3338 Toelichting_Bijlage 3 Niet gesprongen explosieven

VOORONDERZOEK

Gemeente Leidschendam - Voorburg

AVG Explosieven Opsporing Nederland Vestiging Heijen: De Grens 7 - 6598 DK Heijen Postbus 160 - 6590 AD Gennep Tel. : 0485-802010 Fax : 0485-802084 K.v.K. Venlo 12029421

Vestiging Waalwijk: Professor Asserweg 24 – 5144 NC Waalwijk Tel. : 0416-700220 oce@avg.eu www.explosievenopsporing.com

INHOUDSOPGAVE 1

INLEIDING ........................................................................................................................................... 6

1.1 AANLEIDING ................................................................................................................................................. 6 1.2 PROBLEEMSTELLING ......................................................................................................................................... 6 1.3 DOELSTELLING .............................................................................................................................................. 6 1.4 ONDERZOEKSGEBIED ...................................................................................................................................... 7 1.5 ONDERZOEKSMETHODE ................................................................................................................................... 7 1.5.1 Algemeen ....................................................................................................................................... 7 1.5.2 Inventarisatie bronnenmateriaal......................................................................................................... 8 1.5.3 Beoordeling bronnenmateriaal .......................................................................................................... 8 1.5.4 Verantwoording ...............................................................................................................................

9 1.5.5 Leeswijzer ....................................................................................................................................... 9 2

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ................................................................................................. 10

2.1 EERDER UITGEVOERDE ONDERZOEKEN ................................................................................................................ 10 2.1.1 Rapportages archief AVG ............................................................................................................... 10 2.1.2 Derden ......................................................................................................................................... 10 2.2 LITERATUUR................................................................................................................................................. 11 2.2.1 Meidagen 1940 ............................................................................................................................ 11 2.2.2 Luchtoorlog................................................................................................................................... 16 2.2.1 Bevrijding mei 1945 ...................................................................................................................... 19 2.3 COLLECTIE STAFKAARTEN TOPOGRAFISCHE DIENST KADASTER TE ZWOLLE ..................................................................... 20 2.3.1 Geallieerde Defence Overprint kaarten ............................................................................................

20 2.3.2 Duitse stafkaarten .......................................................................................................................... 21 2.3.3 Overig kaartmateriaal .................................................................................................................... 21 2.4 LUCHTFOTO’S ............................................................................................................................................. 22 2.4.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 22 2.4.2 Geraadpleegde luchtfoto’s ............................................................................................................. 23 2.4.3 Geogerefereerde luchtfoto’s ........................................................................................................... 25 2.4.4 Luchtfoto-interpretatie 1944-1945................................................................................................... 27 2.4.5 Luchtfoto-interpretatie huidige situatie ............................................................................................. 31 2.5 GEMEENTEARCHIEVEN ...................................................................................................................................

33 2.5.1 Luchtbeschermingsdienst ................................................................................................................ 35 2.5.2 Aangetroffen / geruimde CE, grondgevechten en oorlogsschade ........................................................ 36 2.6 NIEUWSBERICHTEN ....................................................................................................................................... 38 2.6.1 Koninklijke Bibliotheek ‘s-Gravenhage ............................................................................................. 38 2.6.2 Aangeleverde krantenartikelen ........................................................................................................ 39 2.7 SEMI STATISCHE ARCHIEFDIENSTEN MINISTERIE VAN DEFENSIE (SSA) ........................................................................... 40

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 2 van 98

2.7.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD) 1945-1947 ...................................................... 40 2.7.2 Collectie ruimrapporten EOD.......................................................................................................... 41 2.7.1 Collectie mijnenkaarten .................................................................................................................. 46 2.8 NEDERLANDS INSTITUUT VOOR MILITAIRE HISTORIE (NIMH) ..................................................................................... 48 2.8.1 Collectie Verdedigingswerken.......................................................................................................... 48 2.8.2 Collectie ‘Duitse Bezetting’ ............................................................................................................. 48 2.8.3 ‘575 serie’ .................................................................................................................................... 49 2.8.4 Gevechtsverslagen en Rapporten mei 1940 ...................................................................................... 51 2.8.5 Collecties De Haan en vliegtuigcrashes 1940-1945 ..........................................................................

53 2.9 PROVINCIAAL ARCHIEF / NATIONAAL ARCHIEF ....................................................................................................... 54 2.9.1 Militair Gezag ............................................................................................................................... 54 2.9.2 Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ...................................................................... 54 2.9.1 Korps Hulpverleningsdienst ............................................................................................................. 55 2.9.1 Groep Albrecht ............................................................................................................................. 55 2.10 NEDERLANDS INSTITUUT VOOR OORLOGSDOCUMENTATIE (NIOD) ........................................................................... 56 2.10.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ........................... 56 2.11 THE NATIONAL ARCHIVES (TNA) LONDEN .......................................................................................................... 57 2.12 BUNDESARCHIV-MILITÄRARCHIV, DUITSLAND ........................................................................................................ 58 3

CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ..................................................................................... 59

3.1 INLEIDING .................................................................................................................................................. 59 3.2 CHRONOLOGIE ........................................................................................................................................... 59 3.2.1 Meidagen 1940 ............................................................................................................................ 59 3.2.2 Duitse bezetting ............................................................................................................................. 59 3.2.3 Bevrijding mei 1945 ...................................................................................................................... 60 3.2.4 Naoorlogse CE-ruimingen .............................................................................................................. 60 4

BEOORDELING BRONNENMATERIAAL .................................................................................................. 62

4.1 INDICATIE VAN EXPLOSIEVEN IN HET ONDERZOEKSGEBIED ......................................................................................... 62 4.2 LEEMTEN IN KENNIS BRONNENMATERIAAL ............................................................................................................. 62 4.3 SOORT EN VERSCHIJNINGSVORM VAN EXPLOSIEVEN ................................................................................................ 63 4.3.1 Locaties defensieve maatregelen ..................................................................................................... 63 4.3.2 Grondgevechten en beschietingen met geschutgranaten .................................................................... 64 4.3.3 Tactische luchtaanvallen, afworp bommen/vliegtuigbeschietingen ....................................................... 64 4.3.4 Inslagen van V-wapens of onderdelen hiervan .................................................................................. 64 4.3.5 Vliegtuigcrashes............................................................................................................................. 64 4.4 AANTAL MOGELIJK AAN TE TREFFEN EXPLOSIEVEN ...................................................................................................

65 4.5 HORIZONTALE EN VERTICALE BEGRENZING VERDACHT GEBIED .................................................................................... 66 4.5.1 Verdachte gebieden grondgevechten en beschietingen met geschutgranaten ........................................ 66

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 3 van 98

4.5.2 Verdachte gebieden tactische duikbombardementen .......................................................................... 66 4.5.3 Verdachte gebieden defensieve maatregelen / gedumpte munitie ....................................................... 67 4.5.4 Verdachte gebieden vliegtuigcrashes ................................................................................................ 68 5

PROJECTLOCATIES GEMEENTE LEIDSCHENDAM-VOORBURG................................................................. 69

5.1 MOTIVERING PROJECTLOCATIES........................................................................................................................ 69 5.2 DUIVENVOORDE-CORRIDOR ............................................................................................................................ 69 5.3 STOMPWIJKSEWEG ........................................................................................................................................ 70 5.4 KLEIN PLASPOELPOLDER .................................................................................................................................. 71 5.5 OVERGOO ................................................................................................................................................. 73 5.6 SCHAKENBOSCH .......................................................................................................................................... 74 5.7 PARK ’T LOO............................................................................................................................................... 75 6

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ........................................................................................................ 77

6.1 CONCLUSIE ................................................................................................................................................ 77 6.2 ADVIES VERVOLGTRAJECT ................................................................................................................................ 78 6.2.1 Projectlocatie Duivenvoorde-corridor ............................................................................................... 78 6.2.2 Projectlocatie Stompwijkseweg ........................................................................................................ 78 6.2.3 Projectlocatie Klein Plaspoelpolder .................................................................................................. 78 6.2.4 Projectlocatie Overgoo................................................................................................................... 78 6.2.5 Projectlocatie Schakenbosch ........................................................................................................... 79 6.2.6 Projectlocatie Park ’t Loo ................................................................................................................ 79 6.2.7 Gemeente Leidschendam-Voorburg overige locaties .......................................................................... 79 7

BIJLAGEN .......................................................................................................................................... 80

7.1 BRONNENLIJST ............................................................................................................................................ 80 7.1.1 Archieven ..................................................................................................................................... 80 7.1.2 Literatuur ...................................................................................................................................... 80 7.1.3 Onderzoeksrapportages ................................................................................................................. 81 7.1.4 Websites ....................................................................................................................................... 81 7.1.5 Contactpersoon gemeente Leidschendam-Voorburg .......................................................................... 81 7.1.6 Overig.......................................................................................................................................... 82 7.2 CERTIFICAAT WSCS-OCE ............................................................................................................................. 83 7.3 RICHTLIJNEN WSCS-OCE AFBAKENING VERDACHTE GEBIEDEN .................................................................................

84 7.4 SAMENVATTING RELEVANTE FEITEN HISTORISCH ONDERZOEK MARTIN VAN RIJN (V10.4 EN V12.5)....................................... 86 7.5 PRESENTATIEKAART VERZAMELDE HISTORISCHE FEITEN .............................................................................................. 92 7.6 CE-BODEMBELASTINGKAART (VERDACHTE GEBIEDEN) ............................................................................................. 95 7.7 OVERZICHT DOOR GEMEENTE LEIDSCHENDAM-VOORBURG AANGELEVERDE GEGEVENS .................................................... 97 7.8 KAART LUCHTVERDEDIGING MEI 1940 – J.F. MOLENAAR ........................................................................................ 98

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 4 van 98

Distributielijst - AVG Explosieven Opsporing Nederland - Gemeente Leidschendam - Voorburg Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. (Artikel 16 Auteurswet 1912). Het is de opdrachtgever toegestaan voor intern gebruik kopieën te maken zonder voorafgaande toestemming van de auteur. Voor informatie, vragen of suggesties: AVG Explosieven Opsporing Nederland De Grens 7 6598 DK Heijen Tel 0485-802020 Fax 0485-802084 Website: www.explosievenopsporing.com / www.uxo.eu E-mail: oce@avg.eu

Opdrachtgever

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Rapport Naam Versie Datum Vrijgegeven door: Paraaf:

1462056-VO-03 VO Gemeente Leidschendam - Voorburg

Vrijgegeven door: Paraaf:

M. Jochoms (Senior OCE-deskundige)

Opgesteld door: Paraaf:

Wouter van den Brandhof, MA (historicus)

1462056-VO-04

Definitief versie 2 4 februari 2016 M.A. Abee (afdelingshoofd OCE)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 5 van 98

1 INLEIDING 1.1

Aanleiding

AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van de gemeente Leidschendam – Voorburg een vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven (hierna: CE) voor de gehele gemeente Leidschendam-Voorburg uitgevoerd. Adviesbureaus hebben in de afgelopen jaren voor deellocaties in de gemeente Leidschendam-Voorburg CEonderzoeken uitgevoerd. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft geconstateerd dat deze partijen slechts een klein gedeelte van het gemeentearchief hebben geraadpleegd en dat sommige informatie niet correct of volledig werd weergegeven. De opdrachtgever van grondroerende werkzaamheden moet in kader van de Arbowetgeving veilige werkomstandigheden garanderen en indien noodzakelijk voorzorgsmaatregelen treffen. Risico’s kunnen betrekking hebben op bodemverontreiniging, of zoals in dit geval CE uit de Tweede Wereldoorlog. Toekomstige bouwprojecten waar bodemingrepen worden uitgevoerd zijn o.a.:  Nieuwbouw en herinrichting van de Duivenvoordecorridor aan de Veursestraatweg  Het vervangen van het wegdek en de aanleg van nieuwe beschoeiingen bij de Stompwijkseweg  Herinrichting met nieuwbouw te Klein Plaspoelpolder  Herinrichting kantoren etc. te Overgoo  De bouw van diverse woningen te Schakenbosch  De herinrichting van Park ‘t Loo

1.2

Probleemstelling

Er kunnen als gevolg van gevechtshandelingen CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen van CE uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane CE vondsten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.

1.3

Doelstelling

Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van CE. Er zal daarnaast worden ingegaan op de te verwachten soort(en) CE, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een detectieonderzoek.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 6 van 98

1.4

Onderzoeksgebied

Het onderzoeksgebied betreft de gemeente Leidschendam-Voorburg die grenst aan de gemeenten Voorschoten, Leiden, Zoeterwoude, Zoetermeer, Den Haag, Rijswijk en Wassenaar. 1

Afb.1.- Begrenzing onderzoeksgebied (rood omlijnd).

1.5

Onderzoeksmethode 1.5.1

Algemeen

Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende CE-bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform de WSCS-OCE te worden uitgevoerd.2 Dit certificatieschema maakt onderdeel uit van het stelsel van wettelijk verplichte certificatie conform het Arbobesluit. AVG is door TüvNederland WSCS-OCE gecertificeerd (zie hoofdstuk 7.2). Voor aanvullende informatie wordt verwezen naar de integrale versie van de Staatscourant 2012, nummer 4230 d.d. 16 maart 2012 en de website www.explosievenopsporing.nl.

1

Veel oorlogshandelingen, zoals zichtbaar op de diverse geraadpleegde luchtfoto’s (zoals stellingen, bomkraters, loopgraven), gelegen buiten de gemeente Leidschendam, zijn ook geïnventariseerd en op een GIS-kaart weergegeven. De archieven van de desbetreffende gemeenten werden niet geraadpleegd. 2 Werkveldspecifiek certificatieschema voor het systeemcertificaat ‘Opsporen CE’

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 7 van 98

1.5.2

Inventarisatie bronnenmateriaal

Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van:  Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van CE (indicaties)  Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van CE (contra-indicaties) Wij hebben in kader van dit onderzoek de volgende archieven en collecties geraadpleegd:  Explosieven Opruimings Dienst (EOD): in het archief van de EOD te Soesterberg zijn ruimrapporten van CE aanwezig. Deze rapporten, ook wel bekend als UO’s, beslaan een periode van de jaren ’70 tot heden. Aan de hand van deze bronnen kan worden vastgesteld waar in het verleden verschillende typen CE zijn geruimd c.q. verwijderd. Een andere belangrijke informatiebron zijn de gedigitaliseerde mijnenkaarten. Deze bronnen geven inzicht in de hoeveelheid gelegde, geruimde en vermiste mijnen  Universiteit van Wageningen en het Kadaster te Zwolle: de geallieerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog zijn een zeer belangrijke informatiebron. Luchtfoto’s kunnen informatie geven met betrekking tot inslaglocaties van afwerpmunitie, loopgraven, stellingen etc  Gemeentearchief en Provinciaal Archief: de gemeentearchieven (ondergebracht bij o.a.

het Haags Gemeentearchief te ‘s-Gravenhage) en het Provinciaal Archief (in dit geval het Nationaal Archief in ‘s-Gravenhage) bevatten informatie met betrekking tot de Luchtbeschermingsdienst, oorlogsschade, naoorlogse CE-ruimingen en gesneuvelden  Archief AVG: in dit archief zijn documenten uit binnen- en buitenlandse archieven aanwezig, waaronder luchtoorlog gerelateerde documenten  Database AVG: de AVG database en de boeken- en tijdschriftencollectie. Dit betreft een grote hoeveelheid literatuur en documentatie over plaatsen door geheel Nederland in de Tweede Wereldoorlog  Semi Statische Archiefdiensten (voorheen Centraal Archieven Depot) te Rijswijk: hier zijn documenten van de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst ondergebracht. De Mijn- en Munitie- Opruimingsdienst was in de jaren direct na de Tweede Wereldoorlog belast met de ruiming van CE en is één van de voorgangers van de huidige Explosieven Opruimings Dienst Defensie  Koninklijke Bibliotheek te ’s Gravenhage: in deze bibliotheek is een uitgebreide naoorlogse krantencollectie ondergebracht, met o.a. artikelen betreffende de ruiming van CE  Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) te Amsterdam: het NIOD beschikt over processen-verbaal uit de laatste oorlogsjaren met betrekking tot neergekomen bommen, gecrashte vliegtuigen en uitgevoerde luchtaanvallen  Nationaal Archief: bij het Nationaal Archief is o.a.

het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen opgenomen. Dit zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten in de eerste oorlogsjaren  The National Archives Londen: hier bevinden zich o.a. Royal Air Force Operations Record Books en Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force 1.5.3

Beoordeling bronnenmateriaal

In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een van een op CE verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige CE, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 8 van 98

Bij de beoordeling van bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van CE. 1.5.4

Verantwoording

De volgende personen waren betrokken bij de uitvoering van het vooronderzoek:  Dhr. W. van den Brandhof, MA (historicus): opstellen van het vooronderzoek  Dhr. H. van Driel (coördinator OCE): assistentie bij het archiefonderzoek  Dhr. G. Theunissen MA (historicus): assistentie bij het archiefonderzoek  Dhr. P. Gieben (information manager): GIS kaartmateriaal, assistentie bij archiefonderzoek  Dhr. M.A. Abee (afdelingshoofd OCE): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage  Dhr. J.W.J. de Beer (manager OCE): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage

1.5.5

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en het archiefonderzoek. Hoofdstuk 3 bevat een chronologie van de relevante gebeurtenissen. Hoofdstuk 4 is het resultaat van het beoordeelde bronnenmateriaal. De bij hoofdstuk 4 behorende presentatiekaart van de verzamelde historische feiten is opgenomen in bijlage 7.5. Hoofdstuk 5 behandelt afzonderlijke projectlocaties. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 6.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 9 van 98

2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1

Eerder uitgevoerde onderzoeken 2.1.1

Rapportages archief AVG

Er is door medewerkers van AVG in het verleden één vooronderzoek op het grondgebied van de gemeente Leidschendam – Voorburg uitgevoerd. Het betreft het in opdracht van Hoogheemraadschap van Rijnland uitgevoerde project met het projectnummer 1462028, getiteld: ‘Vooronderzoek Nieuwe Driemanspolder’ d.d.18 september 2014. De aangetroffen relevante informatie is in deze rapportage opgenomen. AVG heeft tevens het volgende vooronderzoek in de aangrenzende gemeente Voorschoten uitgevoerd:  AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek Duivenvoordecorridor-Voorschoten d.d. 6 januari 2016. Kenmerk 1562093-VO-03 2.1.2

Derden

De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft de volgende (voor-)onderzoeken ter beschikking gesteld, of deze vooronderzoeken zijn in het AVG bedrijfsarchief aanwezig:  Gemeente Leidschendam Voorburg afdeling RO, ‘Explosieven onderzoek in gemeente Leidschendam-Voorburg’ (juni 2015 versie 12.5, alsmede oudere versies)  Gemeente Leidschendam-Voorburg, afdeling RO, ‘Historie voormalige bunkercomplexen in Essesteijn te Voorburg’ d.d. 14 nov 2004  Saricon, ‘Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Nieuwe Driemanspolder LeidschendamZoetermeer’ met kenmerk 72240-VO-03, d.d. 3 maart 2006  Saricon,’Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Driemanspolder te Zoetermeer’ met kenmerk 10S012-VO-01, d.d. 7 april 2010  Saricon, ‘Vooronderzoek Conventionele Explosieven 900 watergangen Zuid-Holland’ met de documentcode 72344-VO-01 d.d. 21 april 2008  Saricon, Proces verbaal van oplevering Rijn Schiekanaal met de documentcode 72509-DR-01 d.d. 19 november 2009  T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Laan van NOI – Rotterdam Hofplein dd. 11 september 2012. Rapportnummer RRZ-060  T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van station en emplacement Den Haag d.d. 31 mei 2012.

Rapportnummer RRZ-053  T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Den Haag CS – Gouda d.d. 19 juni 2012. Rapportnummer RRZ-057  T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Leiden – Den Haag d.d. 11 september 2012. Rapportnummer RRZ-052  IDDS Explosieven, Vooronderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van conventionele explosieven Ruysdaellaan te Leidschendam met het kenmerk 13100161/MBO/rap1 d.d. 29 januari 2014

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 10 van 98

 

IDDS Explosieven, Beknopt projectplan. Vrijgave boorlocaties Binckhorst te Den Haag d.d. 25 augustus 2014. Kenmerk 14060201/MBO/rap1 IDDS Explosieven, Rapportage maatregelen en effecten aanbrengen gestuurde boring Noordsingel Leidschendam d.d. 22 mei 2015. Kenmerk 14070209/MBO/rap4

De aangetroffen relevante informatie zal in deze rapportage met bronvermelding worden opgenomen.

2.2

Literatuur 2.2.1

Meidagen 1940

Beknopt algemeen historisch kader: Het 6e en 18e Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het 6e Duitse leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het 18e Duitse leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. Gemeente Leidschendam-Voorburg: De gevechtshandelingen op het grondgebied van de huidige gemeente Leidschendam-Voorburg worden in de onderstaande tabellen beschreven: Datum Meidagen 1940 Meidagen 1940

Meidagen 1940 Meidagen 1940

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: C.D. Kamerling, Algemeen Overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland (zonder het oostfront) en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom ’s-Gravenhage. Mei 1940) Eén à twee secties Nederlandse infanterie moeten de Vlietbrug te Leidschendam bezetten. Tevens het bevel om een geheel bataljon naar Voorburg-Rijswijk te verplaatsen ter afsluiting van de kunstwegen Zoetermeer – ’s-Gravenhage en Delft – ’s-Gravenhage (pagina 58) De 13e Batterij Luchtafweer was in stelling 1250 meter noord van de noordoostpunt van vliegveld Ypenburg (in de zuidrand van het park Leeuwenbergh) en kwam vanaf 4.00 uur in actie. Tot 4.15 uur werd er met succes gevuurd, maar na dat tijdstip daalden de vijandelijke toestellen tot ca. 600 meter, zodat het geschut van 7.5 tl. moest uitvallen. Tussen 4.30 en 4.45 uur wierp een zeer laag vliegend toestel een aantal bommen af boven de batterij, waardoor één stuk werd vernield en twee onderofficieren en vijf man ernstig gewond raakten. De wachtbarak ging in vlammen op. Omstreeks 5.00 uur landden er Fallschirmjäger in de onmiddelijke nabijheid van de batterij. De Nederlandse bedieningsmanschappen trokken zich, na het onbruikbaar maken van de stukken, door park Leeuwenbergh terug in de richting van de Vliet. Het merendeel van de batterijbezetting overschreed de Oude Tolbrug bij Huize Dorrepaal en zette zich o.a. in villa Heeswijk vast.

Fallschirmjäger waren doorgedrongen tot in park Leeuwenbergh en Huize Dorrepaal en in verschillende boerderijen en huizen aan de zuidoostzijde van de Vliet waar zij zich ter verdediging inrichtten (p.85) Nederlandse militairen krijgen het bevel de Vliet van en met Voorburg tot en met de bruggen te Rijswijk te bezetten en vast te houden (c.q. hernemen), daarnaast de wegen richting Delft en Utrecht af te sluiten (p.87) Tussen 9.00 en 10.00 arriveerden bij de Hoornbrug: II-2 R.A. (waarvan de commandant reeds eerder was aangekomen), 2-G.B.Gr. en 4-4 Dep.Bat. (waarbij vier zware mitrailleurs van 6-4 Dep.Bat.), terwijl detachementen van 3 en 5-14 Dep. Bat. en III Dep.B.A. verschillende punten aan de Vliet tussen de Hoornbrug en het viaduct bij Voorburg bezetten (p.88)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 11 van 98

Datum Meidagen 1940

Meidagen 1940 Meidagen 1940

Meidagen 1940

Meidagen 1940 Meidagen 1940

Meidagen 1940

Meidagen 1940

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: C.D. Kamerling, Algemeen Overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland (zonder het oostfront) en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom ’s-Gravenhage. Mei 1940) Te Leidschendam werd van de burgemeester vernomen, dat in het dorp en de omgeving daarvan geen parachutisten waren geland, maar dat dat wel het geval was bij Voorburg aan de Vliet en in de omgeving van de nieuwe rijksweg naar Utrecht. Het detachement reed daarop langs de Vliet tot vóór het viaduct bij Voorburg, waar de autobus werd verlaten. Vervolgens werd opgerukt langs de weg oost van de Vliet. Al spoedig bleek, dat de boerderij Den Honaard, 250 meter voorbij het viaduct, door de vijand was bezet. Bij een poging om deels langs de Vliet, deels door het bedekte terrein oost daarvan, tot de boerderij door te dringen, geraakte de oostelijke patrouille onder mitrailleurvuur, waardoor de commandant van het detachement en twee onderofficieren gewond geraakten. Deze patrouille trok daarna terug op de rijksweg tussen de gasfabriek en het viaduct en later naar een schoolgebouw, 500 m N.O. van het viaduct. De langs de Vliet uitgezonden patrouille geraakte eveneens onder vuur, waardoor een korporaal sneuvelde en een sergeant zwaar gewond in handen van de vijand viel.

Tenslotte trok ook deze patrouille omstreeks 11.00 terug naar het schoolgebouw (p.89) Nederlandse militairen vallen boerderij Den Hoonaard aan. Een korporaal raakte gewond ten gevolge van vijandelijk vuur, maar de boerderij werd bezet (p. 89-90) Tevoren waren om 9.30 uur vier patrouilles, elk van 15 man en een onderofficier, van Hoornbrug uitgezonden langs de Vliet richting Voorburg, met opdracht de bruggen bij Drievliet en Heeswijk (Oude Tolbrug) en twee Vlietbruggen te Voorburg ( Kerkbrug en Wijkerbrug) te bezetten. De patrouilles, bestemd voor laatstgenoemde drie bruggen, geraakten tussen Zeerust en het bedekte terrein bij Leeuwenbergh en Dorrepaal onder verrassend vijandelijk vuur, afgegeven door parachutisten, die in laatstbedoeld terrein waren doorgedrongen. Een soldaat sneuvelde terwijl een wachtmeester en twee man gewond geraakten. De drie patrouilles werden daardoor gewikkeld in het z.g. gevecht om Dorrepaal en Leeuwenbergh (p.91) Langs de Vliet, van de trambrug (500 meter ten zuiden van de Hoornbrug) tot het spoorwegviaduct bij Voorburg, was een defensief scherm was ontstaan, gevormd door tal van kleine detachementen van verschillende onderdelen, zonder veel samenhang en zonder eenhoofdig bevel.

Dat zich daarvóór in de richting van het vliegveld Ypenburg nog een enkel onderdeel bevond, en dat bij de Hoornbrug enige infanterie- en artillerie-onderdelen waren samengetrokken, welke evenmin onder eenhoofdig bevel waren gesteld (p.92) Ter weerszijden van de Vliet tussen de Hoornbrug en het spoorwegviaduct bij Voorburg werden door de daar ingezette detachementen op verschillende plaatsen schermutselingen gevoerd met verspreide groepen Fallschirmjäger (p.105) Omstreeks 10 uur kwam het detachement Maduro aan in de Prinses Mariannelaan te Voorburg waar de voertuigen werden verlaten en onder bewaking gesteld van een wachtmeester en vier man. De luitenant begaf zich met de rest van het detachement naar villa Heeswijk aan de Vliet bij de Oude Tolbrug waar personeel van o.a. de 13e Batterij Luchtafweer in een vuurgevecht verwikkeld was geraakt met Fallschirmjäger die zich aan de overzijde van het water bevonden. Nederlandse militairen nemen met een lichte mitrailleur Huize Dorrepaal en de onmiddelijke omgeving daarvan onder vuur. Fallschirmjäger hielden de brug, de omgeving van villa Heeswijk en de Vlietweg, zowel in de richting van de Hoornbrug als in de richting van het viaduct Voorburg onder een goed gericht mitrailleur- en geweervuur. Het vuurgevecht duurde de gehele ochtend, maar leidde niet tot resultaat.

Nederlandse militairen brengen een stuk Pantser Afweer Geschut in stelling in de omgeving van villa Heeswijk (p.107) Het in de omgeving van villa Heeswijk opgestelde Pantser Afweer Geschut vuurde een vijftal granaten af op Huize Dorrepaal. Twee groepen Nederlandse militairen bestormden Huize Dorrepaal na het laatste schot onder dekking van mitrailleur- en geweervuur. Zij naderden Huize Dorrepaal via de Oude Tolbrug en drongen de villa van twee kanten binnen. In Huize Dorrepaal en de onmiddelijke omgeving daarvan werden elf Fallschirmjäger gevangen genomen. Park Leeuwenbergh door Nederlandse militairen doorzocht. ’s Middags werd een groot aantal Fallschirmjäger gevangen genomen (p.107) Het derde bataljon van het Negende Regiment Infanterie bereikte zonder incidenten Voorburg. Het bataljon werd uitgeladen waarna de tweede en derde compagnie beveiligde opstellingen innamen langs de spoorbaan ’s-Gravenhage-Gouda aan weerszijden van het viaduct. De eerste compagnie en een sectie Pantser Afweer Geschut bevonden zich nabij station Voorburg en kregen de opdracht naar de Geestbrug op te rukken en het terrein links en rechts van de Vliet te zuiveren. Nederlandse militairen kregen het bevel om op te rukken langs de Vliet naar de Hoornbrug en daar stelling te nemen(p.108)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 12 van 98

Datum Meidagen 1940

Meidagen 1940 Meidagen 1940 Meidagen 1940

Datum 10 mei 1940

10 mei 1940

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: C.D. Kamerling, Algemeen Overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland (zonder het oostfront) en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom ’s-Gravenhage. Mei 1940) C-III-9 R.I. beschikte bij de Hoombrug over de 1e Compagnie (verminderd met de 1e Sectie, die nog samen met de 1e Sectie-M.C. zuiveringsacties uitvoerde in de omgeving van Vredenoord), de 3e Compagnie (verminderd met een sectie en een groep die te Voorburg ter beschikking waren gesteld van C.-I L.K.T.) en de M.C (verminderd met de Ic Sectie). Op bevel van de B.C. moest C.1-III-9 R.I. met zijn compagnie, verminderd met de 1e Sectie, maar versterkt met een sectie van 3III-9 R.I. en de 2e Sectie M.C., van de Hoornbrug oprukken naar Delft, daarbij de oude weg langs de Vliet volgende (p.112) De bewaking van de Vlietovergangen bij Rijswijk en Voorburg en de beveiliging van de zuidwestrand van Rijswijk bleef opgedragen aan III Dept. B.A. (p.205) Van het Det. B.T. stonden nog groepen bij het viaduct over de Koningin Wilhelminalaan te Voorburg, bij het viaduct autoweg nabij station Voorburg en bij de spoorbrug over de Vliet (p.216) Nederlandse militaire commandoposten gevestigd bij respectievelijk de Hoornbrug (villa Martha) en te Voorburg (Vreugde en Rust) (p.319) Gebeurtenis (bron: D.A.

van Hilten, ‘De Strijd tegen Valschermjagers en Luchtinfanterie’, in: Militaire Spectator (z.p.1940) Toen het detachement aankwam bij de Oude Tolbrug en zich opstelde achter de villa Heeswijk, werd er in de nabijheid hevig geschoten en werden er enige doden en gewonden weggedragen. Bij een sergeant der luchtdoelartillerie informeerde de detachementscommandant, waar de vijand zat. Deze wees naar een grote witte villa aan de overzijde van de Vliet. Om beter te kunnen waarnemen ging de detachementscommandant naar het huis A. en zag uit het dakraam door zijn kijker, dat er inderdaad uit de witte villa, welke het huis Dorrepaal bleek te zijn, hevig gevuurd werd. De detachementscommandant liet nu door zijn manschappen uit opstellingen ter zijde van de villa Heeswijk het vuur openen op het bedoelde huis en liet met de mitrailleur uit verschillende opstellingen vuren, om den indruk te vestigen dat hij over meerdere mitrailleurs beschikte (p.183-184) Inmiddels was een sergeant-majoor met het stuk pantser afweer geschut aangekomen. Ik stelde het stuk op in een weiland op zodanige plaats dat op dit stuk geen uitzicht van de villa was, daar dit uitzicht vandaar belemmerd werd door een zware boom in den tuin van de villa Dorrepaal. De sergeant-majoor kreeg van mij order op een nader te geven sein van mij 5 schoten te lossen, niet meer en niet minder.

Toen ik geheel gereed was voor den aanval, gaf ik het afgesproken sein aan de sergeant-majoor en onmiddellijk na het 5e schot stormde ik de Oude Tolbrug over, gevolgd door de eerste en tweede groep. Gedurende dezen aanval werd voortdurend gevuurd uit de villa, maar het vuur nam af naarmate ik de villa naderde. Geheel overeenkomstig mijn plan kwam ik in de tuin van de villa en op een terras. Ik drong als eerste het huis binnen, onmiddellijk gevolgd door een korporaal van de luchtdoelartillerie (p. 184-185)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 13 van 98

Afb.2.- Situering gevechtshandelingen bij villa Dorrepaal. D= locatie Pantser Afweer Geschut. Bron afbeelding: De Militaire Spectator d.d. 1940.

Datum 10 mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940

10 mei 1940 11 mei 1940 13 mei 1940 14 mei 1940 Datum 10 mei 1940

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: A. de Wolf, Voorburg in de jaren dertig. Bezetting en bevrijding) Een aangeschoten Duitse bommenwerper verlost zich van zijn bommenlast bij de school aan de Westvlietweg (p.68) Een groepje jongelui rent naar de spoorbrug en helpt een paar Fallschirmjäger uit het water (p.70) Een enkele Fallschirmjäger heeft postgevat op de spoorwegovergang bij de Herenstraat. Nederlandse militairen in stelling achter de heggen bij de Huygensstraat. De Kerkbrug en de haven worden door Nederlandse militairen beveiligd. Een mitrailleur wordt opgesteld aan de Vlietoever op het terrein van de persgasfabriek. Afweerstelling voor de gemeentegebouwen, gericht op de haven (p.70) Fallschirmjäger hebben in boerderij De Honaard en Huize Dorrepaal stelling genomen. Park Leeuwenberg is in Duitse handen. Een Nederlands detachement herovert de boerderij (p.70-71) Enkele Nederlandse militairen schieten met hun geweer op een Duits vliegtuig. Het vliegtuig maakt een bocht en duikt al schietend op de haven. Menige zandzak blijkt doorboord te zijn met mitrailleurkogels (p.71) De zandzakkenstelling op de haven is uitgebreid tot onder de kastanjebomen. De stelling werd met takken gecamoufleerd (p.71) Nederlandse militairen slaan hun geweren stuk of gooien die met munitie en al in de Vliet (p.72) Gebeurtenis (bron: B.C. Dresens, Geschiedenis van de 13e Batterij Lu.A.

1939/1940) Bommen neergekomen op de batterij. Er daalden Fallschirmjäger neer tussen Ypenburg en de batterij, maar ook in park Leeuwenbergh. Duitse militairen hadden zich verschanst in het Virulylaantje. Nederlandse militair gesneuveld bij de Oude Tolbrug als gevolg van Duits vuur uit Huize Dorrepaal (p.57)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 14 van 98

Datum 10 mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940

10 mei 1940

10 mei 1940

10 mei 1940

10 mei 1940 Meidagen 1940 Meidagen 1940 Meidagen 1940 Meidagen 1940

Gebeurtenis (bron: ‘Voorburg in crisis- en oorlogstijd. Donkere jaren in een nabij verleden’ , in: Kroniek van Voorburg) Eén sectie Nederlandse militairen sloot de toegang vanuit Den Haag af door het bezetten van de Hoornbrug en omgeving (p.14) Fallschirmjäger landen niet alleen rond Ypenburg, maar ook in de Vrijburgstraat en de Laan van Middenburg. Sommigen verdronken in de Vliet (p.14) De Duitsers wisten Huize Dorrepaal te veroveren, waar een hevige strijd gevoerd werd. Tevens zware gevechten op het Westeinde en in Park Leeuwenberg (p.14) Fallschirmjäger bezetten de boerderij ‘Johanna’ en verenigden zich met de ten noorden van Ypenburg gelande medestrijders (p.14) Nederlandse militairen wilden zich bij de Oude Tolbrug ter verdediging inrichten. Fallschirmjäger verschansten zich in verschillende huizen en boerderijen langs de Vliet en wel tussen de spoorbrug over de Vliet bij de Rijksweg tot enkele honderden meters ten zuiden van de Oude Tolbrug (p.14) Fallschirmjäger brachten goed gericht vuur uit vanuit boerderij Den Hoonaard. Nederlandse militairen probeerden met handgranaten de hooiberg bij de boerderij in brand te gooien, maar dit mislukte.

Het Nederlandse vuren had succes, want Fallschirmjäger ontruimden de boerderij waar enige gesneuvelden werden gevonden (p.14-15) De overige Duitsers hadden zich na de aanval op Den Hoonaard teruggetrokken op Park Leeuwenbergh, ter hoogte van de Oude Tolbrug. Fallschirmjäger hielden vanuit Huize Dorrepaal de Oude Tolbrug onder vuur. Schietpartij op een vermeende tegenstander aan de noordelijke Vlietover bij de haven (p.15) De toegang naar Park Leeuwenbergh lag na de verovering van Huize Dorrepaal open en werd door het Nederlandse leger uitgekamd. Ruim 70 krijgsgevangenen en een grote buit aan wapens velen in Nederlandse handen. Enige honderden meters ten zuiden van Huize Dorrepaal trad een sectie rekruten op tegen het huis Zeerust. Hier werden 20 krijgsgevangenen gemaakt. De Duitse stelling bij Voorburg was hiermee ingestort (p.15) De ziekenauto van garage P. van der Berg werd bij het ophalen van een gewonde bewoner van Park Leeuwenbergh beschoten (p.16) Een groepje jongeren rent de Kerkbrug over en help enkele Fallschirmjäger uit het water (p.17) Een enkele Fallschirmjäger heeft postgevat op de spoorwegovergang bij de Herenstraat (p.17) Aan het Westeinde bij de Heeswijkstraat zitten de Duitsers op de daken en beschieten Nederlandse militairen (p.17) Mitrailleur opgesteld aan de Vlietoever op het terrein van de persgasfabriek.

Voor de gemeentegebouwen aan de haven wordt met zandzakken een Nederlandse stelling gemaakt (p.17)

Meidagen 1940

De Nederlandse stellingen op de Voorburgse Vlietoever onder andere in Park Vreugd en Rust en Hoekenburg worden gehandhaafd. Alle Vlietovergangen worden opengedraaid en in staat van verdediging gebracht (p.17)

Datum

Gebeurtenis (bron: F.H.Chr.M. Daams, J.D. de Kort Sr., Over, door en om de Leytsche Dam. Geschiedenis van een gouden gemeente) De eerste sectie van de Xe Zoeklichtafdeling tegen luchtdoelen is in het patronaatsgebouw aan de Damlaan gevestigd. De zoeklichten zijn opgesteld in de buurt van De Krom achter de boerderij van Binnendijk aan de Stompwijkseweg, in de Driemanspolder onder Zoetermeer, ten oosten van de Veenweg nabij de grens met Nootdorp en Zoetermeer en aan de Rodelaan in Voorburg. Ter hoogte van de huidige Parnashofweg is de 4e compagnie van het eerste autobataljon gelegerd in een aantal houten barakken (p.316) Nederlandse batterij luchtafweergeschut in park Leeuwenbergh door een Duits vliegtuig gebombardeerd. De machine daalt tot op minder dan 100 meter hoogte en komt recht op de boerderij af. Bij het derde stuk is op vijf meter afstand een bom ingeslagen, alsmede tussen het tweede en derde stuk. Eén van de twee lege wachtbarakken is door een voltreffer uit elkaar geslagen. De loods met munitie staat nog overeind.Vlak daarnaast bevindt zich een trechter met een middellijn van niet minder dan acht meter.Er zijn in totaal 14 bommen afgeworpen, 13 van 50 kilo en één van 250 kilo. Vlak naast de stelling van de 13e batterij dalen grote aantallen Duitse parachutisten neer. Duitse militairen werpen buitgemaakte Nederlandse luchtdoelmitrailleurs in een sloot (p.319)

Mobilisatieperiode

Meidagen 1940

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 15 van 98

2.2.2

Luchtoorlog

In de onderstaande overzichten op de volgende pagina zijn gegevens met betrekking tot de luchtoorlog in de gemeente Leidschendam – Voorburg verwerkt: Datum 10 mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940 12 mei 1940 24 september 1940 4 december 1940 18 maart 1944 9 december 1944 1 januari 1945 1 januari 1945 28 februari 1945 13 maart 1945

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) Duits bombardement op Leidschendam. Getroffen werd de fabriek van Starlift. Duits bombardement op Voorburg. Getroffen werd park Leeuwenburgh, weilanden langs de Westvlietweg, de Tuinbouwschool (Groene school), de ijssalon Zangrando en enkele winkels in de Herenstraat. Blenheim Mk IV P6901 BL- van het No. 40 RAF Weyton squadron om 15.30 uur te Voorburg gecrasht. Koolhoven FK51 1e Verk. Groep 2e Regiment te Voorburg neergestort. Wellington Mk c L7788 KX-E for Easy van het No. 311 Tsjechische squadron om 04.35 uur verongelukt achter het gebouwencomplex Hulp en Heil in de Duivenvoordsepolder op het land van dhr. Van Zanten op ca. 50 meter van de spoorlijn Den Haag - Leiden te Leidschendam. Bombardement op Leidschendam. Getroffen werd het landgoed Duivenvoorde en een boerderij aan de Veurseweg 348. Bombardement op Leidschendam om 10.00 uur. Getroffen werd de Broekweg. V-2 neergestort te Voorburg. Getroffen werd de Admiraal de Ruyterlaan (Koningin Wilhelminalaan) hoek van Barbasonstraat. Bombardement op Leidschendam. Getroffen werd de lijnwerkplaats van de NS. Bombardement op Voorburg. Getroffen werd de Pompe van Meerdervoortstraat 2 en 4. Bombardement op Voorburg. Getroffen werd het onbebouwde terrein tegenover de Van Duivenvoordelaan. Bombardement op Voorburg.

Getroffen werd de Parkweg tegenover de nrs. 312 en 314 tussen de Vondelstraat en de Vlietenburgstraat.

18 maart 1945 11/12 april 1945

Bombardement op Leidschendam. Getroffen werd de lijnwerkplaats van de NS. Halifax NA347 8A- van het No. 298 squadron verongelukt bij Stompwijk gecrasht.

Datum 1945

Gebeurtenis (bron: A. Jansen, Wel en wee van een boer in Wilsveen) Het laatste oorlogsjaar in september begonnen de Engelse vliegtuigen op alles te schieten wat bewoog. Niet enkel op de treinen maar ook op de wegen. Dit ter voorkoming van troepenvervoer van de Duitsers. Zo was er op de Markseweg een klein vrachtautootje door de bestuurder verlaten, vanwege de vliegtuigen. Een jongen uit Zoetermeer kwam uit school, van Voorburg, ging schuilen onder de auto, want er werd weer geschoten vanuit de lucht. Maar de kogels gingen dwars door de auto heen (p.49) Ook werd er eens een paard doodgeschoten vanuit een vliegtuig. De voerman, ene Arie Keukenmeester, had het gerei op het hoofd van onze brug gezet en was zelf een eind verder gelopen… Ook is er eens een verdwaalde kogel in mijn slaapkamer terecht gekomen. Ruit kapot natuurlijk. Een tiental jaren nadien altijd kunnen zien waar de kogel de muur had geraakt. Er is nog eens een koe op stal doodgeschoten. Bij een vuurgevecht was er een kogel door het dak van de stal gegaan (p.51)

1945?

Datum 1 mei 1944

6 december 1944

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2) De Duitsers rapporteerden in hun FTB dat tegen 18.00 uur; 50 Lightnings via het Scheldegebied binnenvlogen op weg naar België en Noord Frankrijk, waarbij bommen werden afgeworpen bij Brussel. Maar verder: ‘Een machine zwenkte in het gebied van Den Haag af, waardoor de afgeworpen bomen terecht kwamen op de spoorlijn en autobaan tussen Den Haag en Utrecht. Het treinverkeer is voorlopig stopgezet. De straatweg in oostelijke richting vemield. Wegens blindgangers moest alle verkeer over Voorburg worden stopgezet’ (deel 2, p.207) Fighter Command. Tussen 09.30 en 15.05 uur werden acht Spitfire IX’s en 28 Spitfire XVI’s (deze laatste alle bewapend met twee 250-ponders), uitgestuurd voor gewapende verkenning en aanvallen op doelen bij Wassenaar en het Haagsche Bos. Met boordwapens werden aanvallen gedaan op twee goederentreinen op een spoorwegemplacement ten zuiden van Voorburg, waarbij treffers werden waargenomen (deel 2, p. 470)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 16 van 98

Datum 25 februari 1945

Gebeurtenis (bron: Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2) Tussen 07.35 en 16.40 uur werden 81 Spitfires uitgestuurd naar raketdoelen in het Haagsche Bosch en van deze voerden er 42 hun aanvallen uit, met resultaten variërend van slecht tot goed. Tien keerden onverrichterzake terug en de andere deden de volgende aanvallen: Ockenburg, zes vliegtuigen met boordwapens, resultaten niet waargenomen; spoorwegknooppunt ten zuiden van Voorburg, zeven vliegtuigen met 14 250-ponders, één treffer waargenomen (deel 2, p. 564)

Datum

Gebeurtenis (bron: Saricon, Vooronderzoek Conventionele Explosieven Driemanspolder te Zoetermeer d.d. 7 april 2010. Documentcode 10S012-VO-01) Een Amerikaanse liberator B-24 neergestort in de Geerpolder bij Stompwijk (p.10, 12)

22 februari 1945 Datum 10 mei 1940 10 mei 1940 Meidagen 1940 Meidagen 1940

Datum 10 mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940 Meidagen 1940 Meidagen 1940

9 december 1944

1 januari 1945 28 februari 1945 13 maart 1945 3 maart 1945 Mei 1945

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: Historisch Voorburg. Jaargang 3, nummer 3, 1997) Britse bommenwerper van No. 40 Squadron neergestort naast de schietbaan van de Burgerwacht bij de Rodelaan in Voorburg, ongeveer op de plaats waar nu het park Achter de Mantel ligt (p.3) In Park Leeuwenbergh te Leidschendam en bij de Van Vredenburchweg in Rijswijk staan stukken 7.5 cm luchtdoelgeschut opgesteld. Een zoeklichtpeloton heeft zijn installatie opgesteld in de nabijheid van de Rodelaan te Voorburg (p.12) Fallschirmjäger verschansten zich in de boerderijen langs de Vliet en in Huize Dorrepaal aan de Westvlietweg (p.15) Bij Voorburg hadden Fallschirmjäger zich verschanst in huizen en boerderijen op de oostelijke oever van de Vliet, zo ongeveer tussen de Spoorbrug van de lijn naar Utrecht enerzijds en enkele honderden meters voorbij Huize Dorrepaal anderzijds. Een detachement van eenentwintig man probeerde in de morgenuren vanuit de richting Leidschendam op te rukken langs de Westvlietweg richting Rijswijk (p.22-23) Gebeurtenis (bron: ‘Voorburg in crisis- en oorlogstijd. Donkere jaren in een nabij verleden’ , in: Kroniek van Voorburg) Bommen gevallen in de weilanden langs de Westvlietweg, o.a.

in de buurt van de school (p.1314) Bommen vielen in de weilanden en vooral achter de tuinbouwschool, de huidige ‘Groene School’ (p.14) Brits vliegtuig bij de schietbaan van de burgerwacht aan de Rodelaan neergestort en geheel uitgebrand (p.16-17) Een aangeschoten Duitse bommenwerper ontdoet zich van zijn bommenlast boven een weiland nabij de school aan de Westvlietweg (p.17) De remise te Voorburg was nog voor driekwart met motorrijtuigen en bijwagens gevuld. Duitse vliegtuigen voerden verkenningen uit en scheerden herhaaldelijk bij tussenpozen mitraillerende over de remise, waarschijnlijk vanwege het uitgebrachte geweervuur van in de remise gelegerde Nederlandse militairen (p.20) V-2 neergestort en gedeeltelijk terechtgekomen op een deel van de Nieuwe Tijdflats aan de Koningin Wilhelminalaan en de Van Barbansonstraat. Twee huizen werden ten gevolge van deze crash onbewoonbaar. De V-2 kwam op zijn staart terecht, waardoor de springlading niet tot ontploffing kwam (p.69) Bominslag aan de Pompe van Meerdervoortstraat nummers 2 en 4 (p.69) Brisantbom neergekomen op een stuk onbebouwde grond tegenover de Van Duvenvoordelaan (p.69) Bomtreffer op de trambaan op de Parkweg, tegenover de huisnummers 312 en 314, tussen de Vondelstraat en de Vlietenburgstraat. Trechter geslagen van ca.

8 meter middellijn en 2.5 meter diepte (p.69) Bombardement Haagse Bezuidenhout door vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force. Slachtoffers o.a. begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Parkweg te Voorburg (p.71-72) Er werd op een sportveld tussen de spoorbaan Den Haag – Gouda en de Hoekwaterstraat in Voorburg-Noord een airstrip aangelegd ten behoeve van No. 6 Dutch Auster Squadron dat in zijn geheel verhuisd was van Gilze-Rijen naar Voorburg. Vanaf deze airstrip werden belangrijke personen, burgers en militairen uit Den Haag naar vergaderingen in Nederland en het buitenland gevlogen. Op dit terrein is tegenwoordig de Utrechtsebaan aangelegd. De airstrip lag ter hoogte van de Pompe van Meerdervoortstraat richting Spoorlaan (p.84)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 17 van 98

Datum Nacht van 23 op 24 september 1940 Geen datumvermelding

Datum Meidagen 1940

Gebeurtenis (bron: B.M. Rijnhout, Het mysterie van de L7788) Een Wellington, L7788, maakt een noodlanding in de Duivenvoordse polder bij Leidschendam, 50 meter naast de spoorlijn. De bommenwerper was op de terugweg van een bombardementsvlucht en had 8 brisantbommen van 250 lb. boven Berlijn afgeworpen. Het toestel werd door de Duitsers gereviseerd en naar Duitsland (Rechlin) gebracht (p.104, 106, 138) Bommen gevallen op landgoed Duivenvoorde. Rakelings naast de boerderij aan de Veurseweg 348 waren enkele grote kraters te zien. N.B. deze locatie bevindt zich niet in de gemeente Leidschendam-Voorburg! (p.141) Gebeurtenis (bron: B. Rijnhout, De verloren strijd. Een fotografisch overzicht van de massale Duitse luchtinvasie in de meidagen van 1940) Fallschirmjäger geland in de Tedingerbroek polder. Gevechten in de onmiddelijke omgeving van de Westvlietweg 93. Neergestort Duits vliegtuig in de Tedingerbroek polder (p.30)

Afb.3.- De op 24 september 1940 in de Duivenvoordse polder gecrashte Wellington van No. 311 Squadron. De Duitsers namen het vliegtuig opnieuw in gebruik. Bron afbeelding: Het Mysterie van de L7788. Datum 24 september 1940

Geen datumvermelding 1 september 1942

10 april 1944 September 1944 13 september 1944 1 januari 1945

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: F.H.Chr.M. Daams, J.D. de Kort Sr., Over, door en om de Leytsche Dam. Geschiedenis van een gouden gemeente) Wellington bommenwerper voert in zware grondmist een noodlanding uit op een weiland vlakbij de spoorlijn Den Haag-Leiden en voor de sloot ter hoogte van de huidige Tuinenlaan en iets ten zuiden van de parkeerplaats van de begraafplaats Noorthey. Het vliegtuig werd later door de Duitsers geheel hersteld en kort voor kerstmis 1940 koos het opnieuw het luchtruim (p.344) Een Brits vliegtuig werp bommen af in de Rietpolder (p.344) Drie à vier vliegtuigen vlogen laag over Leidschendam en bestookten een binnenschip dat tegenover het pand Vlietweg 7 lag afgemeerd. De projectielen drongen tot in het huis van Ammerlaan door. Vervolgens gaven deze vliegtuigen een salvo op de spoorbaan nabij de Coöperatieve Veiling Veur aan de Westvlietweg, omdat net een trein uit de richting Rotterdam aankwam. Ook het veilingterrein waar men een aantal wagons met groenten en fruit aan het laden was, kreeg een beurt. Een boot in de Vliet werd eveneens getroffen (p.344-345) Twee geallieerde vliegtuigen beschieten met boordkanonnen een personentrein op het baanvak Leiden-Den Haag (p.345) Geallieerde luchtaanvallen Hofpleinspoorbaan en de Rijksweg Den Haag – Utrecht (p.345) Auto op de weg naar Stompwijk, gelegen langs de Stompwijksevaart, het doelwit van een vliegtuigbeschieting.

In Wilsveen enkele wielrijders beschoten (p.345) Een Amerikaanse bommenwerper poogde de Duitse bunker aan de Rodelaan in Voorburg te vernietigen. Drie bommen kwamen in Leidschendam neer, twee ervan ontploften. Eén ontplofte in de buurt van de Looierslaan en één in de kippenfarm van A.A. van Agten achter de Van Ruysdaellaan De derde schoot zonder te ontploffen de grond in van de tuinderij van J.J. Schuyt achter de Voorburgseweg. Deze vliegtuigbom van 250 kilo (bedoeld wordt waarschijnlijk een 500 ponder) werd op 21 november 1985 onschadelijk gemaakt (p.345)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 18 van 98

Datum Voorjaar 1945 13 april 1945

Gebeurtenis (bron: F.H.Chr.M. Daams, J.D. de Kort Sr., Over, door en om de Leytsche Dam. Geschiedenis van een gouden gemeente) Herhaaldelijk bomaanvallen uitgevoerd op het viaduct van de Hofpleinspoorlijn in Rijksweg 12, te weten op 26 februari, 17 maart, 20 maart (2x), 21 maart (2x), 22 maart (3x) en 23 maart. Het viaduct bleef onbeschadigd (p.345) Auto van de Staatspolitie op de Stompwijkseweg beschoten (p.345)