1912 bijlage 1 Rapport klimaatstresstest_def.pdf

Klimaatstresstest Leidschendam-Voorburg Risicodialoog

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 2/31

Inleiding: Wat is de klimaatstresstest en klimaatrisicodialoog? Een klimaatstresstest onderzoekt de gevolgen van klimaatverandering op vier klimaatthema’s: hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen. Bijvoorbeeld: hoe veel tropische dagen zijn er per jaar? Waar blijft water staan na hevige regenval? Deze gegevens worden gepresenteerd in speciale klimaatthema-kaarten. Ook onderzoekt de klimaatstresstest de kwetsbaarheden en kansen voor bijvoorbeeld voor verschillende sectoren. In welk gebied komt bij overstromingen veiligheid van inwoners in gevaar? Welke natuur- en landbouwgebieden worden aangetast bij lange droge periodes? Antwoorden op deze vragen worden weergegeven in kwetsbaarhedenkaarten. De klimaatrisicodialoog is het gesprek tussen de gemeente en partijen die actief zijn in de openbare ruimte, zoals waterschappen, woningcorporaties en veiligheidsregio. Dit gesprek gaat over de aanpassingen die nodig zijn om de gemeente klimaatbestendig te maken, en waar nieuwe kansen benut kunnen worden om de leefomgeving veiliger of socialer te maken. Hieronder volgen de gegevens van de eerste klimaatstresstest en risicodialoog voor Leidschendam-Voorburg. Het is altijd een momentopname omdat zowel het klimaat, de stad en rekenmodellen veranderen en nieuwe inzichten bieden.

Omdat het deels gemodelleerde gegevens zijn moet het vooral gezien worden als signalerend instrument om klimaatadaptatie een plek te geven in ons dagelijks handelen en uitvoeringsprojecten.

Samenvattend beeld van de klimaatstresstest Leidschendam-Voorburg.

Methodiek: Dit samenvattende beeld is als volgt tot stand gekomen: Vanuit de waterschappen hebben Jose Kooi (Delfland) en Johan Kolk (Rijnland), samen met Ewald Oude Luttikhuis en Simon van Damme (Gemeente LV) de beschikbare informatie uit de landelijke Klimaateffectatlas (http://www.klimaateffectatlas.nl/nl/) , de Provinciale (https://zuidholland.klimaatatlas.net/) en lokale klimaatatlas (https://lv.klimaatatlas.net/) en losse beschikbare data benut om de klimaatrisico’s in beeld te brengen. Waar nodig zijn andere vakspecialisten gevraagd om aanvullende data of interpretatie van potentiele knelpunten. Uit de data is onderstaand overzicht gekomen van potentiele knelpunten. Deze zijn in een aanvullende interne dialoog voorgelegd aan onder andere beheerders van gemeente en waterschap voor een verdere verfijning ter toetsing of voor bepaalde potentiele knelpunten maatregelen nodig zijn. Na deze verfijning zijn in juli 2020 dialogen gevoerd met de hulpdiensten van de VRH en de woningbouwcorporaties (Vidomes en Wooninvest). Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 3/31

Thema Wateroverlast: Voor dit thema is onder andere gebruik gemaakt van de klimaateffectatlas van Stichting CAS en de 3Di wateroverlastkaarten uit de gemeentelijke klimaatatlas. De 3Di wateroverlastkaarten gaan uit van een bui van 100 mm in 2 uur tijd. De wateroverlastkaarten zijn uit peiljaar 2015. Wat komt er op ons af? Richting 2050 zie we op basis van de huidige prognoses de hoeveelheid jaarlijkse neerslag in Leidschendam-Voorburg licht toenemen van gemiddeld 900-950 mm per jaar tot 950-1.000 mm per jaar. Dat is een toename van ongeveer 5-10%. Het aantal dagen dat er 25 mm of meer aan neerslag valt zal verdubbelen naar 4-5 keer per jaar. huidig 2050 jaarneerslag 900-950 mm 950-1000 mm dagen 25+ mm neerslag 2-3 4-5

Waar kan wateroverlast optreden? Aan de hand van de wateroverlastkaarten is te constateren dat overal in onze gemeente plaatselijk hemelwateroverlast kan optreden. Het is echter een computermodel dat is gebaseerd op maaiveldhoogtes (meting 2008), een aanname dat het bouwpeil zich op 15 cm boven het maaiveld bevindt en een simulatie van een theoretische bui. De keuze van de buiduur en intensiteit per tijdseenheid is bepalend voor het kaartbeeld. Voor de risicodialoog is naar het kaartbeeld gekeken naar locaties waar ongeveer 30 cm of meer water komt te staan bij de gehanteerde normbui van 100 mm in 2 uur en naar locaties waar een schade-indicatie naar voren komt. Bij deze analyse zijn circa 50 potentiele wateroverlastknelpunten geïdentificeerd. Deze knelpunten zijn te onderscheiden in de volgende categorieën: natte tuinen; natte parken/gazons; natte weilanden, water op straat of parkeerstroken en water dat kan binnendringen in huizen of parkeerkelders. Sommige knelpunten zijn gegroepeerd tot 1 knelpunt, bijvoorbeeld bij “natte tuinen”. Het is niet zinvol om iedere natte tuin als apart knelpunt te benoemen. Een deel van de knelpunten betreft situaties die al eerder onderkend zijn en via een bui van de eeuwmaatregel zijn of worden opgelost. Overzicht gesignaleerde potentiele knelpunten:

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 4/31

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 5/31

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 6/31

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 7/31

nr

Locatie

waarneming

stakeholders

waterschap

1 2 3

Park Leeuwenberg Voorburg West Voorburg West - Park Arentsburg Voorburg west trapveld achter fonteynenburgln 9

natte tuinen natte tuinen natte groenzone

particuliere eigenaars particuliere eigenaars groenbeheerder, monumenten speelplekbeheer

HHD HHD HHD

4

natte speelplek

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

HHD

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 8/31

nr

Locatie

waarneming

stakeholders

waterschap

5

Voorburg west achterterrein diac Voorburg west speelplein naast zusterflat Voorburg west straten Koninginnelaan, ln v middenburg Voorburg west Park Sonnenburg Voorburg Noord Voorburg Noord Graaf Florisplein Voorburg Noord ln v NOI 17-61 Voorburg Noord LN v NOI 139 Bovenveen souterrains L. Couperusstraat Bovenveen achtertuinen Sportpark 't Loo Noteboompark inritten en binnenterrein app complexen Parkeerterrein Kon Julianaplein Oud Vbg Raadhuisstraat - Kerkstraat-Hoogvliet Oud VBG Lusthofstraat Oud VBG achtertuinen Oud VBG Park Vreugd en Rust Oud VBG Park Vronesteijn Essesteijn grasveldjes tussen woningen L'dam Damsigtstraat e.o. L'dam Oude trambaan L'dam hockey en tennisvelden Damcentrum L'dam zuid Broekweg e.o. L'dam zuid parkje Oude Bleijk L'dam zuid Nieuwstraat L'dam zuid De Tol L'dam zuid Nieuwstraat L'dam zuid 't Hert en de Star groenzones

inrit naar kelder

HHD

natte speelplek

Reinier de Graaf groep gebruikers

water op straat

hulpdiensten

HHD

natte gazons

groenbeheerder

HHD

natte tuinen water op straat

particuliere eigenaars

HHD HHD

natte tuinen voor en achter natte tuinen

part eigenaars, gemeente particuliere eigenaars

HHD

wateroverlast

particuliere eigenaars

HHD

natte tuinen natte sportvelden inritten kelder?

particuliere eigenaars

HHD HHD HHD

6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 16b 17 18 19 20 20b 21 22 23 24 25 26 27 27b 28 29 30

water op parkeerterrein

particuliere eigenaars/beheerders vve's gem/winkeliers

HHD

HHD

HHD

water op straat + parkeerkelder natte schoolpleinen natte tuinen natte gazons

VVE + Gem

HHD

school particuliere eigenaars groenbeheerder

HHD HHD HHD

nat gebied

gemeente

HHD

natte gazons

groenbeheerder

HHD

natte tuinen natte tuinen natte sportvelden

particuliere eigenaars particuliere eigenaars Gemeente, hockeyclub

HHD HHD HHR

nat centrumgebied water op straat-in woningen natte groenzone en nat trapveldje huizen lopen onder water op parkeerterrein water op straat natte groenzone

particuliere eigenaars en gemeente groenbeheerder gemeente, eigenaren gemeente gemeente gem/PZH/RWS

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

HHR HHD HHD HHR HHR HHR HHR

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 9/31

nr

Locatie

waarneming

stakeholders

waterschap

31

water op parkeerterrein

gemeente, gebruikers

HHR/HHD

natte gazons water op straat/parkeerterreinen natte speelplek

groenbeheerder MCH

HHR HHR

speelplekbeheer

HHR

water op parkeerterrein

aanwonenden

HHR

natte groenzone

groenbeheerder

HHR

natte tuinen

particuliere eigenaars

HHR

38 39 40 41

L'dam zuid parkeervakken 't Hert en paar in de Oude Bleijk L'dam Park Raadhuis De Zijde parkeerterreinen MCH De Heuvel, speelplek achter kerk Amstelwijk parkeerterrein grashof 51 Park Prinsenhof noordwesthoek t Lien achtertuinen Herberg t Lien Weikamp 141 e.o Rietvink Park Rozenrust De Koppels 17 e.o. Schakenbosch Parnashofweg 53 Parnashofweg 25 e.o.

particuliere eigenaars groenbeheerder particuliere eigenaars Project Schakenbosch particuliere eigenaars particuliere eigenaars

HHR HHR HHR HHR

42 43

natte tuinen natte groenzone natte tuinen natte groenzone/parkeerstroken natte tuinen natte tuinen

Stompwijk natte tuinen voor en particuliere eigenaars Raephorststraat e.o. achter 45 Stompwijk Klaverblad natte groenzone particuliere eigenaars (vm zuivering) 46 Stompwijk Jan nat weiland HoogheemraadKoenenweg schap v Rijnland 47 Stompwijk tussen v nat weiland particuliere eigenaars Santhorststr en nwe vaart 48 Meeslouwerpolder nat weiland particuliere eigenaars weilanden 49 Stompwijk natte groenzone particuliere eigenaars Huysssitterweg 27 e.o. HHD= Hoogheemraadschap van Delfland; HHR = Hoogheemraadschap van Rijnland

HHR

32 33 34 35 36 37

44

Waar kan waterschade optreden? Wateroverlast kan hinderlijk zijn, maar die hinder is vaak van tijdelijk aard. Voor de risicodialoog is onderscheid gemaakt tussen hinder en schade. De knelpunten waar potentiele schade kan optreden worden besproken met de betreffende stakeholders. Samen met die stakeholders kan dan bepaald worden of hinder of schade acceptabel is, een korte termijn aanpak vraagt of op lange termijn aangepakt moet worden. Het aantal locaties waar grotere schade kan optreden betreft het onderlopen van parkeerkelders of water in woningen of souterrains. Op basis van de kaartbeelden is dat in onze gemeente beperkt tot ongeveer 5 locaties. Bij parkeerkelders zijn eenvoudig maatregelen te treffen door een voldoende hoge waterkerende drempel aan te leggen. Voor punten 26 (woningen Broekweg) en 27 b (woningen Nieuwstraat) Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

HHR HHR

HHR HHR HHR HHR HHR

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 10/31

zijn Bui van de Eeuwmaatregelen getroffen of in uitvoering. Voor punten 16 en 17 (inritten parkeerkelders) zijn maatregelen in voorbereiding of onderzoek. Waar neemt overlast door grondwaterstijging toe? Volgens de KNMI’14 klimaatscenario’s neemt de neerslag in de winter toe, terwijl de verdamping ongeveer gelijk blijft. Een gevolg daarvan is dat de aanvulling van grondwater in de winter kan toenemen. Gelet op het toenemende zomerneerslagtekort hoeft dat voor Leidschendam-Voorburg niet direct een probleem te vormen, maar kan dat benut worden om vast te houden voor de zomerperiode. Het hoogheemraadschap van Rijnland heeft aangegeven dat de kans op toenemende grondwateroverlast als gevolg van de zeespiegelrijzing nihil is. Het grove kaartbeeld van de landelijke klimaateffectatlas laat zien dat op enkele plaatsen een toename van grondwateroverlast zou kunnen optreden (rood en oranje). Het gaat daarbij om Voorburg Noord, Essensteijn en Damcentrum waarbij opgemerkt moet worden dat de herontwikkeling Damcentrum met de nieuwe bouwpeilen naar verwachting nog niet helemaal in het model zitten. Het gemeentelijke grondwatermodel wordt steeds verder geoptimaliseerd waardoor in de volgende klimaatstresstest waarschijnlijk een beter actueel beeld verkregen kan worden.

Waar lopen landbouw- en natuurgebieden risico als gevolg van erosie? Dit thema uit de handreiking gestandaardiseerde stresstest light is voor Leidschendam-Voorburg niet relevant. Dit speelt met name in hellende gebieden waar intensieve neerslag kan leiden tot gronderosie. Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 11/31

Uitkomsten dialogen. Uit de beheerdersdialoog volgt dat de gesignaleerde potentiele wateroverlastknelpunten herkenbaar zijn. Voor natte gazons, parken en speelplekken wordt geconcludeerd dat dit vaak kortdurend is en niet leidt tot schade of problemen en daarom acceptabel is. Bij eventuele herinrichting kunnen de natte plekken aangepakt worden. Specifieke actiepunten: knelpunt 4: wordt al aangepakt bij geplande renovatie speelplek. knelpunt 8: er ligt al drainage, meenemen in volgende stresstest. Knelpunt 11: nadere oplossing wordt onderzocht als bui-van-de-eeuw-maatregel. Knelpunt 16+17 worden via bui-van-de-eeuwaanpak in 2020/2021 opgepakt. knelpunt 20: toplaag is te veel verdicht, wordt vanuit groenbeheer aangepakt. Uit de dialoog met de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) komen de volgende aandachtspunten: Tijdelijke onbegaanbaarheid van wegen en met name hoofdroutes door heftige regenval kan de bereikbaarheid voor hulpdiensten moeilijk maken. VRH heeft behoefte aan een iets betere verfijning van de mogelijke waterdieptes op straat. Boven de 15 cm zijn wegen niet meer toegankelijk. VRH vraagt met name prioriteit voor klimaatbestendige inrichting van hoofdroutes en routes rondom ziekenhuizen. Voor knelpunt 18 vraagt VRH om een nadere analyse of dit een overlastsituatie is of een bereikbaarheidsknelpunt in geval van calamiteiten.

Knelpunten 5 en 33 moeten nader beschouwd worden om te zien of de kelders geen vitale installaties bevatten die gevoelig zijn voor overstroming. Ook het bouwen/ontwikkelen van kwetsbare objecten (zorg, kinderdagverblijven, etc.) op klimaatkwetsbare locaties is voor de VRH een aandachtspunt. Dialoog met de corporaties: Voor de woningbouwcorporaties is potentiele wateroverlast vooral op complexniveau relevant. Incidenteel is er sprake van natte tuinen. Er is met name gesproken over generieke maatregelen zoals het slim ophogen van tuinen zonder wateroverlast naar naastgelegen tuinen te verplaatsen. Ook is gesproken over het verder ontharden en vergroenen om water minder af te voeren en meer vast te houden. Partijen blijven daarover in gesprek om te komen tot concrete projecten.

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 12/31

Thema Hitte: Voor dit thema is onder andere gebruik gemaakt van de klimaateffectatlas van Stichting CAS en de eigen hittekaart uit de gemeentelijke klimaatatlas. De eigen hittekaart is in 2017 door Neelen en Schuurmans gemaakt en geeft een relatief beeld van de temperatuurverschillen over de gemeente heen. De kaart bevat nog niet de in 2019 ontwikkelde methodiek van gevoelstemperaturen via PET kaarten. De oude systematiek is overigens voldoende om potentiele hotspots te identificeren en daar preventief beleid op in te zetten. Overigens is vanaf medio 2020 de gevoelstemperatuurkaart wel te raadplegen in de klimaateffectatlas van Stichting CAS. Het hieronder beschreven beeld verandert daardoor echter niet.

Wat komt er op ons af? Het aantal dagen waarop het warm wordt neemt de komende jaren verder toe. Zodra de temperatuur richting 25 graden stijgt, treden er problemen op. Verminderde arbeidsproductiviteit, gezondheidseffecten, slapeloze nachten, maar ook kroosvorming/algengroei en vastzittende bruggen. Richting 2050 neemt het aantal tropische dagen boven de 30 graden in onze gemeente toe van gemiddeld 0-3 naar 6-9. Het gemiddelde aantal nachten met een temperatuur > 20 graden zal toenemen van 6-7 naar 16-21.

tropische dagen > 30 graden opeenvolgende dagen >25 graden warme nachten > 20 graden aantal ijsdagen

huidig 0-3 5-7

2050 6-9 7-9

5-7 6-8

16-21 2-4

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 13/31

Wat is de invloed van hitte op oppervlaktewater? Onderstaande kaart geeft de inschatting van het risico op warm oppervlaktewater in de zomer, zowel in de huidige situatie als in 2050. Het kaartbeeld toont de langste aaneengesloten periode van dagen per jaar, waarin de temperatuur hoger is dan 20 graden.

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 14/31

Voor een aantal watergangen is te zien dat het aantal dagen dat het water warm is toeneemt tot 30 à 40 dagen. Daardoor zal naar verwachting meer kroos- en algenvorming optreden. Voor de huidige situatie is het nog niet nodig additionele maatregelen te nemen. Er wordt al beperkt geëxperimenteerd met periodiek kroos verwijderen om zo intensieve kroosgroei te beperken. Welke potentiele hittestresslocaties zien we? Uit de verschillende hittekaarten zien we vooral dat het stedelijk hitte-eiland van Den Haag (centrum-hoogbouw) langzaam oprukt naar onze gemeentegrens. De verdere plannen rondom de ontwikkeling van CID en Binckhorst kunnen dit verder versterken ondanks de haagse plannen voor “hitteneutraal bouwen”. Binnen onze gemeente zien we, ondanks onze goede groenblauwe structuren, op meerdere locaties beginnende kleine hitte-eilandjes ontstaan. Deze ontstaan met name door verstening en grote dakvlakken van winkelcentra, bedrijven en sporthalen, maar ook schoolpleinen en schoolgebouwen. In totaal zijn er 24 beginnende warmere locaties geïdentificeerd.

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 15/31

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 16/31

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 17/31

nr

Locatie

waarneming

stakeholders

1

Vbg West Diaconessehuis Fonteynenburgln Vbg West vm Hokatexterrein Vlietoevers Vbg Utrechtsebaan

hittevorming, zorginstelling

Diaconessehuis

2 2b

hittevorming bedrijfsterrein beginnende hittevorming

RWS

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 18/31

3

Vbg Bovenveen Kon Julianabaan winkelcentrum Vbg Noord v Alphenstraat e.o.

hittevorming winkels en hoogbouw

beginnende hittevorming

13

Vbg centrum Huygenskwartier Vbg Bovenveen vm CBS gebied Vbg bedrijventerrein Populierendreef Vbg Bovenveen Beynenstraat e.o. Vbg Strabolaan/Delflandlaan e.o. Vbg Essesteijn Sporthal Elzendreef e.o. L'dam Mall of the Netherlands L'dam Hockeyvelden cartouche L'dam Damcentrum

14

L'dam Kennedyplein e.o.

15

L'dam Kantorenstrook Veurse Achterweg L'dam bedrijventerrein Parnashofweg L'dam scholen 't Lien Schadeken Vbg Nieuwe Havenstraat

beginnende hittevorming winkels en hoogbouw beginnende hittevorming

4 5 6 7 8 9 10 11 12

16 17 18 18 b 19 20 21 22

Vbg Park de Elsberg L'dam zuid De Star bedrijventerrein L'dam zuid Nieuwstraat 2 e.o. Stompwijk bedrijventerrein Huyssitterweg Stompwijk Klaverblad bedrijfsterrein en sportvelden

hittevorming bedrijfspanden

bedrijven, gemeente, particulieren bedrijven, gemeente, particulieren particulieren en bedrijven bedrijven

beginnende hittevorming

bedrijven

beginnende hittevorming

particulieren

beginnende hittevorming beginnende hittevorming

particulieren, bedrijven en gemeente gemeente

hittevorming bedrijfspanden

Unibail Rodamco

beginnende hittevorming

gemeente

hittevorming winkels en hoogbouw

particulieren, bedrijven en gemeente bedrijven

beginnende hittevorming+ uitstraling Den Haag

bedrijven

hittevorming bedrijfspanden

bedrijven

beginnende hittevorming

scholen

beginnende hittevorming bedrijventerrein en parkeerplaatsen beginnende hittevorming

gemeente, bedrijven

hittevorming bedrijfspanden

bedrijven

hittevorming bedrijfspanden

gemeente

beginnende hittevorming bedrijventerrein

bedrijven en gemeente

beginnende hittevorming bedrijventerrein

bedrijven en gemeente

particulieren

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 19/31

Voor enkele van de locaties is opwarming een vast gegeven zoals bv de Utrechtsebaan en de hockeyvelden. Preventieve maatregelen zijn voor die locaties niet te nemen. Sommige andere locaties zijn of worden al getransformeerd. In de volgende stresstest zullen die als minder warm naar voren komen. Daarbij gaat het bv het Hokatexterrein (inmiddels woningen), CBS locatie (gesloopt voor woningbouw) en bedrijventerreinen Parnashofweg en Nieuwe Havenstraat. Bij de andere locaties wordt het adaptatiebeleid ingezet en waar mogelijk de hittevorming tegengegaan door de aanleg van groene daken, Operatie Steenbreek, herontwikkeling of andere maatregelen. Uitkomsten dialogen. Vanuit de beheerders zijn er geen bijzondere knelpunten voor het thema hitte. De VRH vraagt qua hitte aandacht voor kwetsbare groepen en infrastructuur. De gemeente richt zich met name op preventieve maatregelen zoals hittebestendig bouwen en voldoende koele plekken in de buitenruimte. De GGD richt zich op het gedrag tijdens hittegolven via haar hitteprotocol. Aandachtspunt: uitzetten van bruggen door hitte kunnen de bereikbaarheid voor hulpdiensten belemmeren. Door extreem weer (onweer en storm) kunnen plaatselijk zorgen voor uitval van infrastructuur zoals elektriciteit. Voor de corporaties zijn er nog geen specifieke knelpunten voor het thema hitte als er gekeken wordt naar verstening en voldoende schaduwplekken.

Wel blijkt uit het woonbelevingsonderzoek begin 2020 dat bewoners last hebben van hitte in de woning. Corporaties zetten in op informatie over wat bewoners zelf kunnen doen om hitte in de woning tegen te gaan, nemen het thema mee bij renovaties en doen ervaringen op over wat wel/niet werkt bijvoorbeeld zonwering. Zij zien kansen voor een gezamenlijke preventieve aanpak door bv vergroenen, ontstenen en hittewerende daken bij renovatie. Vidomes ziet kansen op samenwerken met de gemeentelijke bomenmonitor.

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 20/31

Thema Droogte:

Voor dit thema is onder andere gebruik gemaakt van de Klimaateffectatlas van Stichting CAS (peiljaar 2019) en gegevens vanuit het gemeentelijke grondwatermonitoringnetwerk 2019. Voor het thema bestaan geen normen.

Wat komt er op ons af? Uitgaande van het KNMI ’14-klimaatscenario neemt de kans op droge zomers toe. Hierbij zal de totale neerslagsom in de zomer afnemen, waarbij ook het aantal opeenvolgende droge dagen stijgt. Langere perioden van droge dagen zorgen voor meer watertekort. Voor Leidschendam-Voorburg neemt het neerslagtekort in de zomerperiode met ongeveer 10% toe. In extreem droge jaren kan dit tekort fors oplopen tot wel 30% meer ten opzichte van het huidige klimaat. Om stedelijke opwarming tegen te gaan is verdere vergroening noodzakelijk. Dit leidt echter tot extra verdamping in de zomerperiode. Er moet daarom rekening worden gehouden met extra aanvoer van water richting hittegevoelige gebieden.

neerslag zomer neerslagtekort zomer zomer neerslagtekort 1x per 10 jaar gemiddelde jaarlijkse verdamping

huidig 225-250 mm 180-210 mm 240-270 mm 590-610 mm

2050 200-225 mm 210-240 mm 330-360 mm 630-650 mm

Welk effect heeft droogte op de grondwaterstand? De landelijke klimaatkaarten van de gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) zijn te grof voor gebruik op lokaal niveau. Verwacht mag worden dat de grondwaterstanden in een extreem droge periode lager kunnen worden. Het stedelijke gebied staat deels onder invloed van De Vliet (met een beperkte peilfluctuatie) en gereguleerde inliggende polders. Uit de grafieken van het grondwatermonitoringsnetwerk blijkt dat na de droge zomers van 2017 en 2018 de GLG ongeveer 20 cm zakte. De grondwaterpeildaling valt in het stedelijk gebied dus relatief mee. Voor het landelijk gebied geven de landelijke droogtestresskaarten het volgende beeld:

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 21/31

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 22/31

In het buitengebied van Stompwijk kan de opbrengst van het grasland richting 2050 verminderen met 10-20% als gevolg van verdroging. Of dit daadwerkelijk zal optreden zal onder andere afhangen van het feit of hemelwater gebufferd of voldoende aangevoerd kan worden. Het is overigens ook van belang om de grondwaterpeilen bij langdurige droogte niet te veel te laten dalen omdat bodemdaling in het veenweidegebied versneld optreedt bij lage grondwaterstanden. Aanvullend effect op bodemdaling Als gevolg van droogte kan er extra bodemdaling optreden. In de klimaateffectatlas zijn 8 gebieden te onderscheiden waar extra bodemdaling als gevolg van droogte zou kunnen optreden. Het gaat daarbij om de volgende gebieden:

Potentiele knelpunten bodemdaling volgens klimaateffectatlas. nr

locatie

waarneming

stakeholders

1

Stompwijkseweg, Dr v Noorstraat en Wilsveen Veenweidegebied Stompwijk Vlietvoorde

bodemdaling keringen

gem/hhr

blijvende bodemdaling grasland zettingsgevoelige woningbouwlocatie generieke bodemdaling veen blijvende bodemdaling grasland generieke bodemdaling veen

agrariers/hhr

2 3 4 5 6

Duivenvoorde DuivenvoordseVeenzijdse polder Damcentrum/Rietvink

gem gem/particulieren agrariers/hhr gem/particulieren

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 23/31

7 8

Essensteijn en omgeving Zeeheldenwijk/Overgoo

generieke bodemdaling veen

gem/particulieren

generiek bodemdaling, hoog grondwater, deels op staal gefundeerd

gem/part/hhd

Bij nummer 1 gaat het om wegen die tevens een kering zijn. Bodemdaling hier is nauwelijks vermijdbaar. Bij het reguliere onderhoud worden deze keringen reeds eeuwen opgehoogd. Voor het veenweidegebied bij nummers 2 en 5 wordt voorlopig nog peil-volgt-functie aangehouden. Dat houdt in dat het oppervlaktewaterpeil periodiek wordt verlaagd gelijk aan de bodemdaling. Naar de toekomst toe moet een andere oplossing gezocht worden via het regionale platform slappe bodems want dit is een regionaal optredend probleem. In de stedelijke gebieden van nummers 4, 6 en 7 zullen restzettingen periodiek gecompenseerd worden door ophoging, met bij voorkeur lichte ophoogmaterialen. De prognose van de zettingen in de wijk Duivenvoorde volgens de klimaateffectatlas van Stichting Cas lijken overigens te ruim geschat. Uit bodemonderzoek ter plaatse blijkt de aanwezige veenlaag maximaal 1 meter te zijn waardoor grote zettingen niet aannemelijk zijn en in de praktijk ook niet herkend worden. Bij nummer 3 zal een zorgvuldige voorbelasting moeten plaatsvinden zodat latere zettingen van het bebouwde gebied geminimaliseerd worden. Nummer 8 heeft een nadere dialoog nodig over de combinatie van bodemdaling, hoog grondwater en hemelwateroverlast. Aanvullend effect op houten funderingen Door droogte kan schade ontstaan aan houten paalfunderingen.

Door het zakken van grondwaterstanden kan er langdurig of permanent zuurstof bij de natte palen komen, waardoor deze kunnen gaan rotten (paalrot). De klimaateffectatlas geeft voor Leidschendam-Voorburg 7 gebieden aan waar een theoretisch risico is op paalrot. De kaart is nog grof en gebaseerd op bouwjaar en gebieden die volgens de landelijke rekensystematiek gevoelig zijn voor grondwaterspiegeldaling. Er is nog geen goed beeld of in die gebieden daadwerkelijk houten palen gebruikt zijn en of deze daadwerkelijk droog komen te staan bij dalende grondwaterstanden.

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 24/31

De kaart is opgedeeld in de volgende 7 deelgebieden:

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 25/31

Paalrotrisicokaart volgens klimaateffectatlas.

volgnr

Locatie

waarneming

stakeholders

1 2 3

Voorburg Noord Park Leeuwenberg Oude kern/lint Voorburg Zeeheldenwijk Klein Plaspoelpolder Damcentrum Parnashofweg

paalrotrisico paalrotrisico paalrotrisico

particulieren particulieren particulieren

paalrotrisico paalrotrisico paalrotrisico paalrotrisico

particulieren particulieren particulieren particulieren

4 5 6 7

Voor Voorburg Noord is paalrot een reëel risico. Er zijn al problemen met funderingen bekend, hetgeen in 2010 heeft geleid tot een project funderingsherstel. De problematiek lijkt zich niet in heel Voorburg Noord voor te doen, Aan de hand van een steekproef met bouwdossiers zijn er verschillen per bouwblok. Het tegengaan van lage grondwaterstanden is in ieder geval wel wenselijk om dit probleem tegen te gaan. Park Leeuwenberg is een gestuwd peilgebied met relatief hoge grondwaterstanden. Vanuit de Vliet kan water in het gebied ingelaten worden. Het paalrotrisico lijkt hierdoor beperkt te zijn. Uit de gegevens van het grondwatermonitoringsnetwerk blijkt dat het grondwaterpeil in de extreem droge zomer van 2018 maximaal 25 cm lager was dan het gemiddelde grondwaterpeil. Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 26/31

De oude kern en lint Voorburg is de oude strandwal die onder sterke invloed van de Vliet en de Broeksloot staat. Uit de gegevens van het grondwatermonitoringsnetwerk blijkt dat de grondwaterpeilen in de extreem droge zomer van 2018 ook maximaal 25 cm lager was dan het gemiddelde grondwaterpeil. In de Zeeheldenwijk zakte de grondwaterpeilen in de extreem droge zomer tot 30 cm onder de gemiddelde grondwaterstand. Onderzocht moet worden of zich hierdoor een paalrotrisico voordoet. Bijkomend probleem is dat een deel van de wijk op staal gefundeerd is. Lage grondwaterstanden kunnen verdere bodemdaling bevorderen. In Klein Plaspoelpolder/Park Leeuwensteijn en Damcentrum zien we ook de invloed van de Vliet terug in de grondwaterstanden. De peilfluctuaties in het grondwater waren in de extreem droge zomer van 2018 beperkt tot ongeveer 10 cm. Het risico op paalrot is daarmee beperkt. Het gebied rondom de Parnashofweg staat ook onder invloed van de Vliet. Uit de gegevens van het grondwatermonitoringsnetwerk blijkt dat de grondwaterpeilen in de extreem droge zomer van 2018 op de Veursestraatweg maximaal 20 cm lager was dan het gemiddelde grondwaterpeil. Het risico op paalrot is waarschijnlijk beperkt.

Uitkomsten dialogen. De VRH en de beheerders hebben geen specifieke knelpunten ten aanzien van het thema droogte. De VRH ziet wel het volgende aandachtspunt nara de toekomst toe: Als gevolg van langdurige droogte kan een tekort aan open (blus)water ontstaan. Voornamelijk het meest noordoostelijke gedeelte van de gemeente Leidschendam- Voorburg is gevoelig voor natuurbranden. Het thema droogte is met name relevant voor de corporaties in relatie tot potentiele paalrotproblematiek. De corporaties kunnen de stresstest met name gebruiken als signaleringskaart om enerzijds in droogtegevoelige gebieden zo veel mogelijk water te infiltreren, anderzijds bij investeringsmomenten een funderingscheck uit te voeren in de afweging renovatie versus nieuwbouw.

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 27/31

Thema Overstromingen:

Voor dit thema is onder andere gebruik gemaakt van de klimaateffectatlas van Stichting CAS en gegevens van de klimaateffectatlas van de provincie Zuid-Holland. Er is onder andere gekeken naar overstromingsrisico, overstromingsdiepte en verticale evacuatiemogelijkheden. Het overstromingsrisico is te onderscheiden in het risico op doorbraak van regionale keringen zoals de keringen van de Stompwijksevaart en risico op overstroming door bezwijken van primaire keringen. Dat zijn de duinen en grofweg de ring om Zuid-Holland heen. Het overstromingsrisico is de kans dat één persoon op één locatie per jaar loopt om te maken te krijgen met een overstroming.

Hoe groot is de overstromingskans voor een bepaald gebied? Voor de primaire keringen (duinen) geldt een overstromingskans van 1 in de 10.000 jaar. Mocht die situatie zich voordoen dan zijn mogelijk vijf gebieden in onze gemeente matig tot hoog kwetsbaar voor overstroming. Drie daarvan, Voorburg midden, Park 070 en een stukje van Sijtwende worden niet helemaal herkend en zouden nader bekeken moeten worden om te zien of het beeld wel klopt. Mogelijk zijn de maaiveldhoogten en bouwpeilen niet helemaal goed in het model opgenomen.

Nr

Locatie

Overstromingskans

Overstromingsdiepte

vluchtruimte verticaal

1

Stompwijk Kern en lintbebouwing Groote Drooggem Polder

1:100

>4m

geen droge verdiepingen

2

Stompwijk Meeslouwerpolder

1:100

>4m

geen droge verdiepingen

3

Gecomb Starrevaart en damh polder ('t Hert/de Star)

1:300

>4m

geen droge verdiepingen

4

De Tol

1:100

>4m

wel droge verdiepingen

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 28/31

Nr

Locatie

Overstromingskans

Overstromingsdiepte

vluchtruimte verticaal

5

Damcentrum

1:10.000

<1m

wel droge verdiepingen

6

Oude Bleijk

1:300

<3m

wel droge verdiepingen

7

Zeeheldenwijk

1:300

< 0,5 m

wel droge verdiepingen

8

Park Leeuwenberg

1:10.000

<1m

wel droge verdiepingen

9

Voorburg midden

1:10.000

< 0,5 m

wel droge verdiepingen

10

Park 070 en bedr terr Populierendreef

1:300

< 0,5 m

wel droge verdiepingen

11

Sijwende Via Cimarose en Via Verdi

1:10.000

<1m

wel droge verdiepingen

12

L'dam Zijdepolder

1:10.000

<1m

wel droge verdiepingen

Hoe hoog komt het water bij een overstroming maximaal te staan? In onderstaande afbeelding is te zien hoe hoog te water komt te staan bij overstroming van de regionale keringen. Op www.overstroomik.nl kan iedereen overigens op postcodeniveau een check doen hoe hoog het water bij overstroming ongeveer kan komen. De overstromingsdiepte zal bij een dijkdoorbraak van de primaire keringen wel bereikt kunnen worden. Bij de regionale keringen zal de waterdiepte vooral afhangen van de grootte van de betreffende polder en de snelheid waarop de calamiteitenorganisatie van het waterschap in staat is om het betreffende gat te dichten of de toevoer te beperken. In deze dialoog is nader gekeken naar de verticale evacuatiemogelijkheden en bij kleine polders hoe hoog het water kan komen met inachtneming van ingrijpen door de calamiteitenorganisatie van het hoogheemraadschap. Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 29/31

Voor de grotere polders zoals nrs 1 en 2 zal de maximale overstromingsdiepte bij een doorbraak van een regionale kering niet bereikt worden. De overstromingsdiepte zal, met ingrijpen in de toevoer minder dan 0,5 meter bedragen. Voor de kleinere diepe polders bij “t Hert/De Star en de Tol is nader bezien hoe diep het water maximaal kan komen indien de in het gebied aanwezige noodkeringen gesloten worden. Bij de Tol ontstaat dan een maximale waterdiepte van 1 meter en bij ’t Hert/de Star minder dan 0,5 meter.

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 30/31

Noodkeringen nabij de gecombineerde Starrevaart- en Damhouderpolder.

Noodkering nabij de Tol Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def

Datum oktober 2020 Ons kenmerk Pagina 31/31

Welke economische schade kan optreden bij een overstroming? Er is nog geen goed beeld om van de mogelijk schade als gevolg van een overstroming. Het delen van de informatie uit deze klimaatstresstest met verschillende dialoogpartners zoals beheerders van kwetsbare infrastructuur kan helpen om hier een beter inzicht in te verkrijgen bij een vervolgstresstest over 6 jaar.

Uitkomsten dialogen. Voor de beheerders is het overstromingsrisico met name relevant voor de uitvoeringsplannen rampenbestrijding. Wat betreft het overstromingsrisico voor regionale keringen is voor de VRH met name polder de Tol een aandachtspunt. Ook al is de overstromingsdiepte mogelijk beperkt tot 0,5 meter. Deze polder met een iets lager beschermingsniveau dan andere polders heeft met het nieuwe IKC de Tol een grotere groep kwetsbare niet zelfredzame gebruikers. Met de school zal besproken worden dat verticale evacuatie in haar noodplan opgenomen wordt. Met de provincie zal het gesprek opgestart worden of het beschermingsniveau van deze polder verhoogd kan worden. Bij de keuze voor locatie van nieuwe/toekomstige kwetsbare objecten adviseert de VRH om rekening te houden met het overstromingsrisico. Zo is het beter om te kiezen voor een locatie waar geen overstromingsrisico aanwezig is. Ook voor de corporaties is de Tol een aandachtspunt. Alle woningen in het gebied zijn corporatiebezit. Bij renovaties zal nadrukkelijk bekeken worden op welke hoogte technische installaties geplaatst moeten worden.

Rapport-samenvatting klimaatstresstest_def