3337 Toelichting_Bijlage 2 Vooronderzoek niet-gesprongen explosieven

Afb.4.- Bomkrater bij Veurseweg 348.

2.2.1

Bevrijding mei 1945

Het grondgebied van de huidige gemeente Leidschendam-Voorburg werd pas na de Duitse capitulatie in mei 1945 bevrijd. Er hebben hier derhalve in het laatste oorlogsjaar geen grondgevechten plaatsgevonden. Er werd na de bevrijding aan de Rodelaan een gevangenkamp voor Duitse soldaten ingericht. Dit kamp werd bewaakt door Canadese militairen.3

3

‘Voorburg in crisis- en oorlogstijd. Donkere jaren in een nabij verleden’ , in: Kroniek van Voorburg, 76.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 19 van 98

2.3

Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle 2.3.1

Geallieerde Defence Overprint kaarten

Het onderzoeksgebied staat op de volgende stafkaarten/ Defence Overprints:  ‘Zoetermeer’ sheet 382 (First Edition, Defence Overprint) d.d. 25 maart 1945  ‘Benthuizen’ sheet 373 (First Edition, Defence Overprint) d.d. 25 maart 1945  ‘Benthuizen’ sheet 373 (First Edition, stafkaart) d.d. 1943  ‘Delft’ sheet 381 (First Edition, Defence Overprint) d.d. 25 maart 1945  ‘’s Gravenhage sheet 372 (First Edition, stafkaart) d.d. 1943 Deze stafkaarten/ Defence Overprints hebben het Nord de Guerre coördinatenstelsel, schaal 1:25.000. Op de geraadpleegde Defence Overprint kaarten staan o.a. de volgende objecten in het onderzoeksgebied ingetekend:  A Tk Gun (antitank geschut)  Communication Trences (loopgraven)  M.G. (machinegeweernesten)  Single Fence (obstakels)  Wire (prikkeldraadversperringen)

Afb.5. – Voornamelijk geallieerde stafkaarten van het onderzoeksgebied, gepositioneerd door middel van GIS. Rode omlijning: onderzoeksgebied.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 20 van 98

Afb.6. – Beschikbare geallieerde defence overprint kaarten van het onderzoeksgebied, gepositioneerd door middel van GIS. Rode omlijning: onderzoeksgebied.

2.3.2

Duitse stafkaarten

Er is één Duitse stafkaart van het onderzoeksgebied beschikbaar. Dit is de Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 30 Ost ’s-Gravenhage (uitgave maart 1943). Op deze stafkaart staan geen CE gerelateerde gegevens vermeld. De stafkaart geeft echter wel een goed beeld van het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog. 2.3.3

Overig kaartmateriaal

De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een kaart met Duitse militaire posities aangeleverd. Deze kaart is ter illustratie in deze paragraaf opgenomen.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 21 van 98

Afb.7. – Globaal weergegeven Duitse militaire objecten. Rode omlijning: onderzoeksgebied.

2.4

Luchtfoto’s 2.4.1

Inleiding

De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een groot aantal luchtfoto’s aangeleverd. Deze luchtfoto’s zijn per serie in een luchtfotocollage verwerkt. De aangeleverde collages zijn als digitaal bestand te gebruiken in het GIS programma dat bij de uitvoering van dit vooronderzoek is gebruikt.4 In de opgaven in de volgende paragraaf staat aangegeven of het wel/niet om aangeleverde collages gaat en wat de collectie van herkomst is. Deze luchtfoto’s zijn afkomstig uit de laatste twee oorlogsjaren. Dit kan derhalve betekenen dat sporen van gevechtshandelingen uit de eerdere periode (de jaren 1940-1943) worden gemist.

4

Esri ArcMap v1.0.2.2

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 22 van 98

2.4.2

Geraadpleegde luchtfoto’s

Het archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek werd in kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit archief bevat circa 93.000 luchtverkenningsfoto’s die zijn gemaakt door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Het betreft de volgende exemplaren:

5

Datum

Vlucht

Fotonummer

Kwaliteit5

Collectie

13 september 1944

289- door gemeente aangeleverd

Collage

A

21 februari 1944

128- door gemeente aangeleverd

Collage

A

30 november 1944

151- door gemeente aangeleverd

Collage

B

7 april 1945

303- door gemeente aangeleverd

Collage

A

7 april 1945

303_05

3043

A

11 april 1945

119- door gemeente aangeleverd

Collage

B

11 april 1945

119_10

3101

A

11 april 1945

119_10

3103

A

11 april 1945

119_10

3105

A

5 juni 1945

551- door gemeente aangeleverd

Collage

C

28 augustus 1945

031_05

3248

A

28 augustus 1945

031_05

3281

A

3 september 1945

032_11 - door gemeente aangeleverd

4130

B

3 september 1945

032_11 - door gemeente aangeleverd

4131

B

3 september 1945

032_11 - door gemeente aangeleverd

4133

B

3 september 1945

032_11 - door gemeente aangeleverd

4134

B

Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties

Geallieerde kwalificatie van fotokwaliteit. A = goed, B = matig, C = slecht.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 23 van 98

Datum

Vlucht

Fotonummer

3 september 1945

031_13

4102

Kwaliteit5 A

Collectie Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties

Het archief van de Topografische Dienst te Zwolle werd eveneens geraadpleegd. Dit archief bevat circa 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het archief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Het betreft de volgende exemplaren: Datum

Doos/Vlucht

Fotonummer

Kwaliteit6

Collectie

11 februari 1944

611- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

12 mei 1944

609- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

26 februari 1944

632- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

614- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

634- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

637- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

106G-4890

3119

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

106G-4894

1157

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

106G-4894

2157

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

106G-4894

2159

B

Kadaster, Zwolle

21 maart 1945

610- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

Daarnaast werd het archief van de Luftbildatenbank te Estenfeld (Duitsland) geraadpleegd. De Luftbilddatenbank beschikt over 500.000 eigen luchtfoto’s en raadpleegt daarnaast archieven in Nederland, Amerika, Engeland en Canada. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. De volgende luchtfoto’s werden besteld:

6 7

Datum

Doos/Vlucht

Fotonummer

Kwaliteit7

Collectie

6 maart 1941

B-071

B

Luftbilddatenbank

7 april 1941

H-810

C

Luftbilddatenbank

10 juli 1941

B-269

A

Luftbilddatenbank

12 augustus 1941

T-388

A

Luftbilddatenbank

13 oktober 1941

T799

B

Luftbilddatenbank

8 april 1942

A-530

19, 216, 217, 441, 442, 444, 446, 447 358, 359, 360, 361, 650, 651 455, 456, 457, 458, 459, 460, 461, 462, 463 464 609, 610, 611, 909, 910, 911 630, 631, 632, 633, 634 1022

C

Luftbilddatenbank

16 april 1942

A-592

5002

A

Luftbilddatenbank

29 juni 1942

C-006

5191

A

Luftbilddatenbank

Geallieerde kwalificatie van fotokwaliteit. A = goed, B = matig, C = slecht. Geallieerde kwalificatie van fotokwaliteit. A = goed, B = matig, C = slecht.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 24 van 98

Datum

Doos/Vlucht

Fotonummer

Kwaliteit7

Collectie

2 juli 1942

C-020

1141, 1143

B

Luftbilddatenbank

7 juli 1942

C-043

B

Luftbilddatenbank

10 september 1942

C-360

150, 151, 247, 248, 249, 250 5012

A

Luftbilddatenbank

4 oktober 1942

C-453

1082, 2086

B

Luftbilddatenbank

16 november 1942

C-614

B

Luftbilddatenbank

20 december 1942

C-724

1001, 1002, 1003, 1004, 1005, 1019, 2001, 2002 2001, 2003

A

Luftbilddatenbank

16 april 1943

D-416

3022

C

Luftbilddatenbank

11 juni 1943

D-666

B

Luftbilddatenbank

27 juli 1943

D-898

3119, 3120, 3125, 4117, 4125 3007, 3008

B

Luftbilddatenbank

29 september 1943

RA-807

5110, 5111

A

Luftbilddatenbank

2.4.3

Geogerefereerde luchtfoto’s

De onderstaande luchtfoto’s zijn geogerefereerd in GIS:

8

Datum

Doos/Vlucht

Fotonummer

Kwaliteit8

Collectie

11 februari 1944

611- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

12 mei 1944

609- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

26 februari 1944

632- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

13 september 1944

289- door gemeente aangeleverd

Collage

A

21 februari 1944

128- door gemeente aangeleverd

Collage

A

30 november 1944

151- door gemeente aangeleverd

Collage

B

18 maart 1945

614- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

634- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

637- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

106G-4890

3119

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

106G-4894

1157

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

106G-4894

2157

A

Kadaster, Zwolle

18 maart 1945

106G-4894

2159

B

Kadaster, Zwolle

21 maart 1945

610- door gemeente aangeleverd

Collage

A

Kadaster, Zwolle

7 april 1945

303_05

3043

A

Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties

Geallieerde kwalificatie van fotokwaliteit. A = goed, B = matig, C = slecht.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 25 van 98

Datum

Doos/Vlucht

Fotonummer

Kwaliteit8

Collectie

7 april 1945

303- door gemeente aangeleverd

Collage

A

11 april 1945

119- door gemeente aangeleverd

Collage

B

11 april 1945

119_10

3101

A

11 april 1945

119_10

3103

A

11 april 1945

119_10

3105

A

5 juni 1945

551- door gemeente aangeleverd

Collage

C

28 augustus 1945

031_05

3248

A

28 augustus 1945

031_05

3281

A

3 september 1945

032_11 - door gemeente aangeleverd

4130

B

3 september 1945

032_11 - door gemeente aangeleverd

4131

B

3 september 1945

032_11 - door gemeente aangeleverd

4133

B

3 september 1945

032_11 - door gemeente aangeleverd

4134

B

3 september 1945

031_13

4102

A

Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties Universiteit Wageningen, afd. Speciale Collecties

De luchtfoto’s zijn als categorie A, B of C gekwalificeerd. Dat betekent dat de verkrijgbare luchtfoto’s een kleine, een matige of een grote kwalitatieve beperking hebben voor wat betreft luchtfoto interpretatie. De foto’s die via de Luftbildatenbank werden verkregen, zijn niet in GIS gepositioneerd. Deze luchtfoto’s werden allen geanalyseerd. Er werden geen bijzonderheden waargenomen.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 26 van 98

Afb.8.- Luchtfoto van het onderzoeksgebied. De luchtfoto d.d. 05 juni 1945 is gepositioneerd door middel van GIS.

2.4.4

Luchtfoto-interpretatie 1944-1945

Een belangrijk selectiecriterium voor de luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog is de opnamedatum. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft voor de aanvang van dit vooronderzoek een grote hoeveelheid luchtfoto’s ter beschikking gesteld. Bij de verwerking van de foto’s ging de voorkeur uit naar ‘jonge’ luchtfoto’s met een zo laat mogelijke opnamedatum uit de Tweede Wereldoorlog, dat wil zeggen: luchtfoto’s die na de belangrijkste gevechtshandelingen zijn gemaakt. Er is daarnaast rekening gehouden met de kwaliteit van de luchtfoto’s, alsmede de schaal. Er kan naar aanleiding van de luchtfotoanalyse worden geconcludeerd dat er sporen van gevechtshandelingen in het onderzoeksgebied zichtbaar zijn. Binnen de gemeente Leidschendam-Voorburg zijn veel waarnemingen gedaan die in verband staan met de Tweede Wereldoorlog. De waarnemingen zijn in het GIS systeem ingevoerd. Deze GIS data is aan de opdrachtgever verstrekt bij de oplevering van dit vooronderzoek. Gezien de grote hoeveelheid van waarnemingen zullen in deze paragraaf enkele opvallende highlights worden uitgelicht.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 27 van 98

Afb.9.- Luchtfoto van omgeving van de Rodelaan/Klaverweide. De luchtfoto opname is d.d. 18 maart 1945.Opvallend is de tankgracht welke het militaire complex beschermd.

In de omgeving van de Rodelaan, Klaverweide, Monseigneur van Steelaan en de Prins Bernhardlaan was een groot militair complex gebouwd. Dit complex omvatte o.a. bunkers, onderkomens, stellingen, wapenopstellingen en loopgraven. Het complex werd beschermd door een tankgracht en prikkeldraadversperringen.

Afb.10.- Luchtfoto van omgeving van de spoorlijn tussen de huidige Wilgendreef en de Reuvenslaan. De luchtfoto opname is van 7 april 1945. Nabij het spoor zijn meerdere bomkraters te herkennen.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 28 van 98

Op de luchtfoto’s zijn op meerdere plaatsen kraters van afwerpmunitie herkend. De doorsnee van deze kraters varieert van 2 tot 8 meter. In de meeste gevallen zijn er meerdere kraters als cluster waargenomen. In enkele gevallen betrof het slechts een enkele krater.

Afb.11.- Luchtfoto van omgeving van de sportvelden aan de Tuinenlaan. De luchtfoto opname is van 18 maart 1945. Op deze locatie is in 1990 een vliegtuigbom van 250 pond geruimd.

Binnen de gemeente waren talloze verdedigende militaire veldinrichtingen aangelegd. Deze bevonden zich veelal bij knooppunten van wegen of watergangen. Ze bestonden o.a. uit stellingen, wapenopstellingen en loopgraven waarbij het terrein zelf werd afgezet met prikkeldraad. De Duitsers hielden naast de dreiging van een aanval vanuit de kuststrook ook rekening met aanvallen uit andere richtingen. Veel van de veldinrichtingen zijn daarom dusdanig ingericht dat men alle zijden kon verdedigen. Zo waren er langs de oostoever van de Vliet talloze loopgraven aangelegd. Waar in de meeste gevallen een wapenopstelling of een stelling aan was gekoppeld. Echter was dat niet bij alle locaties het geval waaruit blijkt dat de aanleg in sommige gevallen gestaakt is. Ter hoogte van de aansluiting van de Stompwijkseweg/de Tol met de Rijksweg A4 waren ook meerdere soortgelijke inrichtingen aangelegd.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 29 van 98

Afb.12.- Luchtfoto van de Stompwijkseweg. De luchtfoto opname is van 18 maart 1945. Knooppunt van weg- en waterwegen beschermd door militaire veldwerken.

Enkele gebieden binnen de gemeente waren afgezet en in gebruik genomen door de Duitse bezetter. Dit soort complexen zijn te herkennen aan de prikkeldraad afzetting, verdedigende inrichtingen zoals wapenopstellingen, stellingen en zogenaamde splitterboxen9 binnen in het afgeschermde gebied. Daarnaast waren ook splitterboxen geplaatst naast de Veursestraatweg. Ook de sporen van de voedsel en brandstofschaarste is zichtbaar op de foto’s uit 1945. Op verschillende plaatsen zijn de bomen in de parken gekapt.

9

Aarden wal om voertuigen in de stallen/parkeren als bescherming tegen luchtaanvallen.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 30 van 98

Afb.13.- Luchtfoto van omgeving van de omgeving Park Leeuwenberg en Villa Dorrepaal. De luchtfoto opname is van 18 maart 1945.

2.4.5

Luchtfoto-interpretatie huidige situatie

Het onderzoeksgebied in de huidige situatie is geanalyseerd met behulp van google maps, google earth en via het GIS softwarepakket beschikbare ondergronden. Uit een vergelijking van deze luchtfoto’s met de in de voorgaande paragrafen besproken exemplaren blijkt, dat stad flink is uitgebreid. Er is veel naoorlogse nieuwbouw in met name het westelijk deel van de gemeente. De stad is tegenwoordig verweven met de buurgemeenten Den Haag en Rijswijk. De uitgebreide gebieden bestaan hoofdzakelijk uit woningbouw en op kleinere schaal industrie- en productiegebieden. De resterende gebieden zijn voor het grootste gedeelte bestemd voor agrarisch of recreatie gebruik. Opvallend is het ontstaan van de waterplassen Vlietland en Vogelplas Starrevaart. In 1945 waren dit nog weilanden. Een ander opvallende verandering is de aanleg van de Rijksweg A4. Ten tijde van de oorlog was slechts voor een deel het wegcunet aanwezig.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 31 van 98

Afb.14.- Luchtfoto van het onderzoeksgebied, 1945.

Afb.15.- Luchtfoto van de huidige situatie.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 32 van 98

2.5

Gemeentearchieven

Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de (toenmalige gemeenten) Leidschendam en Voorburg. Bij het gemeentearchief van de voormalige gemeente Leidschendam werden de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Inventaris van het archief van de gemeente Leidschendam Dossier ‘vliegtuigen’ 1.482.913 Doos 113. Oorlogsschade in het algemeen 1.753.7 Inlevering en teruggave wapenen en munitie 1.783 Opruiming munitie e.d. 1.783 630 Opruiming munitie e.d. Vliegtuigbom(men) in/bij de Broekweg. Kosten van de opruiming. 1.783 636 Opruiming munitie e.d. Vliegtuigbom(men) in/bij de Broekweg

Periode 1940-1945 1946-1949 1940-1948 1943-1989 1988-1990 1986-1987

Er is daarnaast gebruik gemaakt van scans uit het gemeentearchief die door dhr. M. van Rijn (afdeling RO), alsmede het uitgebreide rapport ‘Explosievenonderzoek gemeente Leidschendam-Voorburg’ d.d. juni 2015 (versie 12.5). Bij het gemeentearchief van de gemeente Voorburg werden de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Toegang 330. Inventaris van het archief van de gemeente Voorburg gevormd onder beheer van de gemeentesecretaris (1933) 1940 – 1955 (1962). Archieven van de commissies van advies en bijstand aan de raad 1940 1955 47 Verslag van de burgemeester over de oorlogsjaren, mei 1945 414 Stukken betreffende publicaties, affiches, verordeningen van maatregelen tijdens de tweede wereldoorlog 570 Dossiers inzake de inlevering van vuurwapens gedurende de Duitse bezetting en teruggave nadien 582 Dossier inzake de opgave aan gemeentebesturen van gesneuvelde militairen in Voorburg in 1940 584 Dossier inzake de opgaven aan de Rijksinspectie van de bevolkingsregisters te 's-Gravenhage van gesneuvelde militairen 629 Stukken betreffende de identificatie en het begraven van gesneuvelde militairen in Voorburg 720 Stukken betreffende de vordering van woningruimte ten behoeve van oorlogsslachtoffers 745 Stukken betreffende het slopen van bunkers in de Veenen Binckhorstpolder 938 Stukken betreffende het oprichten van een gedenkteken voor gesneuvelde militairen door het Comité Voorburg

939 Dossier inzake de aanvaarding in eigendom en het onderhoud van een grafmonument voor gesneuvelde Nederlandse en Engelse militairen op de Oosterbegraafplaats van de commissie voor geestelijke zorg en ontspanning voor militairen te Voorburg 957 Dossier inzake de betaling van een geldboete aan de Duitse autoriteiten als strafmaatregel van een sabotage actie 958 Stukken betreffende de aangifte van oorlogsschade aan wegen, bruggen, scholen, dienstgebouwen en woningen 959 Nota van de gemeentesecretaris aan het college van burgemeester en wethouders betreffende vergoedingen voor geleden oorlogsschade

Periode

Toegang 340. Inventaris van het archief van de gemeente Voorburg 1956-1965 504 Dossier inzake vergoedingen van de oorlogsschade op de Oosterbegraafplaats 518 Dossier inzake de opgave van de Voorburgse oorlogsgraven geregistreerd bij de Oorlogsgravenstichting

Periode 1953-1962 1957-1960

1462056-VO-04

Pagina 33 van 98

Gemeente Leidschendam - Voorburg

1945 1940-1945 1940-1947 1940 1943-1956 1940-1955 1942-1946 1945-1955 1940 1940-1948 1943-1953 1946-1953 1951-1952

Krantenknipsels Archief Gemeente Leidschendam-Voorburg10 -1.755 Alfabetisch overzicht van inwoners Leidschendam-Voorburg omgekomen door oorlogsgeweld -1.755 20 jaar Het Krantje in Leidschendam: Opnieuw een gesprek met mevr. De Gruijl, Broekweg op wiens aanwijzing toen twee bommen uit de Tweede Wereldoorlog werden aangetroffen -1.78 Man met granaat naar politiebureau, aangetroffen in het huis van z´n overleden vader -1.853 Tweede Wereldoorlog George Maduro 1.853 Erfgoed Leidschendam Voorburg Villa Dorrepaal -1.853 In Stompwijk gedenksteen voor doden van een bombardement in Tweede Wereldoorlog -1.855.2 Dodenherdenking bij oorlogsmonument Park Leeuwenbergh -1.853.3 Na 65 jaar, verhaal achter schietpartij op Prinses Mariannelaan, affiche waarmee de Duitsers 20 nov. 1944, omgeving Mariannelaan volhingen, op website Jean Thierry, toen 13 jaar, herinnert zich het drama -1.853.14 Eén dag oorlogsgeweld rondom Voorburg. 10 mei 1940 -1.853.14 Bombardement Geerpolder mag nooit vergeten worden, vier inwoners omgekomen -1.853.14 10 mei 1940 Aad Roeling blikt terug op de eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog -1.853.14 Vliegveld Hoekwaterstraat in 1945 Voorburg Airport 1.853.14 Stichting Hoekenburg expositie Voorburg 60 jaar bevrijd, unieke foto´s van Wouter van Gool -1.853.14 Gefascineerd door geschiedenis Hoekwaterstraat: 5 mei 1945 eerste geallieerden.

Challis en Welch landden op Voorburg -1.853.14 Bevrijding 60 jaar na dato -1.853.14 Aad de Wolf Canadezen bereikten Leidschendam pas op 8 mei 1945 ledenwerfcampagne erfgoed -1.853.14 De zomer van 1945: Voorburg in bevrijdingsroes, door Aad de Wolf -1.853.14 Voorburg in bevrijdingsroes, Zomer van 1945, door A. de Wolf -1.853.14 5 september 1944 Dolle Dinsdag door Aad de Wolf -1.853.14 Verhalen van vroeger door Hieke Voorberg. Twee dames, mevr. 24-7-2003 Petronella Wijgh- van Beek en mevr. Stieneke van Splunder-Poolman vertellen over Voorburg in de jaren 1930-1940 -1.853.14 Zomer van 1940 in Historie Theater, de eerste bezettingsmaanden en slag om Engeland -1.853.14 Zomer 1940: na capitulatie was wachten op Duitse bezettingstroepen. Door Aad de Wolf -1.853.14 Historietheater Voorburg, mobilisatiewinter 1940, door Aad de Wolf -1.844.82 Duitsers kregen klap bij Ypenburg, aan Vliet heroverde eenheid onder bevel van Lt. George Maduro villa Dorrepaal Westvlietweg

Periode 14-9-2006 19-10-2006 22-11-2006 5-12-2002 5-12-2002 18-2-2005 12-5-2005 7-10-2010 30-4-1980 23-2-2005 6-5-2005 28-4-2005 28-4-2005 4-5-2005 3-5-2005 9-6-2005 21-6-2007 12-8-2010 9-9-2004 1939-1940 22-11-2007 21-5-2009 17-9-2009 9-5-2008

Er is daarnaast gebruik gemaakt van scans uit het gemeentearchief, die zijn aangeleverd door dhr. M. van Rijn. Bij het gemeentearchief van Voorschoten werden de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Gemeentearchief Voorschoten. Dossier 1518. Doos 9. Inlevering, teruggave, verbeurdverklaring, vernietiging, enz. van wapenen en munitie inlevering, teruggave van wapenen en munitie Dossier 1725. Doos 201. Schadeloosstelling ivm schade aangebracht door het Nederlandse leger Dossier1856. Doos 72. Wederopbouwplannen wederopbouwplan voor de rijndijk als gevolg van bombardementen Dossier 1875. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld hulpverlening bij rampen tengevolge van luchtaanvallen Dossier 1876. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld kosten verpleging slachtoffers luchtaanvallen Dossier 1877. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld luchtbescherming (bominslagen) Dossier 1880. Doos 76. bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld politierapporten (luchtaanvallen) Dossier 1882. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld ingeleverde voorwerpen uit vliegtuigen etc. Dossier 1883. Doos 76.

Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld luchtbescherming (alarmering, waarschuwing) Dossier 1884. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld aanhouding van voortvluchtige vijandelijke vliegers

Periode 1940-1965 1941-1942 1945-1950 1941-1945 1941-1942 1941-1944 1940-1945 1941-1945 1938-1945 1941-1944

10

Hoewel al de krantenknipsels uit dit overzicht van te voren via de e-mail zijn opgevraagd, werd een groot deel van de desbetreffende documenten niet door de betrokken archiefmedewerker teruggevonden.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 34 van 98

Gemeentearchief Voorschoten. Dossier1885. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld openbare veiligheid oorlogsslachtoffers Dossier 1886. Doos 77. Ontploffingen, ontbrandingen en dergelijke gevaren ontploffen en ontbranden Dossier 2454. Doos 197. Landverdediging prikkeldraadversperring Dossier 2474. Doos 199. Bezettingsschade aangebracht door de Duitse weermacht Dossier 2475. Doos 199. Claims als gevolg van schade aangebracht door militaire troepen

2.5.1

Periode 1940-1945 1940-1973 1944-1945 1942-1949 1945-1947

Luchtbeschermingsdienst

Er zijn in de geraadpleegde gemeentearchieven documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig. De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen. In de onderstaande overzichten zijn gegevens met betrekking tot de luchtoorlog in Leidschendam en Voorburg opgenomen: Datum 18 juni 1940 September 1940 18 maart 1945

Datum 10 mei 1940 10 mei 1940 9 december 1944 1 januari 1945 28 februari 1945 13 maart 1945

Datum 18 maart 1941 11 mei 1941 Nacht van 11 op 12 augustus 1941 14 januari 1942 13 april 1942

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Leidschendam) Er ligt een Duits militair vliegtuig met 3 bommen in een weiland in de Tedingerbroekpolder te Leidschendam. N.B. dit vliegtuig is hier op 10 mei 1940 brandend neergestort Een vliegtuig, ‘vermoedelijk van Tsjecho-Slowaakse nationaliteit’, neergestort te Leidschendam. Het vliegtuig werd door de Wehrmacht in gebruik genomen na de plaatsing van nieuwe motoren Bombardement spoorlijn Den Haag – Rotterdam. Woningen aan de Broekweg getroffen. Tevens vermelding: ‘In het voorjaar 1945 werden in de omgeving van de Broekweg en de Tedingerstraat bommen afgeworpen’ Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Voorburg) Plotseling een serie hevige ontploffingen. Een aangeschoten Duitse bommenwerper ontdoet zich van zijn bommenlast boven een weiland nabij de school aan de Westvlietweg Te 16:35 uur is er een Brits vliegtuig neergestort en verbrand bij de schietbaan aan de ‘Roodelaan’ Te 14:02 uur is er een V2 neergestort en gedeeltelijk terechtgekomen aan de Koningin Wilhelminalaan en de Van Barbansonstraat. De panden aan de Koningin Wilhelminalaan 290 en 299 zijn onbewoonbaar geworden Te 14:20 uur bominslag aan de Pompe van Meerdervoortstraat nrs.2 en 4.Huizen gestut door de Opruimingsdienst Te 8:10 uur is er een brisantbom op onbebouwde grond tegenover de Van Duvenvoordelaan ingeslagen.

Te 17:01 uur bomtreffer op de trambaan aan de Parkweg, tegenover de nrs.312 en 314. Het verkeer in beide richtingen werd door omgekrulde rails en opgeworpen aarde versperd. De dwarsliggers van de tram lagen bovenop de daken, de bovenleiding van de tram werd voor een groot gedeelte vernield. De bomtrechter had een middellijn van ca. 8 meter en was 2.5 meter diep Gebeurtenis (bron: scans processen-verbaal via dhr. Van Rijn, exclusief vermeldingen Nootdorp) 3 bommen in de Rietpolder gemeente Leidschendam ingeslagen. Tevens bominslag Meeslouwerpolder. De dichtstbijzijnde plaats ten opzichte van de bominslag was buurtschap Stompwijk Nederlandse handgranaat gevonden in de achtertuin van de Veurschestraatweg 179 3 bommen in de Oostboschpolder, gemeente Leidschendam neergekomen Bominslag in het Wilsveen. Het betrof 1 grote krater en 1 kleine krater met een vermoedelijke blindganger Op ca. 250 à 300 meter afstand van de Stompwijkseweg, gemeente Leidschendam, werd een vermoedelijke blindganger gevonden. De melder was woonachtig te Stomwijkscheweg 76

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 35 van 98

Datum 1 september 1942

10 april 1943 Juni 1943 13 september 1944 26 februari 1945 21 maart 1945

13 april 1945 19 april 1945

Gebeurtenis (bron: scans processen-verbaal via dhr. Van Rijn, exclusief vermeldingen Nootdorp) Vlietweg 7 te Leidschendam getroffen door een vliegtuigbeschieting met 20 mm granaten. Een schip dat tegenover dit pand aangemeerd lag, werd door 13 projectielen getroffen. De getuige zag tevens ‘iets in het water terecht komen’. 3 of 4 vliegtuigen beschoten de veiling van Veur, alsmede de spoorbaan en de trein. Schip ter hoogte van de haven van Voorburg (RijnSchiekanaal) getroffen door vliegtuigbeschieting Trein getroffen door een vliegtuigbeschieting op het baanvak Leiden – ’s-Gravenhage, gemeente Leidschendam. Dit gebeurde bij kilometerpaal No. 56-200. De vliegtuigen kwamen uit de richting van de spoorbaan Den Haag - Leiden In een weiland achter de Damlaan 62 meerdere fosforflesjes gevonden Enige personen nabij de kerk te Stompwijk, Dr. Van Noortstraat, onder vuur genomen door vliegtuigen. Vliegtuigen beschieten fietsers op de Wilsveenseweg, gemeente Leidschendam 2 bommen uitgeworpen in de Tedingerbroekpolder, gemeente Leidschendam 8 vliegtuigen hebben bommen uitgeworpen in de omgeving van de spoorlijn Rotterdam (Hofplein) – Den Haag (H.S.M.) ter hoogte van Blokhuis 5 aan de Broekweg te Leidschendam. De spoorlijn en het Blokhuis werden door voltreffers vernield. Groot aantal bomtrechters in de onmiddellijke nabijheid van de spoorlijn en het blokhuis.

Meerdere bommen ontploft in de sloot langs de Middenweg Auto op de Stompwijkseweg beschoten door een Brits vliegtuig Een vliegtuig beschiet een politieauto in de gemeente Leidschendam

In het onderstaande overzicht is een selectie van gegevens met betrekking tot de luchtoorlog de gemeente Voorschoten opgenomen: Datum 23 maart 1941

24 maart 1941 12 augustus 1941 14 september 1944

2.5.2

Gebeurtenis (bron: gemeentearchief Voorschoten) Vijf bominslagen op landgoed Haagwijk (bos) te Voorschoten. Eveneens een bom ingeslagen op de landweg die loopt van de Veurscheweg naar Veurscheweg 350 te Voorschoten. De ingeslagen bommen veroorzaakten zes gaten met een middellijn van drie meter en een diepte van ca. 80 cm (inventarisnr. 1880) Melding dat er zondagavond om 22:14 uur waarschijnlijk twee kleine bommen zijn afgeworpen op een perceel nabij Haagwijk, waarschijnlijk in het bos (inventarisnrs. 1877, 1880) Glasschade ontstaan aan Haagwijk door in de gemeente Leidschendam gevallen bommen (inventarisnrs. 1875, 1880) Eén bom gevallen in een weiland nabij Haagwijk aan de Veurscheweg te Voorschoten op ca. 300 meter ten zuidoosten van Veurscheweg. De bommen waren allen brisantbommen van naar schatting 500 kilo en kwamen tot ontploffing (inventarisnr 1880)

Aangetroffen / geruimde CE, grondgevechten en oorlogsschade

In het onderstaande overzicht zijn gegevens met betrekking tot CE en oorlogsschade opgenomen. Deze vermeldingen hebben betrekking op het onderzoeksgebied: Datum 18 juni 1940

6 september 1940 Periode 19401945 3 juli 1944 13 juni 1980

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Leidschendam) Bij de ‘Cantonnements-commandant’ van de gemeente Leidschendam zijn o.a. ingeleverd:1 revolver, 1 houder van patronen, 1 houder met patronen, 2 mitrailleurhouders, 1 patroongordel, 2 lichtkogels, 1 Duits geweer met bajonet, 3 Hollandse geweren, 1 kist met ontplofbare stoffen, 1 doos met Duitse handgranaten, 3 Duitse mitrailleurs, 1 Britse mitrailleur, 5 bajonetten, 1 band van een Duits vliegtuig en 1 gordel met Duitse patronen Ingeleverde wapenen gemeente Leidschendam: 3 militaire geweren, 2 eenloop geweren, 1 Duitse karabijn etc. Oorlogsschade Meer- en Geerweg 11 te Leidschendam. Het betrof schade aan de boerderij (de woning, koestal, hooiberg, houten en stenen schuur) Er zal een mijnenveld worden aangelegd in een weiland, gelegen in het verlengde van de Kostverlorenweg direct ten zuidoosten van de splitsing Kostverlorenweg, Veenweg, Wilsveen Er zouden niet ontplofte Duitse handgranaten liggen in een sloot langs de Veurse Achterweg te Leidschendam. Bedoelde sloot ligt in een uitbreidingsplan van de gemeente Leidschendam (tuindersgebied ’t Lien). Duitse militairen gooiden in eerste instantie 6 tot 10 eivormige handgranaten, daarna werden er steelhandgranaten weggeworpen

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 36 van 98

Datum 22 april 1982

23 augustus 1983 18 juli 1984 21 november 1984 21 november 1985 4 februari 1986

16 december 1986 September 1987 27 juni 1988 13 juni 1989 April 2014 Datum 10 mei 1940 Geen datumvermelding 1940, 1941 13 maart 1945 1945 Juni 1945 1947 21 november 1951 Geen datumvermelding Geen datumvermelding Geen datumvermelding Datum 9 mei 1940 10 mei 1940

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Leidschendam) Er ligt mogelijk ‘kanonmunitie’ in de Vliet ter hoogte van Starlift aan de Westvlietweg, nabij de werkzaamheden van Rijkswaterstaat in verband met bruggenbouw van de Rijksweg A12. Een getuige heeft daar in 1959 munitie opgedoken en vervolgens weer teruggegooid. Het betrof 2 granaten van ca. 8 tot 10 cm doorsnede, spitse punt en platte achterkant. N.B. volgens een aantekening op een document heeft de EOD ter plaatse een onderzoek uitgevoerd, er werden volgens de pers geen vondsten gedaan Zoekactie Koninklijke Marine Rijn Schiekanaal onder viaduct A12. Er werd aan de Leidschendamse kant een 40 mm luchtafweergranaat, alsmede een Tellermijn naar boven gebracht. De zoekactie werd vanaf de Voorburgse kant uitgevoerd. Er werden tijdens sloopwerkzaamheden van een kanaalpijler in oktober 1983 2 granaten gevonden. Deze granaten kwamen in het Rijn-Schiekanaal terecht. Het ligt in de bedoeling om ter plaatse te baggeren en mogelijk te heien Enorme wapenvondst op de bodem van de Vliet, onder het viaduct van de Utrechtse Baan.

Het betreft 42 granaten, 4 patroonhouders, een antitankmijn en 40 stuks klein kaliber munitie Amerikaanse 500 ponder in Leidschendam gedemonteerd Een bewoner van de Noordheylaan 11 wist niets betreffende de aanwezigheid van een bom in de directe nabijheid van ‘het huis van Coebergh’.Wel was hem bekend dat er een bom viel tussen de 2 boerderijen van ‘Schakenbosch’, waarvan er 1 inmiddels is gesloopt. Deze bom zou zijn gedetoneerd. Volgens een oud wethouder zijn er in dit gebied diverse bommen gevallen en allen gedetoneerd De EOD ruimt 1 vliegtuigbom ter hoogte van perceel Broekweg 57. Het betreft een Britse 250 ponder, gelegen op ca. 3.5 meter minus maaiveld Er worden binnenkort werkzaamheden verricht in het Rijn-Schiekanaal ten behoeve van de spoorbaanverhoging in de lijn Den Haag – Gouda. Bij vorige werkzaamheden werden ter plaatse explosieven aangetroffen Er is een deel van een vliegtuigbom naar boven gekomen nabij het perceel Broekweg 65/67 Tweede vliegtuigbom aangetroffen bij de Broekweg Zeer uitgebreide lijst met locaties oorlogsschade, opgemaakt door M. van Rijn Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Voorburg) Melding betreffende een ten gevolge van gevechtshandelingen gesneuvelde militair aan het Westeinde Opgavelijst betreffende 28 in de gemeente Voorburg gesneuvelde militairen, meidagen 1940. Het betreft o.a.

militairen van de 13e Batterij Luchtafweer en de 7e Zoeklicht Afdeling Er wordt meerdere keren melding gemaakt van schuilloopgraven in de gemeente Voorburg Schade aan de Parkweg tussen de Rembrandtlaan en de Vondelstraat ten gevolge van het afwerpen van een geallieerde bom Schade aan Parkweg 256 tot en met 276 ten gevolge van een V2 inslag Schade aan de school te Vijverhof 7 ten gevolge van de explosie van landmijnen in de Veen- en Binckhorstpolder Slopen bunkers op het terrein van de uitbreiding van de Oosterbegraafplaats Opruiming bunkers op een terrein ten noordwesten van de Rodelaan en schade door de aanwezigheid van een tankgracht. De bunkers zullen te zijner tijd door uitbreiding van de bebouwing moeten verdwijnen Schade aan het complex Loolaan, gelegen aan de Loolaan, Nieuwstraat en Parkweg ten gevolge van de explosie van V1’s en V2’s en bominslag Schade aan het complex Weverslaan, gelegen aan de Emmastraat en Julianastraat, ten gevolge van de explosie van V1’s en V2’s en bominslag De Wehrmacht heeft in de bezettingsperiode een telefoonbunker op een terrein aan de Dr. Beguinlaan gebouwd. N.B. deze bunker werd na de Tweede Wereldoorlog gesloopt Gebeurtenis (bron: Krantenknipsels Archief gemeente Leidschendam-Voorburg) Er scheerde bij het krieken van de dag een brandend Duits vliegtuig over de bruggen aan de Sluiskant.

Het vliegtuig landde kort daarna op een weiland aan de Middenweg N.B. foutieve datumvermelding! De Duitse inval vond op 10 mei 1940 plaats! Tussen Voorburg en Ypenburg is de lucht opeens bezaaid met witte plekken [N.B. er wordt gedoeld op neerdalende Fallschirmjäger]. Boven de Vliet, nabij de spoorbrug, hangen er enkele in de lucht. Enkele Duitsers uit het water geholpen. Een Fallschirmjäger heeft postgevat op de spoorwegovergang bij de Herenstraat. Aan het Westeinde bij de Heeswijkstraat zitten de Duitsers op de daken en beschieten Nederlandse militairen.

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 37 van 98

Datum 10 mei 1940

10 mei 1940 10 mei 1940 10 mei 1940 24 september 1940 6 mei 1945

2.6

Gebeurtenis (bron: Krantenknipsels Archief gemeente Leidschendam-Voorburg) Ter beveiliging van de residentie en het vliegveld Ypenburg, was aan de rand van park Leeuwenbergh de 13e batterij luchtafweer in stelling gebracht. Deze batterij bestond uit 3 stukken die een eind uit elkaar en geheel open waren opgesteld. De batterij kwam om 4 uur ’s morgens met succes in actie. Omstreeks half 5 daalde een vijandelijk toestel tot ongeveer 100 meter, zodat het buiten het bereik van Nederlandse luchtdoelgranaten kwam en liet een aantal bommen vallen op de batterij. Er konden na dit bombardement nog 2 vuurmonden worden bediend. Fallschirmjäger in de onmiddelijke omgeving van de batterij geland. De batterijbezetting trok zich terug in de richting van de Vliet en hield aan de overzijde stand. Behalve in park Leeuwenbergh en bij villa Dorrepaal ook gevechten bij De Honaart Een mitrailleur wordt opgesteld aan de Vlietoever op het terrein van de Persgasfabriek. Voor de gemeentegebouwen aan de haven wordt met zandzakken een stelling gemaakt. De oorlogshandelingen van de eerste dagen werden, wat Leidschendam betrof, verricht vanuit park Leeuwenbergh De Oude Tolbrug wordt vanuit Huize Dorrepaal onder vuur genomen. Dorrepaal onder vuur genomen met een stuk Pantser Afweer Geschut.

Nederlandse militairen zetten de aanval in op het park, waarbij een sterke eenheid Fallschirmjäger wordt uitgeschakeld De Nederlandse stellingen op de Voorburgse Vlietoever, o.a. in Park Vreugd en Rust en Hoekenburg, worden gehandhaaft. Alle Vlietovergangen worden opengedraaid en in staat van verdediging gebracht Een Wellington bommenwerper van No. 311 Squadron maakt een buiklanding in de Duivenvoordse polder te Leidschendam, op ca. 200 meter afstand van de Noordheylaan De eerste jeep met Canadese militairen werd op de Damlaan met dol enthousiasme verwelkomd

Nieuwsberichten 2.6.1

Koninklijke Bibliotheek ‘s-Gravenhage

Er werd bij de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage gezocht naar oude CE gerelateerde nieuwsberichten. Dit resulteerde in meerdere relevante vermeldingen: Bron Nederlands Dagblad d.d. 22 november 1985 Leeuwarder Courant d.d. 14 juni 1989 De Telegraaf d.d. 14 juni 1989

Nederlands Dagblad d.d. 17 december 1986 De Telegraaf d.d. 6 juli 1990

1462056-VO-04

Gebeurtenis (bron: Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage) De Explosieven Opruimings Dienst heeft in Leidschendam een Amerikaanse 500 ponder gedemonteerd. Deze vliegtuigbom werd gevonden bij het bouwrijp maken van een nieuwe woonwijk De EOD heeft in de Zeeheldenbuurt te Leidschendam een Britse 500 ponder gedemonteerd De EOD heeft een Britse 500 ponder gedemonteerd. Het staartstuk van het explosief werd vorig jaar al gevonden. Om het resterende deel op te sporen moesten de afgelopen maanden enkele woningen sneuvelen. Ruim 500 Leidschendammers werden in verband met de bomruiming uit de Zeeheldenbuurt geëvacueerd. De Leidschendammers raken zo langzamerhand gewend aan de bomopgravingen in hun gemeente. In 1985 werd er een Amerikaanse 500-ponder opgegraven en in 1986 een Britse 250-ponder Het Explosieven Opruimings Commando van de Koninklijke Luchtmacht heeft in Leidschendam een bom onschadelijk gemaakt Britse 500 ponder gevonden tijdens graafwerkzaamheden bij de aanleg van sportvelden in Leidschendam

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 38 van 98

2.6.2

Aangeleverde krantenartikelen

De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een serie krantenartikelen aangeleverd. Dit resulteerde in de volgende vermeldingen11: Bron Leidschendammer d.d. 29 oktober 1980 Binnenhof d.d. 2 maart 1981 Posthoorn d.d. 21 november 1984 HC d.d. 12 november 1985 Binnenhof d.d. 13 november 1985 / 21 november 1985 Binnenhof d.d. 1 oktober 1986 Leidschendammer d.d. 8 oktober 1986 Het Krantje d.d. 30 oktober 1986 Binnenhof d.d. 31 oktober 1986

HC d.d. 5 november 1986 Binnenhof d.d. 2 december 1986

Posthoorn d.d. 5 december 1986 Binnenhof d.d. 11 december 1986 Binnenhof d.d. 17 december 1986 Leidschendammer d.d. 1 juni 1988 Leidschendammer d.d. 22 juni 1988

11

Gebeurtenis (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg) Volgens aanwijzingen zou er een vliegtuigbom ter hoogte van de percelen Broekweg 51 tot en met 59 moeten liggen SS’ers kwamen tegen de avond naar de Veurse Achterweg en gooiden bij Vieveen handgranaten in het water. De meeste granaten gingen niet af. Het was ze om de vis te doen, ze hadden ei- en stokhandgranaten. Een eind verderop werden blikken met munitie in het water gegooid, daar is een mortiergranaat gevonden Onder het viaduct van de Utrechtse Baan op de bodem van de Vliet 42 granaten, 4 patroonhouders , een antitankmijn en 40 stuks klein kaliber munitie aangetroffen Amerikaanse Medium Capacity 500 ponder gevonden in het gebied Looierslaan/Voorburgseweg in Leidschendam. Locatie: enkele tientallen meters achter Voorburgseweg 8 (toenmalige tuinderij van dhr. Schuijt), op ca. 2.5 meter diepte. Deze vliegtuigbom werd op nieuwjaarsdag 1945 afgeworpen. Er kwamen die dag 3 vliegtuigbommen neer, 1 vlakbij de Looierslaan, een ander midden in de kippenfarm van Van Egten aan de Van Ruysdaellaan. Deze afwerpmunitie was bedoeld voor de bunkers aan de Rodelaan Omwonenden hebben tijdens rioleringswerkzaamheden aan de Broekweg in Leidschendam meegedeeld dat er vermoedelijk 2 vliegtuigbommen aanwezig zouden zijn. Het betreft blindgangers van een bombardement op de spoorlijn.

Er werd in november van het voorgaande jaar een bom geruimd bij werkzaamheden in het bestemmingsplan Voorburgseweg Het was op 18 maart 1944 [sic] om ongeveer 14.00 uur toen in deze buurt/Broekweg enkele bommen vielen. De materiële schade was groot, zeker 4 huizen lagen volledig in puin, 1 dode en 3 gewonden te betreuren in de Tedingerstraat. Blindganger gelegen tussen de nummers Broekweg 55 en 57 Er werd op 18 maart 1944 [sic] een Britse vliegtuigbom boven de Broekweg in Leidschendam afgeworpen. Tegelijkertijd viel in de Tedingerstraat een bom die 4 huizen verwoestte. Aan de achterzijde van de woning Broekweg 67 moet ook nog een blindganger liggen. De grond in het gebied ter hoogte van de huisnummers 51 tot en met 59 wordt laag voor laag afgegraven, waarbij het opruimingscommando naar sporen van de inslag van de bom zoekt. Bovendien worden peilingen naar metaal verricht. Er wordt voorlopig gegraven tot een diepte van 3 meter. Het Explosieven Opruimings Commando van de Koninklijke Landmacht gaat aan de Broekweg op grotere diepte op zoek naar een vliegtuigbom. Er zijn sporen van een inslag gevonden ter hoogte van de huisnummers 51 en 57-59 Na 3 weken van metingen is gebleken dat er in de grond voor het pand Broekweg 57 een metalen voorwerp van enige omvang ligt. Vandaag voert de aannemer materialen aan om een damwandkuip van ca. 4 bij 5 meter te slaan.

Het metalen voorwerp bevindt zich op een diepte van ca. 3.5 meter. De EOD hoopt tegelijkertijd de tweede bom te vinden. Deze bom is volgens ooggetuigen achter de woningen aan de Broekweg gevallen, maar is misschien doorgegleden en kan in de buurt van de eerste bom liggen Aan de achterzijde van nummer 67 aan de Broekweg ligt waarschijnlijk een blindganger, projectiel tussen de nummers 51 tot en met 59 Volgende week wordt ter plaatse van de Broekweg een 250-ponder onschadelijk gemaakt Zeven granaten aangetroffen en in beslag genomen in een woning en op een weg naar het crossterrein te Leidschendam, war de bij de Broekweg gevonden vliegtuigbom tot ontploffing werd gebracht Er moet zich een vliegtuigbom bevinden in de tuinen van de panden Broekweg 65 en 67 Er bevindt zich geen derde bom in de brandgang achter de woningen aan de Broekweg

Veel informatie wordt dubbel gemeld in verschillende krantenartikelen. Derhalve is er hier sprake van een selectie.

1462056-VO-04

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 39 van 98

Bron Binnenhof d.d. 15 november 1988

HC d.d. 28 oktober 1986

Algemeen Dagblad d.d. 28 april 1989 Binnenhof d.d. 28 april 1989 HC d.d. 28 april 1989

HC d.d. 6 juli 1990 Binnenhof d.d. 6 juli 1990 Leidschendammer d.d. 10 juli 1990 Leidschendammer d.d. 4 mei 1995 Het Krantje d.d. 18 juli 2012

2.7

Gebeurtenis (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg) Operatie Broekbom in de Zeeheldenwijk te Leidschendam. Op 27 juni in de achtertuin op nummer 67 reeds een staartstuk gevonden. Dit wijst erop dat er een bom in de buurt ligt, afkomstig van het bombardement d.d. 18 december 1945. Toen werden er om half 3 bommen naar beneden gegooid, bedoeld voor de spoorlijn die vlak achter de Zeeheldenwijk ligt Vroeger was de Broekweg niet meer dan een drie meter breed sintelpad tussen Leidschendam en Nootdorp dat keer op keer werd opgehoogd. Bombardement op de spoorlijn d.d. 18 maart 1945. ‘Een vliegtuig’, gonst het door de Broekweg. ‘Bommen!’ Leidschendammers vluchten weg voor het zoveelste bombardement van de vlakbij gelegen brug en spoorlijn, waar allang geen treinen meer rijden. Links en rechts van de Broekweg slaan bommen in. Enkele huizen storten in. Op de plek waar 5 huizen aan de Broekweg werden gesloopt, is een Britse 500 ponder gevonden. Deze vliegtuigbom ligt op een diepte van ca. 7 meter. Er zijn aanwijzingen dat er in de nabijheid van deze vliegtuigbom nog een projectiel ligt Het mini-bombardement op de Broekweg d.d. 18 maart 1945 om 14 uur. Een bewoner verklaarde onlangs dat een Brits vliegtuig door de Duitsers vanaf Binckhorst onder vuur werd genomen en zijn bommen liet vallen om er zo snel mogelijk vandoor te gaan.

Enkelen ontploften, ondermeer op een paar huizen en de spoordijk langs de wijk 500 ponder aan de Tuinenlaan in Leidschendam onschadelijk gemaakt. De bom werd gevonden tijdens graafwerkzaamheden op het terrein waar de voetbalverenigingen RKAVV en SEV zich zullen vestigen De bom die in de Tuinenlaan werd gevonden (deze bom was in de oorlog bedoeld voor de spoorlijn) en lag ca. 10 meter buiten de Tuinenlaan 50 cm lange granaat gevonden in de sloot bij het Laantje van Beck (Westvlietweg). Vorig jaar werd in Voorburg nog een grote afgeschoten pantsergranaat gevonden Mortiergranaat [sic] gevonden bij werkzaamheden in een tuin aan de Laan van Leeuwesteyn te Voorburg. N.B. op de afbeelding van het bijbehorende artikel staat een verschoten geallieerde geschutgranaat afgebeeld!

Semi Statische Archiefdiensten Ministerie van Defensie (SSA)

Het SSA in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse CE-ruimingen ondergebracht. 2.7.1

Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD) 1945-1947

De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten CE. Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar CE aanwezig waren. Er werd in dit archief gezocht naar documenten met betrekking tot de (voormalige) gemeenten Leidschendam en Voorburg. Dit heeft geresulteerd in de volgende relevante vermeldingen: Datum 6 april 1946 23 mei 1946 3 juli 1946 18 juli 1946

1462056-VO-04

Gebeurtenis Het verdachte gebied, gelegen binnen de tankgracht bij de Oosterbegraafplaats, is afgezocht. Dit resulteerde in de vondst van een tweetal landmijnen Er liggen vermoedelijk nog mijnen onder de versperring bij de Oosterbegraafplaats. Hier zijn op 6 april 1946 twee mijnen geruimd aan de buitenkant van deze versperring, de versperring zelf is toen intact gelaten Er zouden zich landmijnen bevinden achter het perceel no. 20 aan de Roodelaan [Rodelaan] te Voorburg in een droge sloot bij het voetbalveld Onderzoek naar explosieven uitgevoerd achter Roodelaan [Rodelaan] 20. Er werd niets gevonden

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 40 van 98

2.7.2

Collectie ruimrapporten EOD

De EOD houdt sinds 1970 heeft meldingen van aangetroffen CE bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van de gemeente LeidschendamVoorburg opgevraagd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en opgevraagd. De onderzoeksresultaten zijn als volgt: MORA / UO

Locatie (Leidschendam)

Vondst

19711308

Politiebureau Nieuwstraat 10

1 brisantgranaat doorsnee 8 cm

19712041

1 Tellermijn 42

19720708

Recreatiegebied in aanbouw ‘De Vlietlanden’ . Ligt in losse grond Sluiskant 2

19722501

Nieuwstraat 10

19730488

Politiebureau

2 oefenbommen, 1 brisantgranaat van 105 mm 1 brisantgranaat 8.8 cm, 1 handgranaat Mills 36, 1 pantsergranaat 25 ponder 1 brisantgranaat 25 ponder afkomstig van CVP

19761429

In het hondenhok op bureau

1 oefenbrisantgranaat 5 cm

19763494

Veenweg tegenover nr. 5. Ligt in het weiland

1 brisantgranaat van 75 mm met schokbuis

19773974

Hondenhok G.P. buro

1 pantsergranaat van 2 cm verschoten

19791068

In Mercedes. Bedreigd gebied: binnenterrein buro

19791468

Buro

19793241 19800095

Land- en tuinbouwschool West Vlietweg 42. Genoemd projectiel was op de fiets meegenomen van de Waalsdorpervlakte Buro in kist

1 brisantgranaat van 155 mm HOW met gedeelte van booster verschoten 1 lichtgranaatschot van 81 mm mortier met tijdbuis verschoten 1 projectiel 120 mm mortier met onschadelijke vulling en dummy ontsteker

19801740

Buro

19802106

Buro

19802152

Verkenning Zoekactie sloot gelegen langs de Veurense Achterweg, tuindersgebied ‘t Lien

19810671

Buro Leidschendam

Duitse soldaten zouden niet gedetoneerde handgranaten in de sloot hebben geworpen. Advies om een zoekactie uit te voeren 273 stuks 9 mm patronen, scherp

19820022

A. Westgeest Prins Hendriklaan 12

3 hulzen klein kaliber munitie

19821382

Heggenveld

1 schroot

19821383

Geen explosieven aangetroffen

19833675

Opsporen explosieven Rijn-Schiekanaal te Leidschendam ter hoogte van de Starliftfabriek aan de Westvlietweg Venusstraat – Jagerstraat. Bouwplaats midden in de bebouwde kom Buro

19840866

Doornenburg 83

1 oefenbrisantgranaat van 25 ponder (verschoten), 1 patroon .50 inch scherp 1 oefen Tow

19842136

Tuin aan de Veenweg. Bedreigd gebied: niet afgezet tuintje Zoekactie Rijn-Schiekanaal. Bodem uitgegraven met behulp van graafmachine en specie gecontroleerd op explosieven Schadeken. Bedreigd gebied: woonwijk

1 brisantgranaatpatroon van 3.7 cm (OudHollands) 108 granaten 4 cm PAW 35, 13 antitankmijnen (Teller) zonder ontsteker, 10 kilo klein kaliber munitie, 1 mortiergranaat 1 schroot (geen explosief)

19830740

19842452 19852314

1462056-VO-04

1 steelhandgranaat (Duits) zonder ontsteker, 1 wrijvingsontsteker (gebruikt, onschadelijk) 3 subkalibers 20 mm van 3.5 inch raket (verschoten) 1 rookgranaat van 2 inch mortier (in 2 stukken)

1 stuk schroot (geen explosief)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 41 van 98

MORA / UO

Locatie (Leidschendam)

Vondst

19853359/ 19853444

Bestemmingsplan ‘Voorburgseweg’, bouw ca. 400 woningen

19861875

Verkenning Zoekactie Broekweg

19862554

Laantje van Beck (sinds 2002 Den Haag). Bedreigd gebied: slopersbedrijf

19863698

Kruising Middenweg-Broekweg. In de sloot onder water

Er ligt binnen het plangebied volgens een inwoner van de gemeente Leidschendam vermoedelijk nog een achtergebleven vliegtuigbom. Advies om zoekactie uit te voeren. N.B. het resultaat was de vondst van een 500 lb. General Purpose Amerikaanse vliegtuigbom met staartontsteker Er bestond een meningsverschil over de inslagplaats van het explosief 1 brisantgranaat van 155 mm. De granaat bleek gevuld te zijn met een onschadelijke vulling Granaat niet aangetroffen

19864084

Schuur aan het Laantje van Beck

19864172

Middenweg 12 slopersbedrijf (sinds 2002 Den Haag)

19880081

Buro

19880830

Baggerwerkzaamheden Geestbrug

19881942

Buro

3 brisantgranaten van 8 cm mortier Duits verschoten, 1 mijnontsteker, 2 restanten van M48 buis, ca. 300 stuks klein kaliber munitie diversen, 12 restanten van staartstukken, 3 restanten van ontstekers Het betrof een oefenprojectiel waar sloper vergunning voor had 1 brisantgranaat van 2 cm met ontsteker verschoten, ca. 100 stuks klein kaliber munitie diversen, 1 schroot (oliekloot), ca. 20 kilo vuurwerk 3 brisantgranaatpatronen van 3.7 cm met schokbuis, 1 huls van 3.7 cm 1 brisantgranaatpatroon van 3.7 cm

19891286

Buro (munitiekist)

Ca. 1 kilo schertsvuurwerk, 1 ernstvuurwerk

19891691

Buro GP

19891785

Buro

19901806 19911795

Tuinenlaan, 30 meter verwijderd van een spoorbaan. Opgegraven tijdens graafwerkzaamheden Buro

19912817

Buro. Afkomstig van de zolder van een woning

19930086

Oostvlietweg 32

19930355

Bureau

Ca. 25 stuks klein kaliber munitie diversen, 1 oefenbrisantgranaat 20 mm verschoten 1 brisantgranaat van 17 ponder met schokbuis no. 244/257 verschoten 1 vliegtuigbom Medium Capacity 500 lb. MKIV met staartpistool no. 30 (ongewapend) 1 restant gross gewehrgranate 40, 1 pantsergranaat van 20 ponder MK 1/1 verschoten zonder lichtspoor 1 mortiergranaat van 2 inch mortier met restant schokbuis nr. 161 zonder slagpin zonder vinnen Ca. 100 patronen klein kaliber munitie diversen Ca. 10 kilo schertsvuurwerk

19932184

Bureau

Ca. 3000 stuks klein kaliber munitie diversen

19950853

West-Vlietweg 85 te Leidschendam. Bedreigd gebied: sloot Buro, door melder meegenomen vanuit woning aan de Emmalaan In de ‘bommenkist’ op het buro, achtergelaten bij een tankstation Vinex locatie / Rietwijk

1 antitankbrisantgranaat raket van 2.36 inch niet verschoten (Amerikaans) 1 handgranaat No. 36M compleet

19951214 19951644 20021596

1462056-VO-04

1 blikje rode fosfor (ca. 50 gram) Door Saricon aangetroffen : 1 vliegtuigbom Medium Capacity 500 lb. met staartpistool no. 30 gewapend niet ingedrongen, neuspistool No. 44 ongewapend. Tevens 1 brisantpantsergranaat van 2 cm verschoten, 3 pantserbrandgranaten van 2 cm verschoten, 4 stuks klein kaliber munitie diversen, 2 hulzen 2 cm, 1 restant ontsteker, 1 lichaam van scherfhandgranaat No. 1 (Oud-Hollands)

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 42 van 98

MORA / UO

Locatie (Leidschendam)

Vondst

20061320

Rietvinklaan 5. Bedreigd gebied: bouwterrein/voormalige gemeentewerf, begraven in de slootkant

20071420

Temeculaplein 1. Bedreigd gebied: buro van politie

1 brisantgranaat van 8 cm mortier met restant schokbuis verschoten (Oud-Hollands), 1 oefenbrisantgranaat van 37 mm met schijnbuis verschoten leeg 1 scherfhandgranaat No. 36 Mills

MORA / UO

Locatie (Stompwijk)

Vondst

19962014

Tuinbouwweg 3 te Stompwijk. Aangetroffen tijdens graafwerkzaamheden in de kas. Betreft een voormalig weiland

Werk Opdracht ingetrokken door politie

MORA / UO

Locatie (Voorburg)

Vondst

19712339

Afdeling Bijzondere Wetten, Parkweg 121

1 granaat doorsnee 10 cm

19720044

Ligt op een zandberg

19720846

19721366

Afdeling Bijzondere Wetten, Parkweg 121. N.B. de vindplaats bevond zich ergens anders, want er wordt over ‘in sloot’ gesproken Politiebureau Afdeling Bijzondere Wetten, Parkweg 121. N.B. de vindplaats bevond zich ergens anders, want er wordt over ‘afzoeken van oude tankgracht’ gesproken Gedeelte vuilnisbelt

1 oefen antitankbrisantgranaatraket van 3.5 inch 1 antitankmijn MKIV

19722327

Gevonden bij de bouw van een viaduct

19730049

Zoekactie vuilnisbelt gebiedsdeel Essestein

19730151

Politiebureau Parkweg 121

19732082

Nabij het bureau

2 brisantgranaten 5 cm mortier, 3 handgranaten diversen, 2 handgranaten leeg, 1 pantsergranaat, ca. 30 stuks klein kaliber munitie 1 pantservuist

19740172

In zandkist bij brandweer

1 rookgranaat 2 inch mortier

19760473

Bij brandweer

19761978

Buro gemeentepolitie

19763137

Politiebureau in bunker. Parkweg 121

19763232

Bureau Gemeentepolitie

19771131

Bovenveen en Binnenpolder

1 brisantgranaat met schokbuis van 8 cm mortier, 1 antitankbrisantgranaat van 105 mm met bodembuis 1 boorpatroon 100 gram, 1 slagpijpje electrisch M2, ca. 1 meter vuurkoord, ca. 2 meter slagsnoer, 1 aanvalshandgranaat (OudHollands), ca. 300 patronen klein kaliber munitie diversen, 1 oefenantitankbrisantgranaatraket 3.5 inch, 1 gedeelte van tijdbuis, 1 lichtgranaat 2 inch mortier (leeg) 1 glazen buisje vloeistof waarin 2e buisje wit poeder 3 scherfhandgranaten nr. 1C1 met ontsteker mechanisch 19C2 leeg 1 Tellermijn 35 met onsteker

19771906

Bureau

19790182

Vijverhof 24 op zolder

19831209

Buro in zandkist

19720984

1462056-VO-04

Geen explosieven aangetroffen Geen explosieven gevonden 1 vliegtuigbom 500 lb. General Purpose met gedeelte van een neusbuis 44 serie Geen explosieven aangetroffen

1 oefenscherfhandgranaat [onleesbaar] No. 2 met ontsteker nr. 19 C2 leeg, 1 lichaam scherfhandgranaat Mills 36 leeg, ca. 1000 patronen klein kaliber munitie diversen 1 rookgranaat van 2 inch mortier 1 staartstuk van 8 cm mortier, 1 oefenhandgranaat compleet afgevuurd, 1 oefenbrisantgranaat van 120 mm mortier, 1 pantsergranaat van 17 ponder, 1 handgranaat (OudHollands), 2 brisantgranaten van 5 cm mortier, 1 brisantgranaat van 40 mm

Gemeente Leidschendam - Voorburg

Pagina 43 van 98

MORA / UO

Locatie (Voorburg)

Vondst

19832683

Onder brug gelegen aan de Rijksweg 231 / Rijn Schiekanaal (de Vliet) Brandweerkazerne Voorburg. Ligt onder de oefenbrandtoren

19851850

Politiebureau

19852958

In kast bij Bijzondere Wetten

19853917

Buro. In kast bij Bijzondere Wetten

7 antitankmijnen zonder ontsteker, 12 stuks 30 mm granaten, 110 stuks klein kaliber munitie 1 granaat van 8 Veld ?, 1 zuurstofcilinder. Granaat vermoedelijk afkomstig van Verdun 1914-1918 1 slagpijpje exercitie, 1 vuurkoordveerontsteker met slaghoedje 1 kern afkomstig van pantsergranaat met losse manchet van 105 mm 1 handgranaat Mills 36 zonder slagpijpje

19861949

Scheltenslaan. Graafwerkzaamheden riolering

1 schroot (geen munitie)

19862997

Koningin Wilhelminalaan 116 in de schuur

1 huls 17 ponder zonder voortdrijvende lading

19872588

Nabij Rijn- Schiekanaal baanvak Den Haag-Gouda

19882101

19900012

Bebouwde kom Zegtruststraat. Aangetroffen bij archeologische opgraving Transformatorhuisje Nicolaas Beetslaan. Langs spoorbaan In de kluis

Bij werkzaamheden aan de naastgelegen brug in de Rijksweg A12 zijn tijdens baggerwerkzaamheden in het verleden explosieven aangetroffen (eerdere zoekactie marine: 19832683). Gemeente negatief geadviseerd vanwege eerder uitgevoerde zoekactie 1 brisantgranaat van 105 mm zonder ontsteker

19901586

Bureau, op kast Afdeling Bijzondere Wetten

19902313

Prins Bernardlaan

1 vermoedelijke kopkamergranaatkartets van 8.8 cm 1 brisantgranaat van 5.5 inch met schokbuis

19902635

Buro op binnenplaats

1 oliekloot

19910252

Kruising van Zevenbergen/Koningin Wilhelminalaan

1 scherfhandgranaat Oud-Hollands (oefen)

19920636

Openbare Werken Nieuwe Haven 3B

19931244 19931542

Noteboompark. Bedreigd gebied: voetbalveld/bebouwde wijk Scheikundelokaal Martens College

1 kartetsgranaat van 7.5 cm (verschoten) met tijdbuis 1 schroot

19932267

Buro

1 gew. granaat (Oud-Hollands)

19940847

Rozeboomlaan 83. Bij graafwerkzaamheden aangetroffen Buro

1 pantsergranaat van 25 ponder verschoten

19950012

Wordt nader bekend gesteld. Assistentie bij technisch onderzoek naar moordwapen

19951053

In de achtertuin van de Koningin Wilhelminalaan 70 te Voorburg. Ligt in de kliko Van de Wateringenlaan 105 Voorburg. Bedreigd gebied: achtertuin Buro