2573-27 Bijlage 24 toelichting, Economische agenda 2017-2020.pdf

Bijlage: 26

Economische agenda 2017-2020 Waarom een Economische agenda? In het coalitieakkoord 2015-2018 is het volgende afgesproken: "Samen met het Platform economie, onderwijs en arbeidsmarkt en met ondernemers stellen wij een integrale economische agenda op waarin kunst en cultuur, expats, recreatie, toerisme en evenementen worden meegenomen. In deze economische agenda besteden we uitdrukkelijk aandacht aan de identiteitsontwikkeling van de gemeente en haar economische kernen, ten behoeve van een herkenbaar economisch profiel voor de gemeente Leidschendam-Voorburg, waarmee wij ons kunnen onderscheiden in de (metropool)regio. Hiermee willen wij onze gemeente voor meer mensen aantrekkelijk maken en houden."

Doelen Verbeteren ondernemersklimaat Verbeteren vitaliteit en leefbaarheid Bijdragen aan het economisch (internationaal) vestigingsklimaat Bijdragen aan de profilering van de gemeente Prioriteiten Ruimte voor bedrijvigheid Dienstverlening aan ondernemers Stimuleren van een levendige leefomgeving Uitdragen van de kwaliteiten van Leidschendam-Voorburg

ECONOMISCH PROFIEL

BELEVING Proef de historie

Ervaar de Vliet

Agendapunten De Economische agenda is de kapstok voor alle activiteiten die bijdragen aan de economie. De komende jaren willen ondernemers en gemeente zich inzetten voor de lokale economie door het economisch profiel van Leidschendam-Voorburg te versterken. Investeringen in de identiteitsontwikkeling vergroten de aantrekkingskracht voor ondernemers en inwoners en genereren toename van bestedingen in de gemeente. De volgende agendapunten worden gezamenlijk opgepakt om invulling te geven aan de vier prioriteiten: Ruimte voor bedrijvigheid • Coherente toekomstvisie op bedrijfsruimte • Functieverandering in glastuinbouwgebieden • Uitbreiding evenementenlocaties Dienstverlening aan ondernemers • Intensivering samenwerking ondernemers en gemeente • Toegang tot de ‘digitale snelweg’ • Eén loketsysteem bij gemeente • Vereenvoudiging vergunningenproces • Revitalisering markten • Regelverlichting winkelgebieden • Maatschappelijk Verantwoord Inkopen • Verbetering ontsluiting digitale informatie

Voorzieningen op niveau

Economisch profiel Iedereen is het erover eens: het sterkste punt van LeidschendamVoorburg is de kwaliteit van wonen. Inwoners en ondernemers vinden hier een bijzondere, goed bereikbare omgeving met een rijkdom aan groene en stedelijke voorzieningen, dichtbij Den Haag en de belangrijkste werkgebieden in de regio. Een omgeving die aantrekkelijk is voor inwoners en ondernemers inspireert. De economie van Leidschendam-Voorburg wordt gedragen door retail, kennis, zorg en andere (zakelijke) dienstverlening. Een groot deel van de beroepsbevolking werkt in de regio. Ook kent de gemeente een bovengemiddeld aantal zzp-ers en expats. September 2017, Beleid enzo bv

Ontdek het buitengebied

Identiteitsontwikkeling De aantrekkingskracht voor inwoners, bezoekers, recreanten ligt in de combinatie van de belevingswaarden: historie, water, natuur en voorzieningen. Dit ‘klavertje vier’ geeft, samen met de iconen van Leidschendam-Voorburg, richting aan de identiteitsontwikkeling van de gemeente en de activiteiten op het gebied van de economie. De kwaliteit van wonen en ondernemen is nauw verbonden met de kwaliteit van de groene en stedelijke voorzieningen, naast shoppen zijn dat zorg, onderwijs, cultuur, sport en dagelijkse boodschappen. De economische voorzieningen zijn voorzieningen die ondernemers ondersteunen bij ontmoeting, innovatie en ondernemerschap.

Stimuleren levendige leefomgeving • Optimaal voorzieningenaanbod • Levendige winkelgebieden • Kwaliteit van evenementen • Stimuleren innovatie • Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Uitdragen kwaliteiten Leidschendam-Voorburg • Promotie levendige leefomgeving • Bekendheid voorzieningenaanbod • Promotie en communicatie evenementenaanbod • Focus op aantrekken expats Economische Agenda 2017-2020 - Leidschendam-Voorburg

1

Economische foto als vertrekpunt De regionale economie Leidschendam-Voorburg maakt deel uit van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH). Hier wordt 15% van het Nederlandse inkomen verdiend. Bijna alle topsectoren zijn vertegenwoordigd. De MRDH is de tweede bestemming van Nederland voor internationale bezoekers. Ook heeft de regio een unieke kennis-as, die van Rotterdam naar Leiden loopt, via Delft en Den Haag. Binnen het grootstedelijke netwerk biedt de gemeente een goed bereikbaar en aantrekkelijk woon- en leefklimaat met kleinschaligheid, kwaliteit en veiligheid. Positionering metropoolregio MRDH Rotterdam, Den Haag, Westland en Delft hebben scherpe economische profielen. Hiermee kan en wil Leidschendam-Voorburg niet concurreren. Wél biedt de gemeente een woonmilieu op hoog niveau, een belangrijke voorwaarde voor internationale bedrijven om zich in de regio te vestigen. Bewoners Het gemiddelde inkomen per huishouden in Leidschendam-Voorburg is relatief hoog. De bevolkingssamenstelling laat zien dat er relatief weinig inwoners van allochtone afkomst wonen, maar relatief veel expats. Bedrijven en ondernemers De gemeente kent een beperkt aantal grote bedrijven. Het midden- en kleinbedrijf is goed vertegenwoordigd. Er is daarnaast een bovenmiddeld aantal zzp-ers: circa 3.500. Zij zijn vaak lokaal georiënteerd en werken dichtbij huis, waarbij ‘ontmoeten’ belangrijk is.

Werkgelegenheid In de gemeente Leidschendam-Voorburg zijn de sectoren met de meeste banen de zorg (25%), groot- en detailhandel (17%) en advies en onderzoek (13%). In de sectoren industrie en logistiek zijn juist relatief weinig banen. Er zijn (nog) weinig banen in recreatie en toerisme, terwijl de gemeente veel te bieden heeft voor recreanten. De regio zorgt voor een aantrekkelijke arbeidsmarkt en een groot afzetgebied. In de gemeente zijn ongeveer 20.500 arbeidsplaatsen verdeeld over 4.500 werkgevers. Het aantal arbeidsplaatsen is in vergelijking met soortgelijke woongemeenten bijzonder laag.

September 2017, Beleid enzo bv

Werklocaties Er is in de afgelopen drie jaar 100.000 m2 kantoren uit de markt genomen. Ook enkele bedrijventerreinen zijn getransformeerd om ruimte te maken voor woningbouw. Er zijn nog vijf kleine bedrijventerreinen, waar voornamelijk lokaal verzorgend midden- en kleinbedrijf is gehuisvest. De resterende ruimte met bedrijfsbestemming willen we graag voor ondernemers behouden. De gemeente heeft relatief veel detailhandelsvestigingen. Naast The Mall of the Netherlands zijn er drie kernwinkelgebieden met ieder een eigen onderscheidend profiel: Huygenskwartier Voorburg, De Julianabaan en Leidschendam Centrum. Uit onderzoek blijkt dat de winkelgebieden relatief goed functioneren, maar dat maakt ze nog niet toekomstbestendig. Leidsenhage wordt momenteel volledig vernieuwd tot een kwalitatief hoogwaardig overdekt topregionaal winkelcentrum door initiatiefnemer en eigenaar Unibail-Rodamco. Het wordt een belangrijke uitdaging om de nieuwe ‘Mall of the Netherlands’ een impuls te laten zijn voor de andere winkelcentra. In het Huygenskwartier Voorburg en Leidschendam Centrum wordt ingezet op verbetering van de openbare ruimte, verkeer, marketing, communicatie en evenementen en het versterken van ondernemerschap. In winkelcentrum De Julianabaan komt dat nog lastig van de grond terwijl de uitstraling behoorlijk gedateerd is. Uitdaging vormt de samenwerking met de vastgoedeigenaren.

Huren worden hoog gehouden en investeringen blijven achter. De Ondernemersfondsen in Huygenskwartier en Leidschendam Centrum garanderen investeringen gedurende de komende jaren. In De Julianabaan is eerst versterking van de winkeliersvereniging nodig. Om de effecten van de maatregelen te kunnen meten worden in de drie winkelcentra consumentenonderzoeken uitgevoerd.

Ontwikkelingen en trends Er zijn enkele ontwikkelingen die naar verwachting grote invloed hebben op de lokale economie. Zo worden het belang van voorzieningen en goede kwaliteit van de leefomgeving steeds groter in een consumerende stad. Functies komen steeds meer samen in het centrum van een dorp of stad. Dit worden de ontmoetingsplekken. Met hun smartphonebepalen inwoners en bezoekers ter plekke waar de volgende leuke beleving is te vinden. Door data te verzamelen kunnen ondernemers steeds beter inspelen op de klantbehoeften. De klantbehoeften variëren met de levensfasen. De veranderende demografie (meer 65-plussers, meer alleenstaanden, meer diversiteit) biedt kansen voor nieuwe producten en dienstverlening. Productie- en consumptieprocessen veranderen door technologische ontwikkelingen. Er is een nieuwe maakindustrie ontstaan en digitale platforms vergroten de mogelijkheden om samen te werken, kennis uit te wisselen of producten te delen. De gemeente ontwikkelt zich steeds meer tot innovatieve dienstverlener, met excellent gastheerschap als uitgangspunt.

De zzp-ers werken veelal vanuit huis of bij een opdrachtgever in de regio. Er zijn drie bedrijfsverzamelgebouwen (waarvan twee tijdelijk) waar zzp-ers en kleine bedrijven en ondernemers prettig werken en zorgen voor kruisbestuiving.

Economische Agenda 2017-2020 - Leidschendam-Voorburg

2

Samenwerken aan de Economische agenda Hoe is de agenda tot stand gekomen? De analyse van de economische situatie van Leidschendam-Voorburg vormde de basis voor gesprekken met de lokale ondernemers (en MKB LV) en werkgevers in de zorg, cultuur, onderwijs en overheid. Tijdens twee interactieve bijeenkomsten en diverse individuele gesprekken zijn de mogelijkheden voor de economische ontwikkeling besproken. Wensen en ideeën zijn steeds verder aangescherpt op basis van de ervaringen en behoeften van ondernemers: • Focus op sterke punten Leidschendam-Voorburg • Beter uitdragen sterke punten, activiteiten en evenementen • Verdere optimalisering voorzieningenaanbod • Meer ruimte voor dienstverleners (mkb en zzp-ers) • Toegang tot snelle digitale verbindingen • Ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid • Terughoudendheid bij transformatie naar wonen • Ruimte voor andere functies in glastuinbouwgebieden • Aantrekkelijke onderscheidende, levendige winkelgebieden • Continuering activiteiten in winkelgebieden • Evenementen met regionale aantrekkingskracht • Ondersteuning bij innovatie en groei bedrijven • Uitstekende dienstverlening van de gemeente Ook is met de gemeenteraad gesproken over de economische kansen en prioriteiten in Leidschendam-Voorburg. Vertegenwoordigers van het Platform Economie Onderwijs en Arbeidsmarkt hebben tijdens het proces als klankbord gefungeerd.

Op basis van de kansen en mogelijkheden die in dit proces naar voren kwamen, is een richting bepaald voor het versterken van het economisch klimaat van Leidschendam-Voorburg. De Economische agenda biedt perspectief voor de toekomst en laat zien wat de inzet is voor de komende jaren aan de hand van vier prioriteiten. Om hier invulling aan te geven zijn agendapunten geformuleerd om samen met ondernemers en andere partners op te pakken.

uitvoeringsprogramma’s op het gebied van duurzaamheid, kunst en cultuur, recreatie en toerisme en evenementen met elkaar. De activiteiten uit de (lopende) uitvoeringsprogramma’s die invulling geven aan de prioriteiten zijn op hoofdlijnen in de Economische agenda opgenomen. De visies en uitvoeringsprogramma’s rond recreatie en toerisme en evenementen vormen bijlagen. Nieuwe manier van samenwerken Om de kansen voor ondernemerschap te kunnen pakken, hebben ondernemers behoefte aan ondersteuning met kennis en infrastructuur. Er moet voldoende ruimte blijven om te ondernemen. Daarnaast verwachten ondernemers van de gemeente een uitstekende dienstverlening en willen zij meedenken over het beleid en meehelpen uitvoeren. De veranderende rol van de overheid in de samenleving vraagt om een nieuwe manier van samenwerken. De gemeente heeft nu een meer faciliterende rol, waarbij de samenwerking met partners in het veld uitgangspunt is. Er wordt al op veel gebieden samengewerkt met ondernemers en andere partners. Denk hierbij op het economisch vlak aan de samenwerking op het gebied van detailhandel, recreatie en toerisme, cultuur, arbeidsmarkt, gebiedsontwikkeling en ondernemersfondsen.

De accountmanager bedrijven en centrummanager winkelgebieden hebben een verbindende rol en het Platform Economie, Onderwijs en Arbeidsmarkt (Platform EOA) vormt een belangrijke impuls voor lokale samenwerking, activiteiten en netwerken. Deze Economische agenda gaat verder. Ondernemers en andere partners hebben niet alleen de kans om de economische agendapunten voor de komende jaren mee te bepalen, maar kunnen ook een cruciale rol bij de uitwerking innemen. De rol van ondernemers zal meer initiërend en agenderend kunnen zijn in plaats van vragend.

Financiële ruimte Voor de Economische agenda stelt de gemeente gemiddeld 5,5 ton per jaar beschikbaar: € 550.000 in 2017, € 590.000 in 2018 en € 545.000 in 2019 en 2020. De activiteiten die onderdeel uitmaken van de uitvoeringsprogramma's rond recreatie en toerisme en evenementen maken hier onderdeel van uit (zie bijlagen). Inzet en afstemming Als dienstverlenende overheid wil de gemeente zich inzetten voor een stimulerend vestigingsklimaat. De gemeente wil de constructieve samenwerking met ondernemers intensiveren en jaarlijks afstemmen over de prioriteiten, de resultaten en de rol- en taakverdeling. Tevens krijgt de Raad een jaarlijkse terugkoppeling. Hoe verder? De gemeente wil de komende jaren haar inzet voor en met ondernemers in Leidschendam-Voorburg richten op activiteiten die invulling geven aan de agendapunten. Het gaat hierbij om de (lopende) activiteiten uit de diverse uitvoeringsprogramma’s als nieuwe activiteiten die voortvloeien uit de gestelde prioriteiten tijdens de ontwikkeling van deze Economische agenda. Om de tafel Voor de agendapunten die nog uitwerking behoeven worden één of meer tafels georganiseerd rond de opgave of het vraagstuk. Op die manier ontstaat er ruimte voor initiatieven, creativiteit en koersbepaling door ondernemers en andere partners. De gemeente doet per tafel een bod voor haar eigen inbreng.

De bedoeling is dat de gesprekken resulteren in een actiepuntenlijst en taakverdeling voor het vervolg.

Aansluiting op bestaande uitvoeringsprogramma’s De Economische agenda is een kapstok voor alle activiteiten die bijdragen aan de economie en verbindt (ook) het beleid en de September 2017, Beleid enzo bv

Economische Agenda 2017-2020 - Leidschendam-Voorburg

3

Inzet Economische agenda voor prioriteit:

Ruimte voor bedrijvigheid We willen de relatief beperkte ruimte zo goed mogelijk benutten

Agendapunten

Activiteiten 2017

Coherente toekomstvisie op bedrijfsruimte

2018

2019

Gespreksttafels 2020

Opgaven

Actoren Bedrijven op terreinen MKB LV Businesspark Haaglanden Bepositief Heembouw Harbour Village

Visie toekomst bedrijventerreinen

MKB LV Ondernemers Gebruikers + eigenaren verzamelgebouwen LBC Businessclub Vlietsteden Ond Club (VOC)

Verkenning ruimtebehoefte kleine bedrijven, zzp-ers en starters Stimuleren permanente locaties voor kleinschaligheid en bedrijfsverzamelgebouwen

Eigenaren panden Ondernemers detailhandel Steenworp Maatschappelijke / zorggerelateerde ondernemers

Benutting leegstaande strips en plinten Behoud bedrijfsbestemming waar mogelijk

Omgevingsvisie

Functieverandering in glastuinbouwgebieden

Verkenning functieverandering glastuinbouwgebied Stompwijk

Uitbreiding evenementenlocaties

2 nieuwe evenementenlocaties + fysieke verbeteringen

Ondernemers evenementen Ondernemers winkelgebieden Nieuwe ondernemers evenementen

2 nieuwe evenementenlocaties + fysieke verbeteringen

Om de tafel September 2017, Beleid enzo bv

Ondernemers / markt aan zet

Gemeente en ondernemers werken samen

Gemeente met inbreng ondernemers

Gemeente aan zet

Economische Agenda 2017-2020 - Leidschendam-Voorburg

4

Inzet Economische agenda voor prioriteit:

Dienstverlening aan ondernemers We willen investeren in onze dienstverlening zodat ondernemers comfortabel kunnen ondernemen

Agendapunten

Activiteiten 2017

Intensivering samenwerking ondernemers en gemeente

2018

2019

Gespreksttafels 2020

Opgaven

Platform EOA, werkgroepen MRDH en netwerkbijeenkomsten

Ondernemers MKB LV Netwerkclubs Experts Platform EOA Accountmanager Centrummanager

Inspelen op technologische ontwikkelingen en innovaties

Toegang tot de ‘digitale snelweg’

Verkenning snellere digitale internetverbindingen (bv glasvezel)

Eén loketsysteem bij gemeente

Voortzetten centrummanager (detailhandel) en accountmanager bedrijven

Regelverlichting winkelgebieden

Uitrol werkwijze pilot verlichte regels winkelgebieden

Vereenvoudiging vergunningenproces

Vereenvoudiging vergunningenproces, start evenementen

Revitalisering markten

Actualisering marktverordening

Maatschappelijk Verantwoord Inkopen

Ondernemers MKB-LV Ondernemersfondsen VNG (vb andere gemeenten) Platform EOA Duurzaamheidscoördinator

Aanpassing gemeentelijk inkoopbeleid (lokaal inkopen) Manifest en uitvoering actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen

Verbetering ontsluiting digitale informatie

Om de tafel September 2017, Beleid enzo bv

Ondernemers MKB-LV Netwerkclubs

Verbetering informatievoorzieningen aan ondernemers

Ondernemers / markt aan zet

Gemeente en ondernemers werken samen

Actoren

Gemeente met inbreng ondernemers

Gemeente aan zet

Economische Agenda 2017-2020 - Leidschendam-Voorburg

5

Inzet Economische agenda voor prioriteit:

Stimuleren levendige leefomgeving Ondernemers zijn belangrijk voor de aantrekkelijkheid van onze woongemeente

Agendapunten

Activiteiten 2017

Optimaal voorzieningenaanbod

2018

2019

Gespreksttafels 2020

Opgaven

Actoren Ondernemers zorg MKB LV Platform EOA

Verkenning uitbreiding zorgaanbod Lobby Forum Hadriani op de UNESCO werelderfgoedlijst Versterking beleving Romeinen (festival + routes) Doorontwikkeling Theater Ludens als culturele hotspot Inzet Projectenpot t.b.v. de creatieve industrie Inzet Haagse Hogeschool en Culturele Business Case “merk Huygens” Lobby voltooiing vaarrondje Vliet – Vlietland – Hollandse Plassen Realiseren meer aanlegplaatsen

Ondernemers recreatie Ondernemers detailhandel MKB LV

Realiseren camperplaatsen Ontwikkeling ‘Mall of the Netherlands’ door Unibail Rodamco

Levendige winkelgebieden

Drie andere winkelcentra: verkeersmaatregelen + versterking ondernemerschap Huygenskwartier: verenigen vastgoedeigenaren L’dam Centrum: verlichtingsproject rond sluisjes + investeringsbereidheid eigenaren Ondernemers Julianabaan Eigenaren Julianabaan Centrummanager

De Julianabaan: investeringsbereidheid eigenaren + inzet Ondernemersfonds Versterking en stimuleren doorgroei huidige evenementen

Kwaliteit van evenementen

Ondernemers Julianabaan Eigenaren Julianabaan Centrummanager

Aantrekken evenement met regionale aantrekkingskracht

Stimuleren innovatie

Vergroten reikwijdte Platform EOA

Maatschappelijk verantwoord Ondernemen

Afvalreductie bij evenementen

Om de tafel September 2017, Beleid enzo bv

Ondernemers / markt aan zet

Gemeente en ondernemers werken samen

Ondernemers evenementen Experts afvalreductie? Afvalverwerkers

Gemeente met inbreng ondernemers

Gemeente aan zet

Economische Agenda 2017-2020 - Leidschendam-Voorburg

6

Inzet Economische agenda voor prioriteit:

Uitdragen kwaliteiten van LV We willen samen met onze partners onze kwaliteiten consequent uitdragen en daarmee het profiel versterken

Agendapunten

Activiteiten 2017

Promotie levendige leefomgeving

2018

2019

Gespreksttafels 2020

Opgaven

Actoren Ondernemers recreatie Ondernemers detailhandel MKB LV Platform EOA

Ontwikkeling en uitvoering integraal Promotieplan Ontwikkeling promotie toolkit Promotiefilm over de Vliet Uitdragen van dezelfde kernkwaliteiten en identiteit LV

Bekendheid voorzieningenaanbod

Online recreatieve netwerkkaarten Ondernemers recreatie MKB LV Platform EOA

Integratie toeristische websites Marketing en communicatie Huygenskwartier

Ondernemers evenementen Ondernemers recreatie Ondernemers detailhandel MKB LV Platform EOA

Impuls marketing en promotie Leidschendam Centrum en De Julianabaan Verkenning ontwikkeling app voorzieningenaanbod

Promotie en communicatie evenementenaanbod

BinckBank Tour Expats Verhuurmakelaars expats The Hague International Centre WestHolland/Netherlands Foreign Investment Agency JCP Innovation Quarter Internationale scholen Zein Child Care

Jaarlijkse opening toeristisch seizoen

Focus op aantrekken expats

Om de tafel September 2017, Beleid enzo bv

Verkenning behoeften expats en koppelen aan Promotieplan

Ondernemers / markt aan zet

Gemeente en ondernemers werken samen

Gemeente met inbreng ondernemers

Gemeente aan zet

Economische Agenda 2017-2020 - Leidschendam-Voorburg

7