3337 Toelichting_Bijlage 2 Vooronderzoek niet-gesprongen explosieven

Verdachte gebieden vliegtuigcrashes

Dit betreft de locaties waar in de Tweede Wereldoorlog militaire vliegtuigen zijn gecrasht. De WSCS-OCE schrijft de volgende afbakening voor:  Crashlocatie vliegtuig. Verdacht op aanwezigheid CE vanwege de crash. Het CE verdachte gebied wordt situationeel bepaald CE als onderdeel van een vliegtuigcrash kunnen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter worden aangetroffen. De minimale indringingsdiepte is het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog. Ter plaatse van crashlocaties kunnen niet alleen CE, maar ook verontreinigde grond, asbest en radioactief materiaal worden aangetroffen. Gecrashte vliegtuigen die in de Tweede Wereldoorlog aan de oppervlakte lagen werden meestal nog tijdens de oorlogsjaren afgevoerd, mede vanwege de mogelijkheid om kostbaar aluminium kunnen te hergebruiken. De crashlocaties in de gemeente Leidschendam-Voorburg zijn alleen globaal bekend. Zij zijn derhalve alleen weergegeven op de presentatiekaart van de verzamelde historische feiten en niet op de CE bodembelastingkaart die op basis van concrete feiten wordt vastgesteld.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 68 van 98

5 PROJECTLOCATIES GEMEENTE LEIDSCHENDAM-VOORBURG 5.1

Motivering projectlocaties

De gemeente Leidschendam-Voorburg gaat op enkele locaties toekomstige herinrichting of nieuwbouw uitvoeren. Het betreft de volgende projecten:  Duivenvoorde-corridor (nieuwbouw en herinrichting)  Stompwijkseweg (vervangen van het wegdek en aanleg nieuwe beschoeiingen)  Klein Plaspoelpolder (herinrichting met nieuwbouw)  Overgoo (herinrichting kantoren etc.)  Schakenbosch (bouw van diverse woningen)  Park ’t Loo (herinrichting) Er wordt in de volgende paragrafen ingegaan op de vraag of er sprake is van CE verdachte gebieden ter plaatse van de projectlocaties en zo ja, wat dit betekent voor de toekomstige werkzaamheden.

5.2

Duivenvoorde-corridor

Er bevindt zich in Duivenvoorde-corridor één CE verdacht gebied. Afwerpmunitie van 250/5000/1000 lb. kan hier worden aangetroffen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter.17

Afb.19.- Projectlocatie Duivenvoorde-corridor.

Wij bevelen aan om, voorafgaand aan de opsporingswerkzaamheden, met behulp van sonderingen een nauwkeurigere verticale afbakening vast te stellen. 17

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 69 van 98

5.3

Stompwijkseweg

Er bevinden zich binnen deze projectlocatie meerdere CE verdachte gebieden. Het betreft loopgraven, schuttersputten en wapenopstellingen waar mogelijk munitie is gedumpt of achtergelaten.

Afb.20.- Projectlocatie Stompwijkseweg.

CE kunnen hier tot maximaal 2 meter minus het maaiveld worden aangetroffen. Het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog is de bovengrens van het CE verdachte gebied. Ter plaatse van de vastgestelde CE verdachte gebieden kan worden volstaan met een oppervlaktedetectieonderzoek (indien hier grondroerende werkzaamheden worden uitgevoerd). Er zijn ter plaatse van de CE verdachte gebieden tal van naoorlogse bodemingrepen uitgevoerd. Denk aan o.a. naoorlogse bebouwing, riolering en infrastructuur. Derhalve is het raadzaam om, voorafgaand aan de daadwerkelijke opsporing, door middel van een aanvullend onderzoek te bepalen of het CE verdachte gebied kan worden verkleind. Dit kan worden gedaan door contra-indicaties, zoals gegevens betreffende het naoorlogse wegcunet en ontgravingen, gestructureerd in kaart te brengen. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft de volgende rapporten van de projectlocatie Stompwijkseweg aangeleverd:  M. van Rijn / Gemeente Leidschendam-Voorburg afdeling RO, EV en Bodem bestemd voor BP verbindingsweg Stompwijk (september 2011)  M. van Rijn / Gemeente Leidschendam-Voorburg, Historisch onderzoek Stompwijkseweg en Dr. Van Noortstraat te Leidschendam (maart 2015) In het eerstgenoemde rapport van dhr.

Van Rijn wordt geen melding gemaakt van ondergrondse aardgastransportleidingen of andere ondergrondse transportleidingen, danwel bovengrondse propaantanks of ondergrondse huisbrandolietanks in het projectgebied. Dergelijke objecten kunnen bij een veldonderzoek verstorend werken voor detectieapparatuur. Verdere gegevens over kabels en leidingen worden niet vermeld. De bodem kan plaatselijk zijn verhard met puin, of er kan puin zijn begraven.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 70 van 98

Afb.21.- CE verdachte gebieden projectlocatie Stompwijkseweg. Geel gearceerd: loopgraven. Rood gearceerd: stellingen en wapenopstellingen.

In het tweede rapport komen de toekomstige werkzaamheden aan de orde:  Herinrichting van de gehele Stompwijkseweg en de Dr. van Noortstraat, gelegen langs de Stompwijksevaart over een lengte van 5,6 – 6,2 km  Aanbrengen nieuwe beschoeiingen en/of damwanden ten noorden van de openbare weg  Herinrichting van de Huijssitterweg  Aanleg nieuwe verbindingsweg nabij de Dr. van Noortstraat 137b richting Huijsitterweg over een lengte van ca. 800 meter  Veranderen van het kruispunt Dr. van Noortstraat en het Oosteinde Ingeval er damwanden in het CE verdachte gebied worden gezet (los van de andere geplande maatregelen in CE verdacht gebied), dan adviseert AVG om voorafgaand aan de geplande werkzaamheden de locaties van de damwanden vrij te geven van explosieven.

5.4

Klein Plaspoelpolder

Er bevinden zich binnen deze projectlocatie geen CE verdachte gebieden. Er kan hier derhalve worden volstaan met een ‘protocol aantreffen conventionele explosieven’.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 71 van 98

Afb.22.- Projectlocatie Klein Plaspoelpolder.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 72 van 98

5.5

Overgoo

Er bevinden zich binnen deze projectlocatie geen CE verdachte gebieden. Er kan hier derhalve worden volstaan met een ‘protocol aantreffen conventionele explosieven’.

Afb.23.- Projectlocatie Overgoo.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 73 van 98

5.6

Schakenbosch

Er bevinden zich binnen deze projectlocatie meerdere CE verdachte gebieden. Het betreft een loopgraaf en twee stellingen waar mogelijk munitie is gedumpt of achtergelaten.

Afb.24.- Projectlocatie Schakenbosch.

Afb.25.- CE verdachte gebieden projectlocatie Schakenbosch. Rood gearceerd: stellingen. Geel gearceerd: loopgraaf. De grote rode cirkels buiten het projectgebied zijn op afwerpmunitie verdachte gebieden.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 74 van 98

CE kunnen hier tot maximaal 2 meter minus het maaiveld worden aangetroffen. Het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog is de bovengrens van het CE verdachte gebied. Ter plaatse van de vastgestelde CE verdachte gebieden kan worden volstaan met een oppervlaktedetectieonderzoek (indien hier grondroerende werkzaamheden worden uitgevoerd). Daarnaast is bekend dat er een vliegtuigbom viel tussen twee boerderijen van Schakenbosch, waarvan er één inmiddels is gesloopt. Deze bom zou zijn gedetoneerd. Volgens een oud wethouder zijn er in dit gebied diverse bommen gevallen en allen gedetoneerd. Gezien het feit dat er enkel over gedetoneerde vliegtuigbommen wordt gesproken (in combinatie met globaal genoemde locaties) kan er geen gebied verdacht worden verklaard op afwerpmunitie. Er zijn ter plaatse van de CE verdachte gebieden tal van naoorlogse bodemingrepen uitgevoerd. Denk aan o.a. naoorlogse bebouwing en infrastructuur. Derhalve is het raadzaam om, voorafgaand aan de daadwerkelijke opsporing, door middel van een aanvullend onderzoek te bepalen of het CE verdachte gebied kan worden verkleind. Dit kan worden gedaan door contra-indicaties, zoals gegevens betreffende het naoorlogse wegcunet en ontgravingen, gestructureerd in kaart te brengen.

5.7

Park ’t Loo

Er bevindt zich in Park ’t Loo één CE verdacht gebied. Afwerpmunitie van 250/5000/1000 lb. kan hier worden aangetroffen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter.18

Afb.26.- Projectlocatie park ’t Loo.

Wij bevelen aan om, voorafgaand aan de opsporingswerkzaamheden, met behulp van sonderingen een nauwkeurigere verticale afbakening vast te stellen. 18

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 75 van 98

Afb.27.- Het op 250/500/1000 lb. afwerpmunitie verdachte gebied park ’t Loo (rood gearceerde cirkel).

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 76 van 98

6 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN 6.1

Conclusie

AVG heeft in opdracht van de gemeente Leidschendam – Voorburg een vooronderzoek CE uitgevoerd ter plaatse van de gehele gemeente Leidschendam - Voorburg. Op basis van de beoordeling van de feiten van het vooronderzoek is geconcludeerd dat er voldoende indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied. De volgende gevechtshandelingen of CE gerelateerde handelingen hebben in het onderzoeksgebied plaatsgevonden:  Grondgevechten in de meidagen van 1940  Duitse defensieve maatregelen (o.a. de aanleg van mijnenvelden, bunkers, een tankgracht, stellingen en loopgraven)  Geallieerde tactische luchtaanvallen, vliegtuigbeschietingen/afworp bommen  Crashes, zowel van vliegtuigen als V-wapens De volgende CE kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen:  Hand- en geweergranaten, steelhandgranaten  Geschutmunitie  Afwerpmunitie/vliegtuigbommen  CE als onderdeel van (vliegtuig-)crashes  Landmijnen  Gedumpte munitie Er zijn relevante contra-indicaties gevonden. Denk aan naoorlogse bebouwing, wegen en andere infrastructuur alsmede in het verleden uitgevoerde baggerwerkzaamheden. Het onderzoeksgebied is gedeeltelijk verdacht op CE. Het verdachte gebied is horizontaal afgebakend op de CE-bodembelastingkaart (zie bijlage 6.5).

De verticale afbakening van het CE verdachte gebied wordt als volgt gedefinieerd: Afwerpmunitie:  Maximale indringingsdiepte: tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter  Minimale indringingsdiepte: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog Geschutmunitie:  Maximale indringingsdiepte: 2.5 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog  Minimale indringingsdiepte: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog Gedumpte munitie (land):  Maximale diepteligging: tot maximaal 2 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog  Minimale diepteligging: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 77 van 98

Gedumpte munitie (waterbodem):  Diepteligging: de harde waterbodem van de watergangen Landmijnen:  Maximale diepteligging: tot maximaal 0.5 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog  Minimale diepteligging: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog CE afkomstig van vliegtuigbeschietingen:  Maximale diepteligging: tot maximaal 0.5 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog  Minimale diepteligging: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog CE als onderdeel van vliegtuigcrashes:  Maximale indringingsdiepte: tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter  Minimale indringingsdiepte: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog

6.2 6.2.1

Advies vervolgtraject Projectlocatie Duivenvoorde-corridor

Er bevindt zich binnen deze projectlocatie een op 250/500/1000 lb. afwerpmunitie verdachte locatie. Geadviseerd wordt om hier een detectieonderzoek uit te voeren, mits er in het vastgestelde CE verdachte gebied bodemingrepen worden uitgevoerd. 6.2.2

Projectlocatie Stompwijkseweg

Er bevinden zich binnen deze projectlocatie enkele CE verdachte locaties (loopgraven, stellingen en wapenopstellingen). AVG adviseert de gemeente Leidschendam-Voorburg om hier over te gaan tot opsporing van CE, indien er ter plaatse bodemingrepen worden uitgevoerd. Wij adviseren om voorafgaand aan de opsporing te bepalen of het CE verdachte gebied kan worden verkleind middels contra-indicaties. 6.2.3

Projectlocatie Klein Plaspoelpolder

Er bevinden zich binnen deze projectlocatie geen CE verdachte locaties. De werkzaamheden kunnen hier onder reguliere condities worden uitgevoerd. Er kan worden volstaan met een ‘werkprotocol aantreffen conventionele explosieven’. 6.2.4

Projectlocatie Overgoo

Er bevinden zich binnen deze projectlocatie geen CE verdachte locaties. De werkzaamheden kunnen hier onder reguliere condities worden uitgevoerd. Er kan worden volstaan met een ‘werkprotocol aantreffen conventionele explosieven’.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 78 van 98

6.2.5

Projectlocatie Schakenbosch

Er bevinden zich binnen deze projectlocatie een loopgraaf en enkele stellingen. AVG adviseert de gemeente Leidschendam-Voorburg om hier over te gaan tot opsporing van CE, indien er ter plaatse bodemingrepen worden uitgevoerd. Wij adviseren om voorafgaand aan de opsporing te bepalen of het CE verdachte gebied kan worden verkleind middels contra-indicaties. 6.2.6

Projectlocatie Park ’t Loo

Er bevindt zich binnen deze projectlocatie een op 250/500/1000 lb. afwerpmunitie verdachte locatie. Geadviseerd wordt om hier een detectieonderzoek uit te voeren, mits er in het vastgestelde CE verdachte gebied bodemingrepen worden uitgevoerd.

6.2.7

Gemeente Leidschendam-Voorburg overige locaties

AVG adviseert de gemeente Leidschendam-Voorburg om als eerste stap te bepalen of het toekomstige project wel of niet in CE verdacht gebied wordt uitgevoerd (zie hoofdstuk 7.6). Er kan in onverdachte gebieden worden volstaan met een ‘werkprotocol aantreffen conventionele explosieven’. Voor de CE verdachte gebieden adviseren wij om vervolgstappen te zitten, mits er hier grondroerende werkzaamheden worden uitgevoerd. De eerste vervolgstap heeft tot doel om te bepalen of er ter plaatse van de CE verdachte locatie(s) (grootschalige) naoorlogse (water-)bodemingrepen hebben plaatsgevonden. Er kan, als vervolg op het vooronderzoek, een Projectgebonden Risicoanalyse (PRA) worden uitgevoerd. Deze PRA heeft tot doel om op een pragmatische wijze de risico’s van de toekomstige werkzaamheden in kaart te brengen, zodat de uitvoering op een veilige en verantwoorde wijze plaatsvindt. Daarnaast wordt er met behulp van contra-indicaties bepaald of het verdachte gebied mogelijk kan worden verkleind. Denk bijvoorbeeld aan naoorlogse ophogingen of ontgravingen en in het verleden uitgevoerde baggerwerkzaamheden. Zijn dergelijke belangrijke contra-indicaties niet voorhanden, dan adviseert AVG de gemeente Leidschendam – Voorburg om direct tot opsporing van CE over te gaan.

De opsporingsmethode wordt bepaald aan de hand van de CE die er worden verwacht op de vastgestelde verdachte locatie(s), alsmede de diepteligging van de CE. Denk bij de toe te passen opsporingsmethode bijvoorbeeld aan:  Het laten uitvoeren van een oppervlaktedetectieonderzoek door een WSCS gecertificeerd bedrijf  Het laten uitvoeren van een dieptedetectieonderzoek door een WSCS gecertificeerd bedrijf  Het uitvoeren van een waterbodemdetectieonderzoek door een WSCS gecertificeerd bedrijf  Het uitvoeren van beveiligde baggerwerkzaamheden door een WSCS gecertificeerd bedrijf

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 79 van 98

7 BIJLAGEN 7.1

Bronnenlijst 7.1.1           

Archief AVG Archief Explosieven Opruimings Dienst Defensie Soesterberg / Semi Statische Archief Diensten Rijswijk Gemeentearchief Leidschendam – Voorburg / Haags Gemeentearchief Gemeentearchief Voorschoten Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Amsterdam Universiteit Wageningen, afdeling Speciale Collecties Kadaster Zwolle Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage Nationaal Archief ’s-Gravenhage / Provinciaal Archief Nederlands Instituut voor Militaire Historie ‘s-Gravenhage The National Archives Londen

7.1.2        

      

Archieven

Literatuur

H. Amersfoort / P. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands Grondgebied (’sGravenhage 2005) E. H.Brongers, De slag om de residentie (Baarn 1968) F.H.Chr.M. Daams, J.D. de Kort Sr., Over, door en om de Leytsche Dam. Geschiedenis van een gouden gemeente (Leidschendam 1988) B.C. Dresens, Geschiedenis van de 13e batterij Lu.A. 1939/1940: oorzaken en gevolgen van gebeurtenissen bij de 13e batterij Lu.A. en andere batterijen (Grolloo 2002) M.J. Harms, Voorburg in crisis en oorlogstijd: donkere jaren in een nabij verleden (Voorburg 1989) / Kroniek van Voorburg A. de Wolf, Voorburg in de jaren dertig. Bezetting en bevrijding (Capelle aan den IJssel 1995) A. Jansen, Wel en wee van een boer in Wilsveen (Leidschendam 2009) C.D. Kamerling, Algemeen Overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland (zonder het oost-

front) en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom ’s-Gravenhage. Mei 1940 (’sGravenhage 1954) C.Klep / B. Schoenmaker (red.), De bevrijding van Nederland 1944 – 1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995) B.C. de Pater/ B. Schoenmaker e.a., Grote Atlas van Nederland 1930-1950 (2006) B. Rijnhout, Het mysterie van de L 7788 (z.p. 1979) B. Rijnhout, De verloren strijd. Een fotografisch overzicht van de massale Duitse luchtinvasie in de meidagen van 1940 (z.p. 1982) D.A. van Hilten, ‘De strijd tegen Valschermjagers en Luchtinfanterie’, in: Militaire Spectator (Breda 1940) F.J. Molenaar, De luchtverdediging mei 1940 (’s-Gravenhage 1977) G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil….Kroniek van een Luchtoorlog. Deel 1 & 2.(Den Haag 1990/1992)

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 80 van 98

7.1.3

Onderzoeksrapportages

Gemeente Leidschendam Voorburg afdeling RO, ‘Explosieven onderzoek in gemeente Leidschendam-Voorburg’ (juni 2015 versie 12.5), almede oudere versies Gemeente Leidschendam-Voorburg, afdeling RO, ‘Historie voormalige bunkercomplexen in Essesteijn te Voorburg’ d.d. 14 nov 2004 Grontmij, Geotechnisch basisrapport Nieuwe Driemanspolder. Concept d.d. 13 oktober 2010. Referentienummer T&M-1026143-CH/PB. IDDS Explosieven, Vooronderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van conventionele explosieven Ruysdaellaan te Leidschendam met het kenmerk 13100161/MBO/rap1 d.d. 29 januari 2014 IDDS Explosieven, Beknopt projectplan. Vrijgave boorlocaties Binckhorst te Den Haag d.d. 25 augustus 2014. Kenmerk 14060201/MBO/rap1 IDDS Explosieven, Rapportage maatregelen en effecten aanbrengen gestuurde boring Noordsingel Leidschendam d.d. 22 mei 2015. Kenmerk 14070209/MBO/rap4 Saricon, ‘Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Nieuwe Driemanspolder LeidschendamZoetermeer’ met kenmerk 72240-VO-03, d.d. 3 maart 2006 Saricon, ‘Vooronderzoek Conventionele Explosieven 900 watergangen Zuid-Holland’ met de documentcode 72344-VO-01 d.d. 21 april 2008 Saricon,’Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Driemanspolder te Zoetermeer’ met kenmerk 10S012-VO-01, d.d. 7 april 2010 Saricon,’Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Driemanspolder te Zoetermeer’ met kenmerk 10S012-VO-01, d.d.

7 april 2010 Saricon, Proces verbaal van oplevering Rijn Schiekanaal met de documentcode 72509-DR-01 d.d. 19 november 2009 T&A Survey, Rapportage. Quickscan Explosieven Reconstructie Stompwijkseweg en Dr. Van Noortstraat d.d. 28 september 2015. Projectnummer GPR5386 T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Laan van NOI – Rotterdam Hofplein dd. 11 september 2012. Rapportnummer RRZ-060 T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van station en emplacement Den Haag d.d. 31 mei 2012. Rapportnummer RRZ-053 T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Den Haag CS – Gouda d.d. 19 juni 2012. Rapportnummer RRZ-057 T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Leiden – Den Haag d.d. 11 september 2012. Rapportnummer RRZ-052



  

        

 



7.1.4

Websites

http://www.avg.eu http://www.explosievenopsporing.com http://www.explosievenopsporing.nl

  

7.1.5 

Contactpersoon gemeente Leidschendam-Voorburg Dhr. M. van Rijn, afdeling RO, gemeente Leidschendam-Voorburg

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 81 van 98

7.1.6 

Overig

T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 82 van 98

7.2

Certificaat WSCS-OCE

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 83 van 98

7.3

Richtlijnen WSCS-OCE afbakening verdachte gebieden

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 84 van 98

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 85 van 98

7.4

Samenvatting relevante feiten historisch onderzoek Martin van Rijn (v10.4 en v12.5)

Datum 1935 9 mei 1940 9 mei 1940 Mei 1940

10 mei 1940

10 mei 1940 10 mei 1940 Mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940 11 mei 1940 12 mei 1940 18 mei 1940 17 september 1940 24 september 1940

11 mei 1941 18 maart 1941

18 april 1941

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4) Schietbaan van de Burgerwacht aan het einde van de Rodelaan (p.179) Een rode ballon en daarna 3 knallen gehoord, achter de Voorburgse gasfabriek. N.B. de datum mag opvallend worden genoemd, de Duitse inval was pas een dag later een feit (p.40) Er vielen op de avond van 9 mei 1940 bommen nabij Leidschendam in de weilanden nabij de Vlietweg N.B. de datum mag opvallend worden genoemd, de Duitse inval was pas een dag later een feit (p.103) Brug bij Drievliet wordt bezet door 3-14 Dep.Bat. Stelling nemen aan de Vliet bij Binckhorstlaan en spoorwegviaduct Voorburg. Gevechten bij Villa Westvliet. Vuurgevechten vanaf Effatha naar de overkant van de Vliet. Aanval op Dorrepaal. Er zijn 70 krijgsgevangenen gemaakt in Park Leeuwenbergh. Gevechten bij Hoornbrug, Geestbrug, gevechten bij Vredenoord. Verdediging van de Kerkbrug, de Tolbrug en de Wijkerbrug (p.33-34) Ongeveer 1.5 km ten noorden van vliegveld Ypenburg lag in open opstelling de 13e Batterij uitgerust met Vickers stukken van 7.5 cm. Het stuk stond in het weiland achter Park Leeuwenberg. Om 04.30 liet een bommenwerper zijn lading vallen boven de 13e Batterij Luchtdoelartillerie. De batterij werd zwaar getroffen. Een van de 8 bommen kwam 5 meter van het stuk neer, een ander op een wachtbarak en een derde viel tussen 2 stukken in.

Rondom de 13e Batterij Luchtdoelartillerie landen zeer veel parachutisten De 13e Batterij werd onder de voet gelopen. De 2 stukken werden vernietigd, waarna de 13e Batterij zich terugtrok naar Park Leeuwenberg en de Vliet (p.102) Fallschirmjäger landen in de Tedingerbroekpolder (p.101) Hevig en gevaarlijk vuren in de Kerkstraat en op de Kerkbrug. Nederlandse militairen schieten op Duitsers bij de Oude Tolbrug en de Kerkbrug (p.40) Neergeschoten vliegtuig achter de woning van Dhr. C. Timmers, wonend aan de Westvlietweg 93 te Leidschendam, anno 2013 is dit Den Haag (p.100) Omstreeks 16.30 uur is een Duits vliegtuig brandend neergestort in de Tedingerbroekpolder (p.29) Brits vliegtuig, een Blenheim P-6901 van No. 40 Squadron, neergestort en verbrand bij de schietbaan aan het einde van de Roodelaan. Tevens melding: Blenheim neergestort achter Park Leeuwenbergh (p.37, 54, 101) Vliegtuig stortte brandend neer in de omgeving van de schietbaan van de BW (p.40) Hevig gevecht in de Kerkstraat bij de Vlietbrug. Nederlandse militairen schieten op Duitsers bij de Oude Tolbrug en de Kerkbrug. Achter de fabriek van Enkes gedurende 1 uur geweerschoten (p.40) Heftig geschoten bij de Kerkbrug en spoorlijn. Geschoten tussen Kerkstraat en Schoolstraat, geweerschoten bij Vreugd en Rust. bij de kerk aan Laan van Nw Oosteinde wordt geschoten, hevig vuurgevecht bij de Kerkbrug.

Stellingen gebouwd op het terrein van Effatha (p.40) De volgende morgen werd een gedeelte van de Nederlandse loopgraven [langs de Vliet] weer geslecht, de rest de volgende dagen (p.34) Een door de wind losgeslagen Britse versperringsballon drijft in de richting ZW over de gemeente Voorburg; De ballon werd later door een vliegtuig in brand geschoten. De resten kwamen omlaag in Leidschendam (p.41) Onderzoek ingesteld naar een geland vliegtuig (Welington L7788), ca. 500 meter van de grens met Voorschoten nabij de spoorbaan. Het betreft een Brits vliegtuig dat op ca. 400 à 500 meter afstand van de Veursche Achterweg 147 een noodlanding maakte, ca. 50 meter vanaf het spoor, ca. 400 à 500 meter verwijderd van het spoorhuis (p.20, 31) Oud-Hollandse handgranaat gevonden in de achtertuin van Veursestraatweg 179 (p.28) Situatie afgeworpen bommen op 18 maart in de Rietpolder. Op de tekening staan 6 bomkraters weergegeven en een houten woning van Huisman. Dhr. Huisman woonde op het perceel Oostvlietweg 48. In een proces verbaal wordt het volgende gemeld: ‘In de Rietpolder is in een perceel weiland 3 grote gaten geslagen door vliegtuigbommen. Scherven zijn niet gevonden. Op ca. 1 km afstand, in de Meeslouwerpolder een tweede bominslag plaatsgevonden. Een zeer groot gat was in een weiland aanwezig. In totaal zijn er 4bommen gevallen op 18 maart 1941 omstreeks 21.40 uur.

De grond was uit deze gaten meters ver in de omtrek verspreid. Er was geen melding gedaan van de bominslagen omdat de bewoners dachten dat ze in Voorschoten vielen (p.19) Door den heer Marwijk gevonden op 18 april 1941 om 6 uur in de Driemanspolder gemeente Stompwijk sectie D-559’. Het betreft een weiland gelegen langs de Korstverlorenweg, ongeveer ten zuiden van Stompwijkseweg 12a in Stompwijk (p.19)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 86 van 98

Datum 11/12 augustus 1941

2 september 1941 21 oktober 1941 14 januari 1942

13 april 1942

1 september 1942

7 september 1942 12 oktober 1942 29 november 1942 10 april 1943

Juni 1943 19 juni 1943 19 juni 1943 23 juni 1943 3 september 1943

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4) Hevige klap (bominslag) gehoord in de nabijheid van Veursche Achterweg 52,3 bommen gevallen in de Oostboschpolder. In de polder was een bominslag waarneembaar en een in een perceel tuingrond naast het weiland. Een derde bominslag was gedeeltelijk waar te nemen in de scheidingslijn van het weiland en het perceel tuingrond. Deze bom was vermoedelijk niet ontploft omdat de grond niet uitelkaar is geslagen. De ligging van de derde bom is met prikkeldraad, een rode vlag en een bord afgezet. In de Grootte Starrevaart en Damhouderpolder een geel geverfd voorwerp gevonden, vermoedelijk afkomstig van de bom. Tevens melding: nabij Haagwijk, tussen de woningen 300-302 en de Vliet, enkele bommen gevallen. De exacte locatie was het terrein ten zuiden van de in 2012 verwijderde waterbassins en de Vliet (p.26-27, 93) Ligging van een onontplofte bom nabij de boerderij van Wed. Zalm aan de Oostvlietweg (p.19) Versperringsballon waargenomen boven de grens Voorburg/Rijswijk waarop door 2 Duitsche jagers met mitrailleurs wordt geschoten. Even achter Delft daalt de ballon (p.41) Bominslag in het Wilsveen. In een proces-verbaal wordt het volgende gemeld: ‘Het perceel grond is gelegen in Leidschendam. Er was een gat in den grond geslagen en hierbij was de kleigrond meters ver weggeworpen. Het was duidelijk een bominslag. Op ca.

200 à 250 meter van de bomkrater stond aan beide zijden een boerderij,doch geen boerderij had schade opgeloopen. Op ca.15 meter afstand van de krater was een gat in de grond en de mogelijkheid is aanwezig dat hier een niet ontplofte bom aanwezig is’(p.20) Melding proces-verbaal: Ik woon op de Stompwijkseweg 76. Achter en naast de woning heb ik verschillende percelen weilanden. Op 13 april 1942, om 20.00 uur, gaf ik aan mijn zoon opdracht om de schapen uit een perceel weiland te halen. In het weiland vond hij een gat in de grond. Ik ben met mijn zoon gaan kijken. In het weiland was daadwerkelijk een gat. Dit kwam ik u melden. Pauwels is samen met het hoofd der luchtbeschermingsdienst naar het betreffende weiland gegaan. Op het perceel is een gat aanwezig op ca. 250 à 300 meter vanaf de Openbare Weg. Het gat was niet groot, duidelijk was dat in de grond een voorwerp is terecht gekomen. In het gat bevond zich water en ik voelde een ijzeren voorwerp erin, dat het hol is en dat het einde van het voorwerp niet was te bepalen. Het is niet onmogelijk dat zich aldaar ter plaatse zich een niet ontplofte bom bevindt (p.21) Melding proces-verbaal: Clazina Maria Francina Ammerlaan (wonend aan Vlietweg 7) verklaarde dat zij omstreeks 15.15 uur in de voorkamer van haar woning was toen een laag vliegend vliegtuig heftig schoot.

Aan de voorkant van de woning zijn diverse kogelgaten, in de ramen, buitendeur en slaapkamer. In de woning lag een projectiel afkomstig van een 20 mm kanon. Helene Six wonend aan boord van het schip Maria Elise verklaarde dat het schip in de Vliet lag nabij Vlietweg 7. Er kwam een laagvliegend vliegtuig over en ik hoorde projectielen in het schip slaan en er kwam ook iets in het water. De vliegtuigen kwamen terug en het schip werd opnieuw beschoten. Het schip is 13 keer getroffen. Hendrikus Johannes Hubertus Heinen verklaarde dat hij 4 vliegtuigen zag van uit richting Leiden en vliegend in de richting van Rijswijk. Ze kwamen terug en beschoten de veiling in Veur. Opnieuw keerden ze terug en beschoten de spoorbaan. 1 vliegtuig keerde en beschoot trein nummer 82. De conducteur stopte de trein. Er waren 2 gewonden. Wagen B-9932 was het zwaarst getroffen. Op het terrein van de veiling stonden 4 wagons, die ook kogel gaten hadden.

Een tankschip was getroffen, de kajuit doorzeefd met kogels (p.21-22, 26, 41) Er vliegen 6 Britse vliegtuigen over Voorburg, er wordt met een boordwapen geschoten (p.41) Een stuk van een lichtkogel is neergekomen op een schuurtje van perceel Woelwijkstraat 4 (p.41) Nabij station Leidschendam-Voorburg van de spoorlijn Den Haag – Scheveningen – Rotterdam is vanuit een vliegtuig geschoten waarbij een passagier van een passerende trein werd geraakt, eveneens een voetballer op het CMP-terrein achter de spoorlijn (p.41) Op baanvak Leiden – Den Haag van de Hollandse Yz. Spoorweg My is een electrischen trein door vliegtuigen beschoten waardoor deze in brand zijn geraakt en bij km. Paal nr.: 56-200 tot stilstand was gekomen. Locatie: tussen station Voorschoten en station Den Haag, bij gem. Leidschendam (p.22, 29) in een perceel weiland, gelegen achter de woning aan Damlaan 62, 3 fosforflesjes gevonden (p.22) 2 fosfor rubberflesjes neergekomen ter plaatse van jachthaven Rozenlust (p.23) Om ongeveer 20.00 is een bus gevonden in Park de Werve. Aan deze bus bevond zich een klein (weer-)instrument (p.42, 179) 3 fosforflesjes neergekomen in het weiland van dhr. Van Leeuwen achter de Damlaan (p.23) De Oosterbegraafplaats wordt tot 5 mei 1945 door de Duitse Weermacht gevorderd.

Op de begraafplaats en het aangrenzende terrein werden op last van de Duitse Weermacht bunkers en versperringen gebouwd en moesten de dienstwoningen worden gesloopt. Na de oorlog werd de begraafplaats gebruikt door de geallieerde strijdkrachten tot 1 oktober 1945. De geallieerden lieten toen ca. 1000 paarden rondlopen, om zodoende de mogelijk aanwezige mijnen rondom het bunkercomplex in Essesteijn (rondom de vijver) op te sporen (p.47-48)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 87 van 98

Datum Januari 1944 29 april 1944 / 1 mei 1944

1 mei 1944 6 mei 1944 9 mei 1944 3 juli 1944 Juli 1944 6 september 1944 9 september 1944 13 september 1944 21 november 1944 29 november 1944 30 november 1944 6 december 1944 9 december 1944 9 december 1944(zie tevens volgende vermelding)

9 december 1944

9 december 1944 11 december 1944 13 december 1944 26 december 1944 31 december 1944 31 december 1944/1 januari 1945 1 januari 1945

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4) Een terrein gelegen nabij de Oosterbegraafplaats door de Duitse Weermacht gevorderd. Daarop werden bunkers, loopgraven, mitrailleurkoepels en een 13 meter brede sloot (tankgracht) gegraven. Er werden ook bunkers ten zuidwesten van de begraafplaats gebouwd (p.54) Een burger, woonachtig aan de Stompwijkseweg 50, vindt een mitrailleurband met 36 patronen in een sloot bij zijn weiland. Deze mitrailleurband was afkomstig van een vliegtuig. Tevens 85 patronen gevonden in een weiland achter Veurscheachterweg 71, alsmede 29 patronen in de Zijdepolder (p.24-25) 29 patronen, afkomstig van vliegtuigen gevonden, de locatie wordt niet vermeld (p.29) 62 mitrailleurpatronen gevonden op een perceel bouwland in de Zoeteremeerschepolder, 13 mitrailleurpatronen gevonden in de nabijheid van het weiland van De Winter (p.25) 144 mitrailleurpatronen gevonden op een weiland van een aan de Stompwijkseweg 75 woonachtige burger (p.25) De burgemeester van Leidschendam maakt bekend dat een mijnenveld zal worden aangelegd in een weiland gelegen in het verlengde van de Kostverlorenweg direct ten zuidoosten van de splitsing Kostverlorenweg, Veenweg en Wilsveen (p.65) Deftsekade 28 en Kon Wilhelminalaan (gemeentehuis).

Schade als gevolg van het ontploffen van een V1 (p.36) Diverse Engelse vliegtuigen cirkelen boven Voorburg, zowel vanaf de grond als uit de lucht werd geschoten (p.42) Britse jagers namen treinen in Voorburg onder vuur (p.42) Vliegtuigen beschieten fietsers op de Wilsveenseweg. Diverse treinen door de Britten beschoten (p.26, 179) Zwaar afweervuur vanaf Willem de Zwijgerplein (p.43) V1 ontploft bij Parkweg 278 om 22.32 (p.43, 179) Onontplofte granaat bij Tollenskade 35 (p.43) Laan van Nieuw Oosteinde hoek Van de Wateringelaan, granaat ingeslagen (p.43) V1 school Van Faukenbergestraat. maatregelen nemen tegen het instorten van panden aan de Adm. de Ruiterlaan 291-297; V1 ontploft, brand in pand 301 (p.42) Te 14.02 uur is een V2 [N.B. er wordt ook over een V1 gesproken] neergestort en gedeeltelijk terechtgekomen op de Kon. Wilhelminalaan en de Van Barbansonstraat. De panden aan de Kon. Wilhelminalaan 290 en 299 waren onbewoonbaar. Een uitslaande brand in de percelen 297, 299 en 301 aan de Kon.Wilhelminalaan i.v.m. het vallen van een V-2. Bewaking bij een stuk trotyl bij Van Faukenbegestraat. pand Arembergelaan 129 een vloeistof op wanden en vloer, bewoners weten geen raad hiermee (p.37, 43, 179) Een V-2 raket kwam met explosieve lading neer in de Kon. Wilhelminalaan. Deze straat heette tijdens de bezetting Admiraal de Ruyterlaan. Het bovenste deel van de raket viel nabij de Adm.

de Ruijterlaan en de kop van de V2 viel op de Kon. Wilhelminalaan te Voorburg. De motor, onderdelen en het restant van de zuurstoftank is waarschijnlijk neergekomen in Mariahoeve of in VoorburgNoord (ter plaatse van een onbebouwd terrein).Het restant van de projectiel is met de neus omhoog neergekomen bij de woningen aan de Kon. Wilhelminalaan 291-301, waarna hij doorschoof naar huisnummer 244. Bij het neerstorten kwam alcohol vrij, wat de woningen met huisnummer 297-301 in brand deden staan, alsmede de tramrails. Er werd geconstateerd dat het zand in brand stond met blauwe vlammen. Op het dak van de Van Arembergelaan 127 is ook een restant van de V2- terecht gekomen. Ook in de tuinen van Van Montfortstraat 47 en in een achtertuin van een pand aan de Van Mathenesselaan . In het dak van de Van Arembergelaan 127 en de Van Barbasonstraat 129 was een gat geslagen. Het aanwezige explosief in de V2 (750 kg Amatol) was niet ontploft (p.104-105) Gat in dak van Arembergelaan 127 geslagen (p.179) Adm de Ruijterstraat 564, vrouw getroffen door granaat en Van Naeltwijkstraat. Stuk V1 gevonden in achtertuin Am. De Ruiterlaan – hoek Mettenesestraat. Granaat in tuin Van Montfortstraat 47 (p.43) Stuk V1 Admiraal de Ruijterlaan (= Kon. Wilhelminalaan) (p.43) Projectiel bij St.

Antoniushove (p.43) Projectiel door dak PM-laan 151 (p.43) Luchtaanval ten gevolge waarvan er een aantal projectielen terechtkwam in het gebied tussen de Voorburgseweg en de spoorbaan Den Haag – Leiden. N.B. in dit gebied in 1985 een Amerikaanse 500 ponder aangetroffen, plan Voorburgseweg (p.68) Bominslag aan de Pompe van Meerdervoortstraat 2 en 4. Bominslag Looierslaan naast melkboer Bos. Bominslag aan de KW-Laan. Bominslag Admiraal de Ruijterlaan (=Kon. Wilhelminalaan), bominslag Hoekwaterstraat 136 (p.37, 43)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 88 van 98

Datum 4 januari 1945 27 januari 1945 24 februari 1945 26 februari 1945 28 februari 1945 Maart 1945 Maart1945 1 maart 1945 3 maart 1945 13 maart 1945 18 maart 1945

19 maart 1945 21 maart 1945

Maart 1945 Voorjaar 1945 13 april 1945 Geen datumvermelding Geen datumvermelding Geen datumvermelding Geen datumvermelding Geen datumvermelding Geen datumvermelding Geen datumvermelding

9 juni 1945 September 1945 1945-1955 1946 26 mei 1946 Begin 1950 1956-1965 1959

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4) Door V1 spiegelruit gebroken bij Herenstraat 88 (p.43) Stuk V2 neergekomen Montfoortstraat hoek Duvenvoordestraat. Stukken V2 in achtertuin Oranjelust 55. Stuk V2 op dak Van Montfoortstraat 33 en Laan van Nieuw Oosteinde 147 (p.43) Stuk van een vliegtuig neergekomen op weiland tussen Claudiusstraat en PM-laan. Stuk vliegtuig op te halen bij Den Burghstraat 8 (p. 43) in de Tedingerbroekpolder omstreeks 11.30 uur 2 bommen uit een vliegtuig geworpen. Bominslag bij Park Leeuwenberg 34 (p.27, 43) Brisantgranaat [sic] op onbebouwde grond tegenover de Van Duvenvoordelaan neergekomen. Brisantbom in open land tegenover Van Duvenvoordelaan 46 (p.37, 43) Meerdere bomkraters zichtbaar op een luchtfoto ter hoogte van de Tuinenlaan (p.82) Er viel een bom, burger op Tedingerstraat 57 dodelijk getroffen. Burger op nummer 61 in de achtertuin door granaatscherven getroffen. Bewoonster nr. 86 heeft 5 of 6 bommen horen vallen(in het archief van de gemeente is geen rapport hierover gevonden) (p.104) Vermoedelijk een bom gevallen in Nieuw Voorburg (p.44) Blok Schenkkade zwaar getroffen. De RAF bombardeert Mariahoeve (p.44, 104) Bom gevallen op de tramrails aan de Parkweg tegenover nummer 312 en 314, hoek Vondelstraat, trechter van 8 meter doorsnede en 2.5 meter diepte (p.37, 43) Bombardement van de spoorbaan Den Haag – Rotterdam.

Tijdens dit bombardement, waarbij 4 woningen aan de Broekweg werden getroffen, zijn waarschijnlijk bommen terecht gekomen in het trottoir ter hoogte van Broekweg 55-57, achter de woning Broekweg 67 en in de brandgang achter de woning Broekweg 53. N.B. er werd in 1986 een bom geruimd ter hoogte van het toenmalige nummer Broekweg 57 (p.70) Er vielen 6 bommen in de Tedingerstraat en omgeving (p.102) 8 vliegtuigen werpen een aantal bommen werden af in de omgeving van den spoorlijn Rotterdam – Den Haag, ter hoogte van blokhuis 5 aan de Broekweg. Op den Middenweg, ongeveer 50 meter van het blokhuis, in de gemeente Leidschendam, overleden vrouw aangetroffen. Zij zat onder de modder, mogelijk afkomstig van een naastgelegen sloot. In deze sloot waren meerdere bommen gevallen en ontploft (p.27-28) Pand Tedingerstraat 39 beschadigd bij een bombardement (p.35) in de omgeving Broekweg en Tedingerstraat bommen afgeworpen (p.36) Auto aan de Stompwijkseweg beschoten (p.180) Vliegtuig beschiet een auto op de Koeneweg, gemeente Leidschendam (p.28) Foto’s van het ontmantelen van een vliegtuigbom aan de Broekweg (p.30) Prikkeldraadversperring achter de boerderij Broekweg 125 (p.34) Bunkers en zendmasten aan de Rodelaan. Hier zat een zendstation van de Duitse Marine (p.54) Ter plaatse van de Tedingerstraat en omgeving 6 bommen gevallen.

Enkele huizen aan de Tedingerstraat waren zwaar beschadigd (p.71) Er is in een weiland ten zuiden van Wilsveen 2 t/m 10 een klein vliegtuigje op zijn kop geland. Tijdens het graven van een gat in de achtertuin van de Venestraat een zwaar verroeste revolver gevonden(p.93) Er werd ter plaatse van Hulp en Heil (=Schakenbosch) in de kelders geoefend met wapens (wellicht ook opslag van wapens en explosieven).Op een zolder aan de Voorburgseweg werd ook geoefend en er werden wapens en munitie opgeslagen. Er stond een 2 meter lange vliegtuigmitrailleur (gestolen uit een Engels vliegtuig) opgesteld (p.103) Melding dat de Duitsers in W.O.2 verschillende stellingen en loopgraven hadden aangelegd in enige percelen wei- en hooiland, liggende in de Tedingerbroekpolder. Het land bestond uit een opgespoten gedeelte voor de aanleg van de nieuwe rijksweg Amsterdam-Rotterdam (p.34) Bomkrater zichtbaar op een luchtfoto ten noorden van de Van Ruysdaellaan (p.80) Slopen bunkers in de Veen- en Binckhorstpolder. Het afkomende puin wordt afgevoerd naar de tankgracht ten NW van de begraafplaats en gelijkmatig over de gehele bodemoppervlakte (lengte ca.

320 meter) uitgestort (p.49-50) Tankgracht met schietbaan in de wijk Essesteijn (p.8) Opening airstrip aan de Hoekwaterstraat (p.180) Tijdens de aanleg van A4 is de bunker ten zuiden van de Nieuwstraat 4 onder de rijksweg verdwenen (p.93) Bouwrijp maken gronden en slopen bunkers in Essesteijn (p.60) 2 granaten van 8 tot 10 cm doorsnede, spitse punt en platte achterkant, opgedoken en vervolgens weer teruggegooid in de Vliet, ter hoogte van Starlift. Het betrof kanonmunitie (p.67)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 89 van 98

Datum Jaren ‘60 1971-1973 24 april 1972 4-18 mei 1972 27 mei 1980

1 maart 1981

31 augustus 1983 18 juli 1984 23 augustus 1984 11 november 1985 4 februari 1986

16 december 1986 1988 28 juni 1988 27 april 1989 13 juni 1989 5 juli 1990 4 mei 1995 1996-2001

18 juli 2012 Datum 10 mei 1940 Na 14 mei 1940 Nacht van 25 op 26 oktober 1940 Geen datumvermelding Geen datumvermelding

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4) Slopen bunkers en dempen tankgracht Veen- en Binckhorstpolder. Verwijderen bunker aan de Dr. Beguinlaan (p.61-63) Dempen van de tankgracht in Essesteijn (p.64) Er is naast de tankgracht een mijn gevonden. N.B. dit moet de antitankmijn zijn die ook op 9 mei 1972 wordt gemeld (p.64) Zoekactie EOD naar mogelijke mijnen, geen explosieven aangetroffen (p.64) In de sloot, gelegen langs de Veurse Achterweg, zouden nog onontplofte handgranaten liggen die tijdens WOII door Duitse soldaten erin zijn gegooid om te ‘vissen’. Deze granaten zijn gedumpt in een watergang in het tuindersgebied ’t Lien. In eerste instantie werden 6 à 10 eihandgranaten gegooid, deze ontploften niet. Er werden vervolgens stokgranaten in het water geworpen. Bij het wegrijden hebben de Duitsers na ca. 100 meter iets in het water gegooid, maar wat is niet bekend (p.65) krantenartikel uit het Binnenhof: ‘Leidschendammer vindt mortiergranaat, in water Veurse Achterweg liggen nog meer explosieven’.’De 58 jarige heer J.J. de Haan, wonend aan de Trompstraat in de Zeeheldenwijk heeft het gemeentebestuur gewaarschuwd dat er explosieven liggen in het water langs de Veurse Achterweg.

SS’ers hebben tegen de avond aan de Veurse Achterweg handgranaten in het water gegooid, nabij Vieveen’ (p.66) De EOD ter plaatse van de brug over de Vliet een aantal Tellermijnen en granaten gevonden en onschadelijk gemaakt (p.67) Er is volgens informatie van RWS tijdens sloopwerkzaamheden van een kanaalpijler een tweetal onontplofte granaten aangetroffen en vervolgens op de bodem van het RijnSchie kanaal terecht gekomen (p.67) Zoekactie bodem Rijn-Schiekanaal, 40 mm luchtafweergranaat en een Tellermijn gevonden. Een krantenartikel uit de Posthoorn maakt melding van de vondst van 42 granaten, 4 patroonhouders, een antitankmijn en 40 stuks klein kaliber munitie (p.67-68) Amerikaanse vliegtuigbom van 500 pond aangetroffen op een diepte van 2.5 meter, bestemmingsplan ‘Voorburgseweg’(p.68) Melding betreffende W.O.2. Bom gevallen tussen de twee boerderijen van ‘Schakenbosch’, waarvan er inmiddels een is gesloopt. Deze bom was volgens ontploft en sloeg een krater. In dit gebied zijn volgens de oud-wethouder diverse bommen gevallen, de allen zijn ontploft. Destijds modder e.d. waargenomen op ramen en wasgoed. Volgens de EOD kan dit zijn veroorzaakt door een bominslag op 150 à 200 meter (p.66) Britse 250 ponder geruimd op een diepte van ca. 3.5 meter, circa 4 meter uit de gevel van het perceel Broekweg 57 (gelegen in de openbare weg).

Een tweede projectiel achter de woning Broekweg 57 wordt later verwijderd. (p.70) Opgraving ter plaatse van een braakliggend terrein aan de Soomerlustplein te Voorburg. Pantserbrisantgranaat gevonden (p.76) Staartstuk van een vermoedelijk Britse bom gevonden in de tuin van Broekweg 67 (p.71) In een werkput op een diepte van 7 meter werd een 500 ponder aangetroffen. Voorafgaand aan deze zoekactie werden 5 woningen aan de Broekweg 61, 63, 65, 67 en 79 gesloopt (p.71) Tweede vliegtuigbom door de EOD geruimd (p.71) Vliegtuigbom van 500 pond aangetroffen bij de aanleg van sportvelden aan de Tuinenlaan (p.66) 50 cm lange granaat gevonden in de sloot bij het Laantje van Beck. Het voorgaande jaar werd in Voorburg nog een grote afgeschoten pantsergranaat gevonden (p.72) Archeologische onderzoeken ter plaatse van het plangebied ‘Sijtwende’. In het weiland tussen de Pr. Bernhardlaan en de Veurselaan, ten oosten van de Oosterbegraafplaats en de voormalige oostelijk gelegen tankgracht, werd bij het verdiepen van de grond een stuk metaal aangetroffen. Waarschijnlijk betrof het een handgranaat (p.77) Mortiergranaat gevonden in een tuin aan de Laan van Leeuwesteyn (p.76) Gebeurtenis (Bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.12.5) In mei 1940 zijn bij 4-I Aut. Bat 2 officieren en 4 minderen gevangen genomen, allen van de Duitse luchtmacht.

Ze waren met een vliegtuig brandend neergestort in Leidschendam op vrijdag 10 mei 1940 om 05.30 uur (p.33) In Park Middenburg lag munitie (p.114) In de kern van Stompwijk geschoten (p.118) Achter de jongensschool (gelegen achter het postkantoor) in Stompwijk was een bunker door de Duitsers gebouwd (p.118) Leidschendam. Door bombardement ernstige schade aan O.L. School met ambtswoning. Ten

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 90 van 98

Datum 13 september 1944 15 september 1944 16 september 1944 19 september 1944 25 september 1944 21 februari 1945 17 maart 1945 1940-1945

9 september 1945 8 december 1945 1948 1950

1462056-VO-04

Gebeurtenis (Bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.12.5) gevolge van militaire manoeuvres drie particuliere gebouwen beschadigd (p.161) Een gele dienstauto van de Raad van Arbeid bij Stompwijk werd beschoten door een Engels vliegtuig. De chauffeur en een meisje werden gedood. Bij Stompwijk werd een boer beschoten, die aan het ploegen was (p.117) Een agent in Stompwijk werd door de jagers beschoten (p.117) Vliegtuigen beschoten mensen en een boot in Stompwijk (p.117) In Stompwijk werd een boot beschoten (p.117) Boten in de Vliet beschoten (p.117) Een auto langs de Vliet werd in Stompwijk door de Britten beschoten (p.117) Om 5.30 uur viel een bom richting Stompwijk (p.117) Risicolocaties CE:bombardement van voormalig vliegveld Ypenburg, diverse spoorlijnen en een NS-terrein aan de Westvlietweg te Den Haag, het bekende bombardement van Mariahoeve te Den Haag (op de grens met Voorburg), het bedrijf Enkes aan de Westvlietweg 60 te Den Haag (hier werden wapens gemaakt), de V1 en V2 raketinstallaties nabij ‘De Horsten’ te Wassenaar, V2raketinstallaties bij kasteel Duivenvoorde, het bunkercomplex met tankgracht rondom de voormalige waterplas in Klaverweide (p.2) Auster Airstrip Voorburg (grasveld tussen de Utrechtsebaan en de Hoekwaterstraat in VoorburgNoord).

Een toestel brak bij de landing het rechter landingsgestel (p.107) Auster Airstrip Voorburg (grasveld tussen de Utrechtsebaan en de Hoekwaterstraat in VoorburgNoord) Een Auster stortte direct na de start neer en ging in vlammen op (p.107) De aan de Korstverlorenweg op Rijksterrein staande telefoonbunker wordt op aanwijzing van de directie gesloopt en opgeruimd. Het afkomende puin wordt gestort in het cunet op opgeslagen (p.133) Arie Rijswijk. Hij wist te vertellen dat hij na W.O.2 opdracht had gekregen om zand te leveren voor de Rijksweg en dat hij heeft meegeholpen om de bunker aan het einde van de Nieuwstraat te ondermijnen, zodat de bunker kon zakken. Vervolgens is alles afgedekt met een laag zand, waarna de snelweg is aangelegd (p.94)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 91 van 98

7.5

Presentatiekaart verzamelde historische feiten

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 92 van 98

V E R Z A M E L D E F E IT E N - L E ID S C H E N D A M -V O O R B U R G

M

G

B

G B C M B K

Z

B

Vliegtuigbom geruimd

B

Vermelding van een luchtaanval

V

Melding van mislukte start V2 raket

M

Inzet van EOD

C

Melding van gevechten mei 1940

L

NL luchtafweer opstelling 10 mei 1940 (globaal)

Z

NL zoeklicht opstelling 10 mei 1940 (globaal)

K

Vermelding uit krantenknipsels

M

Melding van aanleg mijnenveld

G

Vermeldingen gemeentearchief

N

Vermelding NIMH 575 archief

N

Vermelding NIMH409 archief

M

Vermelding MMOD archief

C

Noodlanding of neergestort vliegtuig (globaal) Verdacht conform EOD archief

M

C

G

G

M

Onderzoeksgebied

N

B G

Z K

B

G

G

M

N

M

NCB

M M M

C

N

N GM

M

B

Z

Z

G B

G

V N M

M M

L

M

M N

M

B M

M

K M

M

M

C

N N C

K

M

M

N

C

B

N

G

Z

G

M

B GM

M

G N

M B M K

B G

M

N M

C

±

M M G

BN M B K M BN

M

M

Z

0

C

287,5

575

C

1.150

1.725

METER 2.300

Presentatiekaart Verzamelde feiten uit archieven

N N

N L N B

Z

K

G

B G

G G

B M K

C

M G

L

M

M

M

K

Z

C G

Conventionele Explosieven

C

AVG Explosieven Opsporing Nederland Postbus 160 6590 AD Gennep

N

Opdrachtgever:

B G

© 2009 OpenStreetMap

Gemeente Leidschendam-Voorburg Postbus 905 2270AX Voorburg

Gemeente Leidschendam-Voorburg Projectnummer: Tekeningnummer: Formaat: Getekend: Datum: Voor akkoord:

1462056 PK1 A2 Paul Gieben 20-03-2015 Menno Abee

Deze tekening is eigendom van AVG Explosieven Opsporing Nederland. Het is de opdrachtgever vrij om deze tekeningen te gebruiken uitgezonderd het aanbrengen van wijzingen en aanvullingen. Van deze tekening mag niets worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. druk, scan of op elke andere wijze dan ook, zonder toestemming van AVG Explosieven Opsporing Nederland. ©2012

Legenda

7.6

CE-bodembelastingkaart (verdachte gebieden)

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 95 van 98

7.7            

Overzicht door gemeente Leidschendam-Voorburg aangeleverde gegevens Beeldbank Den Haag Beeldbank WO2 Bestekstekeningen Documenten Nationaal Archief Documenten gemeentearchief Foto’s Gegevens NIOD GIS dataset Historische vooronderzoeken Martin Van Rijn Krantenknipsels Literatuur Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 97 van 98

7.8

Kaart luchtverdediging mei 1940 – J.F. Molenaar

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 98 van 98