Vastgesteld besluit bij RV 21.0076 Kaderbesluit Hoge Mors

RAADSVOORSTEL

Rv. nr.: 21.0076

B en W-besluit d.d.: 13-7-2021 B en W-besluit nr.: 21.0394

Naam programma: 05 Omgevingskwaliteit Onderwerp: Kaderbesluit Project Hoge Mors Aanleiding De riolering in de wijk Hoge Mors is aan het einde van de levensduur en moet vervangen worden. Door nu de riolering te vervangen ontstaat de mogelijkheid om de stad te wapenen tegen de gevolgen van de klimaatverandering (“klimaatadaptatie”). Dit doen we zowel ondergronds als bovengronds. Het gemengde rioolstelsel wordt, conform het IWKP 2019-2023, vervangen door een gescheiden rioolstelsel, zodat het regenwater gescheiden wordt van het afvalwater en direct wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater. Ook kan de wijk door middel van klimaatadaptieve maatregelen beter voorbereid worden op heftige regenbuien, en langere perioden van droogte en hitte. Bovengronds gaat de inzet voor klimaatadaptatie hand in hand met het, waar mogelijk, inzetten op biodiverse vergroening. Biodiverse vergroening sluit goed aan bij het streven naar een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving en past ook goed bij klimaatadaptatie. Ook op het gebied van de energietransitie nemen we maatregelen door ruimte te reserveren in de ondergrond voor de aanleg van een eventueel warmtenet. De energietransitie is een belangrijke opgave die in de nabije toekomst verwezenlijkt moet worden.

De herinrichting gaan we waar mogelijk realiseren met circulaire materialen en de verkeersveiligheid wordt verbeterd door verkeersmaatregelen in het kader van Duurzaam Veilig en door het parkeren te reguleren door parkeren in parkeervakken. Dit laatste maakt daarnaast ook de invoering en handhaving van betaald parkeren in deze wijk mogelijk, waartoe de raad besloten heeft bij de Parkeervisie (RV. 20.0038) en het raadsvoorstel Uitbreiding Gereguleerd Parkeren (RV. 21.0057). Tot slot is de rioolvervanging daarnaast ook een goede aanleiding om de straten, trottoirs en het groen conform handboek Kwaliteit Openbare Ruimte te vernieuwen. Projectgebied Het projectgebied van de Hoge Mors ligt tussen de Agaatlaan (inclusief Gitstraat), Doctor Lelylaan, Hoge Morsweg en het treinspoor Leiden – Den Haag. De Spinelstraat, Zirkoonstraat, Kornalijnstraat, Jadestraat, Tijgeroogstraat en Rozenkwartsstraat vallen buiten de scope van dit project. In deze straten is in 2005 al een gescheiden riool aangelegd. Zo vallen ook de 5 speellocaties, het onlangs aangelegd Morspark en het terrein van Crescendo buiten de scope van de opdracht. Als bijkomende opdracht worden de volgende 3 opgaven in het project meegenomen: 1.

Herinrichting Diamantplein en omgeving als Hart van de wijk. (blauwe arcering)

2.

Vergroenen en klimaatadaptief inrichten Granaatplein en Onyxstraat. (groene arcering)

Raadsvoorstel Diamantplein en omgeving (RV21.0013). Raadsvoorstel Groene – Kansenkaart (RV19.0042).

Pagina 1 van 14

3.

Fietsroute Agaatlaan, vanaf kruising Smaragdlaan tot aan de Leeghwatertunnel. (paarse arcering). Raadsvoorstel Beleidsprogramma Fiets 2020-2030 Leiden Fietsstad (RV20.0111).

Als bijlage 3 is een projectkaart van het plangebied inclusief de 3 bijkomende opdrachten en de projecten en ontwikkelingen in de buurt opgenomen.

De her in te richten openbare ruimte van de Hoge Mors is in rood weergegeven.

De herinrichting van het Diamantplein en omgeving en het vergroenen en klimaatadaptief maken van het Granaatplein en eventueel de Onyxstraat worden uitgewerkt in Fase 1 van het project. (blauw en groen gearceerde gebieden). Omdat de inrichting van deze 3 pleinen een andere functie en een andere inrichting krijgen dan de woonstraten is gekozen om dit als een aparte fase voor te bereiden en uit te voeren. In fase 2 worden de overige straten van de wijk uitgewerkt waarin de rioolvervanging, het klimaatadaptief maken en herinrichten van de openbare ruimte en de “Fietsroute Agaatlaan” wordt meegenomen (rood en paars gearceerde gebied).

Pagina 2 van 14

Wijkvervangingen tot en met 2025 Het project Hoge Mors is de eerstvolgende integrale wijkvervanging die gepland is. De afgelopen jaren heeft uw raad reeds een kaderbesluit genomen over de wijkvervanging in de Gasthuiswijk en Haagweg - Zuid (RV19.0122), Professorenwijk – Oost (RV20.0025), Houtkwartier – Oost (RV20.0026), Vogelwijk – Raadsherenbuurt (RV20.0028). Naast deze wijken staan de komende jaren de volgende wijken op het programma om integraal te worden uitgevoerd:  Meerburg, als laatste van de 8 wijken van de wijkvervangingen 2019-2025

Kaart overzicht wijkvervangingen 2019-2025

Naast deze wijkvervangingen is het Noorderkwartier Oost ook een project waar de verschillende opgaven integraal samen komen. Uw raad heeft in het voorjaar van 2019 daar reeds een kaderbesluit over genomen en voor fase 1 tevens een uitvoeringsbesluit (RV20.0013). Er is intensief contact geweest en informatie uitgewisseld over de werkwijze en inhoudelijke oplossingen, zodat ook in de voorbereidingsfase al lering getrokken wordt uit Gasthuiswijk – Haagweg Zuid en Noorderkwartier Oost. Wijkvervangingen 2026 - 2030 Na de 8 wijkvervangingen uit de periode 2019-2025 staan in de periode 2026 - 2030 de volgende 4 wijken op de planning voor een integrale aanpak:  Fortuinwijk Zuid  Fortuinwijk Noord  Boshuizen  Merenwijk – De Horsten

Doel Het doel van dit kaderbesluit is meerdelig en heeft als hoofddoel om het project te realiseren en de wijk Hoge Mors duurzaam en toekomstgericht her in te richten.

Pagina 3 van 14

Dit doel bereiken we door: De aanleg van een gescheiden rioolstelsel Door de aanleg van een gescheiden rioolstelsel (hemelwater- en vuilwaterriool) wordt het regenwater direct afgevoerd naar het oppervlaktewater. De waterzuivering wordt hierdoor minder belast, de overstorten van vuilwater op het oppervlaktewater verdwijnt, en de kans op wateroverlast wordt beperkt. Klimaatadaptieve herinrichting van de openbare ruimte We hebben te maken met meer en hevigere regenbuien, langere periodes van droogte in de zomermaanden van hittestress. Om deze weersextremen op te vangen gaan we de straten anders inrichten met meer groen en meer mogelijkheden voor het regenwater om weg te stromen of langer vast te houden in de ondergrond. In 2018 zijn klimaatadaptieve oplossingen onderzocht en uitgewerkt in zogenaamde bouwstenen. Deze bouwstenen worden nu meegenomen bij het nieuwe ontwerp van de Hoge Mors. (zie bijlage 4 rapport Urbanisten) Ondergrondse ruimtereservering voor de aanleg van een stadsverwarmingsnet De wijk wordt voorbereid op het aardgasvrij maken door in de ondergrond ruimte te reserveren voor de toekomstige aanleg van een warmtenet. Dit voorkomt dat in de toekomst onnodig leidingen verlegd moeten worden en maakt de inpasbaarheid van het warmtenet in de ondergrond mogelijk.

Nieuw ruimtegebruik in de ondergrond

Overige doelen Ook worden onderstaande opgaven geïntegreerd in het ontwerp.  Circulariteit; binnen het project worden waar mogelijk (o.b.v. kwaliteit en functionaliteit) bestaande materialen hergebruikt. Ook de nieuw aangebrachte materialen dienen circulair te zijn. Dit houdt in dat de materialen op lange termijn ook hergebruikt kunnen worden. Daarnaast wordt er van de aannemer gevraagd mee te denken over het hergebruik van de materialen.  Vergroten van de biodiversiteit. Dit doen we door het groen in de openbare ruimte te versterken, diversiteit van de bomen en planten te verhogen.  Verbeteren grondwaterbeheersing, door de aanleg van een grondwatervoorziening in alle straten van het projectgebied.  Waar mogelijk toevoegen van extra groen in de straten.  Innovatief ontwerpen met klimaatadaptieve maatregelen en leren van het project.  Verbeteren van de verkeersveiligheid door duurzaam veilige maatregelen en herinrichting van de straten. Pagina 4 van 14



 



Bij straten met hoogbouw zal in de participatie met bewoners onderzocht worden of er behoefte is aan extra ruimte voor het stallen van fietsen van bezoekers. In het ontwerp wordt rekening gehouden met extra fietsparkeerlocaties op het trottoir, zodanig dat looproutes op de trottoirs obstakelvrij blijven; In het ontwerp wordt rekening gehouden met bestaande en geplande laadplekken voor elektrische voertuigen, deelauto’s, gehandicaptenparkeerplaatsen, algemene invalidenparkeerplaatsen en bushaltes. Aanleg parkeervakindeling voor invoering van parkeerregulering. Hiermee wordt de herkenbaarheid tussen de rijbaan en parkeervakken duidelijker en is de kans op foutparkeren op de straat minder en wordt de verkeersveiligheid verbeterd.. Hierdoor wordt de beschikbaarheid van de rijbanen voor auto’s, vrachtauto’s en met name hulpdiensten gegarandeerd waardoor de bereikbaarheid wordt vergroot en de aanrijdtijd voor hulpdiensten wordt verkort. Plaatsen voorzieningen voor invoering van betaald parkeren.

Naast bovenstaande projectopgaven worden in het project, in het kader van “werk met werk maken”, de volgende drie opgaven in het project meegenomen: 1. Herinrichting Diamantplein en omgeving als Hart van de wijk. Het Diamantplein als Hart van de Wijk is heringericht conform de contouren van het schetsontwerp en in overleg en participatie met de bewoners en winkeliers (zie RV 21.0013). 2. Vergroenen en klimaatadaptief inrichten Granaatplein en Onyxstraat. Het Granaatplein en gewenst de Onyxstraat zijn op parkachtige wijze vergroend en klimaatadaptief ingericht conform de eisen van de opdracht en de uitkomsten van het ontwerp na participatie en besluitvorming. 3. Fietsroute Agaatlaan, vanaf kruising Smaragdlaan tot aan de Leeghwatertunnel. De fietsroute over de Agaatlaan is verbeterd conform de ambities voor deze fietsroute zoals beschreven in het Beleidsprogramma Fiets 2020-2030 (zo mogelijk de aanleg van een fietsstraat) en is de uitkomst van het ontwerp na participatie met de bewoners en verkeersdeelnemers en besluitvorming in de raad tot stand gekomen.

Proces besluitvorming: Leids planproces Op 21 juni 2021 heeft wethouder Duurzaamheid, Mobiliteit en Beheer Openbare Ruimte de projectopdracht ondertekend waarin de doelen (zoals bovenstaand vernoemd) en kaders zijn vastgesteld. Conform het Leids Plan Proces dient na de definitiefase een kaderbesluit genomen te worden. Na het nemen van voorliggend kaderbesluit wordt het voorlopig- en definitief ontwerp opgesteld. Vervolgens dient door de raad een uitvoeringsbesluit genomen te worden, alvorens het project wordt aanbesteed en kan worden gerealiseerd. Conform de huidige planning wordt het uitvoeringsbesluit voor “Fase 1 Diamantplein, Granaatplein en Onyxstraat” op 17 februari 2022 aan de raad ter besluitvorming aangeboden en het uitvoeringsbesluit voor “Fase 2 Hoge Mors” wordt op 6 juni 2022 aan de raad ter besluitvorming aangeboden. De raad geeft het college van burgemeesters en wethouders vervolgens opdracht om voor het project Hoge Mors de verdere ontwerp- en voorbereidingsfase te doorlopen en voor fase 1 op het Diamantplein een hart van de wijk te realiseren en het Granaatplein en (eventueel) de Onyxstraat te vergroenen en klimaatadaptief in te richten. En voor fase 2 een apart uitvoeringsbesluit voor te bereiden om een duurzame en toekomstgerichte herinrichting van de wijk te realiseren. Pagina 5 van 14

Kader: De ontwerpuitgangspunten zijn in de uitgangspuntennotitie vastgelegd. Tevens is er een schetsontwerp opgesteld voor het projectgebied. Ze zijn gebaseerd op bestaande algemene en specifieke kaders, opgedane kennis over klimaatadaptieve maatregelen en de toepasbaarheid in deze wijken en input opgehaald tijdens de bewonersbijeenkomsten. In hoofdzaak zijn de volgende kaders van belang: • Visie ruimte voor de stad • Structuurvisie Leiden 2025 • Beleidsakkoord College 2018-2022 "Samen maken we de stad" • Kadernota 2020-2023 • Kaders wijkaanpak • Gebiedsvisie Diamantplein en omgeving (RV 19.0082) • Kaderbesluit Diamantplein en omgeving (RV 21.0013) • Vigerend bestemmingsplan • Duurzaamheidsagenda 2016-2020 • Klimaatstresstest 2019 • Warmtevisie Leiden 2017 • Handelingsperspectief Berenschot, juli 2019  Concept uitvoeringsprogramma Leiden biodivers en klimaatbestendig 2020-2023 • Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte deel 1-4 2017-2025 • Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte • Verordening tot wijziging van de verordening fysieke leefomgeving Leiden 2020, onderdeel bomen (RV21.0023) • Groene kansenkaart 2019 (RV19.0042) • Richtlijn geveltuinen • Mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar • Parkeervisie Leiden Auto- en fietsparkeren 2020-2030 (RV20.0038) • Uitbreiding gereguleerd parkeren (RV21.0057) • Beleidsprogramma Fiets 2020-2030 Leiden Fietsstad (RV20.0111) • Beheerplan Wegen

2017-2021 • Integraal Water Keten Plan (IWKP) 2019-2023 • Beleidsplan openbare verlichting 2013 • Eindrapportage Urbanisten klimaatadaptieve bouwstenen, zie bijlage 4 In bijlage 1 is de nota van uitgangspunten bijgevoegd en als bijlage 2 is het schetsontwerp bijgevoegd. Overwegingen: Proces Na vaststelling van het kaderbesluit wordt gestart met het uitwerken van het voorlopige ontwerp wat na participatie met de wijk wordt uitgewerkt naar het definitieve ontwerp. Ook wordt een raming opgesteld op basis van het definitieve ontwerp. Dit definitieve ontwerp wordt middels een uitvoeringsbesluit ter besluitvorming aan de raad aangeboden. Vervolgens worden de contractstukken opgesteld en de aanbesteding doorlopen. Daarna wordt er (indien de economisch meest voordelige inschrijver met het beste plan binnen het geraamde budget blijft) de opdracht verstrekt aan de aannemer die het werk gaat realiseren. In onderstaand schema is het proces met bijbehorende mijlpalen inzichtelijk gemaakt voor “Fase 1 Diamantplein, Granaatplein en Onyxstraat” en voor “Fase 2 Hoge Mors”.

Pagina 6 van 14

Procesplanning Fase 1 Diamantplein, Granaatplein en Onyxstraat

Procesplanning Fase 2 Hoge Mors.

De behandeling van het uitvoeringsbesluit van fase 1 vindt eerder plaats dan de behandeling van het uitvoeringsbesluit van fase 2. Ondanks deze aparte datums wordt het project als één geheel aanbesteed en uitgevoerd nadat het uitvoeringsbesluit fase 2 is vastgesteld omdat het rioolstelsel in beide deelgebieden met elkaar zijn verbonden en vervangen moet worden. Bij de uitvoering zullen de werkzaamheden op het Diamantplein, Granaatplein en Onyxstraat als eerste worden gerealiseerd. Ook de omgeving rondom de Agaatflat zal vanwege de mindere staat van onderhoud en lage beeldkwaliteit aan het begin van het project worden uitgevoerd. Integraal ontwerp Het maken van een integraal ontwerp is een grote uitdaging die om een nieuwe werkwijze vraagt. Enerzijds is vanuit technisch perspectief gekeken wat nodig is om te komen tot een integraal ontwerp. Hierbij is een inventarisatie gedaan naar de aanwezige bomen, kabels en leidingen, eigendomsgrenzen, bodemonderzoek en overige ondergrondse objecten, zodat inzichtelijk is waar ruimte is voor de toekomstige aanleg van een warmtenet en de aanleg van een gescheiden rioolstelsel.

Door deze informatie anderzijds te combineren met de ontwerpopgave van de bovengrondse maatregelen aan de verharding en het klimaatadaptief inrichten (aanleg wadi’s, infiltratie regenwater in ondergrond, extra vergroenen) wordt duidelijk waar welke ruimte bovengronds beschikbaar is. Deze puzzel is reeds gelegd, waarna vervolgens het stedenbouwkundig schetsontwerp is opgesteld en in digitale bewonersavonden aan de bewoners Pagina 7 van 14

is voorgelegd zodat we samen kunnen kijken waar wensen en ideeën van bewoners zijn in te passen. Dit borgt dat de ontwerpen enerzijds technisch uitvoerbaar zijn en anderzijds met de bewoners zijn besproken. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat gezien de vele ondergrondseen bovengrondse opgave de mogelijkheden voor participatie beperkt voor de aanvullende wensen van bewoners. Uitgangspunten Bij het opstellen van het ontwerp en de uitgangspunten zijn er een aantal dilemma’s geweest die op een juiste manier in het ontwerp moesten landen. Bij het schetsontwerp en voorlopig ontwerp worden de bewoners betrokken om mee te denken over de oplossingsrichtingen wat wordt uitgewerkt in een definitief ontwerp. Onderstaande een aantal belangrijke dilemma’s die verder worden uitgewerkt richting het definitief ontwerp: Klimaatadaptieve inrichting van de wijk Met de klimaatadaptieve inrichting van de wijk, wordt de wijk nieuw en vooral anders ingericht: er komt meer ruimte voor biodiverse vergroening en klimaatadaptieve maatregelen. Hierdoor wordt de beleving in de wijk anders, omdat er grotere groenstroken, waar mogelijk waterberging en meer inheemse grassen, kruiden en bloemen en extra bomen komen. Bij de uitwerking van het schetsontwerp richting het voorlopig ontwerp worden per straat de benodigde maatregelen bepaald.

Bij het uitvoeringsbesluit worden de klimaatadaptieve en biodiverse maatregelen inzichtelijk gemaakt en de kosten apart berekend. Parkeren In het ontwerp van de Hoge Mors worden de parkeerplaatsen overeenkomstig het geldende stedelijke parkeerbeleid geformaliseerd. Voor de nu op de straat parkerende auto’s worden parkeervakindelingen gerealiseerd, hiermee wordt de herkenbaarheid tussen de rijbaan en parkeervakken duidelijker en is de kans op foutparkeren op de straat minder en wordt de verkeersveiligheid verbeterd. Hierdoor wordt de beschikbaarheid van de rijbanen voor auto’s, vrachtauto’s en met name hulpdiensten gegarandeerd waardoor de bereikbaarheid wordt vergroot en de aanrijdtijd voor hulpdiensten wordt verkort. Daarnaast heeft de gemeenteraad eerder dit jaar ingestemd met de uitbreiding van betaald parkeren voor onder andere de Hoge Mors wat samen met het parkeren in parkeervakken zorgt voor een betere verkeersveiligheid in de wijk. In de omgeving van het Diamantplein is de parkeerdruk gedurende de week anders verdeeld dan in de rest van de Hoge Mors. Zo ligt de parkeerdruk op delen van de Robijnstraat en Diamantlaan overdag en op de zaterdag hoger dan in de nacht. Dit komt door het gemengde gebruik door bewoners, bezoekers van het winkelcentrum Diamantplein, het gezondheidscentrum en de woningen en vreemdparkeerders vanuit bijvoorbeeld het Leiden Bio Sciencepark.

De verwachting is dat door invoering van betaald parkeren het aantal vreemdparkeerders in het gebied zal afnemen en daarmee ook de parkeerdruk zal afnemen. In deze fase is nog onduidelijk hoeveel parkeerplaatsen er in de openbare ruimte terug moeten komen rondom de woningbouwontwikkelingen Robijnhof en Turkoois en is nog niet bekend welk effect de uitbreiding van het winkelcentrum Diamantplein en de spooronderdoorgang Werninkterrein op het aantal parkeerplaatsen tot gevolg heeft. Er wordt regelmatig tussen de verschillende projecten afgestemd, zodat in vervolgbesluitvorming, zoals de uitvoeringsbesluiten Hoge Mors, de

Pagina 8 van 14

behoeftes goed op elkaar zijn afgestemd en een toereikend aantal parkeerplaatsen zal worden verzorgd, binnen de kaders zoals door de raad gesteld in de Parkeervisie. Op basis van de huidige parkeerdruk en de andere parkeeropgaven zal het beperkt mogelijk zijn om een aantal parkeerplaatsen te vergroenen en zo de klimaatadaptieve en biodiverse kwaliteiten van de wijk verder te versterken. Voor de inrichting van parkeervakken is al wel bekend dat we deze in ieder geval kunnen uitvoeren in grasbetontegels zodat dit ten goede komt aan de infiltratie van het hemelwater aan de ondergrond, bevordert de wortelgroei van de bomen en het gras in de holle ruimte tussen het beton draagt bij aan vermindering van hittestress. Nieuwe inrichting buitenruimte met ondergrondse en bovengrondse raakvlakken Het nieuwe ontwerp vraagt om een goede ondergrondse ordening van kabels en leidingen voor de ruimtereservering voor de toekomstige aanleg van een warmtenet en een gescheiden rioolstelsel. Ook voor de nieuwe bovengrondse inrichting kan de locatie van een aantal bestaande bomen niet goed passen in het ontwerp. Dit kan tot gevolg hebben dat bestaande bomen gekapt of verplant moeten worden, hierbij is het uitgangspunt dat we inzetten op verbetering van de kwaliteit en verbetering van de biodiversiteit.

Bomeninventarisatie Uit een eerste bomeninventarisatie blijkt dat de meeste bomen een goede kwaliteit hebben. Ook is er een redelijk grote soortenrijkdom in de Hoge Mors. In een aantal straten staan bomen van verminderde kwaliteit. Met gepaste maatregelen kunnen de betreffende bomen conform het onderzoek behouden blijven. Als het ontwerp voor de riolering en de grondwatervoorziening gereed is wordt de boom effectanalyse (BEA) uitgevoerd en kan er een definitieve uitspraak gedaan worden over het behoud/verplanten of vervangen van enkele bomen. Het uitgangspunt bij het ontwerp is dat er in de nieuwe situatie minimaal evenveel bomen komen te staan als in de huidige situatie. Om wortelopdruk in verhardingen te voorkomen worden er plantgatverbeteringen uitgevoerd en worden de broomkransen vergroot, waardoor bestaande bomen beter kunnen groeien en wortelpartijen dieper in de grond groeien. Ook wordt bij nieuwe aanplant rekening gehouden met het vergroten van de biodiversiteit in het gebied. Hergebruik gebakken bestratingsmaterialen Vanuit het kader van circulariteit worden de gebakken bestratingsmaterialen in de rijbaan hergebruikt in het project of in andere projecten van de gemeente. Hierdoor bestaat de kans dat in sommige straten materialen uit het handboek openbare ruimte niet worden toegepast. Maar worden de wegen op een andere manier ingericht.

Uiteraard wordt gezocht naar eenheid zodat de straten een rustige, klimaatadaptieve en fijne leefomgeving worden. Verbeteren fietsroute Agaatlaan Vanuit het fietsbeleid is het gewenst om de hoofdfietsroute over de Agaatlaan veilig, comfortabel, herkenbaar en aantrekkelijk in te richten. In het fietsbeleid is de ambitie van een fietsstraat beschreven, met daarbij de kanttekening dat bij de uitwerking van het project samen met belanghebbenden (aanwonenden, gebruikers) moet worden bezien of er omstandigheden zijn waardoor gekozen moet worden voor een andere oplossing die de fietsroute (gelijkwaardig) verbetert. In de participatie met de bewoners voor het schetsontwerp en het voorlopig ontwerp zal dit worden meegenomen.

Pagina 9 van 14

Financiën:  Raming Voor de herinrichting van de Hoge Mors en de aanleg van een gescheiden rioolstelsel (HWA en DWA) en het uitvoeren van drie extra opgaven is een SSK-raming opgesteld op basis van het schetsontwerp voor € 16.039.221,- (prijspeil 2020). In onderstaand overzicht is de raming van de kosten van de beheeropgave opgenomen. Projectraming - beheeropgave en aanvullende projecten Vervangen riolering en aanleg HWA en DWA Vervangen materialen openbare ruimte Inrichting Diamantplein e.o. Vergroenen Granaatplein en Onyxstraat Fietsroute Agaathlaan

€ 7.902.500 € 7.121.301 € 460.000 € 255.420 € 300.000

Totale projectkosten

€ 16.039.221

 Dekking In onderstaand overzicht is voor de verschillende deelopgaven de dekking opgenomen zoals is verwerkt in de meerjarenbegroting. Totaal projectbudget

1 IWKP 2019-2023 Vervangen riolering Hoge Mors 2 FPDS Vervangen materiaal openbare ruimte 3 FPDS Klimaatadaptieve maatregelen en vergroenen 4 FPDS Ruimtereservering in de ondergrond 5 Herinrichting Diamantplein e.o. (RV21.0013) 6 Groene kansenkaart - Granaatplein (RV19.0042) Beleidsprogramma Fiets 2020-2030 - Fietsroute Agaatlaan 7 (RV20.011) Totaal budget

€ 7.902.500 € 4.843.350 € 2.008.371 € 269.580 € 460.000 € 255.420 € 300.000 € 16.039.221

 Beheerkosten De berekende structurele beheerkosten als gevolg van het biodivers vergroenen en klimaatadaptieve maatregelen bedragen naar verwachting indicatief € 75.000,- per jaar. In de begroting is reeds rekening gehouden met een structurele stijging tot € 200.000,- van de beheerkosten als gevolg van vergroenen en klimaatadaptieve maatregelen voor alle wijkvervangingsprojecten, dit is besloten in de kaderbrief 2020-2024. De berekende beheerkosten van de wijkvervanging Hoge Mors en de berekende beheerkosten van de andere wijkvervangingen kunnen komende jaren gedekt worden uit het vorig jaar bij de Kaderbrief beschikbare gestelde budget. De beheerkosten als gevolg van het aanleggen van een gescheiden rioolstelsel is reeds verwerkt in de begroting. Bij het vaststellen van het Integraal Water Keten Plan (IWKP 2019-2023) is hier rekening mee gehouden. Bij het definitief ontwerp worden de beheerkosten, als gevolg van het klimaatadaptief inrichten en het biodivers vergroenen inzichtelijk gemaakt. Een aantal bouwstenen levert hogere beheerkosten op of er treedt een verschuiving van de kosten op (meer groen en minder verharding). In aanloop richting het uitvoeringsbesluit zal duidelijk worden of de reeds Pagina 10 van 14

beschikbare middelen toereikend zijn, indien nodig zal worden gezocht naar aanvullende dekking. 

Voorbereidingskrediet tot uitvoeringsbesluit

Het wijkvervangingsproject Hoge Mors betreft in basis een beheeropgave van vervanging riolering en vervanging van materialen in de openbare ruimte. De benodigde financiële middelen voor deze werkzaamheden welke beschreven staan in de beheerplannen zijn geborgd in de meerjarenbegroting. De benodigde kredieten worden jaarlijks automatisch gevoteerd bij het vaststellen van de begroting. Het huidige beheerplan Wegen loopt tot en met 2021 en heeft een ander ritme dan het IWKP welke doorloopt tot en met 2023. Om toch tijdig te kunnen starten met de voorbereidende werkzaamheden en niet te wachten tot vaststelling van het nieuwe beheerplan wegen 2022-2026 zijn er in 2019 middelen opgenomen in het FPDS voor de wijkvervangingsprojecten waaronder de Hoge Mors. Tot aan uitvoeringsbesluit is een voorbereidingskrediet niet benodigd omdat er voldoende middelen beschikbaar zijn vanuit de reeds beschikbaar gestelde kredieten voor Riolering.  BTW gevolgen: Het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte vindt plaats in de openbare ruimte. De BTW op facturatie van de herinrichting straten en rioleringswerkzaamheden kan voor 100% worden gecompenseerd via het BTW compensatiefonds.

Inspraak/participatie: Het project behelst meer dan alleen de vervanging van de riolering en het herstraten van de wegen en de trottoirs, hier wordt ook de openbare ruimte klimaatadaptief volledig heringericht. Dit geeft de mogelijkheid voor de bewoners om mee te denken over de nieuwe inrichting van hun directe leefomgeving. Voor het schetsontwerp en het voorlopig ontwerp wordt een bewonersbrief verstuurd waarin we de bewoners uitnodigen om via Doemee hun reactie te geven op het ontwerp. Binnen de kaders van de opgaven voor de rioolvervanging en herinrichting wordt het ontwerp uitgewerkt en aan de bewoners voorgelegd. Wij raadplegen de bewoners over het ontwerp. (participatieniveau 2). Reeds uitgevoerde communicatie en participatie In december 2020 is het project ‘rioolvervanging en herinrichting openbare ruimte Hoge Mors” door middel van een bewonersbrief aangekondigd en zijn de bewoners uitgenodigd om hun ideeën en verbeterpunten voor de Hoge Mors aan te geven. Op basis van de opgehaalde informatie en de kaders die we voor de inrichting hebben meegekregen zijn voor iedere straat meerdere varianten als schetsontwerp uitgewerkt.

In mei 2021 zijn de bewoners door middel van een bewonersbrief uitgenodigd voor vier digitale bewonersbijeenkomsten waar het schetsontwerp (SO) opgesplitst in vier delen voor de wijk is gepresenteerd en waar bewoners hun wensen en ideeën kenbaar hebben gemaakt en vragen hebben gesteld. Als bijlage 2 is het schetsontwerp bijgevoegd en zijn verschillende profielen uitgewerkt. Door een fout in de bezorging voor een aantal woningen aan de Saffierstraat is een extra bewonersavond georganiseerd en hebben we Doemee langer open laten staan voor reactie tot en met 4 juli 2021. De opgehaalde informatie wordt meegenomen bij de verdere uitwerking van de plannen. De aanwezige bewoners waren enthousiast over de plannen voor de herinrichting van de wijk en het klimaatadaptief inrichten en vergroenen. Bewoners maken zich wel zorgen over het extra verkeer als gevolg van de verwachtte aansluiting met het Wernickterrein en de extra parkeerdruk Pagina 11 van 14

als gevolg van de projectontwikkelingen Robijnhof en Turkoois en de renovatie van winkelcentrum Diamantplein. Bij de uitwerking van het voorlopig ontwerp zal hier bij de inrichting van de omliggende straten rekening mee worden gehouden door bewoners in de participatie hierbij te betrekken. Van de bewoners van de Agaatlaan en aansluiting met de Opaalstraat hebben we het verzoek gekregen om dit deel van de wijk zo snel mogelijk uit te voeren omdat hier de kwaliteit van de openbare ruimte een stuk slechter is als in de rest van de wijk. In het contract met de aannemer zullen we hier rekening mee houden, samen met de herinrichting van het Diamantplein en Granaatplein zal dit als eerste worden uitgevoerd. Voor afstemming over de werkzaamheden van woningbouwontwikkeling Turkoois, de Robijnhof, Opaalstraat 1-5 en het Werninkterrein is afstemming met de projectleiders van deze projecten om de werkzaamheden en het ontwerp goed op elkaar aan te laten sluiten.

Toekomstige communicatie en participatie De bewoners gaan we regelmatig informeren over de voortgang van het project via Doemee en via de speciaal voor dit project ingerichte projectpagina op de website van de gemeente Leiden. Voor de digitale bewonersbijeenkomst voor het voorlopig ontwerp (VO) ontvangen alle bewoners van de Hoge Mors een uitnodiging om zich via Doemee aan te melden en om binnen de kaders van de gemeente mee te denken over de inrichting van hun wijk (participatieniveau 2). Na de participatie van zowel het schetsontwerp als het voorlopig ontwerp worden de opgehaalde vragen uit de bewonersbijeenkomsten en van Doemee verzameld en in thema’s ingedeeld en zal per thema de beantwoording worden uitgewerkt en via een notitie op Doemee worden geplaats. Woningcorporaties In het plangebied bezitten 3 woningcorporaties (DUWO, Portaal en De Sleutels) vastgoed. De werkzaamheden en het ontwerp rondom hun vastgoed wordt afgestemd met deze corporaties. Risico’s: Vanuit het project worden periodiek de risico’s en kansen geïnventariseerd met alle disciplines en wordt actief gestuurd op maatregelen. Deze inventarisatie van risico’s en kansen wordt periodiek geactualiseerd, maatregelen worden indien nodig aangepast. Op dit moment zijn er geen uitzonderlijke risico’s. Een aantal van de benoemde risico’s betreft:

Risico Budget overschrijding.

Vertraging en hinder door projecten derden.

Vertraging en hinder door vergunningstraject (bomenkap, Rijnland en wijzigingen bestemmingsplan) Niet uitvoeren conform het bestemmingsplan). Nieuwe wetgeving en uitspraken ten aanzien van bodemonderzoek (pfos, pfas e.d.), stikstof etc. Als gevolg van teveel kabels & leidingen in de

Beheersmaatregel  Monitoring van het project gedurende het ontwerpproces.  Bij uitvoeringsbesluit gedetailleerde raming op basis van DO Inzichtelijk maken stakeholders in het projectgebied en samen met de stakeholders een integraal faseringsplan opstellen. Gezamenlijk communicatieproces vorm geven. In detail uitwerken ontwerp en z.s.m. inzicht krijgen in de wijzigingen waardoor de procedures in zo vroeg mogelijk stadium opgestart kunnen worden. Inventarisatie nieuwe wetgeving. Anticiperen op gewijzigde wetgeving. Bodemonderzoek is reeds in gang gezet. Vroegtijdig overleg en afspraken maken met Pagina 12 van 14

ondergrond kunnen de plannen niet gerealiseerd worden, of tegen veel hogere kosten.

netbeheerders op basis van proefsleuven onderzoek in relatie tot ondergronds- en bovengronds ontwerp.

In het sturingsdriehoekoverleg (bestuurlijk opdrachtgever – ambtelijk opdrachtgever - ambtelijk opdrachtnemer) wordt de voortgang en de risico’s besproken en waar nodig bijgestuurd. Evaluatie: Na ieder project wordt een evaluatie gedaan van de gebruikte technieken en oplossingen. In de volgende projecten wordt er lering getrokken uit voorgaande fases. Na afronding van het project is het de bedoeling om de toegepaste maatregelen die goed werken op te nemen in het Handboek inrichting openbare ruimte. Bijgevoegde informatie: Bijlage 1: Nota van Uitgangspunten Project Hoge Mors Bijlage 2: Schetsontwerp Project Hoge Mors Bijlage 3: Projectenkaart plangebied Bijlage 4: Rapport Urbanisten

Pagina 13 van 14

RAADSBESLUIT: De raad van de gemeente Leiden: Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders (Raadsvoorstel 21.0076 van 13 juli 2021), mede gezien het advies van de commissie Leefbaarheid en Bereikbaarheid, BESLUIT om het college van burgemeesters en wethouders opdracht te geven om voor het project Hoge Mors de verdere ontwerp- en voorbereidingsfase te doorlopen om een duurzame en toekomstgerichte 1. herinrichting van de wijk te realiseren door in het ontwerp te integreren: a. aanleg van een gescheiden rioleringsstelsel (regenwater en afvalwater door een aparte buis); b. klimaatadaptieve inrichting van perceelgrens tot perceelgrens; c. ondergrondse ruimtereservering voor een stadsverwarmingsnet; d. vergroten biodiversiteit; e. verbeteren grondwaterbeheersing; f. waar mogelijk toevoegen van extra groen in de straten; g. de drie extra opgaven: I. herinrichting Diamantplein en omgeving als Hart van de wijk. II. vergroenen en klimaatadaptief inrichten Granaatplein en bij voldoende budget ook de Onyxstraat. III. fietsroute Agaatlaan, vanaf kruising Smaragdlaan tot aan de Leeghwatertunnel.

Gedaan in de openbare raadsvergadering van 7 oktober 2021, de Griffier,

de Voorzitter,

dhr. G.F.C. Van Leiden

drs. H.J.J. Lenferink

Pagina 14 van 14