RV 21.0103 Uitvoeringsbesluit klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost - fase 2

RAADSVOORSTEL Rv. nr.: 21.0103

B en W-besluit d.d.: 12-10-2021 B en W-besluit nr.: 21.0487

*Z21381D10A7*

Naam programma: 05 Omgevingskwaliteit Onderwerp: Uitvoeringsbesluit klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost - fase 2

1. Aanleiding Er zijn vier aanleidingen voor de herinrichting van het Noorderkwartier Oost: 1. Klimaatadaptatie Om de gevolgen van de klimaatveranderingen (beter) aan te kunnen wordt de wijk zo klimaatadaptief mogelijk ingericht. Het project is één van de SPONGE2020 pilotprojecten. 2. Herinrichting straten De straten zijn voor een groot deel versleten en aan vervanging toe. Daarnaast zijn er diverse locaties in de wijk waar bij een heftige regenbui water in de huizen loopt. Herprofilering is daar een maatregel tegen. 3. Rioleringswerkzaamheden Deze zijn nodig om (toekomstige) wateroverlast zo goed mogelijk te voorkomen. 4. Ruimtereservering energietransitie Er wordt ondergronds ruimte gereserveerd voor de energietransitie. Op 20 juni 2019 stelde de Raad het Kaderbesluit klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost (RV 19 0056) vast. Daarin werden de kaders vastgesteld voor het klimaat adaptief maken van de wijk en werd het startsein gegeven van het ontwerpproces. In het Kaderbesluit werd aangekondigd dat eerst het ontwerp voor fase 1, bestaande uit de Anna Paulownastraat en Julianastraat, zou worden uitgewerkt en uitgevoerd omdat hier de wateroverlast in de wijk het grootst was. Fase 2, bestaande uit de rest van het plangebied, zou daarna volgen. Het Uitvoeringsbesluit (RV 20 0013 ) fase 1 is in maart 2020 vastgesteld.

De herinrichting van fase 1 is in september 2020 gestart en in juni 2021 afgerond. Inmiddels heeft ook de uitwerking van, en participatie over het ontwerp voor fase 2 plaatsgevonden. Ervaringen opgedaan in fase 1 zijn meegenomen in het ontwerp voor fase 2. Het voorliggend Uitvoeringsbesluit en definitief ontwerp voor fase 2 zijn klaar om door de Raad te worden vastgesteld. Met de vaststelling van voorliggend Uitvoeringsbesluit voor fase 2 besluit de Raad de rioleringsmaatregelen en het definitief ontwerp voor de buitenruimte van fase 2 vast te stellen en uit te voeren. Er komen een robuust rioolsysteem en klimaatadaptieve, groenere straten voor terug.

Pagina 1 van 23

De wijze waarop de openbare ruimte van Noorderkwartier Oost klimaatadaptief wordt gemaakt, sluit aan op de beweging van wijkvernieuwingsprojecten die binnen de gemeente Leiden in gang is gezet. Denk daarbij aan de wijkvervangingsprojecten Gasthuiswijk en Houtkwartier Oost.

Het plangebied verdeeld in fase 1 en fase 2. 1.1. Doel Het doel van het project klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost is een verbeterde woonomgeving die beter aansluit bij de overige opgeknapte delen van de wijk Leiden Noord, die bestand is tegen de klimaatverandering in de toekomst en die anticipeert op de energietransitie. 1.2. Resultaat project Het uiteindelijke resultaat is een zowel ondergrondse als bovengrondse klimaatbestendige inrichting van alle straten van gevel tot gevel. Hiermee maken we de wijk leefbaar voor nu en in de toekomst door klimaatadaptief in te richten, te vergroenen en de biodiversiteit te vergroten.

2. Kader -

Kaderbesluit klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost (RV 19 0056) Uitvoeringsbesluit Klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost fase 1 (RV 20 0013) Algemene inhoudelijke kaders: o Wijkontwikkelingsplan Leiden Noord o Handboek kwaliteit openbare ruimte o Kadernota kwaliteit openbare ruimte o Visie Ruimte voor de stad o Subsidieregeling EU Klimaatadaptatie project SPONGE2020 o Uitvoeringsbesluit aanpak wateroverlast Oude Kooi Pagina 2 van 23

o o o o o o o o o o o o o o o o o o

Boomverordening Prestatieafspraken corporaties 2020-2025 Bestemmingsplan Leiden Noord Projectopdracht Op weg naar klimaatbestendig Leiden Beleidsplan openbare verlichting Plan verbetering openbare ruimte Leiden Noord in het kader van lSV3 Actualisatie Welstandsnota Leiden Beleidskader Spelen en Bewegen Leiden 2018-2022 Richtlijn aanleg en beheer geveltuinen Leidse Warmtevisie, vastgesteld in november 2017 Beleidsakkoord 2018-2022 Samen maken we de stad, werkend aan groen, sociaal en ondernemend Leiden Het IWKP 2019-2023 (lntegraal Water Keten Plan), vastgesteld in januari 2019 Klimaatstresstest 2019 Publieksparticipatie en Overheidsparticipatie in Leiden’ 2019 Parkeervisie Leiden Auto- en Fietsparkeren 2020-2030 (RV 20 0038) Mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar 2020 – 2030 Beleidsprogramma Voetganger 2020 – 2030 (RV. 21.0028) Leiden Biodivers en kl9imaatbestendig, Samen maken we Leiden groener! Uitvoeringsprogramma 2020-2023 (RV.200027)

3. Overwegingen 3.1. Proces Begin 2018 is de projectopdracht ‘Klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost’ vastgesteld. In 2018 vonden diverse informatiebijeenkomsten en werksessies met bewoners en belanghebbenden plaats, werd de Nota van Uitgangspunten opgesteld en werden de eerste schetsontwerpen voor fase 1 (de Julianastraat en de Anna Paulownastraat) gemaakt en besproken met de bewoners. Op 20 juli 2019 is het Kaderbesluit (RV 19 0056) door de Raad vastgesteld. Aansluitend op het vaststellen van het Kaderbesluit in 2019 is in samenspraak met de buurt het definitief ontwerp voor fase 1 voltooid. Om het risico op wateroverlast in fase 1 alvast te verkleinen is er eind 2019 door de gemeente alvast een extra rioolmaatregel uitgevoerd bij de laagstgelegen woningen in deze twee straten. In het tweede kwartaal van 2020 is het Uitvoeringsbesluit fase 1 (RV 20 0013) vastgesteld door de Raad. Van september 2020 tot en met juni 2021 heeft de Uitvoering resterende rioleringswerkzaamheden en herinrichting van de openbare ruimte fase 1 plaatsgevonden.

Pagina 3 van 23

De Julianastraat (fase 1) voor en na de herinrichting Van januari 2020 tot en met augustus 2021 heeft de participatie plaatsgevonden over fase 2, waaronder een enquête over fase 2 (juli - september 2020). In deze periode is het ontwerp fase 2 verder uitgewerkt. De participatie en het ontwerp fase 2 is in september 2021 afgerond. Vanaf oktober 2021 tot en met december 2021 is de besluitvorming van het Uitvoeringsbesluit fase 2 (rest plangebied). Het is de verwachting dat de realisatie van fase 2 halverwege 2022 start en ruim een jaar zal duren. Samenwerking met Woningbouwcorporaties Corporaties Portaal en De Sleutels hebben woningen in de wijk en worden derhalve voor alle participatiebijeenkomsten van het project uitgenodigd. Tijdens deze participatiebijeenkomsten wordt niet alleen over de klimaatadaptieve herinrichting van de straten gesproken maar wordt ook aandacht besteed aan maatregelen die mensen zelf kunnen nemen, bijvoorbeeld door hun dak of tuin te vergroenen. Dat geldt niet alleen voor koopwoningen, maar ook voor corporatiebezit. Beide corporaties zijn op de fysieke participatiebijeenkomsten aanwezig geweest en hebben actief deelgenomen. Vanaf 2020 was de participatie vanwege Corona digitaal.

Voor de digitale participatie over het ontwerp van fase 2 hebben beide corporaties dezelfde brief ontvangen als de bewoners en is er contact tussen de projectgroep en corporaties over een praktische zaken, zoals de Uitvoeringsplanning van de herinrichting en woningrenovatie en hoe hoogteverschillen tussen openbare ruimte en woningen op te vangen. Pagina 4 van 23

3.2. Ontwerp fase 2 Noorderkwartier Oost Locatie Het gehele plangebied wordt omkaderd door de volgende straten: Anna van Saksenstraat/ Bernhardkade, Spoorlaan, Herensingel/Maresingel en de Marnixstraat. Het project wordt in twee fases ontworpen en uitgevoerd. Fase 1 is al uitgevoerd en bestaat uit de Anna Paulownastraat en Julianastraat. Fase 2 bestaat uit de rest van het plangebied. Zie het kaartje op bladzijde 2 van dit Uitvoeringsbesluit. Huidige situatie fase 2 Ondergronds: het huidige gemengde rioolstelsel kan de waterafvoer bij hevige regenval niet altijd aan waardoor er rioolwater in de woningen omhoog komt en/of water vanaf de straat de woningen inloopt. De grondwaterstand is van zichzelf hoog, echter, bij langdurige droogte daalt die zo sterk dat de kans op extra bodemdaling door uitdroging van de bodem reëel is hetgeen nadelig is voor de stabiliteit van panden (gevolgen voor houten funderingspalen) en de infrastructuur. Bovengronds: Net zoals in fase 1 zijn er in fase 2 van deze laaggelegen dichtbebouwde woonwijk plekken waar er een reëel risico is op wateroverlast. De hoogteverschillen tussen woningen aan weerszijden van de straat is op sommige plekken groot. In een deel van de straten is er nagenoeg geen ruimte om regenwater tijdelijk op straat te bufferen omdat het straatprofiel gelijkvloers is (woonerfinrichting).

De huidige situatie voldoet in maatvoering en afschot niet aan de Leidse handboekeisen. Het bestaande groen bestaat nu vrijwel alleen uit bomen. Op diverse plaatsen zijn boomsoorten geplaatst die niet geschikt zijn om in verharding te groeien, hun conditie laat dan ook te wensen over. Opgave Om (toekomstige) wateroverlast tegen te gaan worden zowel ondergronds als bovengronds maatregelen getroffen. Ondergronds gaan we de riolering vernieuwen en uitbreiden, er komt een gescheiden stelsel. Tevens wordt er drainage aangelegd waarmee de grondwaterstand kan worden gereguleerd. Bovengronds wordt met een nieuw straatprofiel meer water gebufferd. Het nieuwe straatprofiel zorgt er tevens voor dat hoogteverschillen beter opgevangen worden en de toegankelijkheid en veiligheid van de openbare ruimte worden verbeterd. Om extra regenwater af te vangen, is voor de aanleg van groenvakken, bomen en geveltuinen gekozen. Groen is tevens een goede maatregel om hittestress tegen te gaan en de biodiversiteit te vergroten. Ontwerpuitgangspunten en resultaten In het Kaderbesluit (RV 19 0056, 20 juni 2019) en in de Nota van Uitgangspunten (bijlage 1) zijn de ontwerpuitgangspunten vastgelegd.

Ze zijn gebaseerd op bestaande algemene en specifieke kaders, de klimaatstrategie van de gemeente Leiden, opgedane kennis over klimaatadaptieve maatregelen en de toepasbaarheid in deze wijk en input opgehaald tijdens de participatie. Hieronder gaan we in op de meest belangrijke ontwerpuitgangspunten. Zie ook bijlage 7, Toelichting op het definitief ontwerp. Kaarten Rijnland Klimaatatlas over de wijk Noorderkwartier Oost In de Nota van Uitgangspunten zijn kaarten uit de Rijnland Klimaatatlas opgenomen. Deze kaarten bevatten informatie over wateroverlast op straat, risico’s op water in panden en

Pagina 5 van 23

hittestress in Noorderkwartier Oost. In het ontwerp van fase 2 worden de volgende uitgangspunten gehanteerd om de risico’s op overlast zoveel mogelijk te beperken: o kans op waterschade in huizen minimaliseren o waterberging op straat door zo veel mogelijk toepassen trottoirbanden o water op straat accepteren mits het geen schade veroorzaakt of calamiteitenverkeer belemmert o vergroenen om hittestress te beperken o droogte- en water minnende soorten groen toepassen o strategische locaties van bomen voor schaduw kiezen o ruimte bieden voor geveltuinen en het vergroenen van gevels Toepassen drainage en infiltratiesysteem Het afgelopen jaar is uit de klimaatstresstest en het verdiepende onderzoek naar droogte, bodem en funderingen in Leiden duidelijk geworden dat het noodzakelijk is om op bepaalde locaties in de stad een grondwater-regulerend drainagesysteem aan te leggen. Hieruit blijkt dat ook in het Noorderkwartier Oost ten gevolge van droogte langdurige grondwaterdaling kan optreden met mogelijke gevolgen voor de stabiliteit van panden en de infrastructuur. Wanneer de grondwaterstand hoog is, kunnen we met dit systeem water afvoeren en overlast beperken of voorkomen. Wanneer door droogte de grondwaterstand laag is, kunnen we water toevoegen om het grondwaterpeil te laten stijgen. Het wordt zo mogelijk om de grondwaterstand lokaal te beïnvloeden.

Dit is ten opzichte van het de Nota van Uitgangspunten een aanvullend ontwerpuitgangspunt dat ook al in fase 1 is toegepast. Circulariteit Binnen het plangebied worden zoveel mogelijk gebakken klinkers hergebruikt. In de raamovereenkomst van de leverancier van betonproducten is opgenomen dat alle betonmaterialen die uit het werk komen gerecycled moeten worden. Ruimtereservering energietransitie Hoewel de energietransitie in 2017 niet in de projectopdracht is meegenomen en we nog niet exact weten wat voor consequenties de energietransitie precies zal hebben voor het Noorderkwartier Oost, hebben we in het Kaderbesluit (2019) aangekondigd toch al rekening te houden met het feit dat de wijk gasloos moet worden. De lessen die we op dit gebied met het project ‘Klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost’ leren zijn een belangrijke bron van informatie voor andere (wijkvervangings)projecten die nog in Leiden zullen worden gerealiseerd. Het streven was om naast het gescheiden rioolstelsel ook een tracé van 75cm breed voor de energietransitie onder de rijbaan te reserveren. In 2020 is, vanwege de gebleken urgentie, besloten om een extra klimaatadaptieve maatregel te nemen om bodemdaling tegen te gaan, namelijk de aanleg van de grondwaterstand regulerende drainage.

Ook is in 2020 door voortschrijdend inzicht besloten om voor de energietransitie niet langer rekening te houden met een tracé van 75 cm breed, maar van circa 1.25 meter. Deze twee zaken (drainage en breder tracé energietransitie) maken dat er in de smalle straten van het Noorderkwartier geen ruimte is voor de traditionele aanleg van een warmtenet, namelijk onder de rijbaan. Het tracé voor de energietransitie is daarom in de parkeerstrook geprojecteerd. Hoewel dit in de toekomst mogelijk tot conflicten kan leiden met de (bestaande en nieuwe) bomen en groenvakken die ook in de parkeerstrook liggen, kiezen we in het kader van klimaatadaptatie en biodiversiteit toch voor deze oplossing. Op dit moment is het namelijk nog niet bekend welke vorm van energie in deze wijk het gas zal vervangen, wanneer dit gebeurt en Pagina 6 van 23

welke technieken er dan beschikbaar zijn om dit te realiseren. Vanuit de opgave Energietransitie Gebouwde Omgeving zal nader bekeken worden o.a. de Transitievisie Warmte welke energievorm geschikt is in Noorderkwartier Oost, vervolgens zal vanuit dit programma bekeken worden welke ruimte hiervoor nodig is in de bodem en ondergrond en wat hier de bijbehorende kosten van zijn. Biodiversiteit vergroten Voor biodiversiteit is gevarieerd groen nodig dat insecten en vogels aantrekt. Verschillende soorten groen zijn daarom een belangrijk ontwerpelement in het voorliggend definitief ontwerp. De toegevoegde beplanting is gevarieerd, plantsoorten en bomen leveren in meerdere seizoenen bloemen en dus nectar, stuifmeel, vruchten, geur en kleur. In fase 1 is de Julianastraat als pilot een raingarden toegepast. Een raingarden is een hol plantvak. Omdat het hol is kan de raingarden dienen een waterbuffer. De beplanting is daarop aangepast. Om een raingarden toe te passen is er zowel in de breedte als in de lengte veel ruimte nodig in de straat. In fase 2 zijn het veelal krappe straten waardoor daar onvoldoende ruimte voor is. Daar waar het wel kan in de lengte en breedte staat een boom in de weg. In fase 2 wordt daarom de raingarden niet toegepast. In fase 2 worden groenvakken en boomspiegels vergroot. De boomspiegels worden ook beplant.

Hiermee stimuleren we actief het vergroten van de biodiversiteit. Dit is ook conform toezegging van de portefeuillehouder bij het Kaderbesluit. Amfibieën In de randen naar de wateroevers is in de uitwerking rekening gehouden met amfibieën. Normaal gesproken zouden er kolken worden geplaats zodat het hemelwater kan worden afgevoerd. Omdat de amfibieën in de buurt van het water leven is er gekozen voor een andere manier voor het afvoeren van het hemelwater. We gebruiken geen kolken (waar amfibieën in kunnen vallen) maar laten het hemelwater via openingen in de band tussen de rijbaan en de groenstrook weg stromen. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de toezegging die door de wethouder is gedaan aan de Raad bij het Uitvoeringsbesluit fase 1. Vergroening Vergroenen is een belangrijke instrument om de wijk klimaatadaptiever te maken. Groenvakken en bomen zorgen voor verkoeling door verdamping en schaduw. Ook levert het een bijdrage aan de waterinfiltratie. Dit doen we door groenvakken aan te leggen en boomspiegels te beplanten. Net zoals in fase 1, wordt in fase 2 het oppervlak aan groen groter ten opzichte van de oude situatie. Voor wat betreft de groenvakken en boomspiegels gaat het om 2588 m2. De hoeveelheid groen na de herinrichting is met meer dan 8 keer verveelvoudigd en dat is nog zonder de toekomstige geveltuinen in fase 2.

m2 groen van m2 groen voor de herinrichting na de herinrichting Fase 1 30 644 Fase 2 406 2990 Totaal 436 3634 m2 vóór en na de herinrichting Noorderkwartier Oost

Pagina 7 van 23

Toename 614 2588 3202

Mogelijkheden voor toekomstig groen De voorkeur is om de hoeveelheid groen nog verder uit te breiden dan dat er nu in het definitief ontwerp voor fase 2 is opgenomen. Echter, in het voorliggend definitief ontwerp van fase 2 ontbreekt de ruimte in de straten om nog meer groen in toe te voegen. Dit zou ten koste gaan van nog meer parkeerplekken en daarmee wordt de parkeerdruk in de wijk te hoog. Mocht in de toekomst de parkeerdruk in de wijk dalen dan kunnen er alsnog parkeerplaatsen verdwijnen en kan de daarbij vrijgekomen ruimte worden gebruikt voor vergroenen en fietsparkeren. De onderstaande illustratie toont hoe van een plek waar groen en fietsparkeren in de parkeerstrook wordt gecombineerd (bovenste illustratie), er in de toekomst meer groen kan komen door het fietsparkeren naar het naastgelegen parkeervak te verplaatsen (onderste illustratie).

Illustratie toekomstig groen Bomen Net zoals in fase 1 is er in fase 2 een boom effect analyse (BEA) uitgevoerd om te weten wat de effecten van de ondergrondse en bovengrondse werkzaamheden op de huidige bomen zijn (zie bijlage 4). We hebben er in het definitief ontwerp vanzelfsprekend naar gestreefd om zoveel mogelijk huidige bomen te laten staan die volgens de BEA ook nà de rioleringswerkzaamheden en herinrichting voldoende toekomstverwachting hebben. Waar door rioleringswerkzaamheden verplantbare bomen weg moeten, worden zij elders in de wijk terug geplant. In totaal worden er 49 bomen vervangen. 19 daarvan zijn in slechte conditie/hebben slechte toekomstverwachting, 14 overleven de rioleringswerkzaamheden niet en 16 bomen moeten weg vanwege profielwijzigingen om wateroverlast te voorkomen. Van de 49 bomen die worden verwijderd zijn er 30 kapvergunningsplichtig. Bomen die door deze werkzaamheden niet te behouden zijn, worden binnen de plangrenzen van fase 2 vervangen door nieuwe bomen. Daarnaast planten we ook extra nieuwe bomen. Er komen verschillende nieuwe soorten bomen bij, zie illustratie hieronder. Met de soort keuze is rekening gehouden met de biodiversiteit en smalle straten. Net zoals bij fase 1, heeft er over fase 2 overleg plaatsgehad met de Bomenbond over het effect van de herinrichting op de bomen in de wijk.

Pagina 8 van 23

Bomen te behouden op huidige plek, ook na werkzaamheden Bomen te verplanten naar een andere plek binnen het project Bomen niet te behouden t.g.v. 1) rioleringswerkzaamheden 2) profielwijziging om wateroverlast tegen te gaan (de stoeprand komt terug, dus moet de rijbaan worden verlaagd) en 3) huidige slechte conditie (ze overleven de werkzaamheden niet). Al deze bomen worden binnen de projectgrenzen gecompenseerd, Extra nieuwe te planten bomen Totaal aantal bomen na werkzaamheden

Fase 1 20 4 6

Fase 2 128 14 49

totaal 148 18 55

11 41

15 206

26 247

Boombalans Voor de herinrichting stonden er 221 bomen in het plangebied, na de herinrichting zijn dat er 247. Dit is een toename van 26 bomen. Gezien de beperkte ruimte is dit aanzienlijk 12%. Een aantal straten heeft op dit moment helemaal geen bomen. Door de herinrichting krijgen deze straten bomen en groene boomspiegels.

Vergroten kwaliteit van de bomen De herinrichting biedt ons de kans om maatregelen te nemen om de toekomstige kwaliteit van de bomen te vergroten. De kwaliteit van een boom is gebaat bij een goede groeiplaats, zowel ondergronds als bovengronds. Dit geldt voor zowel bestaande als nieuwe bomen. Vanuit het project willen we de volgende maatregelen nemen om de groeiplaats, en daarmee de kwalitatieve boomwaarde te verbeteren: Grondverbetering: er komt speciale grond voor de bomen in de boomspiegels; beluchting: er worden voorzieningen getroffen om te zorgen dat er voldoende lucht bij de wortelpakketten komt; Pagina 9 van 23

-

vergroten groeiplaats: vergroten boom-plantvak; boomspiegels beplanten om verdichting te voorkomen, bijvoorbeeld door geparkeerde fietsen of auto’s; bomengrond aanbrengen onder aangrenzende parkeervakken; druk op wortels verminderen met beschermende maatregelen in de aangrenzende parkeervakken (kratten).

De kosten van deze groeiplaats verbeterende maatregelen worden grotendeels vanuit het project betaald. Tijdens het vaststellen van de projectopdracht in februari 2018, omdat er toen nog geen ontwerp was, was onvoldoende bekend wat voor kwaliteit verbeterende maatregelen we voor de bomen zouden gaan nemen en wat de kosten daarvan zouden zijn. Nu het definitief ontwerp voor fase 2 klaar is, hebben we dat inzicht in de kosten wel. Het blijkt dat er vanuit het project onvoldoende dekking is om bij alle bomen de gewenste maatregelen te nemen. Het gaat om een bedrag van € 145.000. Vanuit beheer is hier geen budget voor beschikbaar. Om toch te kunnen investeren in goede groeiplaatsen voor alle bomen wordt een bijdrage gevraagd uit de Reserve Bomenfonds Programma 5. Door een bijdrage uit het Reservefonds van het bomenfonds, kunnen al deze maatregelen bij alle bomen worden uitgevoerd. Deze besteding sluit aan op het amendement ‘Besteding reserve Bomenfonds’ (A. 21.0023/07) dat is vastgesteld bij de besluitvorming van de Boomverordening. Zie ook het hoofdstuk financiën, verderop in dit voorstel. Beplanting Er is gekozen uit beplanting die: een aantrekkelijk en zo kleurrijk mogelijk beeld geeft, robuust is, een bijdrage levert aan biodiversiteit. Dit doen we met een rijker pallet aan beplanting.

In fase 2 is gekozen voor meer heesters naast vakken met vaste planten en levert daarmee het jaar door een bijdrage voor insecten en kleine dieren. In dit deel van de wijk liggen meer plantvakken in de schaduw, waar heester beplanting beter geschikt voor is. In de heestervakken is gekozen voor laag blijvende bloeiende beplanting, aangevuld met die in het voorjaar bloeiende bollen. Daar waar plantvakken aansluiten aan grotere groengebieden (zoals de Bernhardkade) wordt een bloemen en kruiden-mengsel gezaaid. Op termijn zou het beheer van de aansluiten wateroevers hierop kunnen aansluiten. Met een ander beheer kan de soortenrijkdom (en daarmee biodiversiteit) worden vergroot.

Pagina 10 van 23

Pagina 11 van 23

Geveltuinen en boomspiegels Net zoals in we in fase 1 hebben gedaan gaan we in fase 2 zoveel mogelijk bewoners bewegen een geveltuin te nemen en/of een boomspiegel te adopteren. We benaderen de mensen digitaal, per bewonersbrief en persoonlijk en wijzen hen op het succesvolle instrument Samen aan de Slag. Bewoners worden bij de plantkeuze desgewenst geadviseerd door de gemeente, waarbij in het advies rekening wordt gehouden met beplanting die bijdraagt aan het vergroten van de biodiversiteit. In de twee straten van fase 1 heeft dit deze intensieve aanpak tot een ongeveer 50 geveltuinen geleid. Ook zijn er boomspiegels geadopteerd door bewoners.

Geveltuin Julianastraat

Pagina 12 van 23

Boomspiegel Julianastraat Ontmoetingsplekken In 2020 is er een begin gemaakt met de realisatie van meer ontmoetingsplekken in de wijk. Het stenige speelplein in de Prinsenstaat is in nauwe samenspraak met bewoners vergroend en opnieuw ingericht, het is er een prettige plek om te spelen en te verblijven geworden. Binnenkort zal de buurtschuur worden geplaatst en komend voorjaar wordt de buurttuin samen met bewoners ingericht, dan is het plein helemaal klaar. In fase 2 zijn er ook enkele plekken die worden opgeknapt en vergroend, waardoor het prettiger wordt om er te verblijven. Op deze manier wordt invulling gegeven aan de toezegging door de wethouder aan de Raad over het realiseren van meer verblijfplaatsen tijdens de besluitvorming van het Uitvoeringsbesluit van fase 1. Autoparkeren versus vergroenen Om aan de vereiste maatvoering te voldoen, worden in het ontwerp de parkeerplaatsen gemiddeld 10% groter en vervallen op veel plaatsen de haaks geplaatste parkeervakken. Hierdoor zijn er minder parkeerplaatsen terug te brengen dan dat er nu zijn. In combinatie met de nieuwe indeling van de openbare ruimte komen er parkeerplaatsen die voldoen aan de huidige maatstaven en ontstaat er tegelijkertijd ruimte voor vergroenen en klimaatadaptatie. Dit is tijdens de participatie meerdere malen met de bewoners gecommuniceerd en geparticipeerd.

Er is draagvlak voor de combinatie van het laten vervallen van parkeerplaatsen en de aanleg van meer groen.

Pagina 13 van 23

Vanuit de Parkeervisie en de daaraan gekoppelde beleidsregels is een toetsingskader opgesteld om te voorkomen dat de parkeerdruk in de wijk te hoog wordt. Via dit toetsingskader is een afweging gemaakt voor de op te heffen parkeergelegenheid in deze wijk. Volgens de beleidsregel mag de maximale parkeerdruk 85% worden. Het nieuwe ontwerp voldoet daaraan, de parkeerdruk blijft daaronder. Parkeerplekken voor Parkeerplekken Afname de herinrichting na de herinrichting Fase 1 89 83 6 Fase 2 522 461 61 Totaal 611 544 67 Parkeerbalans vóór en na de herinrichting Noorderkwartier Oost, de parkeerdruk blijft onder de 85% In fase 1 zijn er 6 van de 89 parkeerplekken vervallen. In het definitief ontwerp voor fase 2 komen er 61 van de 522 parkeerplaatsen te vervallen. Minder dan 61 parkeerplaatsen laten vervallen in fase 2 lukt niet door ruimtegebrek, er zouden dan onacceptabele concessies op het gebied van maatvoering, toegankelijkheid en veiligheid worden gedaan. In totaal (fase 1 plus 2) komen er binnen het plangebied 67 van de 611 parkeerplaatsen te vervallen. We blijven hiermee binnen de gestelde norm van een maximale parkeerdruk van 85%. Bij het vervallen van parkeerplekken is er zoveel mogelijk rekening gehouden met de verdeling van de parkeerdruk in de hele wijk. Rekening houdend met de parkeerdruk halen we in bepaalde straten meer parkeerplaatsen weg en in andere minder.

We doen dit zodat de parkeerdruk zo gelijk mogelijk wordt verdeeld. Er zijn bewoners die tijdens de participatie hebben aangegeven voortaan hun auto in de Soestdijkkade parkeergarage te willen parkeren voor een betaalbaar bewonerstarief zodat er op straat ruimte ontstaat voor onder andere groen. De mogelijkheden hiertoe worden onderzocht en nog nader uitgewerkt. Evaluatie na één jaar om in de toekomst parkeerplekken om te zetten naar groen/fietsparkeren Voorafgaand aan de herinrichting meten we de parkeerdruk in de wijk. Één jaar nadat de werkzaamheden klaar zijn meten we opnieuw de parkeerdruk in de wijk. Als dan de parkeerdruk is afgenomen en er wordt verwacht dat dit ook in de toekomst zo zal blijven, kunnen er meer parkeerplaatsen komen te vervallen in Noorderkwartier Oost. De ruimte die dan vrijkomt kan worden ingezet voor andere opgaven in de wijk, waaronder vergroening en fietsparkeren. Dit is alleen mogelijk als er geen conflicten ontstaan met andere projecten. Een factor die hierop van invloed is, is de vervolgmaatregel vanuit de parkeervisie ten aanzien van de derde bewonersvergunning. Voor het gebied waar het Noorderkwartier Oost onder valt, is besloten dat deze derde vergunning zal worden afgeschaft (termijn: uiterlijk 2023). In het parkeertelgebied waar het Noorderkwartier deel van uitmaakt zijn er momenteel 30 van deze derde bewonersvergunningen uitgegeven.

Dit betekent dat de parkeerdruk verder kan dalen, waardoor er extra mogelijkheden voor bijvoorbeeld vergroening kunnen ontstaan. Wat het werkelijke effect van deze maatregel op de parkeerdruk zal zijn, zal na Uitvoering van deze maatregel opnieuw gemeten moeten. Fietsparkeren Door de afname van het aantal autoparkeerplekken en de herschikking van de indeling van de openbare ruimte ontstaat niet alleen de noodzakelijke ruimte om de wijk te vergroenen en klimaatadaptief in te richten, ook ontstaat er ruimte om fietsparkeerplekken te realiseren. Dit doen Pagina 14 van 23

we op plekken waar er nu sprake is van overlast van losse fietsen op het trottoir en in overleg met bewoners. Tijdens de participatie reageerden de bewoners overwegend positief op de afname van het aantal parkeerplekken ten bate van meer groen en fietsparkeren. Fietsparkeerbeugel

Fietsparkeerbeugel voor de herinrichting

Fietsparkeerbeugel na de herinrichting

Fase 1 ca. 23 52 Fase 2 79 131 Totaal 102 183 Fietsparkeervoorzieningen vóór en na de herinrichting Noorderkwartier Oost

Toename

29 52 81

Deelmobiliteit Gemeente Leiden stimuleert deelmobiliteit, zoals het gebruik van de (elektrische) deelauto; zo kunnen aanbieders van een deelauto op verzoek parkeerplaatsen toegewezen krijgen. Dit is nog niet Noorderkwartier Oost gebeurd. Het animo in de wijk hiervoor lijkt laag te zijn, zo bleek uit reacties tijdens de participatie. Wel is er draagvlak voor het laten vervallen van parkeerplekken. Zie bijlage 5 ‘Uitkomsten enquête Noorderkwartier Oost’. Bewoners zijn tijdens het participatieproces gewezen op de mogelijkheden van auto delen. Particulieren die een auto willen delen, kunnen via de website van de gemeente een deelautoparkeervergunning aanvragen. Afvalinzameling Door de beperkte ruimte is gekeken naar alternatieve afvalinzameling. Op dit moment zijn er minirolcontainers in gebruik, en een deel van de wijk kent ondergrondse containers. De minirolcontainers worden zoveel mogelijk op het trottoir aangeboden. Echter, door ruimtegebrek ligt een deel van de aanbiedplaatsen voor containers, net als in de oude situatie, in parkeervakken. Deze parkeerplaatsen moeten in venstertijden elke weekvrij blijven voor het legen van de minirolcontainers. Verkeerscirculatie Een verkeerscirculatieplan laat zien hoe verkeer zich veilig door een wijk beweegt.

Een verkeerscirculatieplan heeft als doel ervoor te zorgen dat voetgangers, fietsers en auto's veilig en optimaal hun plaats van bestemming kunnen bereiken terwijl sluipverkeer zoveel mogelijk wordt ontmoedigd. Dit komt de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid in de wijk ten goede. Met de herinrichting krijgt het Noorderkwartier Oost een verbeterd verkeerscirculatieplan. Sommige straten zijn te smal om het verkeer op een veilige manier te doen passeren, ze zijn daarom van tweerichting autoverkeer veranderd in eenrichtingsstraten voor het autoverkeer. Bewoners die op zoek zijn naar een parkeerplaats kunnen op een eenvoudigere, kortere manier door de wijk rijden, met hoeft minder om te rijden en maakt minder verkeersbewegingen. De rijroute van de afvalinzamelingsauto’s is verbeterd en rijdt niet langer noodgedwongen tegen het verkeer is zoals dat tot nu toe in sommige straten wel moest. Dit alles voor de verkeersveiligheid van alle wijkbewoners en weggebruikers. Straten waar slechts bestemmingsverkeer komt zijn ingericht als erf. In bijlage 6 vindt u meer informatie over het verkeerscirculatieplan en de veranderingen.

Pagina 15 van 23

Openbare verlichting Beheer openbare verlichting moet de komende tijd investeren in het onderhoud en verduurzamen van de openbare verlichting in de wijk. De huidige lichtmasten zijn weliswaar nog niet afgeschreven maar moeten worden geschilderd. Ook worden de armaturen vervangen door energiezuinigere LED-verlichting. Het huidige verlichtingsniveau voldoet niet overal meer aan de norm, dus er komen een paar lichtmasten bij. Deze kwaliteits- en verduurzamingsslagen worden gecombineerd met de herinrichting van de openbare ruimte in de wijk. De kosten hiervan worden betaald door beheer openbare verlichting. 3.3. Samenwerking SPONGE2020 De gemeente Leiden werkte van 2017 tot en met 2020 met tien andere partijen samen in het Europese subsidieproject SPONGE2020. Dit is een internationaal samenwerkingsverband tussen Nederlandse, Britse en Vlaamse overheden om kennis en ervaring op te doen op het gebied van klimaatadaptatie en de participatie hierover. Binnen de gemeente is Noorderkwartier Oost één van de drie pilotprojecten van SPONGE2020. De bijdrage vanuit SPONGE2020 aan Noorderkwartier Oost bestaat uit advisering op het gebied van klimaatadaptieve maatregelen en ondersteuning bij de participatie, inzet mensuren, inhuren klimaatadaptieve expertise tijdens diverse externe en interne bijeenkomsten, aanschaf watertafel en filmverslaggeving van meerdere participatiebijeenkomsten.

Alle kosten die hiermee gepaard gingen waren voor rekening van SPONGE2020 en dus voor het project ‘Klimaatadaptieve openbare ruimte Noorderkwartier Oost’. Als pilotproject van SPONGE2020 is de effectiviteit van de gekozen klimaatbestendige maatregelen van het ontwerp van fase 1 gemeten. We hebben hevige regenval en hitte nagebootst in een digitale 3D omgeving. In bijlage 3 ‘Evaluatie Noorderkwartier Oost, van participatie tot klimaatadaptatie’ wordt ingegaan op de resultaten van de simulatie. Hiermee wordt voldaan aan de toezegging van de wethouder aan de Raad tijdens de besluitvorming van het Uitvoeringsbesluit fase 1. 3.4. Samenvatting toezeggingen Met voorliggend Uitvoeringsbesluit wordt aan de volgende vijf toezeggingen door de portefeuillehouder aan de Raad invulling gegeven: 1. Vergroten biodiversiteit Net als in fase 1 worden ook in fase 2 groenvakken en boomspiegels vergroot. De boomspiegels worden ook beplant. Hiermee stimuleren we actief het vergroten van de biodiversiteit. Toezegging bij Kaderbesluit. 2. Amfibieën In de randen naar de wateroevers is in de uitwerking rekening gehouden met amfibieën. We gebruiken daar geen kolken (waar amfibieën in kunnen vallen) maar laten het hemelwater via openingen in de band tussen de rijbaan en de groenstrook weg stromen. Toezegging bij Uitvoeringsbesluit fase 1. 3.

Ontmoetingsplekken Het stenige speelplein in de Prinsenstaat is in 2020 in nauwe samenspraak met bewoners vergroend en opnieuw ingericht, het is er een prettige plek geworden om te spelen en te verblijven. Hiermee is een begin gemaakt met de realisatie van meer ontmoetingsplekken in de Pagina 16 van 23

wijk. In fase 2 zijn er ook enkele plekken die worden opgeknapt en vergroend, waardoor het prettiger wordt om er te verblijven. Toezegging bij Uitvoeringsbesluit fase 1. 4. Meten effectiviteit maatregelen Als pilotproject van SPONGE2020 is de effectiviteit van de gekozen klimaatbestendige maatregelen van het ontwerp van fase 1 gemeten. De resultaten staan opgenomen in bijlage 3 ‘Evaluatie Noorderkwartier Oost, van participatie tot klimaatadaptatie’. Toezegging uit Uitvoeringsbesluit fase 1. 5. Evaluatie participatie In bijlage 3 ‘Evaluatie Noorderkwartier Oost, van participatie tot klimaatadaptatie’ wordt uitgebreid ingegaan op de participatie die heeft plaatsgevonden vanaf het begin van het project (januari 2018) tot het begin van de participatie van fase 2 in 2020. Toezegging bij Uitvoeringsbesluit fase 1.

2. Financiën Uitvoeringsbesluit Noorderkwartier Oost fase 2 4.1. Klimaatbestendige inrichting van de resterende wijk NKO (fase twee)

Beschikbaar krediet versus geraamde kosten NKO fase 1 en 2

Omschrijving Kredieten Rioolmaatregelen Maaiveldinrichting wateroverlastmaatregelen Totaal

Elders Beschikbaar Geraamde gevoteerde Hogere aanvullende krediet kosten NKO bedragen raming dekking € 4.766.506 € 6.666.906 € 1.900.400 € € € 2.733.253 € 3.383.454 € 218.000 € -432.201 € 432.201 € 720.339 € 720.339 € € € € 8.220.098 € 10.770.699 € 2.118.400 € -432.201 € 432.201

In de tabel wordt aangegeven dat voor het volledig klimaatbestendig inrichten van de wijk NKO een krediet van € 8.220.098 (zie a) beschikbaar is terwijl de geraamde kosten € 10.770.699 bedragen. Dit betekent een hogere raming van € 2.550.601 (zie toelichting onder c en d). a) Beschikbaar krediet klimaatbestendig maken van de wijk NKO Bij het Kaderbesluit ‘Klimaatbestendige openbare ruimte NKO’ is aangegeven dat er voor dit project € 8,141 miljoen nodig is. Deze bedragen zijn inmiddels volledig beschikbaar gesteld. Bij de 2e bestuursrapportage 2019 (RB 19.0131) is een beperkt bedrag t.b.v. compensatie overhead op plankosten aanvullend beschikbaar gesteld. Hierdoor was in 2019 als volgt verdeeld € 8,220 miljoen beschikbaar. Omschrijvingen beschikbaar 1 rioolmaatregelen € 4.766.506 2 maaiveldinrichting € 2.733.253 Totaal rioolmaatregelen / maaiveldinrichhting: € 7.499.759 3 wateroverlastmaatregelen € 720.339 Totaal (uit te voeren werkzaamheden): € 8.220.098

Pagina 17 van 23

b) Gerealiseerde onderdelen klimaatbestendige openbare ruimte NKO Voor de bestrijding van wateroverlast Julianastraat en Anna Paulownastraat is in de Voorziening "riolering toekomstige investeringen' € 720.339 opgenomen. De maatregelen zijn vanwege de acute noodzaak in deze beide straten met voorrang aangepakt en zijn in de zomer van 2021 opgeleverd. De werkzaamheden zijn ruim binnen het beschikbare budget uitgevoerd, verwacht overschot van circa € 200.000. Bij de jaarrekening 2021 zal de Voorziening Groot Onderhoud Riolering worden geactualiseerd en wordt bekeken of dit bedrag kan vrijvallen. Dit bedrag kan niet worden ingezet t.b.v. overige riolerings- en herinrichtingswerkzaamheden NKO. Het project klimaatbestendig maken van de wijk NKO wordt in twee fasen uitgevoerd volgens planning tussen 2019 en 2023. Fase 1 betreft het klimaatbestendig maken van de Julianastraat en de Anna Paulownastraat, en is vrijwel binnen de ramingen uitgevoerd en is zomer 2021 opgeleverd. c) Hogere kostenraming rioolmaatregelen ten opzichte van Kaderbesluit € 1.900.400 In deze wijk treden wijk- en project-specifieke risico’s op waarmee in de ramingen van het Kaderbesluit (RV 19.0056) geen rekening is gehouden. Deze wijk- en project specifieke risico’s betreffen de combinatie van de slappe bodem, krappe ruimte en dichte bebouwing.

Hierdoor zijn extra onderzoeken nodig en zijn meer en duurdere rioolmaatregelen en technische oplossingen noodzakelijk gebleken dan aanvankelijk werd ingeschat. De door het rijk verplicht gestelde stresstesten (de mate van klimaatbestendigheid in kaart brengen) in 2020 hebben duidelijk gemaakt dat de aanleg van grondwaterstand regulerende drainage noodzakelijk is. Dit om extra bodemdaling ten gevolge van bodemuitdroging tegen te gaan. Dekking: Binnen het investeringsvolume voor rioleringen is deze kosten (€ 1.900.400) opgenomen in de planperiode van het IWKP. Op 1 februari 2021 is uw Raad via de brief “start klimaatgesprekken met de stad en voortgang klimaatadaptatie” hierover actief geïnformeerd. d) Hogere kostenraming maaiveldinrichting ten opzichte van Kaderbesluit € 650.201 Het beschikbare krediet voor maaiveldinrichting is € 2.733.253 terwijl de geraamde kosten € 3.383.454 bedragen. Dit betekent een hogere raming van € 650.201. Onderstaande tabel geeft de specificatie van deze hogere raming en de dekking. Onder de tabel staat de omschrijving van de hogere ramingen per post. Specificatie hogere kostenraming Bedrag hogere Omschrijving maaiveldinrichting t.o.v.

kaderbesluit kostenraming besluitvorming besluit / dekkingsbron a) Hogere raming interne plankosten € 118.000,00 Kaderbrief 2021 - 2025 RB 21.0067 a) Hogere raming externe onderzoekskosten € 100.000,00 Kaderbrief 2021 - 2025 RB 21.0067 b) Verduurzaming Openbare Verlichting € 120.501,00 Beschikbaar krediet Krediet "vervanging OVL 2020 e.v." c) Hogere raming groen € 61.000,00 Beschikbaar krediet krediet "Groene Kansenkaart Hogere kostenraming reeds beschikbaar € 399.501,00 onderhavig c) Hogere raming groen € 145.000,00 onttrekking uit reseve Bomenfonds P5 raadsvoorstel onderhavig ten laste van Voorziening Groot d) Raming plankosten "wegbeheer" € 105.700,00 raadsvoorstel Onderhoud Wegen Hogere kostenraming beschikbaar te stellen in dit uitvoeringsbesluit € 250.700,00 Totaal € 650.201,00

Pagina 18 van 23

4.2. Beschikbaar te stellen krediet bij dit Uitvoeringsbesluit Bij dit Uitvoeringsbesluit wordt aanvullend beschikbaar gesteld € 250.700 voor duurzame vergroening van de wijk en plankosten. Dekking hiervan door onttrekking uit de reserve Bomenfonds van €145.000 en € 105.700 aan bijdrage uit de Voorziening Groot Onderhoud Wegen. Het restant van € 181.501 wordt voor € 61.000 gedekt uit beschikbaar krediet “Groene Kansenkaart” en voor € 120.501 uit beschikbaar krediet “vervanging OVL 2020 e.v.”. 4.3. Rijksbijdrage Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) De gemeente heeft er hard aan gewerkt om aanvullende externe middelen te verwerven om extra klimaatadaptieve maatregelen te realiseren. Dit heeft geleid tot een rijksbijdrage vanuit de tijdelijke Impulsregeling klimaatadaptatie 2021 – 2027. De gemeente ontvangt deze bijdrage voor de Uitvoering van de maatregelen “aanleg drainage en infiltratiesysteem / retentiesysteem om grondwater te reguleren”. Dit wordt bij een zestal projecten (Langegracht, Noorderkwartier Oost fase 2, Houtkwartier, Professorenwijk, Vogelwijk-Raadsherenbuurt en de Gasthuiswijk) ingepland. De financiële vertaling van deze subsidie wordt technisch verwerkt in de decemberwijziging 2021gelijktijdig met de overige wijkvervangingsprojecten waar deze rijksbijdrage ook op van toepassing is. 4.4.

Structurele beheerkosten fase 2 van het plangebied De herinrichting van fase 2 brengt vanaf 2023 € 33.064,- meerkosten met zich mee ten opzichte van de huidige kosten voor het beheer van riolering, groen en fietsparkeren. In de kaderbrief 2020-2023 is er voor Noorderkwartier Oost fase 1 en 2 rekening gehouden met een stijging van € 40.000,- structureel. Bij het Uitvoeringsbesluit voor fase 1 is voor de meerkosten voor het beheer reeds € 6.936,verwerkt. De hogere beheerkosten als gevolg van het aanleg van het gescheiden rioleringsstelsel zijn geborgd door het eerder vastgestelde Integraal Water Keten Plan (IWKP) en is reeds verwerkt in de begroting. 4.5. BTW gevolgen Het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte in het gehele plangebied van project Noorderkwartier Oost vindt plaats in de openbare ruimte. De BTW op facturatie van de herinrichting straten en rioleringswerkzaamheden kan daarom voor 100% worden gecompenseerd via het BTW compensatiefonds. 4.6. Risico’s fase 2 Periodiek vindt er een risicoanalyse plaats met alle disciplines. Indien nodig wordt er naar aanleiding van deze sessies actief gestuurd op maatregelen.

Op dit moment zijn de grootste risico’s voor het project: • Het aanbestedingsbedrag van fase 2 valt hoger uit dan waar we nu mee hebben geraamd; • na gunning van fase 2 vallen de bouw- en/of plankosten hoger uit dan waar we mee rekening mee hebben gehouden; • de omgevingsvergunningsvergunning (kap en verkeersbesluit) wordt later verleend dan waar we nu in de planning rekening mee houden. Door te sturen op planning en door het hanteren van een maximum bedrag waarvoor de aannemers kunnen inschrijven voor het werk willen we deze risico’s zoveel mogelijk beperken. Tevens is er in de projectraming voor fase 2 financiële ruimte ingebouwd om financiële tegenvallers op te vangen. Pagina 19 van 23

3. Inspraak/participatie 5.1. Het participatieproces fase 2018-2020 Er is in januari 2018 begonnen met de participatie. Bewoners, ondernemers en woningbouwcorporaties werden bewust gemaakt van de noodzaak van klimaatadaptieve maatregelen, niet alleen in de openbare ruimte, maar ook op particulier terrein (o.m. tuinen en daken). Immers, de gevolgen en maatregelen met betrekking tot klimaatveranderingen gelden niet alleen voor de openbare ruimte (40% van de wijk) maar ook op de overige 60% van de wijk. Die bestaat voor een groot deel uit woningen en tuinen. Tijdens het participatieproces werd nauw opgetrokken met het SPONGE2020 project. De projectgroep hield zich tijdens de participatie bezig met de openbare ruimte (inclusief klimaatadaptieve maatregelen), de collega’s van SPONGE2020 nemen het deel van de tuinen/daken voor hun rekening. Omdat de doelgroep dezelfde is, werd de participatie over de openbare ruimte en de tuinen/daken veelal gecombineerd om een zo effectief mogelijke inzet van middelen te bewerkstelligen. In bijlage 3 ‘Evaluatie Noorderkwartier Oost, van participatie tot klimaatadaptatie’ wordt uitgebreid ingegaan op de participatie die heeft plaatsgevonden vanaf het begin van het project t(januari 2018) tot het begin van de participatie van fase 2 in 2020.

Er wordt uitgebreid verslag gedaan van de participatie gedurende 2018 tot en met 2020 van het project ‘Klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost’ van fase 1, het speelplein in de Prinsenstraat en het begin van de participatie van fase 2. De rapportage is opgesteld door SPONGE2020. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de toezegging die door de wethouder is gedaan aan de Raad bij het Uitvoeringsbesluit fase 1. 5.2. Participatie ontwerp fase 2 2020-2021 De klankbordgroep die begin 2018 was gevormd is begin 2021 aangevuld met nieuwe bewoners waardoor er zo weer een diverse, kritische én enthousiaste groep van circa 30 bewoners ontstond. De participatie over het ontwerp voor fase 2 had in maart 2020 van start zullen gaan, precies in de periode dat de wereld werd getroffen door de coronapandemie. Geplande fysieke participatie bijeenkomsten moesten worden afgezegd en de participatie anders worden georganiseerd. Geen fysieke bijeenkomsten meer in de wijk, geen workshops, schouwen of excursies meer, alles moest digitaal gebeuren. Participatiemomenten 2020 en 2021: 9 juni 2020 1e Digitale Teams bijeenkomst klankbordgroep over fase 2 7 juli - 6 sept 2020 Digitale enquête over fase 2 op doemee voor de bewoners van Noorderkwartier Oost over fase 2 via www.doemee.leiden.nl Zie bijlage 5, ‘Noorderkwartier Oost, resultaten enquête doemee.leiden.nl’- oktober 2020.

9 december 2020 2e Digitale Teams bijeenkomst klankbordgroep over fase 2 April - mei 2021 Voorlopig ontwerp fase 2 voorgelegd via www.doemee.leiden.nl 14 en 17 mei 2021 Telefonisch spreekuur voor bewoners met de ontwerpers en projectmanager juni – juli 2021 Gesprekken (digitaal en persoonlijk) met bewoners naar aanleiding van hun reacties op het voorlopig ontwerp fase 2 september 2021 Presenteren definitief ontwerp fase 2 via www.doemee.leiden.nl

Pagina 20 van 23

participatiemoment fase 2 De input verkregen uit de participatie (klankbordgroep, enquête, doemee, digitale en persoonlijke gesprekken) is verwerkt in het definitief ontwerp voor fase 2. 5.3. Samenvatting input participatie Algemene input • Bewoners zijn blij met de maatregelen die de gemeente neemt om de effecten van de klimaatverandering zo goed mogelijk te ondervangen, met name de aanleg van het gescheiden rioolstelsel, de drainage en het vergroenen van de wijk. • Bij het ontwerpen vinden de meeste bewoners het vooral belangrijk dat er meer ruimte komt voor groen en meer bomen in hun wijk. Wel moet de gemeente het groen goed onderhouden en zwerfvuil verwijderen. • De bewoners begrijpen dat het voor de aanleg van het gescheiden rioolstel en drainage het nodig is om de huidige knikken die nu nog in sommige rijbanen zitten recht te trekken. Tegelijkertijd vraagt een deel zich af of er dan niet te hard gereden gaat worden. • Men vindt het belangrijk dat er voldoende parkeerruimte is, het grootste deel van de bewoners vindt dat er nu voldoende parkeerplaats is. • Het duurder maken van de 2e en 3e parkeervergunning helpt om minder auto’s op straat te krijgen, dit geldt ook voor de inzet van de parkeergarage Soestdijkkade.

• Bewoners vinden dat vergroenen ten koste mag gaan van parkeerplaatsen, tegelijkertijd maakt een deel van hen zich zorgen maken over de stijgende parkeerdruk na de herinrichting. • De meeste bewoners denken dat de inzet van deelauto’s in de wijk niet of nauwelijks zal helpen om minder auto’s op straat te krijgen. • Bewoners willen het liefst dat de bedrijfsbusjes niet langer in de wijk mogen parkeren, ze zijn te groot voor de kleine straatjes, bovendien zal dan de parkeerdruk behoorlijk dalen. • Bewoners hebben gevraagd of de verkeerscirculatie in de wijk aangepast kan worden zodat ze minder grote rondjes door de wijk hoeven te rijden op zoek naar een parkeerplek en om te voorkomen dat de vuilniswagen soms tegen het verkeer in moet rijden om de minirolcontainers te kunnen legen. Het nieuwe verkeerscirculatieplan voorziet hierin. • Men wil dat het fietsparkeren beter wordt gefaciliteerd, Hierdoor staan er minder fietsen tegen de huizen geparkeerd, waardoor de trottoirs beter begaanbaar zijn. Reacties naar aanleiding van het Voorlopig ontwerp op doemee: We hebben 26 reacties per mail en enkele telefoontjes gekregen. • Bewoners van de Spoorlaan waren het niet eens met het voorlopig ontwerp voor de straat en hebben gezamenlijk een tegenvoorstel gedaan. Dit is aanleiding geweest om in overleg met de bewoners het voorlopig ontwerp aan te passen.

De bewoners zijn tevreden over het feit dat er met hen is overlegd en dat hun meeste wensen zijn verwerkt in het definitief ontwerp. • In een paar straten zijn er op verzoek van bewoners fietsparkeerbeugels verplaatst en/of toegevoegd. • In een paar straten is er op verzoek van bewoners meer groen toegevoegd. • In een paar straten is de indeling van de parkeerstrook op verzoek van bewoners aangepast. • Men is blij met de voorgestelde wijzigingen van het verkeerscirculatieplan. • Door de wegas iets te verleggen is tegemoet gekomen aan het verzoek van bewoners de verdeling van de breedte van de trottoirs aan weerszijden van de straat te verbeteren.

Pagina 21 van 23

4. Planning Uitvoeringsbesluit Verkeerbesluit Omgevingsvergunning Bestek Aanbesteding Realisatie

Q4 2021 Q3 2021 – Q2 2022 Q3 2021 – Q4 2021 Q4 2021 – Q1 2022 Q4 2021 – Q2 2022 Q3 2022 – Q4 2023

5. Evaluatie Na Uitvoering zal een afsluitende rapportage worden opgesteld conform Leids Planproces waarbij het project wordt afgesloten.

6. Bijgevoegde informatie Bijlage 1 – Nota van Uitgangspunten Bijlage 2– Definitief Ontwerp fase 2 Bijlage 3 – Evaluatie Noorderkwartier Oost, van participatie tot klimaatadaptatie Bijlage 4 – Boom effect analyse Noorderkwartier Oost Bijlage 5 – Uitkomsten enquête Noorderkwartier Oost Bijlage 6 – Verkeerscirculatieplan Noorderkwartier Oost Bijlage 7 – Toelichting op het definitief ontwerp fase 2

Pagina 22 van 23

RAADSBESLUIT: De raad van de gemeente Leiden: Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders (Raadsvoorstel 21.0103 van 12 oktober 2021), mede gezien het advies van de commissie Leefbaarheid en Bereikbaarheid, BESLUIT 1.

2.

3.

In te stemmen met het Uitvoeringsbesluit voor fase 2, bestaande uit de rest van het plangebied, met daarbij de volgende uitgangspunten: a) Herinrichting van gevel tot gevel b) Er komt een gescheiden rioolstelsel dat berekend is op ‘bui 10’ c) Voor het ontwerp voor de openbare ruimte voor fase 2 gelden de uitgangspunten zoals die met het Kaderbesluit voor het project Klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost zijn vastgesteld d) Gezien de kans op bodemdaling ten gevolge van uitdroging van de bodem worden maatregelen om dit tegen te gaan als uitgangspunt toegevoegd Het krediet Noorderkwartier Oost te verhogen met een bedrag van € 250.700 voor kosten duurzame vergroening van de wijk en plankosten en dit te dekken door: a) een onttrekking uit de reserve Bomenfonds (programma 5 Omgevingskwaliteit) van €145.000; b) een bijdrage uit de Voorziening Groot Onderhoud Wegen €105.700; De (meerjarige) begrotingswijziging zoals hieronder weergegeven vast te stellen:

Programma Bedragen in € (+ = nadeel, -/- = voordeel)

2021 Lasten Baten

Bestuur en dienstverlening Veiligheid Economie Bereikbaarheid Omgevingskwaliteit Stedelijke ontwikkeling Jeugd en onderwijs Cultuur, sport en recreatie Maatschappelijke ondersteuning Werk en inkomen Algemene middelen Overhead Vennootschapsbelasting Onvoorzien

0 0 0 0 145.000 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Saldo van baten en lasten

145.000

Mutatie reserves Resultaat

2022 Lasten Baten

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -

0 -145.000 0 neutraal

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -

0 0 neutraal

Gedaan in de openbare raadsvergadering van, de Griffier,

de Voorzitter,

dhr. G.F.C. Van Leiden

drs. H.J.J. Lenferink Pagina 23 van 23

2023 Lasten Baten

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -

0

2024 Lasten Baten

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -

0 0 neutraal

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -

0

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -

0 0 neutraal

0