RV 21.0088 Monitor Sociaal Domein 2021

RAADSVOORSTEL Rv. nr.: 21.0088

B en W-besluit d.d.: 7-9-2021 B en W-besluit nr.: 21.0425

*Z221DEB5F1F*

Naam programma: 09 Maatschappelijke ondersteuning Onderwerp: Monitor Sociaal Domein 2021 Aanleiding: Sinds 2015 maakt de gemeente Leiden een monitor sociaal domein. De monitor brengt de gevolgen van de decentralisatie van taken van Rijk naar gemeente in beeld. Voor het verbeteren van de monitor is in 2019 een verbetertraject doorlopen. Het verbeterproces heeft in september 2019 geresulteerd in een inrichtingsvoorstel (RV19.0081). Sindsdien is de basis van de monitor een set met indicatoren, die staan op de website www.waarstaatjegemeente.nl (WSJG). De monitor sociaal domein 2021 is de tweede monitor die is uitgewerkt conform het inrichtingsvoorstel. Doel: Monitoren van ontwikkelingen in het sociaal domein. Kader: RV 19.0029 - Visie op het sociaal domein RV 19.0081 - Inrichtingsvoorstel monitor sociaal domein Overwegingen: De monitor sociaal domein 2021 bestaat uit twee delen. Deel 1 gaat in op de indicatoren waarmee de ontwikkelingen in het sociaal domein te volgen zijn. Deel 2 gaat in op de monitor als instrument en het vervolg op de onderzoeksagenda. Het betreft te onderzoeken thema’s die zijn vastgesteld bij de monitor sociaal domein 2020.

1/6

Hoofdlijnen gebruik van zorg en ondersteuning in 2020 In deel 1 van de monitor is het gebruik van voorzieningen opgenomen. Het gaat om voorzieningen die vallen onder de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Participatiewet. Van alle Leidse huishoudens in 2020 krijgt ruim 19% zorg en ondersteuning. Dit percentage is gestegen ten opzichte van voorgaande jaren. De ontwikkeling in het gebruik is vergelijkbaar met wat we zien bij andere gemeenten. De toename zit met name bij huishoudens met een P-wet voorziening en (van 2.830 (in 2019) naar 4.560 (in 2020)) en in iets mindere mate bij de Wmo voorzieningen (van 5.640 (in 2019) naar 5.865 (in 2020). De toename in huishoudens met een Pwet voorziening is te verklaren door de Coronacrisis en de opname van Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo- regeling) in de cijfers. De gestage toenam in het gebruik van Wmo voorzieningen sinds 2018 is onder andere te verklaren door de introductie van het abonnementstarief. Het abonnementstarief heeft als resultaat dat naar verhouding meer inwoners met een hoger inkomen gebruik hebben gemaakt van Wmo voorzieningen, specifieker gaat het om een toename van Hulp bij het huishouden en ondersteuning thuis In de jeugdzorg is over de hele linie een redelijk constant beeld te zien.

Monitor als instrument De monitor sociaal domein is opgezet om de gevolgen van de decentralisatie van taken van Rijk naar gemeente per 1 januari 2015 in de gaten te houden. In 2019 is een verbetertraject doorlopen. Onderdeel van het verbetertraject was het opstellen van een beter referentiekader. Als referentiekader is op 23 mei een visie op het sociaal domein vastgesteld (RB 19.0029). Het verbetertraject heeft in september 2019 geresulteerd in een inrichtingsvoorstel voor de monitor sociaal domein (RV 19.0081). De VNG indicatoren over het sociaal domein zoals gepubliceerd op de site www.waarstaatjegemeente.nl (WSJG) vormen de basis van het inrichtingsvoorstel. De belangrijkste overweging om de gegevens van WSJG als uitgangspunt te nemen is dat daarmee een vergelijking met andere gemeenten mogelijk is. Voor WSJG vraagt de VNG gemeenten om informatie aan te leveren. De gegevens van een gemeente worden op WSJG vergeleken met gegevens van gemeenten die een vergelijkbare grootteklasse hebben. Bij de behandeling van de monitor sociaal domein 2020 is toegezegd in de eerste helft van 2021 in gesprek te gaan over de mogelijkheden van de monitor als sturingsinstrument. Op 1 juni 2021 heeft een informeel gesprek tussen leden van de raadscommissie onderwijs & samenleving en de wethouder gezondheid, jeugdzorg en welzijn plaatsgevonden.

Voor een antwoord op de mogelijkheden van het gebruik van de monitor sociaal domein is het van belang de monitor te positioneren in andere (beleids)informatie en producten die gemaakt worden in het sociaal domein. Op verschillende plaatsen en in verschillende documenten is informatie beschikbaar over hoe het gaat in het sociaal domein. Relevant voor de positionering van de monitor sociaal domein zijn online gegevens (dashboards), beleidsnotities en de budgetcyclus (kaderbrief, programmabegroting en jaarrekening). De belangrijkste bron van de monitor is WSJG. Het duurt enige tijd voordat gegevens beschikbaar komen op WSJG. Om de betrouwbaarheid van de gegevens te kunnen borgen werkt de VNG met een protocol. Procedureel is vastgelegd dat gegevens over het jaar x in september 2/6

van het jaar x+1 definitief zijn. Dit betekent dat in de monitor sociaal domein 2021 gegevens zijn opgenomen tot en met eind 2020. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de programmabegroting kijkt de monitor sociaal domein een aantal jaren terug. De monitor bevat informatie op hoofdlijnen. Meer detail informatie is te vinden in specifieke beleidsnotities. Meer actuele informatie is te vinden op verschillende online dashboards. Zo publiceert bijvoorbeeld de GGD Hollands Midden cijfers over veilig thuis op: https://eengezonderhollandsmidden.nl/dashboard/dashboardthemas/maatschappelijke-zorg-enveilig-thuis Onder speciale omstandigheden zoals de corona crisis is actuele informatie gewenst en wordt rechtstreeks geschakeld met de bronhouders. Voor het in beeld brengen van de coronacrisis is voor Leiden een corona impact monitor opgesteld. De rapportage over de gevolgen van corona is op 14 juni door het college aangeboden aan de gemeenteraad (Z/21/3270921). Actuele informatie over de coronacrisis is ook te vinden op de landelijke site van Waarstaatjegemeente (Dashboard sociale impact corona) https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/landelijk-dashboard-sociale-impact-corona In de programmabegroting kijkt de gemeente vooruit. In de begroting zijn doelen opgenomen voor de komende vier jaar. Gekoppeld aan de doelen is de inzet van (financiële) middelen.

Streefcijfers geven het beoogd resultaat weer. In het jaarverslag is te zien of de verwachte inzet heeft geresulteerd in het gewenste resultaat. Kijkend naar het beschikbaar instrumentarium in het sociaal domein dan is de monitor met name geschikt als signaleringsinstrument. De monitor geeft inzicht in veranderingen van het gebruik van voorzieningen sinds 2015. Daarnaast is sinds de monitor 2019 een vergelijking met andere gemeenten mogelijk. Veranderingen in de trend en afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten zijn mogelijk aanleiding voor nader onderzoek. Over sturen in het sociaal domein als geheel en de relatie tussen de visie op het sociaal domein, de budgetcyclus, de monitor en beleidsnotities is op 18 mei een brief van de wethouder jeugdzorg, gezondheid en welzijn verzonden naar de leden van de raadscommissie onderwijs en samenleving (Z/21/3260843). Het geheel van instrumenten maakt sturen in het sociaal domein mogelijk. Prioritering onderzoeksagenda Na behandeling van de monitor sociaal domein 2020 is besloten om een zevental thema’s nader te onderzoeken. Voor de financiering van het onderzoek is een incidenteel benodigd bedrag berekend van €275.000. De financiering van het onderzoek is betrokken bij de Kaderbrief 2021 – 2025. In de Kaderbrief is een totaal bedrag opgenomen van €215.000.

De bedragen zijn conform onderstaande tabel verdeeld over de jaren 2021, 2022 en 2023. jaar

2021

2022

2023

Totaal

bedrag (in €)

55.000

60.000

100.000

215.000

Tabel 1 - beschikbaar budget onderzoeksagenda

3/6

De reservering betekent dat niet alle thema’s op hetzelfde moment kunnen worden uitgevoerd. Een prioriteitsvolgorde is gemaakt op basis van het motto van de visie op het sociaal domein ‘iedereen telt en doet mee’. De mate waarin de verwachte uitwerking van het onderzoek bijdraagt, resulteert in de volgende prioriteitsvolgorde van de zeven thema’s 1. Maatwerk kwetsbare groepen 2. Invloed van jeugdhulptrajecten en activiteiten in werk & inkomen op kinderarmoede 3. Effectiviteit jeugdhulp en interventies t.b.v. meedoen 4. Tijdigheid verstrekkingen voorzieningen Sociaal Domein 5. Barrières voor zorggebruik, ofwel het voorkomen van zorgmijden 6. Eén gezin, één plan en aantal hulpverleners dat wordt ingeschakeld 7. Samenhang jeugdzorg, speciaal onderwijs en voortijdig schoolverlaten Hoogste prioriteit heeft het onderzoek naar maatwerk voorzieningen voor kwetsbare groepen. In het onderzoek wordt gekeken naar het effect van het stopzetten van de regeling tegemoetkoming zorg en de overgang van de declaratie regeling naar het maatwerk dat vanuit het sociaal wijkteam wordt ingezet. Centrale vraag is: ‘In hoeverre kunnen huishoudens rond komen in de nieuwe situatie?’ Dit onderzoek sluit aan bij het armoedebeleid dat zich richt op het bieden van maatwerk alsook bij de behoefte om de menselijke maat op te zoeken binnen de Participatiewet.

Het tweede onderzoek kijkt naar armoede en het rond kunnen komen van huishoudens met kinderen. Kinderarmoede maakt een belangrijk onderdeel uit van het Leidse armoedebeleid. Spullen en kosten die te maken hebben met school (zoals bijdragen voor schoolreisjes maar ook fietsen en computers) worden door Stichting Leergeld verschaft voor kinderen uit huishoudens met een laag inkomen. Ook kunnen kinderen zich aanmelden voor zwemles, sport en cultuur via Jeugdfonds Sport en Cultuur. Onderzoek drie gaat verder in op de groep jeugd, jongeren en de effectiviteit om mee te kunnen doen. Om mee te kunnen doen is het van belang dat de beschikbare voorzieningen ook op het juiste moment worden verstrekt. Het vierde onderzoek gaat hier dieper op in. In het vijfde onderzoek wordt gekeken welke barrières er zijn om mogelijk geen gebruik te maken van de beschikbare voorzieningen in het sociaal domein. Onderzoek 6 (één gezin, één plan) en 7(samenhang jeugdzorg, speciaal onderwijs en voortijdig schoolverlaten) zijn laag geprioriteerd omdat hier (recent) onderzoek naar is gedaan.

Voor één gezin, één plan in het kader van de landelijke pilot integraal budget en voor de vraag naar de samenhang tussen jeugdzorg, speciaal onderwijs en voortijdig schoolverlaten is onderzoek voor een groot deel uitgevoerd De thema’s staan nog op de agenda omdat naar aanleiding van het uitgevoerde onderzoek aanbevelingen zijn gedaan voor vervolg onderzoek. Financiën: Voor het uitvoeren van de onderzoeksthema’s zoals vastgesteld in de monitor sociaal domein 2020 is in de Kaderbrief 2021-2025 in totaal een bedrag gereserveerd van €215.000. De bedragen zijn conform onderstaande tabel verdeeld over de jaren 2021, 2022 en 2023. jaar

2021

2022

2023

Totaal

bedrag (in €)

55.000

60.000

100.000

215.000

4/6

Inspraak/participatie: De monitor sociaal domein 2021 is voor advies voorgelegd aan de adviesraad sociaal domein. De wijze waarop het advies verwerkt is, is opgenomen in de aanbiedingsbrief van het college bij de monitor sociaal domein 2021. Bijgevoegde informatie: 1. Aanbiedingsbrief B&W Monitor Sociaal Domein 2021 2. Monitor Sociaal Domein 2021 3. Preadvies Adviesraad Sociaal Domein 4. Reactie college B&W op het preadvies van de Adviesraad Sociaal Domein

5/6

RAADSBESLUIT: De raad van de gemeente Leiden: Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders (Raadsvoorstel 21.0088 van 2021), mede gezien het advies van de commissie,

1.

2. 3.

BESLUIT Kennis te nemen van deel 1 van de monitor sociaal domein 2021 betreffende informatie over indicatoren waarmee ontwikkelingen over het gebruik van voorzieningen die vallen onder de Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning en de Participatiewet kunnen worden gevolgd; De monitor sociaal domein te gebruiken als signaleringsinstrument; De bij de monitor sociaal domein 2020 vastgestelde thema’s voor nader onderzoek als volgt te prioriteren: 1. Maatwerk kwetsbare groepen 2. Invloed van jeugdhulptrajecten en activiteiten in werk & inkomen op kinderarmoede 3. Effectiviteit jeugdhulp en interventies t.b.v. meedoen 4. Tijdigheid verstrekkingen voorzieningen Sociaal Domein 5. Barrières voor zorggebruik, ofwel het voorkomen van zorgmijden 6. Eén gezin, één plan en aantal hulpverleners dat wordt ingeschakeld 7. Samenhang jeugdzorg, speciaal onderwijs en voortijdig schoolverlaten.

Gedaan in de openbare raadsvergadering van, de Griffier,

de Voorzitter,

6/6