosysteem in Zuid-Holland. Daarnaast ook bepalen wanneer programma’s vanuit hun opgaven klaar zijn.

41

Op basis van de bevindingen van het onderzoek en aanbevelingen wordt door de MRDH i.s.m. de provincie Zuid-Holland in 2023 gekeken hoe de innovatieprogramma’s zo goed mogelijk kunnen bijdragen aan de nieuwe strategische agenda's en maatschappelijke impact. Ondersteuning voor startende en groeiende bedrijven Het is van belang dat startende bedrijven én bedrijven die willen doorgroeien optimale ondersteuning krijgen. Dat kan door het koppelen van vraag en aanbod, waarbij gemeenten als (mede)opdrachtgever optreden, testlocaties aanbieden en kunnen optreden als eerste klant.

Ondersteuning voor startende en groeiende bedrijven In de samenwerking met gemeenten koppelt YES!Delft uitdagingen van gemeenten aan technologische oplossingen binnen haar internationale netwerk. Het programma is daarmee een innovatieplatform voor alle 21 gemeenten in de metropoolregio. Gemeenten kunnen, met alle uitdagingen waarbij innovatie en technologie een rol spelen, van dit programma gebruikmaken. Doordat gemeenten rechtstreeks op het startup-netwerk van YES!Delft zijn aangesloten, kunnen ze rechtstreeks uitdagingen aandragen. Resultaten van dit programma zijn oplossingen die voor gemeenten besparingen opleveren of bijdragen aan verbetering van de leefomgeving van de inwoners. Het programma draagt ook bij aan het versterken van het netwerk van startups in de metropoolregio. Daarnaast groeit binnen de gemeenten de kennis over startups en kunnen zij elkaar beter vinden. Het programma City of the Future is afgerond per 1 juni 2022. Medio 2022 heeft het algemeen bestuur besloten om te starten met een vervolg op het programma City of the Future. Het programma Region of the future (2022 – 2025) zal langs drie domeinen; Robotica in de openbare Ruimte, Urban Data en Energietransitie bijdragen aan nieuwe toepasbare innovatie en bijdragen aan werkgelegenheid, nieuwe bedrijvigheid, besparingen voor gemeenten en stage-/afstudeerplaatsen op mbo/hbo en woniveau.

Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Interactie tussen het bedrijfsleven en onderwijsinstellingen zorgt voor eigentijdse onderwijsprogramma’s met toekomst en daarmee voor een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. De plek waar deze kruisbestuiving plaatsvindt

De campusontwikkeling moet voor een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidmarkt zorgen. Door kennisdeling, curriculumontwikkeling, ervaringen uitwisselen, gezamenlijk 42

is een campus. Samenwerking op deze campussen tussen bedrijven en kennisinstellingen wordt gestimuleerd om de impact van deze campussen te vergroten. Dit vindt plaats binnen de aanpak van het Human Capital Akkoord ZuidHolland.

groeifonds aanvragen opwerken, samenwerking in innovatieopdrachten, communicatie en de verbinding met het Human Capital Akkoord (HCA) op het gebied van een Leven Lang Ontwikkelen, wordt er gewerkt aan een krachtig campusnetwerk. De 10 Leven Lang Ontwikkelenprojecten dragen bij aan een veerkrachtige arbeidsmarkt in de regio. De inmiddels veertien campussen vormen gezamenlijk een ecosysteem van mbo- en hbocampussen in Zuid-Holland, dat in hoge mate bijdraagt aan de transitieopgaven van de regio.

Goede digitale connectiviteit Goede digitale connectiviteit is een belangrijke economische vestigingsvoorwaarde. Onze regio scoort hier tot nu toe goed op in vergelijking met andere Europese regio’s: 98% van de adressen in Zuid-Holland beschikt over ‘snel internet’. Deze positie willen we behouden en verbeteren. Daarom werken we aan de digitale bereikbaarheid van onze regio.

Digitale connectiviteit is in 2022 onderdeel geworden van een breder programma Digitale Economie dat in lijn is gebracht met de vier sporen van de Digitaliseringsagenda Zuid-Holland: Mens Centraal (Digitalisering mkb), Digitale Connectiviteit, Digitale Innovatie en Cyberveiligheid. Eind 2021 is bovendien besloten het ‘Sterker uit de Crisis’ programma op te laten gaan in de bestaande programma's. Digitalisering mkb is daarbij ondergebracht in het programma Digitale Economie. Net als in 2021 zijn gemeenten ondersteund via de Connectiviteit Brigade om de digitale connectiviteit van hun gemeente, en daarmee de regio, te verbeteren. Eveneens is in 2022 met het kennisnetwerk van gemeenten kennis uitgewisseld op onder anderen de thema's digitale strategie, glasvezel en 5G. Via projectbijdragen is digitale innovatie gestimuleerd en wordt bijgedragen aan de ontwikkelingen van 5G, quantumtechnologie, digitale innovatie in de glas- en tuinbouw en de verslogistiek. Ook is via de bijdrageregeling bijgedragen aan de digitalisering en cyberweerbaarheid van MKB-bedrijven in de regio.

43

Ruimte om te werken Ondernemers willen de beste plek voor hun onderneming. Hoe kunnen we hen dan winnen voor de metropoolregio? Aan welke ruimte is behoefte? Aan de hand van dit soort vragen brengt de MRDH advies uit aan gemeenten over ontwikkelingen op bedrijventerreinen, kantorenlocaties en winkelgebieden. Waar mogelijk biedt de MRDH ondersteuning bij ontwikkelplannen van gemeenten. De provincie Zuid-Holland heeft de uiteindelijke bevoegdheid om bestemmingsplannen met ontwikkeling van nieuwe en bestaande werklocaties te aanvaarden. Samen met de provincie Zuid-Holland werken we vervolgens aan het realiseren van gebieden waar wonen en werken gecombineerd zijn. De vraag hiernaar wordt steeds groter. We richten ons hierbij op zowel grootstedelijke locaties, als op meer landelijke locaties in de metropoolregio. De focus ligt op de werklocaties met grote regionale impact.

Er is in 2022 uitvoering gegeven aan de regionale Strategie Werklocaties met als doel het sturen op de voorraad van kantoren, detailhandel en bedrijfsruimte in regio, zowel kwantiatief als kwalitatief, door: - het vaststellen van de regionale strategie bedrijventerreinen - het vaststellen van de regionale programmering kantoren - het organiseren van regionale afstemming over detailhandel Er is in 2022 gebiedsgericht gewerkt aan werklocaties van regionaal belang, onder meer door procesadvisering en het verlenen van projectbijdragen, zoals bij gemeente Vlaardingen (meewerken aan realisatie gebiedsvisie Rivierzone) en gemeente Barendrecht (bijdrage aan Dutch Freshport). Er is met de aanpak voor Next Economy bedrijventerreinen, externe expertise en vier projectbijdragen beschikbaar gesteld voor projecten die gerelateerd zijn aan energietransitie en circulaire economie, waaronder een projectbijdrage aan gemeente Nissewaard voor het verkennen van de grondstoffenstromen.

Stimuleren van het groengebruik en recreatie als vestigingsfactor Onze regio heeft veel te bieden: mooie en grote binnensteden, talloze historische dorps- en stadskernen, afwisselende polderlandschappen en kilometers duin, strand en zee. De kunst is om meer bezoekers daarvan te laten genieten en tegelijkertijd de rust en ruimte te behouden. Bereikbaarheid is belangrijk, net als bekendheid van de gebieden. Vrijetijdseconomie draagt bij aan de economische positie van de metropoolregio door onder andere een toegevoegde waarde te leveren aan de werkgelegenheid, aan het imago van de gemeenten met hun iconen en bijzondere plekken, aan voorzieningen als wandel- en fietspaden, aan winkels en aan horeca. In de Metropoolregio Rotterdam Den Haag trekken de gemeenten samen op en delen kennis op het gebied van vrijetijdseconomie. Op basis van de sfeergebiedeninventarisatie die in 2020 en 2021 heeft plaatsgevonden ondersteunt de MRDH de gemeenten bij hun activiteiten.

Beperkte ambtelijke inzet voor vrijetijdseconomie (VTE). Hierdoor minder bijeenkomsten van het regionale netwerk VTE. We hebben gemeenten in sfeergebied Wereldhaven financieel ondersteund bij het breder trekken van het project van Rotterdam, 150 jaar Nieuwe Waterweg. Daarnaast hebben we inhoudelijk meegedacht over projectideeën van gemeenten.

44

Samen voortvarend werken aan de bereikbaarheid van woon- en werklocaties We willen bijdragen aan de gebalanceerde ontwikkeling van woon-en werklocaties nabij het OV. Waar dit mogelijk is binnen bebouwde gebieden nabij bestaande infrastructuur, wil de MRDH graag ondersteunen bij de uitwerking en realisatie van deze plannen vanuit onze verantwoordelijkheid voor bereikbaarheid, knooppuntontwikkeling en werklocaties.

De inzet van de MRDH is gericht op het opzetten van een leeromgeving vanuit de Verstedelijkingsalliantie. Hiermee delen we de kennis en ervaring met andere gemeenten in Zuid-Holland. Bij de Hoekse Lijn-samenwerking ligt onze focus op de ontwikkeling en bereikbaarheid van de stationsknopen. De MRDH heeft daarnaast diverse gemeenten ondersteund bij hun aanvragen voor Rijksgelden Woningbouwimpuls (WBI) en Versnellingsgelden infrastructuur.

Meer regionale samenwerking bij de energietransitie Met de juiste kennis en ervaring is een versnelling van de energietransitie mogelijk. Kennisdeling is dan ook een belangrijke succesfactor. Dit geldt bijvoorbeeld voor het delen van kennis over verduurzaming van kantoren- en bedrijventerreinen. Of over energiezuinige mobiliteitsoplossingen voor een wagenpark. Het energienetwerk van de 21 gemeenten is het ideale platform om kennis te delen en inspiratie op te doen, maar ook om afstemming te organiseren over de Regionale Energie Strategie.

Met het oog op de invoering van het verplichte energielabel C voor kantoren per 1 januari 2023, zijn er in 2022 samen met de provincie twee kennissessies georganiseerd. Dit had als doel om kennis over de regelgeving en de landelijke handreiking voor gemeenten over te brengen. Er is een kennisbezoek aan het bedrijventerrein Spaanse Polder gebracht met het doel om te leren van de ervaringen van het organiseren van organisatiegraad en het genereren van een kwaliteitsimpuls aan het gebied, waaronder verduurzaming. De MRDH heeft het energienetwerk gefaciliteerd, waarvan vier bestuurlijke netwerkbijeenkomsten. Dit heeft ook als platform gediend voor gemeenten om afstemming te vinden over de Regionale Energie Strategie.

45

2.3.2 Wat is er voor gedaan? Doelstelling: Stimuleren van innovatie en economische groei Acties in 2022 Uitvoering en opschaling van de regionale innovatieprogramma’s om meer bedrijven te betrekken bij de kennis en faciliteiten die fieldlabs en innovatieve consortia van bedrijven en kennisinstellingen te bieden hebben.

Status

Toelichting Innovatieprogramma AgriTech Het innovatieprogramma AgriTech is begin 2021 gestart en richt zich op het behouden en versterken van de internationale koploperpositie van Zuid-Holland op het gebied van tuinbouw en het creëren van een positie op het gebied van de eiwittransitie. De investering van de MRDH in het programma van ruim € 2 miljoen bedraagt € 1 miljoen. Er zijn in totaal in de eerste en de tweede voucherronde zeven projecten met subsidievouchers en 13 projectconsortia ondersteund. Hiermee is € 607.000 van de voor de innovatieprojecten beoogde € 700.000 uitgezet. Het aantal aanvragen was in de tweede ronde kleiner dan in de eerste ronde, maar door de extra aandacht in het voortraject, onder andere door het organiseren van het instrument Dare2Cross was de kwaliteit van de aanvragen beter. Innovatieprogramma SMITZH De ambitie van het innovatieprogramma SMITZH was om uit te groeien tot een Digital Innovation Hub met internationale uitstraling. Een onestop-shop loket waar bedrijven naar toe komen voor de technologie. Dat is gelukt. Het innovatieprogramma heeft de afgelopen jaren meer dan 2350 bedrijven bereikt, 400 daarvan zetten een stap in digitalisering. Veel meer werknemers dan gehoopt hebben een opleiding in digitalisering gevolgd en zeven nieuwe opleidingen markeren Leven Lang Ontwikkelen.

Tot slot is de regionale infrastructuur voor innovatie versterkt met een loket voor digitalisering en een achttal stabiele en veelgebruikte fieldlabs en skillslabs. Het door InnovationQuarter, provincie Zuid-Holland, MRDH en TNO geleide SMITZH stopt, maar krijgt wel een direct vervolg in het Europese programma EDIH waarbij deze succesvolle aanpak wordt verbreed van de maakindustrie naar alle industriële bedrijven in Zuid-Holland.

46

Innovatieprogramma Zorgtech Het innovatieprogramma Zorgtech richt zich op het verbeteren en betaalbaar houden van de zorg door kansrijke innovaties de weg naar de gezondheidszorg sneller te laten vinden. De investering van de MRDH in het programma van € 2,4 miljoen bedraagt € 1,15 miljoen. Deze fase van het project liep tot en met september 2022. In ZorgTech fase 2 zijn de activiteiten verdeeld in drie programmalijnen: uitvoering van innovatieprojecten; het ondersteunen van bedrijven bij het ontwikkelen en implementeren van hun technologische oplossingen in de gezondheidszorg. In totaal hebben 47 projectconsortia van technologie bedrijven, zorgorganisaties, labs en in sommige gevallen gemeenten, een voucher aangevraagd. Daarvan hebben er 15 projecten een voucher ontvangen. Ook zijn er een visie en roadmap voor een meerjarenaanpak in deze regio opgesteld. Fase 3 van Zorgtech is inmiddels opgestart met financiering van de provincie Zuid-Holland, focus ligt op het thema gezond oud worden. Innovatieprogramma Energie & Klimaat Het innovatieprogramma Energie & Klimaat richt zich op het stimuleren en realiseren van duurzame innovatie. Door ondernemers te ondersteunen bij het testen en demonstreren van nieuwe technologieën op het gebied van verduurzaming gebouwde omgeving, grootschalige opwek en opslag van energie, elektrificatie van de industrie en circulaire grondstoffen.

Inmiddels ontvingen 57 projecten een voucher om hun innovaties te testen en te demonstreren om nieuwe technologieën marktrijp te maken. Fase 3 van Energie & Klimaat loopt en wordt gefinancierd door de provincie ZuidHolland. In totaal heeft de provincie Zuid-Holland € 1,35 miljoen beschikbaar gesteld voor de derde ronde van het innovatieprogramma. De MRDH was in 2022 als onderdeel van de 4 programmateams inhoudelijk betrokken bij het toekennen van subsidievouchers aan projecten en het doorontwikkelen van het programma.

47

Verbinden van maatschappelijke vraagstukken van gemeenten aan de oplossingen die startende bedrijven ontwikkelen en het versterken van de kennis bij en het netwerk tussen gemeenten. Het gaat dan om kennis over de mogelijkheden van technologie voor gemeentelijke problemen, kennis over de wijze waarop innovatief werken onderdeel kan worden van de gemeentelijke bedrijfsvoering en de mogelijkheden om innovatie daadwerkelijk in te kopen.

Het programma City of the Future is afgerond per 1 juni 2022. Er zijn techlabs uitgevoerd rondom voorspelbaar onderhoud kademuren, Inzamelen matrassen, Scootmobielen en Stikstof. Verder is er een challenge uitgezet rondom traffic control. Verder zijn een aantal pilots uit jaar 1 van het programma verder ondersteund: Air Quality en Traffic Control. Daarnaast is een impact assessment uitgevoerd voor het programma. De opbrengsten van het programma leveren in potentie in totaal 19 miljoen euro per jaar op aan besparingen voor de gemeenten. Daarnaast is er in samenwerking met de Regionale Energie Strategie (RES) een unconference georganiseerd rondom innovatie en energietransitie. In mei 2022 is er ook een demoday georganiseerd voor de betrokken gemeenten (ambtelijk en bestuurlijk), waarbij de resultaten zijn gepresenteerd. Ook zijn er per project handleidingen gemaakt als ondersteuning voor gemeenten om de innovaties daadwerkelijk te kunnen toepassen in de eigen gemeente. Ook is er onderzoek uitgevoerd naar het startup en scaleup klimaat in de mrdh. Naast een ‘foto’ van de aantallen, locaties en sector, is er een handelingsperspectief opgesteld als basis om regionale samenwerking voor een beter vestigingsklimaat in de regio te stimuleren. Naast de gemeenten zijn hierbij ook InnovationQuarter en de provincie Zuid-Holland betrokken.

Dit perspectief wordt in 2023 omgezet in concrete samenwerkingsactiviteiten. Verder heeft het algemeen bestuur besloten om te starten met een vervolg op het programma City of the Future. Het programma Region of the future (2022 – 2025) zal langs drie domeinen: Robotica in de openbare Ruimte. Urban Data en Energietransitie bijdragen aan nieuwe toepasbare innovatie en bijdragen aan werkgelegenheid, nieuwe bedrijvigheid, besparingen voor gemeenten en stage-/afstudeerplaatsen op mbo/hbo en wo-niveau. In 2022 zijn de aanpakken voor deze domeinen gestart.

48

Verder doorontwikkelen van de aanpak om gemeenten te ondersteunen bij het realiseren van een toekomstbestendig en digitaal breed MKB.

De Metropoolregio sluit voor wat betreft de doelstelling Goede digitale connectiviteit vanaf 2022 aan bij de doelen van de Digitaliseringsagenda Zuid-Holland om de digitale economie van de regio te versterken (besluit bestuurscommissie Economisch Vestigingsklimaat 9 februari 2022). De digitalisering van het mkb maakt daar ook onderdeel van uit en wordt verder toegelicht onder de doelstelling ‘goede digitale connectiviteit’.

Doelstelling: Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Acties in 2022 Versterken van een MBO-HBO campusecosysteem met als doel een goede aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en omgeving te realiseren, een intensieve samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven te stimuleren en een leven lang ontwikkelen (LLO) aan te jagen;

Status

Toelichting In het kader van campusondersteuning zijn drie nieuwe projecten ondersteund op het gebied van biotechnologie, verslogistiek en glastuinbouw digitalisering: de Biotech Campus Delft, Dutch Fresh Port Campus en Robocrops Vliegende Start, Westland/Greenport West-Holland. Het laatste project is een uitwerking van de digitaliseringsvisie glastuinbouw met als basis het World Horti Center in Naaldwijk Het adviesbureau Haute Equipe heeft vraaggestuurd zes mbo-/hbo-campussen aanvullende begeleiding geboden om te bepalen welke subsidiemogelijkheden kansrijk aan de campussen konden worden gekoppeld en heeft daarbij ook de mogelijkheden van het Groeifonds besproken. In 2023 wordt hierop doorgepakt voor de IT, energie en tuinbouwclusters van mbo- en hbo campussen in ons netwerk. In het teken van een Leven Lang Ontwikkelen is een nieuw kader vastgesteld en zijn ook 2 nieuwe projecten ontwikkeld in de sector verslogistiek en op het gebied van voedselverspilling, die een belangrijke bijdrage leveren aan een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Het gaat om: Dutch Fresh Port Werkt! en ‘Let’s change the face of food waste’. Dutch Fresh Port Werkt! is onderdeel van een integraal transitieprogramma voor de Dutch Fresh Port, waaraan dit jaar met 3 projecten is bijgedragen (campus, LLO en digitalisering mobiliteitsinnovaties). 49

Economisch rendement van campussen versterken door kennisdeling op het gebied van governance, innovatie, productontwikkeling, verdienmodellen, internationalisering, subsidie en bereikbaarheid te stimuleren en meer centraal te stellen in de aanpak;

In 2022 zijn er vier (online en live) campusnetwerkbijeenkomsten georganiseerd, waarin zowel gemeenten als onderwijsinstellingen kennis en ervaring konden uitwisselen op het gebied van governance, human capital, groeifondsaanvragen, communicatie naar bedrijven en projectresultaten. Hierbij is nauw samengewerkt met het Human Capital Akkoord.

Bekendheid vergroten van het campusecosysteem, zodat bedrijven campussen regionaal actiever opzoeken en participeren in innovatie, onderwijsvernieuwing en LLO.

In het kader van samenwerking tussen de campussen is een communicatiewerkgroep opgezet met communicatie-experts van alle campussen. De focus ligt op verbinding, bekendheid en exposure. In 2022 is een campusambassadeur gestart die i.s.m. de werkgroep een campustoolkit heeft ontwikkeld en opgeleverd met sectorale producten en een sectoroverstijgend kernverhaal, waarmee alle campussen mkb bedrijven en overheden effectiever kunnen bereiken.

Doelstelling: Goede digitale connectiviteit Acties in 2022 Uitwisselen van kennis en ervaring op het gebied van digitalisering.

Status

Toelichting Vanuit de Connectiviteit Brigade zijn in het eerste half jaar van 2022 een drietal korte online informatiesessies georganiseerd die goed bezocht zijn. Er zijn drie brede netwerkbijeenkomsten georganiseerd: In maart en mei zijn netwerkbijeenkomsten gehouden met o.a. de onderwerpen digitalisering mkb, quantumtechnologie en cyberweerbaarheid mkb. De opkomst was met circa 20 deelnemers goed. De netwerkbijeenkomst van september is gecombineerd met de kennisbijeenkomst van de Connectiviteit Brigade die samen met provincie Zuid-Holland werd georganiseerd. De aanmeldingen voor deze bijeenkomst lagen lager dan verwacht ondanks voldoende communicatie vanuit de MRDH en de provincie. De bijeenkomst in december is uitgesteld naar februari 2023. Relevante informatie is ook breed gedeeld met o.a. alle MRDH-gemeenten via mailingen aan het netwerk Digitale Economie en de werkgroep Digitalisering mkb. 50

Digitaliseringsagenda Zuid-Holland: Digitale connectiviteit: Gemeenten ondersteunen bij vraagstukken over digitale connectiviteit en het ontwikkelen van strategie/visie op het gebied van digitalisering.

Via de Connectiviteit Brigade hielp de MRDH samen met provincie Zuid-Holland, gemeente Rotterdam, gemeente Den Haag en een extern bureau gemeenten met vraagstukken op het gebied van 5G, glasvezel en digitale strategie. Er zijn verschillende kennis- en bewustwordingssessies georganiseerd voor o.a. ambtenaren, raadsleden en wethouders. Veel gemeenten hebben hier aan mee gedaan waaronder Zoetermeer, de BAR-organisatie, Nissewaard, Delft, Pijnacker-Nootdorp, Rotterdam, Den Haag en Krimpen aan den IJssel. Het aantal hulpvragen vanuit MRDH-gemeenten was beperkter dan verwacht. Alle gemeenten die behoefte hadden aan individuele ondersteuning heeft de Connectiviteit Brigade de afgelopen twee jaar kunnen ondersteunen waaronder Leidschendam-Voorburg, Pijnacker-Nootdorp, Zoetermeer en Nissewaard. Verschillende gemeenten (waaronder Schiedam, Rijswijk, Krimpen aan den IJssel) gaven aan geen capaciteit te hebben om met een vraagstuk aan de slag te gaan. Ook op de langere termijn blijft capaciteit de remmende factor. Eind 2022 is een evaluatie gedaan naar de werkzaamheden en resultaten van de Connectiviteit Brigade. Dit heeft tot waardevolle inzichten geleid en bevestigde de keuze om de Connectiviteit Brigade niet voort te zetten. Er is onvoldoende vraag naar ondersteuning om actief gemeenten te blijven benaderen.

Een aantal knelpunten op het gebied van digitale connectiviteit is opgelost en er is in Zuid-Holland goede digitale connectiviteit aanwezig (zowel 5G als glasvezel). In de afgelopen twee jaar is veel materiaal ontwikkeld om gemeenten te ondersteunen bij het ontwikkelen en uitvoeren van beleid op het gebied van digitale connectiviteit. Deze informatie blijft beschikbaar op de website van de provincie.

Digitaliseringsagenda Zuid-Holland: Digitale innovatie: Stimuleren van digitale innovatie door bij te dragen aan projecten en de kennis die uit deze projecten komt met de regio te delen.

In 2022 zijn bijdragen vanuit de bijdrageregeling EV toegekend aan:  Digitalisering MobilityHUB Dutch Fresh Port: de digitalisering van de bereikbaarheid en betrouwbaarheid van Dutch Fresh Port waarmee de 51





‘vestigingscondities’ voor ondernemers, omwonenden en personeel worden verbeterd. Diverse mobiliteitsvoorzieningen worden op één locatie gebundeld en aangeboden. De integraliteit en het grote aantal diverse gebruikers vereist digitalisering om maximale synergie en een hubfunctie te bereiken. Quantum Ecosysteem Zuid-Holland – aanstellen van een regionaal programma manager om de quantumprogramma's in provincie Zuid-Holland beter met elkaar te verbinden en een regionaal netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en onderwijs op te bouwen. Robocrops Vliegende Start – het versnellen van activiteiten binnen het regionale ecoysteem Robocrops door het faciliteren van de aansluiting tussen tech- en teeltbedrijven via het nieuwe project Data Driven Ondernemerschap (DDO). Investeren in het fieldlab Data Driven Growing in Tomatoworld ter voorbereiding op de start van verschillende aanstaande ontwikkelingen en projecten.

Daarnaast loopt het project Delft on Internet of Things (DoIoT) for Intelligent Mobility (bijdrage toegekend in 2021) en worden de resultaten uit dit project regelmatig met de regio gedeeld. In juni 2022 heeft een bezoek aan het intelligente fietspad (één van de twee use cases van dit project) plaatsgevonden waarbij meerdere MRDH-gemeenten aanwezig waren. De MRDH heeft in 2022 opdracht verleend aan:  Maritime Delta om een pilot te starten om de werkwijze van De Datawerf te testen met bedrijven in de maritieme sector. De opdracht bestond uit vier pilots en een plan van aanpak voor opschaling van de pilot (fase 2).  Greenport West-Holland om een uitvoeringsprogramma op te stellen en in kaart te brengen welke potentierijke initiatieven we als regio