3152 Programmabegroting 2024-2027_DEF

Inhoudsopgave Algemeen..................................................................................................................................................4 Bestuurlijke samenvatting .....................................................................................................................4 Begroting in 1 oogopslag ................................................................................................................... 12 Leeswijzer .......................................................................................................................................... 13 Programma's ......................................................................................................................................... 14 Programma 0. Bestuur en Ondersteuning ......................................................................................... 14 Programma 1. Veiligheid ................................................................................................................... 19 Programma 2. Verkeer en Vervoer (Mobiliteit & Bereikbaarheid) ..................................................... 24 Programma 3. Economie ................................................................................................................... 30 Programma 4.

Onderwijs ................................................................................................................... 35 Programma 5. Sport, cultuur en recreatie ......................................................................................... 40 Programma 6. Sociaal domein .......................................................................................................... 45 Programma 7. Volksgezondheid en milieu ........................................................................................ 54 Programma 8. VHLOSV .................................................................................................................... 59 Paragrafen ............................................................................................................................................. 70 Lokale Heffingen ................................................................................................................................ 70 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 78 Onderhoud Kapitaalgoederen ........................................................................................................... 93 Financiering .......................................................................................................................................

99 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................. 104 Verbonden Partijen .......................................................................................................................... 107 Grondbeleid ..................................................................................................................................... 121 Duurzaamheid ................................................................................................................................. 127 Openbaarheidsparagraaf ................................................................................................................. 130 Financiële Begroting ............................................................................................................................ 131 Financieel perspectief 2024 - 2027 ................................................................................................. 131 Begrotingsuitkomsten ...................................................................................................................... 131 Toelichting begrotingsmutaties ........................................................................................................

131 Toelichting op tabel ......................................................................................................................... 132 Uitgangspunten financieel beleid..................................................................................................... 135 Lasten en baten ............................................................................................................................... 137 Investeringsplan .............................................................................................................................. 140 Gemeentefonds ............................................................................................................................... 143 Eigen en vreemd vermogen ............................................................................................................ 145 Reserves.......................................................................................................................................... 149 Voorzieningen .................................................................................................................................. 157 Bijlagen ................................................................................................................................................

161 Incidentele baten en lasten .............................................................................................................. 162

-2-

Meerjaren-investeringsplan 2024-2027 (details) ............................................................................. 175 Begroting naar taakvelden ............................................................................................................... 182 Verdeling personeelskosten over taakvelden .................................................................................. 184

-3-

Algemeen Bestuurlijke samenvatting Voorwoord Van hier naar nog beter Met oog op het nieuwe jaar zetten we vol energie in op een begroting waar 'streven naar verbetering' als centraal thema naar voren komt. De huidige tijd kent ook onzekerheden en uitdagingen. De uitdagingen op het gebied van wonen, energie, financiën en klimaat raken ons allemaal. Deze uitdagingen hebben directe impact op het welzijn van onze inwoners. Vooruitgang In het licht van deze uitdagingen, streven we als Leidschendam-Voorburg naar vooruitgang. Onze ambities om onze gemeente nog aantrekkelijker te maken en degenen die het nodig hebben te ondersteunen, blijven onverminderd hoog. We willen een bloeiende omgeving creëren voor ondernemers, terwijl we eveneens ons milieu ontzien en elke dag werken aan een mooie gemeente waar onze inwoners kunnen wonen, werken en recreëren. Financiële stabiliteit Hoewel ambities niet altijd gepaard hoeven te gaan met hoge kosten, is financiële stabiliteit vaak een cruciale factor voor succes. De financiële toekomst, vooral op de lange termijn, wordt in hoge mate door het Rijk bepaald. Gelukkig zijn we een financieel gezonde gemeente. Tegelijkertijd zijn we ons ervan bewust dat er ook in de komende periode ontwikkelingen kunnen komen die onze financiële gezondheid onder druk zetten.

We hebben met onze reservepositie een buffer voor dit soort situaties, maar onze spaarpot is natuurlijk niet onbeperkt. Bovendien hebben we te maken met stringente regels die een vrije besteding van deze middelen verhinderen. Tegen deze achtergrond van financiële onzekerheden en maatschappelijke uitdagingen zetten we ons in voor een positieve en florerende toekomst voor Leidschendam-Voorburg. Dit doen we niet alleen, maar in nauwe samenwerking met de gemeenteraad, inwoners, ondernemers en alle andere partners binnen onze gemeenschap en regio. We hebben het volste vertrouwen dat we ook in 2024 gezamenlijk stappen zetten naar een nog beter Leidschendam-Voorburg!

Het college van burgemeester en wethouders, Martijn Vroom Astrid van Eekelen Bianca Bremer Marcel Belt Philip van Veller Jeffrey Keus

-4-

Samenvatting: Wat gaan we doen in 2024? In deze programmabegroting zijn alle plannen voor 2024 met bijbehorende financiering opgenomen. Voor 2024 en 2025 is de begroting structureel sluitend. In 2024 is er sprake van een structureel overschot van € 1 miljoen. Ten opzichte van de kadernota zijn de effecten van de meicirculaire, de verwachte kapitaallasten, renteontwikkelingen en een aantal exogene en autonomen ontwikkelingen met financiële gevolgen meegenomen. In 2026 en verder is er door afname van de bijdrage van het Rijk uit het gemeentefonds sprake van een structureel tekort. Deze korting zet de wettelijke taken en de haalbaarheid van maatschappelijke opgaven onder druk. Bij de komende kadernota komt het college met een overzicht van mogelijke consequenties van de sterk teruglopende inkomsten uit het gemeentefonds vanaf 2026. Tegelijkertijd gaan we actief samen met de VNG en andere gemeenten een lobby organiseren om het tekort in het gemeentefonds vanaf 2026 te dichten. In deze samenvatting geven we per programma aan welke speerpunten we gaan oppakken het komende jaar en welke accenten we leggen om Leidschendam-Voorburg nog beter te maken.

Gemeente dicht(er)bij Bewoners, ondernemers en andere organisaties begrijpen als geen ander wat hun buurt of wijk nodig heeft. Daarom betrekken we de inwoners van Leidschendam, Stompwijk en Voorburg bij beslissingen van de gemeente die impact hebben op onze gemeenschap. We streven ernaar om als gemeente meer aanwezig te zijn buiten het stadhuis en proactief contact te leggen met mensen. Dit geldt niet alleen voor degenen die al goed vertegenwoordigd zijn, maar ook voor degenen die minder vaak van zich laten horen. De samenwerking met naburige gemeenten is al succesvol gebleken en we zetten deze dan onverminderd voort. Als we met een project starten wordt inzichtelijk gemaakt hoe het participatieproces eruit ziet en wat er met de uitkomsten wordt gedaan. Daarnaast gaan we experimenteren met andere vormen van participatie en gaan we door met initiatieven voor jongerenparticipatie die in 2023 zijn gestart. Ook gaan we jongeren meer betrekken. We organiseren minimaal twee bijeenkomsten "Jong in LV” en we houden een kindervragenuur waarin kinderen vragen kunnen stellen aan de raad en het college. Nadat de participatieverordening is vastgesteld, zetten we ons in voor de bevordering van de betrokkenheid van de inwoners.

We gaan onder andere bekijken hoe we de lopende en geplande participatietrajecten in kaart kunnen brengen, zodat er een wijkgerichte afstemming mogelijk is over beleidsterreinen heen. De gemeente biedt dienstverlening aan inwoners en organisaties via het Servicecentrum, zowel fysiek als digitaal op de website. Contact kan worden opgenomen via telefoon, sociale media (Facebook), en e-mail. Afspraken kunnen gemaakt worden voor bezoeken aan het Servicecentrum of huisbezoeken. Dat is niks nieuws, de doorontwikkeling is dat wel. We verbeteren de digitale interactie met de gemeente vooral bij belastingzaken, met gemakkelijker toegang tot beschikkingen, kwijtscheldingsaanvragen en bezwaarprocedures. In juni 2024 organiseren we Europese Verkiezingen, waarbij we lessen uit eerdere verkiezingen meenemen. Met de invoering van de Omgevingswet versnellen we bovendien het formele vergunningen- en initiatievenproces.

-5-

Veiligheid voorop We zetten sterk in op veiligheid. Veilig kunnen wonen, werken, ondernemen, recreëren en verblijven pakken we wijkgericht aan. Dat doen we samen met inwoners en ondernemers. Hiervoor ontwikkelen we wijkscans, zetten we gebiedsregisseurs in en worden in alle wijken van de gemeente boa’s ingezet. Voor de rampenbestrijding is in regionaal verband een visie en plan voor crisisbeheersing opgesteld. In 2024 ligt de nadruk op de invoering van de kerntaken uit de regionale samenwerking in de lokale crisisorganisatie. Dit doen we o.a. door het werven, opleiden en trainen zodat we niet alleen als gemeente, maar ook regionaal voorbereid zijn op crisissituaties.

Beter bereikbaar op een duurzame manier Leidschendam-Voorburg is een gunstig gelegen goed bereikbare gemeente. Om ook in de toekomst bereikbaar en leefbaar te blijven zetten we in op het beter benutten van bestaande infrastructuur en op duurzame vormen van vervoer zoals de fiets, lopen, openbaar vervoer en vormen van deelmobiliteit. Omdat nabijheid van voorzieningen, parken en werklocaties een belangrijke randvoorwaarde hiervoor is, gaan we de opgaven van bereikbaarheid, duurzaam mobiel en verkeersveiligheid sterker verbinden met ruimtelijke ontwikkeling. Dit wordt meegenomen in de Omgevingsvisie. We maken onze gemeente aantrekkelijk(er) voor fietsers, voetgangers en elektrische voertuigen door Velostrada’s (o.a. Voorburg Noord – Binckhorst en Westvlietweg – Binckhorst), wandelpaden en laadpalen te realiseren. We verbeteren de ov-bereikbaarheid van Leidschendam-Zuid door de verbetering van de halte Leidschendam-Voorburg van de Randstadrail aan de andere kant van de Vliet (zuidoost zijde). Onderdeel van de verbetering van de bereikbaarheid van Leidschendam-Zuid is ook het ontwikkelen van het parkeerterrein als P&R-voorziening en extra parkeerruimte voor buurtbewoners. We pakken een actieve rol in de regio waar het gaat om openbaar vervoer en willen met innovatieve, oplossingen vervoersproblemen oplossen.

In het gebied rondom de Mall of the Netherlands hebben omliggende wijken overlast van te hoge verkeers- en parkeerdruk. We maken samen met inwoners uit die wijken een plan om de doorstroming op de wegen te verbeteren, parkeermogelijkheden in omliggende wijken te onderzoeken en duurzame reismogelijkheden voor bezoekers van de Mall te stimuleren uiteraard binnen de mogelijkheden die er zijn. Het project Bereikbaarheid CID Binckhorst gaat een volgende fase in. In 2024 en 2025 worden de plannen voor de tramverbinding samen met de buurt verder uitgewerkt. Gekoppeld aan een enorme investering in de leefbaarheid van dit gedeelte van onze gemeente. In Voorburg-West hanteren we eenzelfde aanpak. Het geld voor de uitvoering van de plannen hebben we reeds opzij gezet met een bestemmingsreserve. Ook in Stompwijk zetten we in op een betere bereikbaarheid en verkeersveiligheid. We maken een nieuw ontwerp voor de Dr van Noortstraat en nemen deel aan het project BRT Leiden om te kijken naar de mogelijkheden om ov-bereikbaarheid te vergroten. Voor de langere termijn (2040-2050) gaan we een verkenning uitvoeren naar de mogelijkheden die ontstaan door de overkluizing van de A12 en de naastgelegen spoorlijn.

-6-

Samen leggen we de puzzel Het beleid voor economie en ruimte voor bedrijven is een belangrijk onderdeel van de al eerdergenoemde Omgevingsvisie. De gemeente wil economisch vitaal zijn en blijven. We vinden een goede aansluiting met het lokale bedrijfsleven belangrijk en gaan daarom verder met de accountmanagers bedrijven en centrummanagers die nauw in contact staan met ondernemers. Daarnaast faciliteert de gemeente ondernemersfondsen en winkeliersverenigingen om de toekomst en vitaliteit van de winkelgebieden te behouden. In 2024 vernieuwen en verduurzamen we kernwinkelgebied De Julianabaan en herijken we de visie op de economische functie binnen Damcentrum. We gaan in 2024 ook ruimte bieden aan particuliere initiatieven voor bedrijfsverzamelgebouwen voor zzp’ers en kleine ondernemers. Daarnaast brengen we in beeld hoe we ons bestaande bedrijventerrein goed in stand kunnen houden en realiseren we waar mogelijk en gewenst voldoende passende en betaalbare bedrijfsruimte. Leidschendam-Voorburg heeft veel te bieden. We gaan door met het promotieplan LV Verrast om nieuwe bezoekers te trekken en bestaande bezoekers opnieuw te verrassen. Om toerisme, horeca en evenementen te bevorderen implementeren we het nieuwe evenementenbeleid met de focus op verspreide kleinschalige en middelgrote evenementen en rollen we een nieuw terrassenbeleid uit.

Een goede start De nieuwe lokaal educatieve agenda wordt vastgesteld en geïmplementeerd. Dat betekent dat we samen met partners in het onderwijs en de kinderopvang inzetten op sociaal-emotionele ontwikkeling, doorgaande leerlijnen, gelijke kansen, aansluiting op de onderwijs- en arbeidsmarkt en onderwijs aan de nieuwkomers. We intensiveren het preventief toezicht om schoolverzuim en vroegtijdig schoolverlaten te verminderen. Vanaf dit jaar gaan we werken met één integraal huisvestingsplan (IHP). Daarin verwerken we de hoge ambitie om te komen tot Energie Neutrale Gebouwen (ENG), terwijl de norm nu nog Bijna Energieneutraal (BENG) is. We gaan aan de slag met het ontwerp voor de renovatie en nieuwbouw van de Vijverhof, het Sint Maartenscollege en de RKBS Maria Bernadette. Voor de Montessorischool NV&R (Junior College), het Dalton College en Basisschool Essesteijn starten we met de initiatieffase.

Volop in beweging Bewegen is belangrijk voor iedereen! Daarom zetten we lokale helden, combinatiefunctionarissen en sportcoaches in om sport en bewegen in de wijken te stimuleren. We gaan samen met onze culturele partners aan de slag om te komen tot een Cultuurvisie die ons scherpte geeft om cultuurbeleid te voeren dat passend is bij het profiel van onze gemeente en de ligging in onze regio.

-7-

In 2024 realiseren we in Leidschendam de 'bibliotheek van de toekomst’ waar jong en oud samenkomen. Een toegankelijke plek waar duidelijkheid voorop staat. Ook maken we resultaatafspraken over bezoekers- en ledenaantallen en de maatschappelijke functie van de bibliotheek. We nemen een besluit over de toekomst van de bibliotheek en het theater in Voorburg.

Iedereen kan meedoen Als gemeente vinden we het belangrijk dat inwoners mee kunnen doen in de samenleving. Samen met partners en inwoners zet de gemeente zich in voor inwoners die dit het hardst nodig hebben. Door het versterken van een integrale benadering wordt nadrukkelijk ook gekeken naar oplossingen vanuit onderwijs, zorg, bestaanszekerheid en wonen. Op 1 juli 2024 treedt de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein in werking. Hiermee krijgen gemeenten eindelijk een wettelijk instrument om de regie op een gecoördineerde aanpak te pakken. We streven naar een Leidschendam-Voorburg waarin elk kind veilig, gezond en kansrijk kan opgroeien. Dit is een gedeelde verantwoordelijkheid van onder andere ouders, buurtgenoten, scholen, verenigingen en de gemeente. In 2023 zijn we gestart met het 'fundamentele gesprek' over opgroeien en opvoeden, gezien de dringende kwesties van kansenongelijkheid, bestaanszekerheid, mentaal welzijn, laaggeletterdheid en ongezonde leefstijlen. Deze uitdagingen vereisen een gezamenlijke aanpak, verder reikend dan enkel het onderwijs en jeugdhulp. Het gemeentelijk Wmo beleid zorgt ervoor dat kwetsbare inwoners zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen en deel kunnen blijven nemen aan het dagelijks leven/de maatschappij. In 2024 passen we het Wmo beleid aan.

We richten ons samen met onze partners op de bestrijding van eenzaamheid en onderlinge betrokkenheid van inwoners. Ook zorgen we voor een goed vangnet van voorzieningen voor inwoners die het op eigen kracht of met hulp van naasten en vrijwilligers niet redden. Iedereen moet mee kunnen doen; de gemeente stimuleert de sociale zekerheid (inkomen en zinvolle participatie) van inwoners. Zo voeren we in 2024 een beter re-integratie en participatiebeleid uit, evalueren we het schuldhulpverleningsbeleid en leggen we nieuw en beter minimabeleid aan de raad voor. We bieden onder andere bijzondere bijstand aan en begeleiden bij de inburgering. We bieden hulp bij het voorkomen van schulden en helpen waar mogelijk bij een oplossing. We helpen mensen met een bijstandsuitkering bij het vinden van een betaalde baan door actieve begeleiding in combinatie met o.a. sollicitatietraining, scholing en re-integratietrajecten. Inwoners met een uitkering waarvoor betaald werk (nog) niet haalbaar is, worden begeleid richting een andere vorm van participatie. De wijken Heuvel-Amstel en Prinsenhof worden met het programma Sterk voor Noord extra ondersteund vanuit drie opgaven: Jeugd en Onderwijs, Financiële zelfredzaamheid en Fijn en veilig wonen.

Het versterkingsprogramma Sterk voor Noord is een wijkgerichte aanpak, die extra inzet op ondersteuning van inwoners in deze wijken om de kansengelijkheid te vergroten en de leefomgeving te verbeteren.

Gezond en actief In de gemeente Leidschendam-Voorburg is het aangenaam om te wonen, en we willen dat graag zo houden. Het behoud en de verbetering van onze leefomgeving, samen met het streven naar een duurzame toekomst, zijn belangrijke pijlers in ons beleid. Naast het vervullen van onze wettelijke -8-

verplichtingen, willen we als gemeentelijke organisatie zelf het goede voorbeeld geven op gebieden zoals gezondheid, energiebesparing en duurzaamheid. Samen met onze partners geven we invulling aan het "gezond en actief leven akkoord". In 2023 is het nieuwe uitvoeringsprogramma duurzaamheid vastgesteld met een verbrede aanpak op energie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit. In 2024 gaan we door met de uitvoering ervan. Enkele belangrijke stappen zijn onder andere het opstellen van het uitvoeringsprogramma voor de eerste transitiewijk, de Heuvel-Amstelwijk, en het opstarten van een pilotproject voor zonne-energie op parkeerplaatsen. Door de uitvoering van het in 2023 opgestelde groen actieplan vergroten we onze veerkracht tegen klimaatverandering en zetten we in op herstel van biodiversiteit. Bij onze rioolvervangingsprojecten en herbestratingsactiviteiten zetten we direct in op vergroening en klimaatadaptatie. We pakken wateroverlast aan en gebruiken regenwater als buffer in de bodem om droogte tegen te gaan. Ook werken we aan de optimalisatie van afvalscheiding en recycling en een nieuw beleid voor circulariteit dat in 2024 wordt afgerond.

Divers, betaalbaar en duurzaam wonen De gemeente blijft inzetten op het slagvaardig uitvoeren van in voorbereiding zijnde gebiedsontwikkelingen en het faciliteren van ruimtelijke initiatieven die in 2021 zijn ‘blijven liggen’ door de toenmalige initiatievenstop. Met name het bouwen van voldoende betaalbare woningen (sociale huurwoningen en middeldure koop- en huurwoningen) heeft prioriteit. De gemeente kijkt actief naar kansen om ruimte te maken voor nieuwe woningen, bijvoorbeeld door gecombineerde bestemmingen van wonen en maatschappelijk vastgoed, het zogeheten ‘optoppen’ van bestaande woningen en appartementengebouwen, het realiseren van vormen van flexwonen en het benutten van bestaande plekken voor kortdurende tijdelijke huisvesting voor spoedzoekers. Corporaties en ontwikkelaars zien hiervoor belangrijke partners. Waar mogelijk boort het college subsidiemogelijkheden van hogere overheden aan. Met de invoering van de Omgevingswet vanaf 1 januari hebben we meer mogelijkheden om de leefomgeving op een geïntegreerde manier te ontwikkelen. 2024 markeert het eerste jaar binnen dit nieuwe stelsel. We bereiden het beleidskader voor de fysieke leefomgeving voor en ontwikkelen dit verder in lijn met de Omgevingswet. Dit betekent onder andere dat we in 2024 een Omgevingsvisie en een Omgevingsplan 2.0 aan de raad voorleggen.

In de structuurvisie en verschillende gebiedsvisies hebben we onze ruimtelijke ambities vastgelegd. Waar deze ambities door de markt worden ingevuld, rekent de gemeente kosten terug voor haar inspanningen. In andere gevallen is actieve betrokkenheid van de gemeente vereist, variërend van financiële steun tot grondaankoop en het uitgeven van bouwkavels. We voeren in 2024 drie gemeentelijke grondexploitaties uit: Vlietvoorde, Klein Plaspoelpolder (KPP) en De Star.

-9-

Het huishoudboekje 2024 Ons huishoudboekje Op basis van de vastgestelde begroting 2023-2026, de kadernota 2024-2027, tussentijdse ontwikkelingen en de bestaande plannen voor de komende jaren, is de verwachting dat de gemeente Leidschendam-Voorburg in 2024 een structureel begrotingsresultaat heeft van € 1 miljoen voordelig. De gemeente Leidschendam-Voorburg kan met deze begroting in 2024 en 2025 haar structurele lasten dekken met de structurele baten en voldoet daarmee aan de vereisten van de toezichthouder. In 2026 en 2027 loopt het structurele saldo af naar respectievelijk € 5,9 miljoen en € 6,4 miljoen nadelig. Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Vastgestelde begroting 2023

-294

6.784

-3.518

-3.762

Nota van wijziging op de begroting 2023

4.657

1.855

3.421

-759

Overige begrotingswijzigingen

-421

-421

-421

-421

Mutaties kadernota 2024 - 2027

-5.059

-5.366

-4.101

-4.474

Begrotingssaldo na kadernota 2024 - 2027

-1.117

2.853

-4.619

-9.416

Effect vorming reserve CID Binckhorst

850

50

0

0

Saldo loon- en prijsontwikkeling

-230

-646

-520

-121

67

-72

-1.058

-1.159

Exogene en onontkoombare ontwikkelingen

-342

-1.898

-859

-858

Meicirculaire gemeentefonds

1.285

1.753

387

4.296

Subtotaal mutaties begroting 2024 - 2027

1.629

-813

-2.050

2.158

Saldo begroting 2024 - 2027

512

2.040

-6.669

-7.258

Waarvan incidentele baten en lasten (saldo)

520

1.776

779

815

1.032

3.816

-5.891

-6.443

Kapitaallasten en renteontwikkelingen

Structureel begrotingssaldo Bedragen x € 1.000

Onze zorgen en onzekerheden Het feit dat de begroting vanaf 2026 een nadelig saldo laat zien is het gevolg van een, door het Rijk, aangepaste financieringssystematiek van het gemeentefonds waarbij de trap-op-trap-af systematiek (als het Rijk minder geld besteedt, betekent dat eenzelfde ontwikkeling voor de middelen in het gemeentefonds) buiten werking is gesteld, en de mogelijkheid ontstaat van het verruimen van het lokale belastinggebied. Het Rijk en gemeenten zijn hierover nog in overleg. Als de omvang van het begrotingssaldo vanaf 2026 blijft bestaan kan dit grote financiële consequenties hebben en mogelijk leiden tot bezuinigingen. Het college heeft de raad toegezegd, voor de zomer van 2024, bij de behandeling van de Kadernota 2025-2028, te komen met een ombuigingenlijst voor onze gemeente. Aanzienlijke gemeentelijke reserves Ten opzichte van veel andere gemeenten – groot en klein – heeft onze gemeente een flinke financiële buffer. Het betreft hier onder andere een algemene reserve vrij besteedbaar en diverse door de raad ingestelde bestemmingsreserves. Deze bestemmingsreserves zijn onder andere gelabeld voor de

- 10 -

energietransitie en duurzaamheid, herstelbeleid, mobiliteit, bereikbaarheid, onderwijshuisvesting en langer zelfstandig wonen. De omvang hiervan maakt het mogelijk dat we fors investeren in belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen, zonder dat ons meerjarenperspectief in de rode cijfers duikt of dat er op andere belangrijke beleidsterreinen ingegrepen moet worden. Het gaat hier altijd om incidentele uitgaven. Het afgelopen jaar zijn er diverse bestedingsplannen door de raad goedgekeurd en de uitvoering is gaande. Het is natuurlijk wel zo dat als de plannen uitgevoerd zijn, onze reserves dan flink zullen krimpen. Maar ondanks dat hebben ze naar verwachting nog steeds een acceptabel niveau en blijft de solvabiliteit ruim boven de 30%.

Reserves (per 31-12)

2023

2024

2025

2026

2027

Algemene reserves

72.103

71.482

72.291

62.302

54.959

Bestemmingsreserves

142.121

136.509

131.476

126.673

122.016

Totaal reserves

214.224

207.990

203.767

188.975

176.975

Bedragen x € 1.000

- 11 -

Begroting in 1 oogopslag

- 12 -

Leeswijzer In het deel Algemeen worden onder de samenvatting de keuzes weergegeven die met deze begroting gemaakt worden en is ‘in Begroting in 1 oogopslag’ te zien wat de gemeente ontvangt en waar het geld aan wordt uitgegeven. In de programma’s is te zien wat de gemeente in 2024 gaat doen. Elk programma begint met een korte omschrijving van het programma, geeft een toelichting op de taken van de gemeente die onder het programma vallen en beantwoordt de vraag wat de gemeente binnen dit programma wil bereiken. Daarna volgen per thema binnen het programma de antwoorden op de vragen wat gaan we daarvoor gaan doen en wat dat gaat kosten. Onderdeel van de programmastructuur zijn de speerpunten, die onder andere voortvloeien uit het coalitieakkoord 2022-2026 'Verbinden, Vertrouwen, Vooruitgang' en waarop voor 2024 de focus op wordt gelegd. De onderwerpen van de paragrafen zijn belangrijk voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. De informatie over deze onderwerpen is vaak versnipperd in de begroting en jaarrekening opgenomen. De paragrafen zijn eigenlijk, op specifieke onderwerpen, dwarsdoorsnedes van de verschillende programma’s.

Onder het hoofdstuk financiële begroting staan het financieel perspectief 2024-2027, de uitgangspunten van het financiële beleid, de baten en lasten, het investeringsplan 2023-2026, informatie over het gemeentefonds, het eigen en vreemd vermogen en een overzicht van de reserves en voorzieningen. Deze onderwerpen geven overzicht van de baten en lasten waarvoor de raad het college autoriseert bij het vaststellen van de begroting. In de bijlagen staan de onderwerpen vermeld, die van invloed zijn op alle programma’s. Hier staat o.a. informatie over de incidentele baten en lasten, de verdeling van de personeelskosten over de taakvelden en de investeringen van de gemeente. Toelichting programma's In deze begroting start ieder programma met een toelichting waar het in het betreffende programma om gaat en wat we willen bereiken. Vervolgens wordt per thema uitgelegd wat we hiervoor gaan doen en welke speerpunten daarbij voor het komende jaar van belang zijn. De reguliere werkzaamheden die onder dit taakveld vallen, zullen gewoon worden uitgevoerd, maar staan niet allemaal beschreven in de programmabegroting. De tekst sluit aan bij wat de gemeente daadwerkelijk gaat doen in 2024. Ook wordt, indien van toepassing, de verbonden partij benoemd waarmee we aangeven welke betrokkenheid deze partij heeft om de beoogde effecten te bereiken.

Bij de programma's zijn ook de verplichte indicatoren, inclusief toelichting op de betekenis ervan, opgenomen. De financiële samenvatting geeft het totaal van de baten en lasten per programma weer, met daaronder de procentuele verdeling over de bijbehorende taakvelden. In de toelichting op de financiën wordt op hoofdlijnen aangegeven waar het geld in de begroting 2024 aan wordt uitgegeven en welke noemenswaardige verschillen er zijn ten opzichte van de begroting 2023 (verschillen groter dan € 100.000 worden toegelicht). In deze begroting staan op verschillende plekken verwijzingen naar beleidsstukken, beheerplannen, monitors, akkoorden enzovoort. Deze stukken zijn terug te vinden in het bestuurlijke informatiesysteem:

- 13 -

Programma's

Programma 0. Bestuur en Ondersteuning Wat willen wij bereiken? Inwoners, ondernemers en andere organisaties weten zelf het beste wat goed is voor hun buurt of wijk. Daarom betrekken we inwoners van Leidschendam, Stompwijk en Voorburg bij gemeentelijke besluiten die invloed hebben op onze samenleving. De gemeente zal zich nog meer laten zien buiten het gemeentehuis en in gesprek gaan met inwoners. Niet alleen richting mensen die zelf al goed zichtbaar zijn, maar ook richting mensen die zich minder laten zien of horen. Buiten de gemeente zoeken we actief de samenwerking op met (buur)gemeenten in de regio. Dat doen we onder meer door: • Na het vaststellen van de participatieverordening (2023) door te gaan met het bevorderen van de ontwikkeling van inwonersparticipatie. • Participatie meer te richten op kinderen en jongeren door te zoeken naar vormen en thema’s die aansluiten bij hun leefomgeving. • Vroegtijdig duidelijk te hebben wat de rol van participatie bij is bij het opzetten van beleid, programma’s en projecten. • Open te staan voor signalen vanuit de samenleving en initiatieven vanuit de samenleving toe te juichen en serieus te beoordelen. • Een sterkere visie op onze regionale positie en samenwerking te ontwikkelen, omdat we deel uitmaken van de regio; we zijn ervan afhankelijk, maar moeten er ook een actievere rol in spelen.

Ook willen we bijdragen aan een visie op regio-niveau. • De vergunningverlening verbeteren en versnellen. • We zorgen ervoor dat participatie in ons DNA zit.

Wat gaan we daarvoor doen? Bestuur en Inwonersparticipatie Het college van burgemeester en wethouders, raad en raadscommissies, griffie, de regionale, landelijke en internationale bestuurlijke samenwerking, de regionale rekenkamercommissie en ombudsfunctie worden optimaal ondersteund. Inwonersparticipatie is belangrijk om inwoners te betrekken bij beleid, programma’s en plannen. Het benutten van de denkkracht van inwoners draagt bij aan het beter maken daarvan. Traditionele vormen van inspraak volstaan vaak niet meer. De gemeente zal de lokale gemeenschap pro-actief betrekken en uitdagen zelf ook te komen met initiatieven. Om teleurstellingen te voorkomen, scheppen we vooraf heldere verwachtingen. Daarvoor hebben we in 2023 een participatieverordening vastgesteld. Op deze manier werken we met bestuur en samenleving aan betere besluitvorming dat past bij onze gemeente. Speerpunten: • We scheppen duidelijkheid wat de participatie inhoudt. Als onderdeel van een projectplan, plan van aanpak of initiatief wordt inzichtelijk gemaakt hoe het participatieproces eruit ziet en wat er met de uitkomsten wordt gedaan. • We gaan experimenteren met andere vormen van participatie zoals onder meer het

- 14 -

uitdaagrecht. Daarvoor stellen we een tweejaarlijks experimenteerprogramma op dat drie elementen bevat: 1. een keuze van de te beproeven nieuwe vormen van participatie; 2. uitvoeringscondities in de sfeer van middelen, capaciteit en bekwaamheid; 3. toetsingscriteria voor de evaluatie na het experiment • • •

We organiseren voor de jongeren minimaal twee bijeenkomsten “Jong in LV”. Daarmee zetten we in op een brede afspiegeling van de jongeren in Leidschendam-Voorburg. We houden een kindervragenuur waarin kinderen vragen kunnen stellen aan raad en college. We werken aan de ontwikkeling van een sturingsinstrument, de participatieparagraaf, dat wijkgerichte evaluatie en afstemming mogelijk maakt voor zowel lopende als geplande participatietrajecten.

Dienstverlening Inwoners en organisaties kunnen bij het Servicecentrum terecht voor rijbewijzen, reisdocumenten en vele andere producten en diensten. Een deel van de dienstverlening is tevens digitaal via de website beschikbaar. De gemeente is, naast het fysieke Servicecentrum, bereikbaar via de website, telefoon (14 070), sociale media (Facebook) en e-mail. Het is mogelijk om zelf of via de telefoon een afspraak te maken voor een bezoek aan het Servicecentrum Leidschendam. Wanneer een fysiek bezoek onmogelijk is, kan een huisbezoek geregeld worden. Speerpunten: • We maken het voor inwoners makkelijker om digitaal zaken te doen met de gemeente rondom Belastingen. Zo wordt het eenvoudiger om digitaal beschikkingen te zien, kwijtschelding aan te vragen en bezwaar te maken. • We gaan onze dienstverleningskanalen verder optimaliseren en zoveel mogelijk met elkaar integreren. • We rollen de direct duidelijk campagne verder uit. • Na invoering van de Omgevingswet zal de doorlooptijd van het formele vergunningsproces korter zijn. Er zal meer geïnvesteerd worden in het informele proces vooraf om samen met aanvragers en omwonenden tot haalbare en goed uitgewerkte initiatieven te komen. LV denkt met de inwoners mee om mooie initiatieven te realiseren.

- 15 -

Wat mag het kosten? Tabel van lasten en baten Bestuur en Ondersteuning Baten Lasten Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Onttrekkingen Stortingen Saldo mutaties reserves Saldo na mutaties reserves

Begroting 2023 3.074 9.261 -6.187

Begroting 2024 3.643 9.684 -6.041

Begroting 2025 3.643 9.508 -5.865

Begroting 2026 3.643 9.351 -5.708

Begroting 2027 3.643 9.284 -5.641

26.658 11.234 15.424

8.133 1.387

6.746

6.263 0 6.263

12.275 4.153 8.122

4.840 99 4.741

9.237

705

398

2.414

-901

Bedragen x € 1.000

Toelichting baten en lasten per onderdeel: De baten en lasten van het programma Bestuur en Ondersteuning (exclusief stortingen in en onttrekkingen aan reserves) bedragen voor 2024 € 3.643.000 en € 9.684.000. Hieronder wordt per taakveld ingegaan waaraan de lasten worden besteed en welke baten er worden ontvangen.

- 16 -

Baten Beheer overige gebouwen en gronden De baten van dit taakveld betreffen huur van gronden en panden, inkomsten benzineverkooppunten, retributie opstalrechten en canon erfpachten. Bestuur Er zijn geen financiële baten. Burgerzaken De baten betreffen legesopbrengsten voor de gemeentelijke dienstverlening (onder andere paspoorten, ID-kaarten, rijbewijzen, huwelijken). Parkeerbelasting Tot dit taakveld behoort de opbrengst van de parkeerontheffing blauwe zones. Mutaties reserves Op dit taakveld worden alle toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves geraamd en verantwoord.

Lasten Beheer overige gebouwen en gronden Bij de lasten van dit taakveld gaat het voornamelijk om de personele kosten, de zakelijke lasten, de verzekeringspremies, de kapitaallasten en de onderhoudskosten. Bestuur De lasten betreffen: de vergoedingen voor raad- en commissieleden, de salarissen en wachtgelden van (voormalige) collegeleden, de kosten van de griffie en de accountantskosten voor de controle van de jaarrekening. Burgerzaken De lasten betreffen met name personele kosten voor het Servicecentrum. Parkeerbelasting De lasten op dit taakveld betreffen de kosten in verband met het administreren van de parkeerontheffingen.

Mutaties reserves De toevoegingen en onttrekkingen aan reserves maken onderdeel uit van Programma Bestuur en Ondersteuning. In het hoofdstuk Financiële begroting, onderdeel Reserves worden de toevoegingen en onttrekkingen specifiek toegelicht. Verklaring financiële verschillen B2023 vs. B2024 Voor het programma Bestuur en Ondersteuning zijn de verschillen ten opzichte van 2023 en 2024 als volgt te verklaren: Baten De baten voor programma Bestuur en Ondersteuning vallen in 2024 hoger uit in verband met de gestegen baten van de leges en andere rechten. Lasten De lasten voor het programma Bestuur en Ondersteuning vallen in 2024 hoger uit in verband met de hogere lasten van de dienstverlening zoals het verstrekken van paspoorten en rijbewijzen. Ook stijgen

- 17 -

in 2024 de accountantskosten, energielasten en worden de hogere relevante personeelskosten aan dit programma doorbelast. Indicatoren Verplichte indicatoren Nr. Naam 1 Formatie 2

Bezetting

3

Apparaatskosten

Eenheid Fte per 1.000 inwoners Fte per 1.000 inwoners Kosten per inwoner

Peiljaar 2022

Waarde 8,43

Bron Eigen gegevens

2022

8,02

Eigen gegevens

2022

€ 850

Eigen gegevens

Toelichting op de indicatoren 1 Formatie Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat van de organisatie op peildatum 1 januari. Uitgangspunt is het vastgestelde formatieplan, dus niet de werkelijke bezetting. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36-urige werkweek. 2

Bezetting Het gaat hier om het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, dus niet om de toegestane formatieve omvang uit het formatieplan. Terugkijkend naar een begrotingsjaar wordt de werkelijke bezetting berekend. Conform de definitie van Vensters voor Bedrijfsvoering is berekend de gemiddelde bezetting in dat begrotingsjaar door het gemiddelde te nemen van de werkelijke bezetting op 1 januari en op 31 december.

3

Apparaatskosten Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken. Apparaatskosten zijn dus alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur.

Overige indicatoren --

- 18 -

Programma 1. Veiligheid Wat willen wij bereiken? De veiligheid van onze gemeente is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, ondernemers, politie en de gemeente. Alleen samen kunnen we ervoor zorgen dat het in onze gemeente veilig blijft om te wonen, werken, ondernemen, recreëren en verblijven. Als er toch ergens onveilige situaties ontstaan dan pakken we dat direct op. Of het nu op straat is of achter de voordeur, online of offline. Tegelijkertijd groeit en bloeit onze gemeente. Daarom investeren we fors in veiligheid. We doen dit op basis van een wijkgerichte aanpak. Ook werken wij verder aan de resultaatgerichte inzet van onze handhavers onder meer door de implementatie van een dashboard. Wat gaan we daarvoor doen? Brandweer en rampenbestrijding Hiervoor werken wij, als opdrachtgever, intensief samen met de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) en VRH-gemeenten. De komende jaren wordt in navolging van de Visie en het Regionaal plan gemeentelijke crisisbeheersing de gemeentelijke bevolkingszorg geactualiseerd.

Dit leidt tot de volgende concrete acties die doorlopen in 2024: • voor de nieuwe regionale en lokale functies worden mensen geworven en opgeleid; • voor de huidige functies zullen, gelet op de nieuwe structuur, opleidingen worden gegeven; • vanuit de nieuwe leerlijnen, en de hieruit voortvloeiende extra eisen, vinden meer activiteiten, trainingen en oefeningen plaats om de functionarissen vakbekwaam te krijgen en te houden. • er worden, voor wat betreft de gemeentelijke taken, nadere afspraken gemaakt over te leveren functies, materialen en/of ondersteuning. Deze afspraken worden in overeenkomsten vastgelegd. • in 2024 worden functiegerichte opleidingen gevolgd aan de hand van de nieuwe standaarden en afspraken. Het doel is om te waarborgen dat alle VRH-gemeenten in dezelfde lijn lokaal de visie implementeren. De crisisstructuur bij bevolkingszorg geldt niet alleen bij grote calamiteiten met multidisciplinaire inzet (gecoördineerde Regionale Incidentenbestrijdingsprocedure, hierna GRIP), maar waar nodig ook bij andere lichtere incidenten waarvoor een crisisstructuur gewenst is. Hiervoor wordt een Gemeentelijk Team Incidentbestrijding (GTI) gevormd. Dit vergemakkelijkt een eventuele opschaling naar een GRIP-situatie. In regionale samenwerking zijn het afgelopen jaar de kerntaken voor crisisbeheersing verder uitgewerkt. Komend jaar ligt de focus op de lokale implementatie.

Voor een goed functionerend lokale crisisorganisatie is opleiden, trainen en oefenen van betrokkenen in de crisisorganisatie noodzakelijk. Dit zal het komende jaar een prioriteit blijven. Binnen de sectie bevolkingszorg is na een herbeoordeling tussen betrokken partners een splitsing gekomen tussen bevolkingszorg en gemeentelijke taken. Hierdoor zijn veel taken vanuit bevolkingszorg teruggelegd bij gemeenten. In 2023 is daarom gewerkt aan een nieuwe structuur binnen Haaglanden. Speerpunten: • Door actualisatie van de visie bevolkingszorg worden reguliere taken overgedragen naar de

- 19 -

•

gemeentelijke organisatie. Wij zorgen ervoor dat de gemeentelijke organisatie hiermee bekend is, zich hiervan bewust is en concrete afspraken worden gemaakt. Inrichten van verschillende piketfuncties (werving en opleiding) voor zowel bevolkingszorg als gemeentelijke piketfuncties.

Veiligheid Hiervoor gaan we met inwoners en ondernemers gericht samenwerken aan veiligheid in de wijk. Hiervoor ontwikkelen we wijkscans op het gebied van veiligheid. Onze gebiedsregisseurs gaan we nauwer verbinden met onze inwoners en bedrijven. Daarnaast krijgen buurpreventieteams een meer centrale plaats in de wijk en worden aan alle wijken in Leidschendam, Stompwijk en Voorburg buitengewoon opsporingsambtenaren (hierna: boa's) gekoppeld. We gaan inzetten op versterking van handhaving in onze gemeente. Dit doen we door onder meer de capaciteit uit te breiden. Ook zetten wij fors in op scholing van onze boa's. Omdat er steeds meer juridische taken binnen het domein veiligheid worden neergelegd wordt geïnvesteerd in juridische slagkracht. Verder gaan we komend jaar meer focus te leggen op resultaten bij de aansturing van onze handhavers. Hiervoor implementeren we een dashboard om over actuele informatie te beschikken en hierop te sturen. Daarnaast worden (werk)processen (nader) beschreven. Dit heeft als doel bij te dragen aan een efficiënte, eenduidige en transparante werkwijze. Speerpunten: • Wijkgerichte aanpak, maatwerk op basis van wijkscans met aan wijken gekoppelde boa's. • Resultaatgericht sturen. Door objectiveerbare resultaten in beeld te brengen (aan de hand van data) nemen we gerichte maatregelen ten behoeve van de leefbaarheid.

• Juridische slagkracht versterken door opleiding en training. • Beschreven (werk)processen die bijdragen aan eenduidigheid, efficiëntie en transparantie (zowel in- als extern) Betrokken verbonden partijen •

Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) De activiteiten van de VRH zijn gericht op het vergroten van de veiligheid van de bevolking en bezoekers van de regio Haaglanden. De VRH heeft tot taak de brandweerzorg en organisatie van rampenbestrijding en crisisbeheersing in de regio goed te organiseren. Dit gebeurt in opdracht van de aangesloten gemeenten.

- 20 -

Wat mag het kosten? Tabel van baten en lasten Veiligheid Baten Lasten Saldo van baten en lasten

Begroting 2023 214 9.767 -9.553

Begroting 2024 60 10.997 -10.936

Begroting 2025 60 10.995 -10.934

Begroting 2026 60 11.002 -10.942

Begroting 2027 60 11.002 -10.942

Bedragen x € 1.000

Toelichting baten en lasten per onderdeel: De baten en lasten van het programma Veiligheid bedragen voor 2024 respectievelijk € 60.000 en € 10.997.000. Hieronder wordt per taakveld ingegaan waaraan de lasten worden besteed en welke baten er worden ontvangen.

- 21 -

Baten Crisisbeheersing en brandweer Er zijn geen financiële baten. Openbare orde en veiligheid De baten betreffen de leges voor vergunningen verstrekt op basis van de Algemeen Plaatselijke Verordening en opbrengsten die de gemeente ontvangt voor het plaatsen van in de openbare ruimte en afvoer en opslag ontruimde inboedels.

Lasten Crisisbeheersing en brandweer De lasten betreffen de bijdrage aan de veiligheidsregio en de kosten voor de gemeentelijke crisisorganisatie. Openbare orde en veiligheid De lasten betreffen: personele lasten en de kosten voor het uitvoeren van het lokale en regionale integraal veiligheidsbeleid.

Verklaring financiële verschillen B2023 vs. B2024 Voor het programma Veiligheid zijn de verschillen ten opzichte van 2023 en 2024 als volgt te verklaren: Baten De baten zijn in 2024 gedaald. De verklaring hiervoor is dat er in 2023 een incidentele subsidieontvangst is begroot in verband met de campagne jongeren en wapens. Daarnaast worden er vanaf 2024 minder marktgelden verwacht. Lasten De lasten zijn vanaf 2024 structureel gestegen. Dat is op hoofdlijn te verklaren door de gestegen personeelslasten in verband met de extra inzet van BOA's en de hogere bijdrages aan de veiligheidsregio en de omgevingsdienst Haaglanden. Indicatoren Verplichte indicatoren Nr. Naam 6 Verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 17 jaar 8 Winkeldiefstal per 1.000 inwoners 9 Geweldsmisdrijven

Eenheid Aantal per 1.000 inwoners 12-17 jaar

Peiljaar 2022

Waarde 11 (landelijk 8)

Bron Bureau Halt

2022

4,0 (landelijk 2,3)

CBS - Diefstallen

2022

4,6 (landelijk 4,7)

2022

1,5 (landelijk 1,4)

CBS Criminaliteit CBS - Diefstallen

2022

4,2 (landelijk 4,0)

Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners 10 Diefstallen uit woningen Aantal per 1.000 inwoners 11 Vernieling Aantal per 1.000 inwoners

CBS Criminaliteit

Toelichting op de indicatoren 6 Verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 17 jaar Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 18 jaar. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar

- 22 -

Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie. 8

Winkeldiefstal per 1.000 inwoners Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners.

9

Geweldsmisdrijven Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.).

10 Diefstallen uit woningen Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners. 11 Vernieling Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag. Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. Omdat het delict mensenhandel vaak onder dezelfde feitcode geregistreerd wordt als het delict mensensmokkel worden deze twee delicten samengeteld en weergegeven bij de gewelds- en seksuele misdrijven.

Overige indicatoren --

- 23 -

Programma 2. Verkeer en Vervoer (Mobiliteit & Bereikbaarheid) N.B: Vanaf de begroting voor de periode 2025-2028 zal dit programma worden hernoemd naar "Mobiliteit & Bereikbaarheid," omdat deze naam beter de inhoud van alle beleidsvelden, die onder dit programma vallen, weergeeft. Wat willen wij bereiken? Binnen dit programma wordt vanuit de Bouwsteen Mobiliteit en Bereikbaarheid (2021, opmaat naar de Omgevingsvisie) gewerkt aan een goed bereikbare, duurzaam mobiele en verkeersveilige gemeente. We willen als gemeente onze kernwaarden behouden. Ondanks dat het drukker wordt en de ruimte schaars is, willen we dat Leidschendam-Voorburg bereikbaar, duurzaam mobiel en verkeersveilig blijft. Dat vraagt dat een grotere vanzelfsprekendheid dat bewoners en bezoekers kiezen voor vervoerwijzen die gezond en duurzaam zijn, zoals lopen en fietsen, het openbaar vervoer en vormen van deelmobiliteit. Nabijheid is een belangrijke randvoorwaarde: voorzieningen, parken en werklocaties op loop- of fietsafstand, openbaar vervoer (ov)-haltes en parkeerplaatsen van deelvoertuigen op loop- of fietsafstand. In de Omgevingsvisie die in 2024 wordt voorgelegd aan de raad, zal de ontwikkeling van de bereikbaarheid en mobiliteit nadrukkelijk verbonden worden met de ruimtelijke ontwikkeling van Leidschendam-Voorburg.

Dit willen we bereiken door het beter benutten van bestaande infrastructuur, het inzetten van een mobiliteitstransitie naar duurzame vormen van vervoer en het sterker verbinden van de opgaven van bereikbaarheid en mobiliteit met de ruimtelijke ontwikkeling. De gemeente faciliteert mobiliteit – veilig, snel, comfortabel, duurzaam én toegankelijk van A naar B. Ook wordt gewerkt aan parkeerruimte voor auto’s en stallingsruimte voor fietsen voor inwoners en bezoekers passend bij het mobiliteitsprofiel van elk gebied. Verkeer en vervoer houdt niet op aan de gemeentegrens. Voor openbaar vervoer zijn we bijvoorbeeld veelal afhankelijk van de besluiten van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag waarvan wij deel uitmaken. Leidschendam-Voorburg pakt waar dat kan een actieve rol in de regio. Bestaande knelpunten willen we daarom versneld oplossen en we willen voorkomen dat er nieuwe problemen ontstaan. Dat betreft ook overlast in de vorm van lucht vervuiling en geluidsoverlast in gebieden met veel gemotoriseerd verkeer. Dat doen we onder meer door: • Het optimaliseren van de doorstroming. • Duurzame vervoersvormen aantrekkelijk(er) te maken, van laadpalen tot Velostrada’s. • Verkeers- en parkeerdruk altijd mee te nemen bij de ontwikkeling van ruimtelijke projecten. • De gemeente aantrekkelijker te maken voor fietsers en voetgangers.

• Ruimte te bieden voor innovatieve, slimme oplossingen om vervoersproblemen op te lossen. • Samen met vervoerders en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) in te zetten op betere ov-bereikbaarheid van onze wijken. Wat gaan we daarvoor doen? Plan- en visievorming mobiliteit en bereikbaarheid De gemeente werkt aan de Omgevingsvisie die naar verwachting in 2024 wordt vastgesteld. Deze vervangt meerdere sectorale plannen in het ruimtelijke domein, waaronder de Bouwsteen Mobiliteit en Bereikbaarheid en het Verkeers- en Vervoerplan 2014. Het vormgeven aan de mobiliteitstransitie

- 24 -

wordt hierin uitgewerkt. Voor veel verplaatsingen zet Leidschendam-Voorburg in op fietsen en wandelen omdat de compacte bebouwde gebieden van Voorburg en Leidschendam kansen bieden dankzij nabijheid. Voor de langere afstand zetten we in op stimuleren van het openbaar vervoer (ov). De gemeente heeft het initiatief genomen om te verkennen of we heel anders kunnen kijken naar het snelweglandschap in onze regio. Dat snelweglandschap neemt veel ruimte in en veroorzaakt voor zijn omgeving geluidhinder en luchtverontreiniging. Daartoe gaat de gemeente met partners verkennen welke ruimtelijke mogelijkheden ontstaan als we de A12 en het naastgelegen spoor overkluizen of onder de grond brengen. Een verkenning met een horizon voor een zeer lange termijn, 2040/2050. Hiermee wordt een eerste stap gezet in de ambitie van de zogeheten Huygenstunnel. Inmiddels doen de gemeenten Den Haag en Zoetermeer en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat mee en is in 2023 een verkenning gestart onder aanvoering van de Vereniging Deltametropool en de Leerstoel Gebiedsontwikkeling van de TU Delft. Het Project Bereikbaarheid CID Binckhorst gaat een volgende fase in. In 2024 en 2025 gaat het project de Planning- en Studiefase in. Daarbij worden de plannen voor de hoogwaardige openbaar vervoer (tram)verbinding verder uitgewerkt in co-creatie met de omgeving.

Datzelfde geldt voor het pakket maatregelen om de bereikbaarheid te verbeteren en het woon- en leefklimaat van VoorburgWest te verbeteren. Voor het gebied rondom de Mall of the Netherlands wordt een aanpak voor de te hoge verkeers- en parkeerdruk en daaruit volgende overlast voor omliggende wijken voorbereid en uitgevoerd. Deze aanpak bestaat uit het optimaal geleiden van doorstroming op de wegen (verkeersmanagement), het invoeren van een vorm van parkeerregulering in omliggende wijken en het bevorderen van gezonde en duurzame reismogelijkheden voor bezoekers van de Mall. Het eerste onderdeel is een continuering van de maatregelen die zijn gestart vanaf 2021 (Taskforce). Het tweede onderdeel is nieuw. Participatie van omwonenden en proportionaliteit van te nemen maatregelen staan daarin centraal. Het derde onderdeel is ook nieuw krijgt vorm door het opzetten van een alliantie van samenwerkingspartners, te bezegelen met een convenant. Speerpunten: • Voltooiing van de Omgevingsvisie Leidschendam-Voorburg waarin mobiliteit en bereikbaarheid mede richtinggevend zijn voor de te maken keuzes. • Uitvoering van een lange termijn verkenning van mogelijkheden die ontstaat door overkluizing van de A12 en naastgelegen spoorlijn. • Voorbereiding en uitvoering van de planning- en studiefase van het project CID Binckhorst.

• Voorbereiding en uitvoering van een drieledige aanpak voor de verkeers- en parkeerproblematiek in het gebied rondom de Mall. Maatregelen mobiliteit en bereikbaarheid We maken het gebruik van de fiets aantrekkelijker, onder meer door de regionale fietsroutes Velostrada (Voorburg Noord – Binckhorst) en het Trekfietstracé (Westvlietweg – Binckhorst). Met subsidie van het Rijk en de MRDH wordt een aantal extra verkeersveiligheidsprojecten voorbereid en uitgevoerd om de positie van (kwetsbare) weggebruikers te verbeteren. Hindernissen voor fietsers en voetgangers nemen we weg door veilige en comfortabele fiets- en wandelpaden en het optimaal inrichten van kruispunten. Landelijk is in 2018 met het ‘Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030’ nieuw verkeersveiligheidsbeleid vastgesteld. Het verkeersveiligheidsbeleid richt zich op een risicogestuurde aanpak. Binnen de MRDH zijn een risicoanalyse en daaraan gekoppeld een Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid 2025 gemaakt. In navolging hierop wordt nieuw lokaal verkeersveiligheidsbeleid opgesteld in de vorm van een actieplan, welke ook gestoeld is op de risico gestuurde aanpak. Begin 2024 wordt dit actieplan verkeersveiligheid met bijbehorend

- 25 -

uitvoeringsprogramma (maatregelen en activiteiten ter verbetering van de verkeersveiligheid van diverse doelgroepen) ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. Dan volgt ook de financiële afweging van de plannen en met welke (extra) investeringen/gelden dit gepaard moet gaan. Dit is ook zo verwoord in het raadsvoorstel bij het UVP 2023. Er zal in ieder geval extra worden ingezet op • Een veilige en geloofwaardige infrastructuur, voor voetgangers, fietsers en automobilisten, waarbij de knelpunten die door inwoners zijn aangegeven in de zogenaamde wijkprikker (januari/februari 2023) een belangrijke rol spelen • Een veilige schoolomgeving, waarbij een voorlopige subsidieaanvraag van 50% is gedaan bij de MRDH voor een toekomstige investering van € 80.000 • Het genereren van positieve aandacht voor de fiets via diverse campagnes en activiteiten, waar mogelijk in regionaal verband Deelmobiliteit en elektrisch rijden blijven we stimuleren en stemmen we regionaal af. Een regionaal samenwerkingsinitiatief voor deelmobiliteit krijgt vanaf 2024 concreet vorm. Op het gebied van het ov zetten we actief in op de verbetering van haltes én de halteomgeving, onder meer bij de Randstadrailhalte Leidschendam-Voorbrug aan de andere kant van de Vliet.

Samen met een goede verbinding voor langzaam verkeer en haltevoorzieningen moet die ervoor zorgen dat de bereikbaarheid van Leidschendam-Zuid verbetert. In Stompwijk willen we de Dr. Van Noortstraat herontwerpen voor een verbeterde verkeersveiligheid, meer parkeercomfort en de bewoner van Stompwijk als primaire gebruiker van de dorpskern. Het project BRT Leiden van de provincie (snelle busverbinding) biedt perspectief om de ovbereikbaarheid van Stompwijk te verbeteren. De gemeente neemt deel aan dit project In Leidschendam-Noord voeren we de herinrichting van de Veursestraatweg uit, in aansluiting op de herontwikkeling van de Duivenvoorde corridor, Schakenbosch en Vliethaven. Bij het verbeteren van de bereikbaarheid hoort ook parkeren. De Nota Parkeernormen geeft invulling aan een kansgerichte benadering voor nieuwe ontwikkelgebieden. Parkeernormen evalueren de komende jaren naar ontwerpcriteria voor mobiliteit per gebied, afgestemd op de kansen en noden van elk gebied. Onderdeel van de verbetering van de bereikbaarheid van Leidschendam-Zuid is het ontwikkelen van het parkeerterrein als P&R-voorziening en extra parkeerruimte voor buurtbewoners. Hierbij wordt ook gekeken naar koppelkansen in de vorm van een hub voor de bevoorrading en bedrijfsafvalinzameling voor ondernemers.

Ook willen we het huidige uitgiftebeleid voor parkeerontheffingen herzien waarbij focus komt te liggen op een betere bezoekersregeling, een betere ondernemersregeling en het limiteren van ontheffingen in parkeerschijfzones met te hoge parkeerdruk.

Speerpunten: • Betere ov-bereikbaarheid van Leidschendam-Zuid door de verbetering van de halte Leidschendam-Voorburg van de Randstadrail aan de andere kant van de Vliet (zuidoost zijde). • Voorbereiding en uitvoering van snelle regionale fietsroutes. • Herinrichting van de Dr. Van Noortstraat (Stompwijk). Herinrichting van de Veursestraatweg (Leidschendam), in aansluiting op de herontwikkeling van de Duivenvoordecorridor, Vliethaven en Schakenbosch. Beheer verkeersinfrastructuur Het beheer en onderhoud van de verkeersinfrastructuur wordt conform de beheersplannen

- 26 -

uitgevoerd. Zie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen voor de acties die in het kader van het beheer en onderhoud plaatsvinden. Speerpunten: Niet van toepassing Betrokken verbonden partijen •

MRDH OV Vanuit de kerntaak verkeer en vervoer werken de gemeenten in de Metropoolregio aan het thema mobiliteit en bereikbaarheid. De MRDH heeft voor de komende jaren een Strategische Agenda ontwikkeld en vastgesteld. Hierin zijn ook speerpunten voor Leidschendam-Voorburg opgenomen.

- 27 -

Wat mag het kosten? Tabel van baten en lasten Verkeer en Vervoer Baten Lasten Saldo van baten en lasten

Begroting 2023 330 13.027 -12.696

Begroting 2024 678 13.908 -13.231

Begroting 2025 634 13.631 -12.997

Begroting 2026 537 13.188 -12.650

Begroting 2027 537 13.300 -12.763

Bedragen x € 1.000

Toelichting baten en lasten per onderdeel: De lasten en de baten van het programma Verkeer en Vervoer bedragen voor 2024 respectievelijk € 13.908.000 en € 678.000. Hieronder wordt per taakveld ingegaan waaraan de lasten worden besteed en welke baten er worden ontvangen.