2903 Raadsbrief Meicirculaire gemeentefonds 2022

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Datum 27 juni 2022 Nummer 2903 Onderwerp Raadsbrief Meicirculaire gemeentefonds 2022 Portefeuillehouder Wethouder Van Veller Behandeld door M. van der Eijk

1. Aanleiding De gemeentelijke financiën zijn voor ruim 60 procent afhankelijk van de inkomsten uit het gemeentefonds. Deze inkomsten zijn niet direct beïnvloedbaar door ons als individuele gemeente, maar worden door het Rijk bepaald. Op drie tijdstippen in het jaar publiceert het Rijk informatie over de gemeentefonds-uitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota. Op 1 juni is de meicirculaire 2021 ontvangen. De effecten van de meicirculaire op het structurele begrotingssaldo zijn in beeld gebracht. In deze raadsbrief wordt nader ingegaan op deze effecten. 2. Inhoudelijke toelichting De meicirculaire bevat informatie over de invoering van het nieuwe verdeelstelsel gemeentefonds per 1 januari 2023 en de actualisatie van het accres op basis van de Voorjaarsnota. De belangrijkste wijzigingen voor Leidschendam-Voorburg betreffen: - De accressen van 2022 tot en met 2025 zijn bijgewerkt op basis van de huidige normeringsmethodiek (samen trap op en samen trap af). - Vanaf 2026 wordt het accres vastgezet op een kleine plus ten opzichte van de Miljoenennota 2022, dit betekent een flinke daling ten opzichte van 2025. - De invoering van het nieuwe verdeelstelsel gemeentefonds. - Incidentele compensatie voor de tekorten Jeugdzorg in 2023.

- De oplopende opschalingskorting voor 2023 tot en met 2025 wordt incidenteel geschrapt. In de onderstaande tabel is het verschil tussen de uitkering gemeentefonds op basis van de meicirculaire 2022 en de decembercirculaire 2021 inzichtelijk gemaakt. Een groot deel van de toename van het gemeentefonds was vooruitlopend op de meicirculaire reeds opgenomen in de Kaderbrief 2023-2026. De maartbrief van het ministerie van BZK vormde de basis voor deze ramingen. Tabel 1 Totale uitkering gemeentefonds Meicirculaire 2022 Decembercirculaire 2021 Mutatie uitkering gemeentefonds Reeds verwerkt (1e Turap en Kaderbrief) Nog te verwerken Taakmutaties Hervormingsagenda jeugd Netto effect begroting

2022 141.333 132.036 9.297 2.683 6.614 2.430

2023 138.830 127.895 10.935 10.015 920 179

2024 138.436 128.224 10.212 11.180 -968 164

4.184

741

-1.132

2025 142.884 130.023 12.861 13.091 -230 -163 -293 226

2026 133.554 132.587 967 6.926 -5.959 -171 -341 -5.447

bedragen * € 1.000

Datum 27 juni 2022 Nummer 2903 Pagina 2/8

Het geactualiseerde structureel begrotingssaldo, rekening houdend met de financiële mutaties als gevolg van de meicirculaire 2022, is opgenomen in het onderstaande tabel. Het gepresenteerde saldo is exclusief de wijzigingen die voortkomen uit het coalitieakkoord. Tabel 2 Begrotingsaldo 1e Turap / Kaderbrief Stand begroting 2022 - 2026 Correctie incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo Netto effect meicirculaire 2022 Geactualiseerd structureel begrotingssaldo

2022

2023

2024

2025

2026

-2.601 10.026 7.425 4.184

-2.983 4.626 1.643 741

1.455 2.305 3.760 -1.132

7.269 7.269 226

3.925 3.925 -5.447

11.609

2.384

2.628

7.495

-1.522

bedragen * € 1.000

Ondanks de bevestiging van het positieve beeld voor de jaren 2022 tot en met 2025 is de afname van de uitkering uit het gemeentefonds in 2026 zorgwekkend. Het jaar 2026 wordt een ‘ravijnjaar’ als gevolg van een, eenzijdige, aanpassing van de financierings-systematiek van het gemeentefonds waarbij de trap-op-trap-af systematiek buiten werking is gesteld. Het gaat voor Leidschendam-Voorburg om een korting van zo’n € 10 miljoen waarbij de totale uitkering daalt van bijna € 143 miljoen naar € 133 miljoen, zie tabel 1. En dat terwijl gemeenten aan de lat staan voor grote opgaven. Opgaven die vragen om structurele investeringen terwijl deze circulaire juist geen structureel perspectief biedt. Toelichting op de mutaties in het gemeentefonds De mutaties vanuit de meicirculaire 2022 bestaan uit een aantal onderdelen. Per onderdeel wordt toegelicht wat de mutatie is ten opzichte van de begrotingstand na de 1e Turap en de Kaderbrief 2023-2026. Tabel 3 Mutaties per onderdeel A. Accres en actualisatie maatstaven B. Nieuw verdeelstelsel gemeentefonds C. Effect verdeelstelsel op stelpost Jeugd D. Hervormingsagenda jeugd E. Bevriezen opschalingskorting F. Plafond Btw Compensatiefonds 2021 G. Taakmutaties

2022 3.692 492 2.430 6.614

2023 104 637 179 920

2024 210 -827 -515 164 -968

2025 2.445 -2.040 -472 -163 -230

2026 -3.415 -2.060 -313 -171 -5.959

bedragen * € 1.000

A) Accresontwikkeling en actualisatie maatstaven Via de normeringsystematiek ‘samen trap op en samen de trap af’ wordt de algemene uitkering van het gemeentefonds geïndexeerd, ook wel het accres genoemd. Voor de jaren 2022 tot en met 2025 is sprake van een opwaartse bijstelling van het accres. Vanaf 2026 wordt de financierings-systematiek aangepast en is een bijgesteld taakstellend accres opgenomen dat lager uitvalt op basis van het landelijke coalitieakkoord. Het jaar 2026 wordt hierdoor ondertussen aangeduid als het ‘ravijnjaar’, omdat alle gemeenten er in 2026 aanzienlijk op achteruit gaan. In de meicirculaire is wel aangekondigd dat met de koepels in een gezamenlijk proces gewerkt zal worden aan een nieuwe financieringssystematiek voor 2026 en verder. In hoeverre hieruit een passende oplossing zal volgen voor het financiële ‘ravijnjaar’ is

Datum 27 juni 2022 Nummer 2903 Pagina 3/8

momenteel niet in te schatten. Vanuit Leidschendam-Voorburg wil het college een actieve rol gaan spelen om samen met de andere gemeenten deze problematiek bij het Rijk over het voetlicht te brengen. In de jaren 2023, 2024 en 2025 nemen de Rijksuitgaven aanzienlijk toe, wat doorwerkt in de accresontwikkeling van het gemeentefonds. Voorzichtigheidshalve is voor deze jaren een stelpost opgenomen om de effecten van eventuele onderuitputting op Rijksniveau op te kunnen vangen. Het gaat om een stelpost van € 1,5 miljoen per jaar. Op basis van het historisch verloop van de Rijksuitgaven blijkt namelijk dat bij een aanzienlijke stijging van de Rijksuitgaven er vaak sprake is van onderuitputting doordat de werkelijke uitgaven achterblijven bij de begrote uitgaven. Via de trap-op-trap-af systematiek leidt dit tot een lagere algemene uitkering aan gemeenten. Tabel 4 Accres en actualisatie maatstaven Accresontwikkeling Actualisatie maatstaven Actualisatie WOZ-waarde Mutatie accres en maatstaven Reeds verwerkt (1e Turap en Kaderbrief) Stelpost onderuitputting Rijk Te verwerken accres en maatstaven

2022 4.030 -380 42 3.692

3.692

2023 11.224 -12 -322 10.890 9.286 1.500 104

2024 13.548 -258 -323 12.967 11.257 1.500 210

2025 16.491 -357 -330 15.804 11.859 1.500 2.445

2026 6.634 -483 -334 5.817 9.231 -3.414

bedragen * € 1.000

B) Nieuw verdeelstelsel gemeentefonds Niet alleen de hoogte, maar ook de verdeling van het gemeentefonds over de verschillende Nederlandse gemeenten werkt door naar onze financiën. Deze verdeling – op grond van een groot aantal maatstaven zoals inwoneraantal, oppervlakte, aantal ouderen et cetera – wordt vanaf 2023 aangepast. Begin april zijn gemeenten geïnformeerd over de invoering van deze nieuwe verdeling van de algemene uitkering per 1 januari 2023. In de meicirculaire is het nieuwe verdeelmodel geactualiseerd en zijn de herverdeeleffecten definitief vastgesteld. Het herverdeeleffect voor Leidschendam-Voorburg is door het ministerie van BZK bepaald op afgerond € 4,4 miljoen nadelig, wat een nadeel is van € 56 per inwoner. Het nadeel is groter dan het in december 2021 gepubliceerde nadeel van € 12 per inwoner. Ten aanzien van de herverdeeleffecten is een ingroeipad van toepassing. Het maximale nadeel per gemeente is hierbij bepaald op: - 2023: maximaal € 7,50 nadeel per inwoner, - 2024: maximaal € 22,50 nadeel per inwoner, - 2025: maximaal € 37,50 nadeel per inwoner. Met betrekking tot 2026 is aangegeven dat de invoering van het nieuwe model tijdig geëvalueerd zal worden en aan de hand van deze evaluatie besloten zal worden over het traject 2026 en verder. Uitgangspunt is nu dat ook voor 2026 het maximum van € 37,50 per inwoner gehanteerd wordt.

Om te zorgen dat het nadeel per gemeente overeenkomt met het ingroeipad is in de circulaire een suppletie-uitkering opgenomen. In tabel 5 is te zien dat een deel van het nadelige herverdeeleffect wordt gecompenseerd door de suppletie-uitkering.

Datum 27 juni 2022 Nummer 2903 Pagina 4/8

Tabel 5 Nieuw verdeelstelsel gemeentefonds Herverdeeleffect Suppletie-uitkering Nadeel herijking met ingroeipad Mutatie Kaderbrief 2023 - 2026 Nog te verwerken

2023 -4.292 3.708 -584 -584 -

2024 -4.336 2.561 -1.775 -948 -827

2025 -4.415 1.415 -3.000 -960 -2.040

2026 -4.445 1.415 -3.030 -970 -2.060

bedragen * € 1.000

Na de doorrekening van de meicirculaire resteert een nog niet te verklaren effect in de overgang van het oude verdeelstelsel naar het nieuwe verdeelstelsel gemeentefonds. De uitkomsten van onze eigen doorrekening sluiten met andere woorden niet aan op het gepubliceerde nadeel voor Leidschendam-Voorburg van € 56 per inwoner. Het nadeel van het nieuwe verdeelstelsel is conform het ingroeipad opgenomen, zoals hierboven toegelicht en cijfermatig opgenomen in tabel 5. Het voordelige restant wat dan nog volgt uit onze eigen doorrekening van het oude naar het nieuwe verdeelstelsel is op basis van het voorzichtigheidsprincipe niet als extra inkomst opgenomen. Er is het ministerie BZK gevraagd om opheldering. C) Effect nieuw verdeelstelsel op stelpost Jeugd Het nieuwe verdeelstelsel heeft indirect invloed op de compensatie voor de tekorten Jeugd. Op basis van de nieuwe verdeling van het gemeentefonds is het aandeel van Leidschendam-Voorburg in het landelijke Jeugdzorgbudget 0,3209%. De compensatie van de tekorten Jeugd neemt hierdoor met circa 12,5% af ten opzichte van de verdeling op basis van het oude verdeelstelsel. In de onderstaande tabel is het effect op de stelpost Jeugd als gevolg van het nieuwe verdeelstelsel inzichtelijk gemaakt. Tabel 6 Effect verdeelstelsel Jeugd Compensatie jeugdzorg o.b.v. nieuw verdeelstelsel Compensatie jeugdzorg o.b.v.

oude verdeling Effect verdeelstelsel op stelpost Jeugd

2023

2024 3.285 3.800 -515

2025 3.028 3.500 -472

2026 2.087 2.400 -313

bedragen * € 1.000

D) Hervormingsagenda Jeugd De definitieve verdeling voor het jaar 2023 ter compensatie van de tekorten in de jeugdzorg is opgenomen in de meicirculaire. De compensatie voor LeidschendamVoorburg is € 4,6 miljoen. Ten opzichte van de eerder opgenomen stelpost van € 4 miljoen betekent dit een voordeel van € 637.000. Het kabinet gaat de komende tijd met gemeenten en andere relevante partijen verder in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd, die moet bestaan uit een combinatie van een set van kostenbesparende maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. Bij het afronden van de Hervormingsagenda zal het kabinet ook besluiten over de extra middelen voor 2024 en verder die aan gemeenten beschikbaar gesteld worden. Het advies van de Arbitragecommissie c.q. de Commissie van Wijzen vormt hierbij het uitgangspunt. Op basis van de voorziene afloop van de stelpost compensatie tekorten Jeugd wordt de toename van de te realiseren besparingensopgaven taakstellend verwerkt op het jeugdbudget. Het uitgangspunt is met andere woorden dat de besparingen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd ook bij Leidschendam-Voorburg besparingen zullen opleveren. Het netto effect voor de begroting is gepresenteerd in de onderstaande tabel.

Datum 27 juni 2022 Nummer 2903 Pagina 5/8

In het landelijke Coalitieakkoord is daarnaast een extra besparing in het jeugddomein opgenomen met een omvang van € 100 miljoen in 2024, oplopend naar € 500 miljoen in 2025 en 2026, en structureel € 511 miljoen vanaf 2027. Het kabinet heeft besloten dat deze besparing een Rijksverantwoordelijkheid is. Het is aan het Rijk de besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen waarvoor het Rijk aan zet is en die aanvullend zijn op de beoogde Hervormingsagenda. Het gaat daarbij om maatregelen waardoor gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten gegenereerd worden door invoering van een eigen bijdrage. Op basis van het besluit van het Rijk heeft de extra besparing op Jeugd vooralsnog geen effect op de gemeentelijke inkomsten voor Jeugd. Tabel 7 Hervormingsagenda Jeugd Aanvullende middelen 2023 Vrijval stelpost begroting 2022 - 2025 Mutatie inkomsten compensatie Jeugd Taakstelling Hervormingsagenda Jeugd (lasten) Netto effect begroting

2023 4.637 4.000 637 637

2024

2025

2026

-

293 293

341 341

bedragen * € 1.000

E) Bevriezen opschalingskorting De oploop van de opschalingskorting is geschrapt voor de duur van de kabinetsperiode. Het betreft een reeks die voor Leidschendam-Voorburg oploopt van € 1,6 miljoen in 2023 tot € 2,7 miljoen in 2025. In de Kaderbrief 2023 – 2026 was reeds rekening gehouden met het schrappen van de opschalingskorting. Tabel 8 Bevriezen opschalingskorting Bevriezen opschalingskorting 2023 t/m 2025 Mutatie Kaderbrief 2023 - 2026 Nog te verwerken

2023 1.600 1.600 -

2024 2.100 2.100 -

2025 2.700 2.700 -

2026

bedragen * € 1.000

F) Plafond Btw Compensatiefonds 2021 Gemeenten hebben in 2021 minder gedeclareerd bij het Btw Compensatiefonds waardoor de ruimte onder het plafond groter is geworden. De afrekening over 2021 vindt plaats in 2022 als incidentele compensatie. Leidschendam-Voorburg ontvangt hierdoor incidenteel € 492.000 extra. G) Taakmutaties In de meicirculaire zijn verschillende taakmutaties opgenomen. Tegenover deze extra inkomsten zullen ook gemeentelijke lasten staan om deze taken uit te voeren. Bij een tweetal mutaties dalen de inkomsten, hier staat een daling van de lasten of een stijging van de baten op gemeentelijk niveau tegenover. Per saldo dienen taakmutaties in principe budgetneutraal te zijn. In tabel 9 zijn de effecten per mutatie inzichtelijk gemaakt.

Datum 27 juni 2022 Nummer 2903 Pagina 6/8

Tabel 9 Taakmutaties Eenmalige energietoeslag Uitvoeringskosten klimaatakkoord Invoeringskosten Omgevingswet LPO Participatie / Voogdij 18+ Wet kwaliteitsborging bouwen Extra capaciteit BOA’s Inburgering: leerbaarheidstoets Versterking dienstverlening gemeenten Valpreventie bij ouderen Eigen bijdrage huishoudelijke hulp Overige taakmutaties

2022 1.216 456 495 121 81 43

18 2.430

2023

2024

2025

2026

100 33 43 21 20 -38

102 33 43 21 21 -56

103 33 43 22 21 -57 -328

104 33 43 22 22 -61 -334

179

164

-163

-171

bedragen * € 1.000

Energietoeslag Gemeenten hebben de bevoegdheid om dit jaar via categoriale bijzondere bijstand een eenmalige tegemoetkoming voor de gestegen energieprijzen toe te kennen aan huishoudens met een laag inkomen. Voor de uitvoering en uitgifte van de eenmalige aanvullende tegemoetkoming – voor huishoudens met een laag inkomen heeft het kabinet een aanvullend bedrag van € 175 miljoen beschikbaar gesteld, waardoor het beschikbare bedrag voor Leidschendam-Voorburg met € 1.216.000 naar boven wordt bijgesteld. Uitvoeringskosten klimaatakkoord Voor de uitvoeringskosten van het klimaatakkoord wordt aan gemeenten in 2022 een bedrag van € 112 mln. beschikbaar gesteld. Voor Leidschendam-Voorburg gaat het om € 456.000. Er vinden nog gesprekken plaats tussen onder andere VNG, IPO en het Rijk over de resterende middelen die in het Coalitieakkoord zijn gereserveerd voor de uitvoeringskosten van medeoverheden voor het klimaatakkoord en aanvullend klimaatbeleid. Invoeringskosten omgevingswet In de meicirculaire zijn indicatieve bedragen opgenomen ter compensatie van de invoeringskosten van de omgevingswet. Voor Leidschendam-Voorburg gaat het naar verwachting om € 495.000. In de septembercirculaire wordt de definitieve uitkering bepaald en zal ook meer informatie opgenomen worden over de middelen voor de jaren 2023 tot en met 2025.

LPO Participatie / Voogdij 18+ De vergoedingen het sociaal domein voor Participatie en Voogdij 18+ worden vanaf 2023 vanuit de integratie-uitkering worden overgeheveld naar de algemene uitkering. De bijbehorende loon- en prijscompensatie (LPO) 2022 is hierdoor als aparte mutatie verwerkt in de meicirculaire. Het gaat om een bedrag van € 121.000 in 2022 en circa € 100.000 vanaf 2023.

Datum 27 juni 2022 Nummer 2903 Pagina 7/8

Wet kwaliteitsboring bouwen Voor de noodzakelijke voorbereidingen die gemeenten moeten treffen voor de inwerkingtreding van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) zijn extra middelen beschikbaar gesteld. De indicatieve bedragen zijn opgenomen in de meicirculaire en de definitieve verdeling volgt bij de septembercirculaire. Voor Leidschendam-Voorburg gaat het om € 81.000 in 2022 en € 33.000 per jaar vanaf 2023. Extra capaciteit BOA’s In de openbare ruimte verrichten BOA’s belangrijk werk in specialistische en complexe beleids- en wetsgebieden. In de afgelopen jaren zijn BOA’s binnen hun bevoegdheid ook steeds meer taken gaan uitvoeren. Voor Leidschendam-Voorburg komt er structureel € 43.000 extra beschikbaar. Inburgering: leerbaarheidstoets De omvang van de integratie-uitkering Inburgering 2022 wijzigt als gevolg van de toevoeging van middelen voor de leerbaarheidstoets, conform de afspraken die in oktober 2021 zijn gemaakt met de VNG. De leerbaarheidstoets is onderdeel van de brede intake in de Wet inburgering. De leerbaarheidstoets heeft als doel om inzicht te geven in het niveau van de Nederlandse taal dat een inburgeringsplichtige kan bereiken gedurende de inburgeringstermijn. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de begeleiding bij de afname van de leerbaarheidstoets. Voor Leidschendam-Voorburg komt hiervoor circa € 21.000 beschikbaar vanaf 2023.

Versterking dienstverlening gemeenten – Systeemleren In aanvulling op de middelen die bij de decembercirculaire 2021 beschikbaar zijn gekomen wordt de decentralisatie-uitkering Systeemleren met ingang van 2023 additioneel toegevoegd aan de algemene uitkering. Het gaat om circa € 20.000 per jaar. Valpreventie bij ouderen Het kabinet heeft valpreventie, als kostenbesparende preventiemaatregel opgenomen. Valpreventie draagt bij aan gezond ouder worden en leidt tot netto besparingen in de domeinen Zorgverzekeringswet (Zvw) en Wet langdurige zorg (Wlz). De maatregelen die nodig zijn voor implementatie worden komende periode uitgewerkt. Dit leidt vanaf 2023 tot een taakstellende besparing die oploopt van € 38.000 tot € 61.000 in 2026. Eigen bijdrage huishoudelijke hulp In het landelijke coalitieakkoord is opgenomen dat het kabinet werkt aan een aanpassing van de eigen bijdrage voor de huishoudelijke hulp in de Wmo. De komende periode wordt deze maatregel met cliënten, gemeenten en het Centraal Administratie Kantoor (CAK) uitgewerkt. De beoogde datum van inwerkingtreding is op 1 januari 2025 gesteld. De aanpassing dient vanaf 2025 te leiden tot een taakstellende besparing van € 95 miljoen. Voor Leidschendam-Voorburg gaat dit om een besparing van circa € 330.000.

Datum 27 juni 2022 Nummer 2903 Pagina 8/8

Overige ontwikkelingen Vergoeding opvang ontheemden Oekraïne De gemeenten en veiligheidsregio’s werken aan het realiseren van opvangplekken. Om gemeenten duidelijkheid te geven over wat zij ontheemden kunnen bieden en welke kosten vergoed worden door het Rijk, is een regeling voor een specifieke uitkering op basis van normbedragen opgesteld. Specifieke uitkeringen maken geen onderdeel uit van het gemeentefonds. Wel is in de meicirculaire 2022 aangegeven dat het uitgangspunt is dat gemeenten reële compensatie ontvangen voor de extra kosten die gemeenten maken als gevolg van de opvang van ontheemden uit Oekraïne. De hoogte hiervan is nog onduidelijk. Vervolgproces De financiële gevolgen van de meicirculaire zullen worden verwerkt in de tweede tussentijdse rapportage 2022 en de begroting 2023-2026. burgemeester en wethouders van Leidschendam-Voorburg,

A. van Mazijk secretaris

J. Bijl burgemeester