Verslag raadscommissie Stedelijke Ontwikkeling

Gemeenteraad van Leiden Conceptverslag van de vergadering van de raadscommissie Stedelijke Ontwikkeling gehouden op dinsdag 2 november 2021 in het gebouw van het Hoogheemraadschap Rijnland De integrale gesproken tekst van de vergadering en eventuele insprekers is te beluisteren op leiden.raadsinformatie.nl.

Aanwezig: Leden commissie SO:

Leden college: Raadsadviseur:

1.

De heer M. de Crom (VVD), de heer S. van Diepen (D66), de heer A. Friso(GL), de heer M. Gaulard (D66), mevrouw J. Gilissen (VVD), de heer S. Haas (SP), mevrouw J. Heijnen (CDA), de heer M. Kersten (PS), de heer A. Liemburg (PvdA), de heer M. Otten (PvdA), de heer W. van Peijpe (GL, voorzitter), de heer T. Rovers (SP), de heer I. van Spronsen (GL), de heer P. van der Woerd (CU) Mevrouw F. Spijker (D66, wethouder Duurzame Verstedelijking, Ruimte en Wonen) De heer E. Teunissen

Opening en vaststelling agenda

De voorzitter opent de vergadering om 16.00 uur en heet de aanwezigen en de mensen thuis welkom. Daar er geen opmerkingen over de agenda zijn binnengekomen stelt hij deze vast. De vergadering wordt geschorst na behandeling van Programma 6, van 19.00 tot 20.00 uur of eerder, als het eten veel eerder gereed is. Er is een bericht van verhindering van de heer Van der Kaap, er is helaas geen vervanging. De heren De Crom, Otten en Haas zijn aanwezig bij het bespreken van de P&C-stukken. Mevrouw Gilissen en de heren Liemburg en Rovers zijn aanwezig bij het bespreken van de reguliere onderwerpen. De heer Siwpersad zal de vergadering verlaten na de bespreking van de P&C-stukken.

2.

Burger aan het woord

De voorzitter deelt mee dat niemand zich heeft aangemeld.

3.

Mededelingen, rondvraag en regionale aangelegenheden

De voorzitter meldt dat er geen mededelingen zijn. De heer Van der Kaap had een punt voor de rondvraag aangekondigd over het boren naar geothermie. Daar de heer Van der Kaap niet aanwezig is, is afgesproken dat wethouder Spijker de vragen schriftelijk zal beantwoorden. Er wordt een informatieve bijeenkomst voorbereid over warmte in de Leidse regio op 8 december 2021.

4.

Besluitenlijst commissie Stedelijke Ontwikkeling van 12 oktober 2021

De voorzitter heeft geen opmerkingen ontvangen. Hij stelt de besluitenlijst ongewijzigd vast. 5.

Lijst van toezeggingen en actiepunten

De voorzitter geeft aan dat de commissiegriffier geen opmerkingen heeft ontvangen. Er zijn ook geen afdoeningsvoorstellen. Er wordt aan gewerkt om nog voor het einde van deze raadsperiode in maart 2022 zoveel mogelijk toezeggingen af te doen.

6.

Beantwoording verduidelijkende vragen n.a.v. antwoorden vooraf gestelde

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

2

vragen De voorzitter bedankt voor de beantwoording door de organisatie van al deze vragen. Hij vraagt of er nog vragen om verduidelijking zijn naar aanleiding van de beantwoording van eerder gestelde vragen. De heer Friso heeft een aanvullende vraag naar aanleiding van het antwoord op vraag 104 over de compensatielocaties voor de Humanities Campus waarvoor de plannen flink zijn gewijzigd. Uit het antwoord wordt het hem niet geheel duidelijk of dit nu, bijvoorbeeld bij de Stadsbouwhuislocatie, betekent dat er minder of geen sociale woningen komen op die locatie die voorzien was als compensatielocatie of dat dit nog openligt. Wethouder Spijker brengt naar voren dat er zeker sociale huurwoningen komen. De raad heeft dat in de gebiedsvisie bepaald. Er is op dit moment een bezwaar aanhangig. In het kader van de beoordeling van dat bezwaar zal ook een heroverweging plaatsvinden, maar het college heeft destijds al een weging uitgevoerd op allerlei aspecten. Dat komt natuurlijk bij de heroverweging naar aanleiding van het bezwaar ook aan de orde. Er is echter een aantal sociale huurwoningen in het plan opgenomen en het college wil aan die eis voldoen. De heer Friso begrijpt dat hij ervan kan uitgaan dat de woningen die waren voorzien als compensatiewoningen als sociale huurwoningen in de plannen overeind blijven.

Wethouder Spijker antwoordt dat het college zal voldoen aan wat in de gebiedsvisie is gesteld. Zij zal zelf even moeten controleren op welke aantallen het college dan precies uitkomt. Dat zal in de heroverweging naar aanleiding van het bezwaar worden meegenomen. Het college zal in de besluitvorming die daarop volgt uitvoering geven aan de gebiedsvisie. De voorzitter ziet dat de heer Friso knikt. Deze laat het antwoord kennelijk bezinken. De heer Haas leest in het antwoord op een vraag van de heer Friso over particuliere verhuurders en het beleid omtrent energietransitie dat het onlangs tot zijn vreugde opgerichte huurteam, waar hij een positieve ervaring mee heeft opgedaan, een rol speelt in de verduurzaming van panden. Dat kan wel een bijkomend effect zijn van wat dit team doet, maar voor zover hij het heeft begrepen uit de wethoudersbrief, is de taak van dit team niet primair het verduurzamen van panden. Hij vraagt de wethouder om dit uit te leggen. Wethouder Spijker antwoordt dat dit iets is dat in het kader van wat bij het huurteam wordt gemeld over puntensystemen, onderhoud, etc., wordt meegenomen. Dit onderhoud zou iets kunnen zijn dat meeweegt, maar het is natuurlijk niet de hoofdopdracht van het huurteam. Maar onderhoud en de staat van het pand worden wel degelijk door het huurteam meegenomen.

De heer Haas is blij dit te horen, maar meent dat het antwoord op de vraag of het beleid voor het verduurzamen van panden in handen van particuliere verhuurders redelijkerwijs ontbreekt vrij summier is. Daarnaast wordt meegedeeld dat het huurteam contact heeft gehad met de wijkambassadeurs. Hij heeft er vandaag twee gesproken en die zijn niet op de hoogte van het bestaan van het huurteam. Ook hier vraagt hij zich af hoe de communicatie tussen die twee instellingen verloopt. Hij ziet immers dat samenwerking tussen die twee heel interessant zou kunnen zijn. Wethouder Spijker heeft zich niet verdiept in de wijze waarop deze twee instellingen met elkaar kennismaken. Als de heer Haas een verdiepende vraag heeft over hoe het contact heeft plaatsgevonden, dan moet zij dat bij de ambtelijke organisatie navragen. Het huurteam is natuurlijk vrij kort geleden van start gegaan en die samenwerking wordt in de loop van de tijd verstevigd. Het is goed dat de heer Haas signaleert dat dit nog niet bij iedereen bekend is. Zij zal dat meegeven omdat het altijd goed is dat betrokkenen van elkaar weten waar zij mee bezig zijn en zo met elkaar de problematiek kunnen oppakken. De heer Van Spronsen heeft een vervolgvraag op vraag 170 over het inzichtelijk maken van hoeveel houtbouw en biobased bouwen in de stad plaatsvindt. Het is duidelijk dat dit niet systematisch wordt bijgehouden.

Zijn vraag is of er obstakels zijn om dat te doen of dat het college daar nog niet aan toe is gekomen.

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

3

Wethouder Spijker wijst erop dat dit gegevens zijn die het college niet een-twee-drie beschikbaar heeft. Overigens verzamelt het college steeds meer voorbeelden van houtbouw, conceptueel bouwen en biobased bouwen. In het kader van de prestatieafspraken is ook iets opgenomen. Ook in de openbare ruimte is het college met circulair bouwen en verduurzaming bezig. Met dit onderdeel is de gemeente steeds ruimhartiger en grootschaliger bezig, maar er is nog niet een systeem voor opgetuigd. Het college heeft natuurlijk wel zicht op wat er grosso modo in de stad speelt. Het is iets voor de toekomst om zoiets op te tuigen, maar het is echt nog te vroeg om dit bij te houden. De heer Haas heeft een aanvullende vraag naar aanleiding van de beantwoording van een vraag van de heer Van Spronsen. Hij leest in een van de antwoorden dat het college geen inzicht heeft in de verschillende huurcategorieën bij sociale huur. Dat zou betekenen dat het college op dit moment niet zou weten wat het aantal eenpersoons sociale huurwoningen is en het aantal door gezinnen bewoonde sociale huurwoningen. Dat lijkt hem dan een tekortkoming in de informatie die bij het college ligt, zeker gezien de veranderende woonbehoefte. Is het een idee om dat gebrek aan kennis te overbruggen? De voorzitter denkt dat dit een fantastisch discussiepunt zou zijn, maar dat het geen vraag aan de wethouder is.

Hij ziet echter dat de wethouder met liefde reageert. Wethouder Spijker reageert altijd met liefde op vragen van raadsleden. De commissie en zij zitten hier om een goede discussie te voeren en uiteindelijk tot de beste besluitvorming te komen. Volgens haar gaat het in het antwoord met name om de huurprijscategorieën. Het college heeft op zich wel zicht op de samenstelling van de gezinnen of het aantal personen in een huishouding, maar weet niet of het woningen in bijvoorbeeld de lagere categorie zijn of in de middelcategorie met huren van 700 tot 1100 euro. Daar sloeg het antwoord op. De heer Van Spronsen heeft een vervolgvraag op zijn eerdere vraag. De wethouder zei dat het nu te vroeg is. Heeft zij enig idee wat de termijn zou zijn waarop er wel inzicht zou kunnen zijn in de omvang van houtbouw en biobased bouwen? De voorzitter wijst de heer Van Spronsen erop dat het bij dit agendapunt om technische vragen gaat en dat de heer Van Spronsen iets vraagt over een beleidsonderwerp. Dat zijn dingen die hij ook in zijn termijn kan inbrengen. Maar hij geeft toch het woord aan de wethouder. Wethouder Spijker denkt dat dit een aspect is waarover de commissie zou moeten discussiëren.

Vindt die dit zo belangrijk dat zij dit in de monitor wil zetten? Zoiets moet altijd worden afgezet tegen het stadium waarin de gemeente zich bij een zo grootschalige en mooie ontwikkeling bevindt en de inspanning die hiervoor moet worden verricht. Dat geeft zij altijd wel mee. Zij heeft ook niet paraat hoeveel inspanning nodig zou zijn om een dergelijke database op te bouwen. De voorzitter constateert dat in elk geval alle technische aspecten zijn besproken. Dan kan de commissie verder gaan met de meer inhoudelijke aspecten van agendapunt 7.

7.

RV 21.0093 Programmabegroting 2022-2025 RV 21.0094 Tweede voortgangsrapportage 2021 RV 21.0095 Afdoen moties 2021 II RV 21.0096 Derde technische wijziging Programmabegroting 2021 RV.21.0106 Eerste begrotingswijziging 2022 bestemming resultaat septembercirculaire 2021

De voorzitter geeft aan dat het hier gaat om een flinke hoeveelheid stukken die de leden allemaal hebben doorgelezen. Het spreekt voor zich dat de programmabegroting in de raad moet worden vastgesteld. De vraag is welke aspecten de commissieleden daarin belangrijk vinden. Daarna debatteert de commissie hierover. De voortgangsrapportage gaat uiteraard over de lopende begroting. De leden kunnen daar ook iets van vinden. Wanneer iemand een motie van hem of van zijn fractie uit een ver verleden tegenkomt die wordt afgedaan en hij het daarmee niet eens is, dan vraagt spreker om dit in de bijdrage aan te geven. Anders is het: wie zwijgt stemt toe. Dan is er zelfs nog een derde technische wijziging. Daarbij kunnen de leden aangeven of die budgetneutraal en beleidsarm is. In principe zou deze technische wijziging dat moeten zijn. De standpuntenronde gaat over al deze programma’s tegelijk. Als iemand een wijzigings- of een discussievoorstel heeft, is het wel handig dat Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

4

hij aangeeft bij welk raadsvoorstel dat hoort. Uiteraard kunnen er geen technische vragen meer worden gesteld tijdens de bespreking van dit agendapunt. Leden kunnen elkaar interrumperen. De spreektijd is vier minuten per fractie. De volgorde is dat de grootste oppositiefractie eerst aan het woord komt en dan de grootste coalitiefractie en zo verder tot de kleinste fractie die er het laatst bij is gekomen. Dat is LP. De heer De Crom ziet dat het college de oprechte intentie heeft om de woningnood terug te dringen. Maar de VVD constateert ook dat daarin niet altijd de juiste keuzes worden gemaakt, als het gaat om voor wie wordt gebouwd. Zijn fractie constateert dat de focus zo op de binnenstedelijke woningbouw is gericht, dat bijvoorbeeld ruimte voor ondernemers en bereikbaarheid ondergeschoven kindjes zijn. Het college heeft geprobeerd op het woningtekort in te lopen, maar de harde realiteit is dat de doorstroming op de Leidse woningmarkt nog steeds muurvast zit en dat de woningnood misschien wel groter is dan vier jaar geleden. Hierdoor maken vele Leidenaren geen kans op een woning die bij hen past. Kijkend naar de feitelijk behoefte ziet hij dat Leiden te weinig koopwoningen bouwt en te veel sociale huurwoningen. Dat blijkt uit de woningbouwmonitor. De VVD meent dat de gemeente op zijn minst stevig moet inlopen op het tekort aan koopwoningen om de doorstroming te bevorderen.

In de eerste helft van 2020 is een motie van CU, D66 en VVD aangenomen om met bijsturingsvoorstellen te komen om de achterstand bij de bouw van koopwoningen in te lopen. Tot op heden ziet spreker daarvan weinig terug. Er is een concrete constatering in de monitor, maar er is nog weinig concrete actie op dit punt. Hij wil dat die motie die is aangenomen bovenop de stapel komt te liggen bij de wethouder, dat de raad ziet dat die voor het einde van deze raadsperiode is uitgevoerd en dat er een antwoord op komt van het college. Als hij op dit punt geen toezegging krijgt, wil hij een nieuw voorstel indienen om dit af te dwingen. Een ander punt is dat Sleutelstad laatst publiceerde dat de kamernood in werkelijkheid hoger is dan verwacht door een jarenlang gemaakte fout van het ministerie. Het gaat om een onderschatting van de bouwbehoefte. Hoewel het niet de schuld is van het college, moet de stad hier wel iets mee doen omdat de cijfers nog meer achter de feiten aanlopen. Hij zou graag zien dat de commissie die nieuwe cijfers spoedig krijgt zodat zij weet met hoeveel de bouwambitie moet worden verhoogd. Misschien kan de wethouder dat toezeggen. Verder ziet zijn fractie het alarmerende signaal dat de ambtelijke capaciteit voor stedelijke ontwikkeling niet helemaal op orde is.

Zijn fractie leest dat er IT-problemen zijn, dat er onderbezetting is bij omgevingsvergunningen en dat de behandeltermijnen voor bouwinitiatieven langer zijn. Normaliter is zijn fractie zuinig waar het gaat om extra capaciteit, maar als het college de plannen sneller uit de bureauladen wil hebben en wil dat de schop sneller de grond ingaat, dan betekent dat ook dat het de middelen en de mankracht moet hebben om dit voor elkaar te krijgen. Daarom vraagt de VVD aan de wethouder op zij geholpen is met middelen om deze problemen op te lossen. Als dat zo is, dan hoort hij dat graag en dan gaat zijn fractie op zoek naar middelen om de bouwambitie te voltooien. Dit is ook een discussiepunt. Gelukkig zijn er hoopvolle initiatieven in deze stad die creatief uitvoering geven aan de oplossing van het woningbouwvraagstuk. Spreker is bijvoorbeeld al een jaar in contact met een initiatief van starters die zelf op een innovatieve manier betaalbare en duurzame woningen willen bouwen. Hij heeft het plan bij zich en nodigt iedereen uit om daar tijdens de schorsing naar te kijken. Deze starters willen een mooi pilotproject lanceren met betaalbare starterswoningen. Er is weinig ruimte om ze te kunnen plaatsen, maar zij krijgen eigenlijk weinig voet aan de grond om een dergelijk project tot uitvoering te brengen.

Dat is opvallend omdat er in het afgelopen jaar een voorstel van VVD en GL is aangenomen om proactief aan de slag te gaan met dit soort initiatieven die duurzaam, snel en innovatief willen bouwen. Daarom ziet zijn fractie graag dat het college zich inspant om dergelijke veelbelovende pilotprojecten te realiseren en te kijken waar de bottlenecks zitten. Hopelijk kan de gemeente dit soort initiatieven tot uitvoering brengen. Dit is ook een discussiepunt: hoe kan de gemeente dit soort initiatieven, eigenlijk een soort collectief particulier opdrachtgeverschap, tot uitvoering laten komen en voorkomen dat deze lieden een jaar lang rond het gemeentehuis dolen zonder resultaat? De heer Otten hoort dat de heer De Crom zegt dat de gemeente te veel sociale huurwoningen bouwt. Tegelijkertijd is te zien dat de wachtlijst is opgelopen tot ruim zes jaar en dat in de woningbouwmonitor letterlijk staat dat ingezet moet worden op de bouw van sociale huurwoningen vanwege de te verwachte hogere behoefte. Wat is de reden dat de heer De Crom vindt dat er te veel sociale huurwoningen worden gebouwd? De heer De Crom constateert dat in de woningbouwmonitor staat dat er voor 2130 een doelstelling is van 2450 woningen. Hij komt uit op wellicht duizend meer. Hij constateert ook dat de raad een doelstelling heeft vastgesteld voor koopwoningen. Die doelstelling wordt bij lange na niet gehaald voor 2030.

Het gaat hem erom dat de doelen die de gemeente heeft gesteld op zijn minst worden gehaald.

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

5

Daarna kan de raad bespreken of hij bepaalde ambities nog verder wil verhogen. De heer Otten zou dan ongetwijfeld kiezen voor meer sociale huur, sprekers fractie wil graag de tekorten op andere vlakken inlopen om de doorstroming te bevorderen. Daar gaat zijn voorstel vooral over. De heer Van Diepen merkt op dat de commissie vanavond de laatste begroting van deze raadsperiode bespreekt. Dat is ook het moment om de rekening op te maken. Heeft het college de ambities van 2018 waargemaakt? Als hij kijkt naar de bouwplannen die er nu liggen, dan lijkt het er wel op. De ambitie van het bouwen van 8200 woningen haalt Leiden ruimschoots. Ok de bouw van 2700 nieuwe studentenkamers ligt op schema. Met de 3500 woningen in de sociale huur zit de gemeente zelfs duizend woningen boven de doelstelling. Hij is dus vol lof voor de wijze waarop Leiden niet alleen de woningbouwdoelstelling gaat halen, maar daar zelfs op vooruitloopt. Het is echter niet zo dat de gemeente op haar lauweren kan gaan rusten. Daarnet werd er al aan gerefereerd dat de nieuwe berekeningen aangeven dat er weer een tandje bij moet. In de nieuwe coalitieperiode zullen de ambities moeten worden verhoogd, zowel voor gewone woningen als voor studentenkamers. Daarom heeft D66 de ambitie om tot 2040 in totaal 15.000 nieuwe woningen te gaan bouwen.

Vorige maand bleek al dat de kamernood hoger is dan verwacht door een jarenlange rekenfout op het ministerie. Zijn fractie heeft begrepen dat het stadhuis inmiddels al werkt aan een herberekening. Ook hiervoor zullen voor de volgende raadsperiode grotere ambities moeten worden afgesproken. D66 wil namelijk dat deze stad bewoonbaar blijft voor iedereen, niet alleen voor mensen met een flink vermogen. Iedereen die dat wil moet in Leiden kunnen wonen. Daarom is het een aandachtspunt dat het aandeel goedkope en middel-dure koopwoningen toch wat achterblijft. Nu is het nog vaak de standaard om gezinswoningen te bouwen. Dat hoort hij af en toe ook in deze raadszaal. Dat is toch jammer omdat de helft van de Leidse huishoudens bestaat uit één persoon. Daar moet meer aandacht aan worden gegeven. Kwaliteit bij het bouwen door het toepassen van hoogwaardige architectuur moet ook voorop blijven staan, zeker bij hoogbouw. Daarom wacht zijn fractie met smart op de kwaliteitstoets voor hoogbouw die er, als het goed is, nog dit najaar aankomt. Ook wil D66 blijven inzetten op de kwaliteit van het groen door niet alleen groen toe te voegen, maar ook door groenvoorzieningen met elkaar te gaan verbinden. Dat geldt zeker voor de plekken waar de gemeente wil gaan verdichten en waar er meer druk komt op het aanwezige groen. Dan loont het ook om nieuwe brugverbindingen te maken naar het groen toe.

Spreker heeft niet echt bespreekpunten voor deze begroting, maar geeft vooral voorzetten in de richting van de volgende raadsperiode. D66 wil verder bouwen aan deze leefbare stad, voor een Leiden dat voor iedereen een toegankelijke stad is en vooral een stad waar iemand betaalbaar kan wonen. Mevrouw Heijnen brengt naar voren dat wat betreft de voorliggende begroting het CDA grotendeels tevreden is met de stand van zaken op het gebied van de stedelijke ontwikkeling. Veel woningen worden gebouwd of staan in de planning. Natuurlijk blijft haar fractie kritisch op de verrichtingen en de leefruimte, maar zij ziet wel dat het aantal koopwoningen achterblijft. Haar fractie maakt er dan ook een punt van dat er in dat segment extra woningen moeten komen. Het CDA is blij met het extra toezicht op het rechtmatige gebruik van sociale huurwoningen omdat haar fractie denkt dat dit de wachtlijst terug zou kunnen dringen en omdat daar ook naar kan worden gekeken bij de verdeling van de te bouwen woningen. Haar fractie wil nog één bespreekpunt inbrengen. Dat is de inzet van de toezichthouders en handhavers die al zijn gereserveerd voor het verkameringsbeleid, maar daar door de standstill niet aan toe komen. Haar fractie zou hen in combinatie met de wijkadviseurs in willen zetten om specifiek de energiearmoede te bestrijden. Zij zal dit zo meteen graag toelichten.

De heer Van Spronsen vindt de behandeling van de laatste begroting van een college een logisch moment om terug te kijken op wat in de afgelopen jaren is bereikt. GL merkt op dat er veel goeds tot stand is gekomen. Er zijn extra sociale huurwoningen gekomen door het verhogen van de norm van 20% naar 30%, er is een laagdrempelig huurteam gekomen voor huurders met klachten evenals een puntenstelsel voor natuur-inclusief bouwen en er is een wethouder die vol enthousiasme vorm heeft gegeven aan de nieuwe portefeuille duurzame verstedelijking. Toch ziet GL als ‘first urgency of now’, de dringende noodzaak van dit moment, de klimaatcrisis, de wooncrisis en de lessen die uit de coronacrisis moeten worden getrokken. Daarom vindt zijn fractie dat de gemeente moet blijven werken aan voor iedereen, student, starter of doorstromer, betaalbare woningen. Ook moet de gemeente blijven werken aan duurzaam bouwen zodat Leiden ook de klimaatdoelen op tijd haalt. Het college is hiermee goed aan de slag, maar toch wil GL kijken of de duurzaamheid van de bouwopgave niet beter te meten is. Dat is voor GL een discussiepunt. De coronacrisis heeft ook aangetoond dat er naar krachtige antwoorden moet worden gezocht bij de zorg over de eenzaamheid, bijvoorbeeld door vormen van gezamenlijk wonen voor ouderen, maar ook voor studenten. Nu uit de prognoses blijkt dat

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

6

er waarschijnlijk meer studentenkamers nodig zijn, ziet GL ook de noodzaak van creatieve oplossingen om snel te komen tot voldoende studentenkamers. Voor GL is het dan ook een discussiepunt hoe de gemeente dit tekort op korte en op lange termijn tegengaat. De heer Friso vindt het mooi om te zien hoe goed de gemeente op koers ligt qua bouwopgave. GL heeft altijd gepleit voor visie en kwaliteit. Zijn fractie is dus ook heel blij met de kwaliteitstoets hoogbouw die in aantocht is. Zijn fractie geeft ook mee dat het bij de kwaliteit in die visie ook kan helpen om ‘creatievelingen’, zoals kunstenaars, te betrekken bij zoiets als de bouw. GL was dan ook blij te zien dat de wethouder kunst in de bouw een rol wil geven in het Stationsgebied. Het Stationsgebied is namelijk een dergelijke grootschalige bouwlocatie waar veel te gebeuren staat. Zijn fractie is heel blij met de investeringen die het college voorstelt om dat gebied ook duurzaam bereikbaar te maken. Maar als dit een aantrekkelijk woon- en verblijfgebied moet zijn, hoort daar ook een aantrekkelijke groene inrichting bij. Daarover heeft zijn fractie met de VVD een voorstel ingediend, maar zij heeft ook al eerder in een motie gevraagd daar geld voor te reserveren.

Nu wordt voorgesteld om die motie als afgedaan te beschouwen, maar GL mist in de toelichting hoe is omgegaan met het verzoek om budget te reserveren voor de herinrichting van het Stationsplein. Hij vraagt om een korte reactie voordat de commissie dit punt afdoet. Natuurlijk heeft het station ook een achterkant. Voor die achterkant heeft zijn fractiegenoot nog een idee voor de naam dat hij als discussiepunt wil toelichten. Een ontwikkeling die niet doorgaat in de geplande vorm is de Humanities Campus. De Universiteit stelt de plannen daarvoor bij. Voor een deel is dat geen slecht nieuws, maar er zijn ook vele plannen waarvan zijn fractie hoopt dat zij wel doorgaan, zoals het gedeelte van het Singelpark dat daar moet komen. Heel concreet zijn er ook al bouwplannen gemaakt voor compensatiewoningen. GL wil graag dat opnieuw wordt gekeken, bijvoorbeeld in het Energiepark en eigenlijk ook op de andere locaties, of die niet kunnen worden benut voor sociale woningbouw of, als dat niet kan, voor studentenwoningen. Eventueel wil zijn fractie erover discussiëren of het nu al mogelijk is daar plannen voor te maken of in elk geval over het moment waarop de commissie daarbij betrokken kan worden.

Sprekend over studenten merkt hij op dat voor de verkamering de standstill op dit moment de juiste stap is, maar dit bevestigt voor GL ook dat de raad nog wel moet kijken naar wat hij wil bereiken en wat daarvoor nodig kan zijn. Het is nu geen discussiepunt, maar een aankondiging dat de evaluatie die de commissie in de koelkast heeft gezet toch nog wel een keer voor de volgende periode geagendeerd mag worden, in afwachting van nieuwe regels vanuit Den Haag. Tenslotte is dit ook de commissie die de energietransitie bespreekt. GL ziet daarin mooie stappen, zoals het plan van aanpak voor de regionale organisatie. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de opdracht die de raad heeft meegegeven. Een groep die echter niet kan wachten op die lange termijnplannen is de groep mensen die nu al voelt dat de huidige energievoorziening onhoudbaar is. Dat wordt vaak energiearmoede genoemd. GL heeft een concreet voorstel voor de bestrijding daarvan dat zij graag als discussiepunt wil bespreken. De heer De Crom hoort GL zeggen dat het vanwege de standstill bij de verkamering goed zou zijn even te bekijken wat de raad eigenlijk wil met het verkameringsbeleid. Betekent dat GL bereid is opnieuw te overwegen hoe de inhoud van dat beleid eruitziet? Misschien moet wat de raad heeft beoogd anders worden ingevuld, zeker gezien het oplopende kamertekort.

De heer Friso denkt dat de gemeente juist vanwege het kamertekort heel waakzaam moet zijn. De kans bestaat immers dat daardoor verkamering aantrekkelijker wordt voor eigenaren van panden. Sprekers fractie heeft zich in de discussie hierover destijds enorm gestoord aan het feit dat aan de ene kant studenten gelijk werden gesteld met overlast en aan de andere kant spookbeelden werden opgeroepen van studenten op straat. GL heeft altijd gezegd dat het om twee dingen gaat: bescherming van de huurder tegen malafide huisbazen en bescherming van de goedkope woningen waar de Leidse starters in moeten komen. Die doelen vindt hij belangrijker dan de overlast, etc., hoewel zijn fractie natuurlijk achter het streven staat om wijken waarin mensen met elkaar moeten kunnen samenleven in balans te brengen. GL ziet de standstill als een moment waarop dit weer onder de loep wordt genomen. Den Haag kijkt ernaar, maar de raad had zelf ook een evaluatie gepland. Die doelen van zijn fractie staan nog altijd overeind en het lijkt hem goed om het gesprek te voeren over het bereiken van die doelen. De voorzitter vraagt of de heer Van Spronsen nog een punt heeft. De heer Van Spronsen vindt de aankondiging van het discussiepunt over de naam van het plein aan de achterkant van het station voldoende. Hij licht het straks wel toe.

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

7 De heer Haas is blij te constateren dat hij een korte blik krijgt op de verkiezingsprogramma’s. Als aftrap is dat in zekere zin wel fijn. Zijn bijdrage zal iets korter zijn. Hij is blij met wat iedereen hier zegt. Het zijn natuurlijk prachtige termen met heel fijne vooruitzichten voor Leiden. Hij zal wel zien of die straks daadwerkelijk in de verkiezingsprogramma’s terechtkomen en wat de kiezer daarvan zal vinden. Hij heeft één concreet voorstel. Hij vraagt de wethouder of hier een toezegging mogelijk is. Anders wordt het toch een voorstel. Het gaat specifiek om het woonruimte-verdeelsysteem. In het verleden is wel besproken dat de bedoeling daarvan met name bij de sociale verhuur is geweest dat bij nieuwbouw van sociale huurwoningen die dan ook mee zouden doen in het woonruimteverdeelsysteem. De praktijk leert dat bij sommige particuliere initiatieven deze woningen toch via Facebook worden verdeeld in plaats van via het centrale woonruimte-verdeelsysteem. In het verleden is erover gesproken, maar toen werd gezegd dat het niet mogelijk was er iets aan te doen omdat hiervoor de juridische basis ontbrak, hoewel het college het zelf in een stuk had gezet. Aangezien nu de juridische basis van dit stuk wordt herzien lijkt het hem bij uitstek iets om er weer in te zetten. Dat is met name belangrijk omdat er veel urgentieaanvragen zijn voor sociale huurwoningen.

Wanneer deze woningen niet via het centrale woonruimte-verdeelsysteem worden verdeeld, dan kunnen de mensen die een urgentieverklaring hebben gekregen van de commissie die die verklaringen toewijst daar ook geen aanspraak op maken. Dan zal de urgentie dus langer duren. Hij ziet een mogelijke toezegging van de wethouder tegemoet. Daarnaast is de SP blij te constateren dat de woonwagens worden genoemd. Dat is heel goed. Een klein puntje is dat in het stuk staat ‘in de regio’. Dat is een vrij brede term, terwijl er in Leiden verschillende locaties zijn waar gezinnen zitten te wachten op uitbreiding van het aantal standplaatsen. Het zou dus fijn zijn, als ‘in de regio’ ook betekent ‘in Leiden’. Het verduurzamen van panden is al door veel commissieleden genoemd. Hij refereerde eerder aan de particuliere verhuurders. Dat is niet zozeer een discussiepunt, maar meer een punt voor de verkiezingsprogramma’s. In de binnenstad, maar ook daarbuiten is het nog een grote opgave om panden te gaan verduurzamen. Dat geldt zeker ook voor de particuliere verhuur. Zijn fractie ziet dat er hier nogal eens wat conflicterend beleid is dat ertoe leidt dat niemand actief bezig is met het verduurzamen en dat zou jammer zijn. Daar de gemeente graag iets faciliteert zou dat hier misschien ook een goede stap zijn.

De heer Friso is blij dat de zorg over het verduurzamen van door particulieren verhuurde panden die spreker ook in zijn technische vraag heeft genoemd geëchood wordt door de SP. Het is fijn dat de heer Haas zich daarbij aansluit. Hij vroeg zich af of de heer Haas zelf ook ideeën heeft over hoe dat moet worden aangepakt. Misschien kunnen zij hier gezamenlijk optrekken. De heer Haas is blij te constateren dat de heer Friso en hij het eens zijn. Hij had vandaag een gesprek met twee wijkambassadeurs in de binnenstad. Zij lopen nogal eens tegen het probleem aan dat een pand wel geïsoleerd zou kunnen worden, maar dat Erfgoed Leiden daarin een speciale en belangrijke rol heeft. Misschien moet de raad er eens over na gaan denken of het verhogen van het dak met 6 cm om het solide te isoleren een probleem zou moeten zijn voor het stadsgezicht en of een zonnepaneel op het dak echt te zien is vanaf de straat en of dat ook een belemmering is voor het stadsgezicht. Dat zijn vraagstukken waar rustig over moet worden nagedacht, maar hij denkt dat GL ook wel warm is te maken voor een dergelijke discussie. De heer Otten brengt naar voren dat in 2018 een coalitieakkoord werd gesloten met een ambitieus programma over duurzame verstedelijking om ervoor te zorgen dat deze stad geen stad voor de rijken zou worden en om te zorgen voor 30% sociaal en voor voldoende betaalbare woningen.

Als hij kijkt naar de enorme druk op de agenda van de commissie Stedelijke Ontwikkeling in de afgelopen vier jaar, dan is de commissie daar in ieder geval druk mee bezig geweest. Als hij nu het woonprotest in drie steden, een enorme wooncrisis, het overbieden met zoveel ton en de wachttijden voor sociale huurwoningen ziet, dan denkt hij dat de coalitiepartners geen moment te vroeg waren om daarop vol in te zetten en dat zij dat ook de komende jaren moeten blijven doen. Voor de PvdA zijn in de komende periode drie dingen erg belangrijk. In de eerste plaats moet Leiden blijven investeren in voldoende betaalbare woningen in en rondom Leiden, allereerst in voldoende nieuwbouwwoningen die ook betaalbaar zijn. Gelukkig zijn er in het afgelopen jaar al veel gebouwd, maar misschien moet Leiden nog meer doen dan tot nu toe werd gedacht. Ook moet er voor studenten voldoende worden gebouwd en moet de gemeente de universiteit daarin meer verantwoordelijkheid laten nemen. Een ander punt waar de PvdA aandacht voor heeft gevraagd is dat er voldoende passende woningen voor ouderen zijn zodat mensen kunnen doorstromen. In de tweede plaats is voldoende sociale huur ontzettend belangrijk. De PvdA is erg blij dat in de afgelopen periode die 30% niet alleen is afgesproken, maar ook ruim is gehaald. Tegelijkertijd is het de vraag of in de volgende periode niet

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

8

nog meer ambitie nodig is omdat de vraag enorm hoog is en straks ook een deel van de panden uitgepond zal worden. Zijn fractie wil die voorraad in stand houden. Daarbij wil zijn fractie vooral naar de corporaties kijken die woningen moeten bouwen. Tenslotte is zijn fractie erg blij met de huurteams. Hij hoopt dat dat in de volgende periode ook echt structureel kan worden gemaakt. Het derde aandachtspunt dat hier al vaak is besproken is het aanpakken van speculanten en huisjesmelkers omdat de commissie fijne en veilige studentenkamers wil met de verkameringsaanpak. Verder gaat de gemeente nu gelukkig aan de slag met het aanpakken van vakantieverhuur als verdienmodel. Ook moet worden bekeken hoe ‘appartementisering’ welk verschijnsel als ontsnappingsmogelijkheid voor verkamering steeds meer opkomt aan banden kan worden gelegd. In de afgelopen jaren was te zien dat er grote stappen zijn gezet, maar dat elke dag dat de gemeente niets doet de problemen alleen maar groter worden en de wachttijd weer oploopt. De gemeente moet daar dus op in blijven zetten. Dat is ook te zien in de grote druk op de uitvoerende capaciteit van de gemeente. De organisatie is bijvoorbeeld al maanden druk bezig met de verkamering omdat het ontzettend veel tijd vraagt.

Ook hoort hij verhalen van mensen uit de stad die bezwaar maken dat een beslissing soms weken wordt uitgesteld omdat het zo ontzettend druk is. De PvdA steunt in ieder geval het voorstel dat de heer Friso zal doen over energiearmoede. Verder draagt zijn fractie nog drie punten aan. Het eerste gaat over Noord. De volgende keer spreekt de commissie over het ontwikkelperspectief. Maar zijn fractie las in de begroting dat de aanstelling van een gebiedsmanager van het Bio Science Park wordt verlengd. Laatst is gesproken over een gebiedsmanager voor het Energiepark. Wethouder Spijker zei toen dat dit eigenlijk een instrument is dat wel vaker in de stad kan worden ingezet om ervoor te zorgen dat de gemeente weer de regie pakt en allerlei projecten met elkaar verbindt. De PvdA vraagt zich af of juist voor Noord, waar in de komende jaren ontzettend veel gaat gebeuren met het ontwikkelperspectief en de plannen die eraan komen, de gemeente ook niet de regie moet gaan pakken, plannen met elkaar moet verbinden en daar een gebiedsmanager of een gebiedsmakelaar moet aanstellen om al die mooie plannen bij elkaar te brengen. In de tweede plaats maakt zijn fractie zich wat zorgen bij die standstill over de mogelijke uithuisplaatsingen van studenten in de toekomst. Het college zegt dat het nu niet te veel gaat handhaven omdat dat te gevoelig ligt.

Zijn fractie is er echter bezorgd over dat volgende week iemand een huis koopt en denkt dat hij niet kan verkameren omdat het volgens de regels niet mag en dus gewoon geen vergunning aanvraagt en gewoon gaat verkameren. Wanneer daar ook niet op wordt gehandhaafd, dan komen er misschien een paar studenten in dat huis te wonen. Over een jaar blijkt dat de eigenaar geen vergunning had en dat hij die niet had mogen aanvragen. Dan moeten die mensen weer uit dat huis worden geplaatst. Hij vraagt aan het college en de commissie of in het specifieke geval van panden die echt na de standstill zonder vergunning worden verkamerd wel wordt gehandhaafd om te voorkomen dat panden verkamerd worden onder de verkameringsstop. Spreker heeft nog een derde vraag. De heer Haas noemde daarnet al Erfgoed Leiden. Sprekers fractie krijgt ook signalen uit de stad dat er, ook als het gaat om verdichting soms wat moeilijk wordt gedaan. De woningen in de Lage Mors uit de jaren twintig zijn bijvoorbeeld een beetje klein. De bewoners willen graag in een dergelijk huis blijven wonen, maar het past hen niet meer helemaal. De voorzitter vraagt de heer Otten zijn discussiepunt even te noemen. Hij krijgt de kans om dat later toe te lichten. De heer Otten geeft aan dat dat gaat over het flexibel omgaan met uitbouwen in de stad.

De heer Kersten meldt dat de PS voorzichtig optimistisch is over de woningbouwontwikkelingen, maar niet over de participatie. Zijn fractie blijft zeer vigilant op dat punt. Zij heeft een aantal vragen die in de commissie Leefbaarheid en Bereikbaarheid in verdere behandeling zullen uitmonden. Spreker komt niet met een motie hierover in deze commissie. Zijn fractie is ook voorzichtig optimistisch over andere zaken zoals het verstoren van de woonsfeer in bepaalde wijken met hoogbouw die plotseling voor de neus van de mensen verschijnt. Ook daar blijft zijn fractie waakzaam. Met de woningbouwopgave op zich gaat het redelijk de goede kant op, maar het moet veel sneller. De heer Van Diepen zei al dat de helft van de huishoudens in Leiden uit één persoon bestaat. Dat is een interessant gegeven waar de gemeente iets mee moet doen. De PS komt zeker met een motie om de oude ideeën over de wooncoach die ooit door de PvdA zijn gelanceerd en door de raad zijn aangenomen weer van stal te halen. Dat levert namelijk woningen op omdat mensen die nu in een kleine woning zitten naar een grotere kunnen gaan, terwijl senioren door de wooncoach, vroeger seniorenmakelaar genoemd, dan zouden kunnen worden begeleid naar een kleinere woning zonder huurverhoging. Dat moet allemaal goed worden geborgd. Dat was een keurig voorstel waarvoor er een onderzoek zou komen. Er is intussen een onderzoek geweest.

Niets staat in de weg om dit oude

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

9

plan van voormalig raadslid Helma Baart weer van stal te halen en uit te gaan voeren om zo per saldo meer woningen te creëren en verhuisketens te begeleiden en levensloopbestendig te maken. Dit gebeurt al in Delft, Haarlem en andere steden. Het wordt tijd dat Leiden dat oude plan gaat uitvoeren. Dat zou kunnen gebeuren op kosten van en in samenwerking met Incluzio en de corporaties. De gemeente hoeft niet alleen die wooncoach te betalen. Zijn fractie overweegt een motie hierover. Spreker heeft al gezegd dart zijn fractie zeer ontevreden is over de participatie. Hij komt daarover echter niet met een voorstel in deze commissie. Wel neemt zijn fractie zich voor om te komen met een voorstel voor een verhuurvergunning. Dat komt ook tegemoet aan wat de heer Otten daarnet zei over huisjesmelkerts en dergelijke. Groningen heeft dat ingevoerd en andere steden zijn er ook mee bezig. Het is een vergunning die iemand moet hebben, als hij zijn huis wil verhuren aan anderen. Dat is om te voorkomen dat iemand zijn huurders uitperst, de woning slecht onderhoudt en een slecht contact heeft met zijn huurders of ze zelfs terroriseert. Iemand kan in het in Groningen ingevoerd systeem zijn vergunning kwijtraken en zelfs zijn woning.

De heer Friso denkt dat de heer Kersten ongetwijfeld ook weet dat deze optie uitgebreid is besproken toen de commissie de scenario’s voor het verkameringsbeleid besprak. Toen is er weloverwogen voor gekozen om daar niet voor te gaan. Waarom is de situatie veranderd wat de heer Kersten betreft? De heer Kersten antwoordt dat dit een ander systeem is. Toevallig heet het in Groningen ook verhuurdersvergunning, maar het systeem daar is puur bedoeld om uitwassen te voorkomen. Het wordt niet alleen bij verkamering toegepast, maar in het algemeen bij verhuur. Verhuurders moeten worden gecontroleerd en er moet worden gehandhaafd. Het werkt in Groningen heel goed. Andere steden zijn er mee bezig, hij dacht zelfs Amsterdam. Utrecht denkt erover. Ook al heeft de commissie daar destijds een andere mening over gehad, toch stelt hij voor om dit te doen. Hij komt zeker met een voorstel. Sprekers laatste punt is het Stadsbouwhuis. Dat is niet meer nodig als compensatie voor de Humanities Campus. De PS is er steeds voorstander van geweest om het Stadsbouwhuis conform de wens van de raad voor sloop te behoeden. De raad kan nu nadenken over verbouwen tot appartementengebouw of tot gebouw voor huisvesting van statushouders. Dan kan het als gemeentelijk monument worden behouden.

Volgens de Historische Vereniging Oud Leiden en volgens hem is het een bijzonder gebouw uit een bepaalde periode van een Leidse architect die zijn lauweren verdiend heeft. De heer Van der Woerd merkt op dat dit de laatste begroting van dit college is. Het is een laatste blik op de financiële toekomst en dus ook een moment om terug te kijken. Er is stedelijk veel ontwikkeld. De cijfers uit de laatst woningbouwmonitor zijn dan ook grotendeels positief als het om de aantallen gaat, maar als het aan het college ligt, is de gemeente er nog niet, want te lezen valt dat zich nieuwe behoefteramingen aandienen die neerdalen van provincie naar gemeente. De raad zal zich dan ook, als het aan het college ligt, moeten uitspreken over ophoging van de Leidse woningbouwopgave. Opnieuw wordt de nadruk gelegd op kwantiteit. De CU meent dat de gemeente niet tot elke prijs kan blijven faciliteren. Het wordt tijd dat kwaliteit echt op één komt te staan. Zijn fractie is dan ook blij met de aangekondigde kwaliteitstoets voor hoogbouw. Maar oog voor kwaliteit heeft ook betrekking op aandacht voor de juiste woningtypen op de juiste plaats in Leiden. Zijn fractie heeft dat al eerder benoemd en de VVD noemde zojuist terecht de bijsturingsmaatregelen voor het middensegment bij de koopwoningen. De CU zou daaraan nog wel iets willen toevoegen.

Bij de discussie over de juiste woningen op de juiste plaats hoort zeker aandacht voor bijzondere doelgroepen, zoals levensloopbestendige woningen, statushouders en divorced housing, maar ook een vernieuwde blik op de spreiding van verschillende woondoelgroepen. Daar wil de CU graag over discussiëren. Wat zijn fractie betreft komt er een voorstel om bij een toekomstige discussie over de woningbouwbehoefte exclusief aandacht te besteden aan die bijzonder doelgroepen. Zijn fractie roept het college op om daarin het voortouw te nemen. Ook benadrukt zijn fractie nogmaals de verkameringsproblematiek en het gebrek aan handhaving. Hij sluit zich aan bij de door de PvdA genoemde discussiepunten hierover. Van verschillende kanten heeft spreker hier iets gehoord over de Humanities Campus en over het feit dat compensatiewoningen niet meer nodig zijn. Dat is mooi, het plan dat er nu ligt is van tafel, maar volgens de CU zou het misschien wel een mooi gebaar zijn om vast te leggen of uit te spreken dat die compensatiewoningen in de toekomst hier of elders überhaupt niet meer nodig zijn. Ook daarover wil hij graag discussiëren. De CU zou het college met een motie willen oproepen om dat te regelen. Een andere ontwikkeling waar de raad in de afgelopen periode het startsein voor heeft gegeven is het Werninkterrein.

Het is fijn dat daarvoor subsidie is verkregen met als uitkomst dat daar uiterlijk in september 2023 moet worden gestart met de bouw. Dat lijkt ver weg, maar er moet nog veel gebeuren. Spreker leest dat het project onder tijdsdruk staat. Dat feit gekoppeld aan berichten over

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

10

langere doorlooptijden en ambtelijke capaciteit stellen de CU niet helemaal gerust, zeker als er ook moet worden gewerkt met de Omgevingswet. Een harde deadline voor een dergelijk project kan werken als een stok achter de deur, maar mag niet leidend zijn. Het plan moet op dat moment ook rijp en kwalitatief goed zijn. Kan de wethouder toezeggen dat, indien nodig, wordt onderhandeld over de deadline in plaats van dat wordt gestart met een project dat op dat moment misschien nog niet rijp is? Of loopt de gemeente de subsidie mist, als zij een andere route heeft? Tenslotte heeft spreker nog een punt van aandacht over de energietransitie en de al eerdergenoemde energiearmoede. Op 13 september 2021 heeft de CU samen met GL en het CDA en met steun van D66 en de PvdA het landelijke Manifest Nationaal Isolatieprogramma gepresenteerd. Dat is erop gericht om het isolatiebeleid aan te scherpen zodat ook huiseigenaren met een laag inkomen hun woning kunnen isoleren. De CU roept het college op om dit lokaal te omarmen en met het Manifest aan de slag te gaan en dit te implementeren in het lokale energiebeleid. Ook hier komt de CU met een voorstel. De heer Siwpersad houdt het kort. Er heerst al één jaar een participatiecrisis in Leiden. Het netwerkonderzoek van Platform 31 maakt het allemaal nog erger. Daarom vraagt LP dit onderzoek opnieuw uit te voeren en dit keer echt onafhankelijk.

De voorzitter betwijfelt of dit een onderwerp is voor de commissie Stedelijke Ontwikkeling. De heer Friso vraagt zich af of LP dan wel zitting zal nemen in een begeleidingscommissie die invloed heeft op het verloop van het onderzoek. De voorzitter vraagt de heer Siwpersad om een kort antwoord. Hij zal verdere discussie hierover in deze commissie niet toestaan. De heer Siwpersad dankt de heer Friso voor de vraag. Dit komt te zijner tijd wel. De voorzitter heeft alle fracties gehoord. Hij vraagt de wethouder of zij behoefte heeft alles op een rijtje te zeten of dat het overzichtelijk is. Heeft zij behoefte aan een schorsing? Wethouder Spijker stelt voor dat zij zo meteen reageert op de punten waarvan zij denkt dat zij er nog geen antwoord op heeft. Dat komt dan zo wel in de discussie terug. Zij heeft dan geen schorsing nodig. Zij kan in één keer reageren. Wat zij niet weet krijgt zij dan nog wel door van haar ambtenaren. Zij begint dan met ook zelf haar tevredenheid uit te spreken over de wijze waarop de gemeente bezig is met de bouwopgave en de inpassing. Raad en college hebben daarvan gezegd dat Leiden een enorme slag moet maken qua verduurzaming, groen en leefbaarheid. Leiden wil die stad voor iedereen blijven en dat is echt een behoorlijke opgave omdat Leiden een compacte stad is waaraan de gemeente ook substantieel iets wil toevoegen.

De wijze waarop raad en college met elkaar aan de bouwopgave werken, maar ook de wijze waarop raad en college met besluitvorming bezig zijn, meer in het bijzonder in deze commissie, heeft zij als bijzonder prettig ervaren. Dat helpt wel mee om uitvoering te kunnen geven aan de opgaven in deze stad. Zij is ook blij met de discussies die hier plaatsvinden. Daardoor kan het college verder werken aan verbetering van alles wat in deze stad speelt. Dat zal altijd in beweging zijn. Ook vandaag hoort zij weer dingen die zij heel belangrijk vindt. Daarbij vraagt zij zich dan wel even af wat dat betekent qua ambtelijke belasting. Het zijn echter wel belangrijke zaken waar het college in de toekomst aan kan gaan werken. Leiden doet het in het totaal overzicht ook echt goed. Daar is zij blij mee, los van het feit dat die woningmarkt onder druk staat. Dat probleem kan ook niet door Leiden alleen worden opgelost. Dat heeft wat de huizenprijzen betreft voor een groot deel te maken met de lage rentestand, de aftrek van hypotheekrente en de positie van de woningcorporaties. Zij hoopt dat daaraan in de komende jaren ook landelijk goed richting kan worden gegeven. Zij gaat in op de verschillende punten. De VVD vraagt om uitvoering van de motie over koop. Het college heeft dat zeker in het vizier. Het stuurt wel bij, maar bij lopende bouwprojecten is dat echt wel moeilijk.

Het heeft de aandacht van het college. Zij denkt dat de systematiek ertoe leidt dat de heer De Crom zegt dat hij dat in de bouwmonitor nog onvoldoende ziet en dat hij het college vraagt om daar strakker op te gaan sturen. Het college heeft de motie sowieso ter harte genomen en zij overlegt ook over welke instrumenten nog meer kunnen worden ingezet om koop te stimuleren. Zij heeft nog niet een totaalbeeld, maar het college stuurt in elk geval waar dat kan bij in de onderhandelingen met marktpartijen over de bouwprojecten. De heer De Crom vraagt naar de aantallen studentenkamers. Landelijk is er inderdaad een foutje gemaakt in de berekening. Er zijn inmiddels landelijk nieuwe cijfers, maar lokaal moet dat nog worden bekeken en doorgerekend. Zij hoopt daar deze maand meer zicht op te krijgen. Zij is van plan daarvoor ook een bestuurlijke

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

11

taskforce in te stellen. Hier in Leiden is er immers een goede samenwerking met de universiteit, met DUWO, de studentenorganisaties en de hogeschool om te kijken hoe studenten in Leiden goed gehuisvest kunnen worden. Overigens overlegt zij ook steeds met de regio over het toevoegen van studenteneenheden. Maar zij moet de Leidse cijfers krijgen en die in de context plaatsen en dan moet worden bekeken wat de universiteit en de hogeschool zelf gaan doen in het kader van de toestroom van studenten. Zij zegt echter toe dat zij deze maand die cijfers zal verstrekken of dat zij aan zal geven wanneer zij actuele cijfers in een context kan geven. Zij hoopt dat zij die nieuwe cijfers snel krijgt omdat die ook relevant zijn voor het volgende jaar en voor de verkiezingen. De commissieleden zullen zelf natuurlijk ook een afweging moeten maken. De gemeente bouwt niet alleen voor studenten, maar ook voor starters, voor het middensegment, voor senioren, voor bijzondere doelgroepen, voor statushouders, etc. Dat is de balans in de stad. Studenten vormen daar een heel belangrijk onderdeel van. Spreekster kan zich voorstellen dat de commissieleden per fractie die weging willen maken en een standpunt willen bepalen. De heer De Crom denkt dat het door het grote aantal bouwprojecten kan gaan knellen in de ambtelijke capaciteit.

Het college ziet ook wel dat Leiden erg in trek is en dat de gemeente behoorlijk doorpakt bij de bouwprojecten. Extra geld is altijd goed, zeker als het gaat om de verstedelijking en de ontwikkeling van Leiden. Dat vindt meer en meer geïntegreerd plaats. Het college kijkt naar de bouw, de infrastructuur en naar de openbare ruimte en het pakt de energietransitie en de buurtdiversiteit aan. Het zijn complexe processen. Zij zegt er wel bij dat extra geld dat er vandaag bijkomt nog niet direct morgen een nieuwe kracht oplevert. Daarom is het college ook begonnen met het intern opleiden van mensen om plannen goed te kunnen toetsen. Extra geld is welkom, maar dan zit er volgende week nog niet een nieuw team. Spreekster wijst de heer De Crom erop dat het college heel hard bezig is met conceptueel bouwen. Er zijn echter heel veel verzoeken, terwijl Leiden een beperkte hoeveelheid grond heeft. Het is echt passen en meten. Bij kleine bouwinitiatieven kijkt het college ook naar de ambtelijke inzet. In het beleidsakkoord is ook bepaald om zoveel mogelijk in te zetten op de grote bouwprojecten om in één keer die slag te kunnen slaan. Dat wil zeker niet zeggen dat het college initiatiefnemers met kleinere bouwprojecten geen kans geeft. Het college moet echter wel het werk een beetje verdelen.

Zij kan zich best voorstellen dat iemand zegt dat hij een paar keer een mailtje heeft gestuurd en dat hij niet direct een antwoord krijgt. Overigens waakt het college ervoor dat iedereen wel tijdig antwoord krijgt. Die gesprekken vinden wel plaats, maar misschien is het een wens van die partijen om die iets eerder te laten plaatsvinden. Spreekster zal zich mengen in de discussie over de energiearmoede. Zij wijst er wel op dat er schriftelijke vragen zijn gesteld over energiearmoede en dat zij verwacht dat het antwoord daarop morgen of donderdag komt. Vandaag zijn die vragen in het college besproken en het college wilde het antwoord nog wat aanscherpen. Er komt dus een vrij uitgebreid antwoord met een connectie met andere beleidsdomeinen en portefeuilles. Volgens haar is dat ook de benadering van vele commissieleden. GL had een paar discussiepunten. Zij zal zich in de discussie daarover mengen, maar zij wil nu wel ingaan op de motie Stationsgebied. Zij heeft die erbij gehaald omdat zij die motie niet herkende. Het is een motie uit februari 2014. Toen zat zij nog niet eens in de raad, de voorzitter wel. In die motie wordt gesproken over de herinrichting van het Stationsgebied. Ook wordt er gesproken over de openbare ruimte, niet zozeer over vergroening. Er wordt ook gesproken over 2 miljoen euro.

Zij kreeg van haar ambtenaren de mededeling dat de raad daarna allerlei besluiten heeft genomen. De raad heeft dus niet een budget specifiek voor vergroening beschikbaar gesteld. Dat is het antwoord. Zij kan altijd toezeggen dat zij dat in de kaderbrief voorbereidt, maar de commissie moet zelf discussiëren over de wijze waarop zij daar nu invulling aan zou willen geven. De heer Friso realiseert zich dat het misschien een beetje flauw is om een motie uit 2014 weer eens af te stoffen en te vragen of er ook geld voor is. Maar GL had die motie eerder in herinnering geroepen, ook toen zijn fractie samen met de VVD met plannen kwam voor de herinrichting. Hij kan zich voorstellen dat er sindsdien allerlei nieuwe besluiten zijn geweest, ook over de verdeling van het budget. Dat is op zich logisch, maar hij neemt toch aan dat er in die investeringsagenda voor het Stationsgebied geld beschikbaar is voor de herinrichting van de openbare ruimte op het Stationsplein. Kan de wethouder inzicht daarin geven om op die manier recht te doen aan die motie? Wethouder Spijker wijst erop dat dit vrij technisch is en over financiën en de grens van het Stationsgebied gaat. Haar idee zou zijn dat de raad de motie nu niet afdoet, maar die aanhoudt. Als de heer Friso wil dat zijn vraag beantwoord wordt, dan stelt zij voor om dat schriftelijk te doen.

Er moet immers echt ambtelijk worden gekeken naar wat beschikbaar is gesteld. De SP had het over het woonruimte-verdeelsysteem. In de Woonvisie en in de uitvoeringsagenda staat dat is afgesproken dat, ook wanneer sociale huurwoningen worden gerealiseerd door particulieren, die via WoningNet worden aangeboden. Het kan best zijn dat er woningen zijn uit oude projecten die nog niet onder dat systeem

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

12

vallen, maar het moet wel via WoningNet. Als er gevallen bekend zijn, dan hoort zij dat graag. Zijn had dit signaal niet eerder gehoord. Om dit extra te borgen zodat dit verankerd is moet dit in de Huisvestingsverordening van Holland Rijnland worden opgenomen. Holland Rijnland is daar nu mee bezig. Op korte termijn wordt dit geregeld. Hetzelfde geldt voor het onderwerp woonwagenbewoners. Holland Rijnland is ook bezig met een nieuw woonwagenruimte-verdeelsysteem. Dat komt een dezer dagen naar de commissie. Daar moet dan het Algemeen Bestuur van Holland Rijnland een besluit over nemen. Inderdaad heeft het college aangegeven dat er extra plaatsen worden gerealiseerd in de regio. Dat is dan de subregio Leidse Regio. Zij heeft overleg daarover en het zou best kunnen zijn dat er in Leiden nog een enkele plaats wordt toegevoegd, maar er is niet veel ruimte voor meer plekken. Zij heeft er hier ook wel eens op gewezen dat landelijk wordt uitgegaan van 1,2 woonwagen per aantal inwoners van Leiden, terwijl deze gemeente nu op 2,2 zit. Leiden heeft dus al bijna het dubbele van wat voor een gemeente van deze grootte wordt aangehouden. De PvdA gaat onder meer in op de standstill. Zij neemt graag deel aan de discussie daarover. Het college heeft inderdaad aangegeven dat tijdens de standstill de handhaving minimaal zal zijn.

Zij heeft destijds overigens ook gezegd dat in extreme gevallen wel degelijk wordt gehandhaafd. De heer Otten heeft het over de situatie dat na de standstill wordt verkamerd. Zij geeft hem wel mee dat het best kan zijn dat blijkt dat voor een dergelijk pand na opheffing van de standstill wel een vergunning zou kunnen worden verkregen, wanneer die wordt aangevraagd, omdat bijvoorbeeld het quotum nog niet is bereikt. Daarmee bevindt iemand zich natuurlijk al gauw in de gevarenzone. Wanneer wordt gehandhaafd, moet het pand immers weer in de oude staat worden teruggebracht, terwijl later blijkt dat dat in het kader van de legaliteitsvraag niet het geval zou zijn. De heer Otten vraagt om verduidelijking. Nu is er een heel duidelijk beleid. Iemand moet een vergunning aanvragen, als hij verkamert en hij mag tot nader order geen vergunning aanvragen. Is het dan sowieso niet illegaal, als nu een pand wordt verkamerd? Wethouder Spijker antwoordt dat dit klopt. Maar in illegale situaties wordt bij handhaving altijd gekeken of er concreet zicht is op legalisatie. Een dergelijke procedure duurt behoorlijk lang. Als de standstill wordt opgeheven en dan blijkt dat het pand toch nog onder het quotum zou kunnen vallen, dan behoort de gemeente eigenlijk te legaliseren.

Het wordt allemaal wat juridisch, het zit ook in de portefeuille van de burgemeester, maar zij geeft voor de discussie mee dat er situaties kunnen ontstaan waarin de gemeente ook schadeplichtig kan worden. De heer Kersten haakt in op het punt van de heer Otten. In geen enkel zal de gemeente toch iemand die illegaal bezig is geweest terwijl er geen handhaving is geweest mogen ‘belonen’ door daarna wel medewerking te verlenen. Hij zou er erg op tegen zijn dat dergelijke mensen alsnog medewerking krijgen. De voorzitter wijst erop dat de wethouder al heeft aangegeven dat dit tot de portefeuille van de heer Lenferink behoort. Er is gevraagd of de aanwezigheid van de burgemeester op prijs werd gesteld. Daarop is niet gereageerd. Dit is overigens een discussiepunt en daarom wil hij hierover nu geen lange discussie. Wethouder Spijker geeft de heer Kersten groot gelijk dat dat het gevoel is. Maar haar antwoord was meer een juridisch antwoord, ingegeven door haar oude vak. Zij denkt dat het beter is dat burgemeester Lenferink daar een nadere toelichting op geeft, als dat nodig is. Spreekster heeft nog één punt dat ook in de discussie terugkomt. Dat is het Werninkterrein. De CU vroeg of zij bereid is om, als dat nodig is ook voor de kwaliteit van het plan, de deadline op te schuiven. Die deadline is inderdaad gesteld door het ministerie.

De gemeente heeft een substantiële subsidie ontvangen. Zij zou die subsidie niet willen verliezen. Daarmee wordt het klaarmaken van het terrein financieel onuitvoerbaar gemaakt. Op dat terrein heeft in tien jaar geen enkele ontwikkeling plaatsgehad. De gemeente moet te allen tijde gaan voor een goed besluit. De heer Van der Woerd kan ervan uitgaan dat de gemeente daarvoor staat en dat de gemeente dit allemaal zorgvuldig zal doen. Uiteraard heeft het college contact met het ministerie over de baatprojecten die vallen onder die subsidieaanvraag. Dat is ook verplicht in het kader van de subsidieverstrekking. Mochten zaken in de knel komen of mochten er andere problemen ontstaan, dan zal het college daarover contact opnemen met het ministerie en met de provincie die ook hierbij betrokken is. Het doel van die subsidie is juist om er gezamenlijk voor te zorgen dat bouwprojecten verder komen. De kwaliteit staat voorop, natuurlijk binnen de financiële mogelijkheden.

Commissie Stedelijke Ontwikkeling d.d. 2 november 2021

13

De heer Kersten zou graag een reactie krijgen op zijn twee voorstellen. De voorzitter wijs erop dat, als het discussiepunten zijn, de wethouder zich in de discussie daarover zal mengen. Hier zijn kanttekeningen, technische zaken en toezeggingen aan de orde. Voor de rest doet de wethouder gezellig mee aan de discussie. Wethouder Spijker doet dat gezellig en met liefde. De voorzitter lijkt het goed de discussiepunten door te lopen. Als dat gebeurd is, is het eten waarschijnlijk klaar. Hij wil nu kort schorsen. De voorzitter schorst de vergadering en heropent deze omstreeks 17.30 uur. De voorzitter vindt het handig om de discussiepunten per fractie te behandelen. De wethouder heeft op een aantal punten gereageerd. Misschien is dat aanleiding om discussiepunten te laten vallen. De heer De Crom heeft een punt ingebracht over een motie die bovenop de stapel moet komen en een punt over cijfers omtrent studentenkamers. Spreker vraagt hem of dit nog een discussiepunt oplevert. De heer De Crom had vier punten. Twee daarvan hoeven geen discussiepunt te worden. Zijn eerste punt is inderdaad dat van de cijfers over het kamertekort. De wethouder hoopt die deze maand naar de commissie te sturen zodat de fracties kunnen bekijken of zij daar iets mee willen doen. Hij wil op die cijfers wachten. Dan hoeft de commissie het nu dus niet te bespreken.