RV 21.0035 Uitvoeringsbesluit Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 1

RAADSVOORSTEL

Rv. nr.: 21.0035

B en W-besluit d.d.: 20-04-2021 B en W-besluit nr.: 21.0210

*Z1F0979C975*

Naam programma: 05 Omgevingskwaliteit Onderwerp: Uitvoeringsbesluit Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 1 Aanleiding: Op 3 december 2019 stelde de Raad het Kaderbesluit Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid (RV 19.0122) vast. Daarin werd vastgesteld om de verdere ontwerp- en voorbereidingsfase te doorlopen en een uitvoeringsbesluit voor te bereiden om een duurzame en toekomstgerichte herinrichting van de wijk te realiseren door: a. de aanleg van een gescheiden rioleringsstelsel (regenwater en afvalwater door een aparte buis) b. klimaatadaptieve inrichting van erfgrens tot erfgrens; c. ondergrondse ruimtereservering voor de aanleg van een stadsverwarmingsnet; d. vergroten biodiversiteit; e. verbeteren grondwaterbeheersing; f. waar mogelijk toevoegen van extra groen in de straten.

Met de vaststelling van voorliggend uitvoeringsbesluit van het project Gasthuiswijk en HaagwegZuid fase 1, besluit de raad om de herinrichting van fase 1 van het project, betreffende het zuidelijk deel van de Gasthuiswijk uit te voeren en het definitief ontwerp voor de buitenruimte vast te stellen. Wijkvervangingen tot en met 2025 Het project Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 1 en de Professorenwijk-Oost fase 1 zijn de eerstvolgende integrale wijkvervangingen die gepland zijn om uitgevoerd te worden. In januari 2021 is reeds een uitvoeringsbesluit genomen over het Houtkwartier-Oost. In 2021 volgt, naar verwachting, ook nog het uitvoeringsbesluit voor de Vogelwijk-Raadsherenbuurt en GasthuiswijkHaagweg-Zuid fase 2. De kaderbesluiten van de wijkvervangingen Meerburg en Hoge Mors worden op een later moment ter besluitvorming aan de raad aangeboden. De integrale wijkvervangingen zijn onderdeel van de opgave “Klimaatadaptatie en Biodiverse Vergroening”. Doel: Het doel van het project is het realiseren van een duurzame en toekomstgerichte herinrichting van de Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 1.

Pagina 1 van 20

Resultaat project Het uiteindelijke resultaat is om zowel de ondergrondse als bovengrondse herinrichting van alle straten van erfgrens tot erfgrens gerealiseerd te hebben. Hiermee maken we de wijk leefbaar voor nu en in de toekomst door klimaatadaptief in te richten, te vergroenen en de biodiversiteit te vergroten. Daarnaast wordt de wijk voorbereid op de energietransitie. Projectgebied Het projectgebied voor dit uitvoeringsbesluit betreft fase 1 van het project. Deze wijk ligt ingesloten tussen de Van der Helmlaan, Churchilllaan, Jacob van Campenlaan en de hofjes aan de oostzijde van de ’s-Gravensandestraat.

Fasering De start van de realisatie van fase 1 is gepland voor zomer 2021. De realisatie van fase 2 is gepland voor het najaar van 2021. Fase 3 en 4 zijn afhankelijk van de ontwikkelingen in het gebied, maar zullen naar verwachting in 2023 in uitvoering gaan. Per fase is de uitvoeringsduur circa 2 jaar. Kader: • Kaderbesluit Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid (RV 19.0122) In hoofdzaak zijn de volgende kaders van belang: • • • • •

Eindrapportagte Urbanisten klimaatadaptieve bouwstenen Visie ruimte voor de stad Structuurvisie Leiden 2025 Beleidsakkoord College 2018-2022 "Samen maken we de stad" Kadernota 2019-2022 Pagina 2 van 20

• • • • • • • • • • • • • • • • •

Vigerend bestemmingsplan Duurzaamheidsagenda 2016-2020 Klimaatstresstest 2019 Warmtevisie Leiden 2017 Concept uitvoeringsprogramma Leiden biodivers en klimaatbestendig 2020-2023 Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte deel 1-4 2017-2025 Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte Bomenverordening 2015 en de daarmee samenhangende Groene Kaart 2017 Richtlijn geveltuinen Mobiliteitsnota Leiden Duurzaam Bereikbaar Parkeervisie Leiden 2020-2030 Fietsbeleid 2020 Beheerplan Wegen 2017-2021 Gebiedsontwikkelperspectief Leiden Zuid-West Integraal Water Keten Plan (IWKP) 2019-2023 Beleidsplan openbare verlichting 2013 Beleidskader Spelen en Bewegen Leiden 2018-2022

Overwegingen: Proces In december 2019 is het kaderbesluit voor Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid unaniem vastgesteld door de gemeenteraad. Vanaf april 2020 is gestart met het voorlopig ontwerp van de GasthuiswijkHaagweg-Zuid. In de periode april tot december is het voorlopig ontwerp opgesteld en is het intensieve participatieproces doorlopen. Daarna is het definitieve ontwerp opgesteld. In juni 2021 vindt het besluitvormingsproces voor het uitvoeringsbesluit plaats. De verwachting is dat de realisatie in juli 2021 start. De doorlooptijd van de realisatie van fase 1 is ongeveer 2 jaar. Bouwteam Het ontwerp is in bouwteamverband opgesteld. Dit is een contractvorm waarbij de samenwerking tussen de opdrachtgever (gemeente), aannemersbedrijf G. Van der Ven B.V., landschapsarchitect Wurck, communicatiebureau Beaumont en ingenieursbureau Tauw voorop staat. Door deze contractvorm konden we de kennis uit de markt inzetten om tot een innovatief en gedragen ontwerp te komen. Ook kunnen de kosten direct door de aannemer doorgerekend worden en kunnen gedurende het ontwerpproces ontwerpkeuzes gemaakt worden op basis van de kostenraming. Doordat de aannemer al in een vroeg stadium aangesloten is, kan ook de praktische uitvoeringskennis direct in het ontwerpproces ingezet worden. Het ingenieursbureau heeft het ontwerp van de klimaatadaptieve maatregelen doorgerekend en verder uitgewerkt.

De participatie- en communicatiestrategie is uitgedacht en uitgewerkt door Beaumont. Ontwerptoelichting Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 1 Opgave Riolering Door de aanleg van een extra hemelwaterriool wordt de wijk voorzien van een gescheiden rioolstelsel (hemelwater- en vuilwaterriool). Hierdoor wordt het regenwater direct afgevoerd naar het oppervlaktewater. De afvalwaterzuivering wordt zo minder belast, de overstorten van vuil water op het oppervlaktewater verdwijnen, en de kans op wateroverlast wordt beperkt. Klimaatadaptieve herinrichting van de openbare ruimte We krijgen te maken met meer en hevigere regenbuien, langere periodes van droogte in de zomer en hittestress. Om deze weersextremen op te vangen worden de straten anders ingericht met meer groen. Daarnaast wordt het grondwaterniveau op een vast peil gehouden. Dit wordt Pagina 3 van 20

gedaan door de aanleg van een drainagesysteem en de aanleg van nieuw oppervlaktewater in het plangebied. Ondergrondse ruimtereservering voor de aanleg van een stadsverwarmingsnet De wijk wordt de komende jaren voorbereid op het aardgasvrij maken. Concreet betekent dit dat we in de ondergrond ruimte reserveren voor de toekomstige aanleg van een warmtenet. Dit voorkomt dat te zijner tijd leidingen verlegd moeten worden voor de plaatsing van het warmtenet en maakt de inpasbaarheid in de ondergrond mogelijk. De wens om de aanleg van de benodigde voorzieningen voor een aardgasvrij Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid direct te combineren met de aanleg van een hemelwaterriool blijkt qua planning en afstemming niet haalbaar. Circulariteit Binnen het plangebied wordt zoveel mogelijk van de bestratingsmaterialen (gebakken klinkers en koperslakkeien) hergebruikt. In de raamovereenkomst met de leverancier van betonproducten is opgenomen dat alle betonmaterialen die uit het werk komen gerecycled moeten worden. Vergroten van de biodiversiteit Dit doen we door het groen in de openbare ruimte te versterken, de diversiteit van de bomen en planten te verhogen en oog te hebben voor de relatie tussen flora en fauna. Ontwerpuitgangspunten Ontwerpuitgangspunten In het Kaderbesluit Gasthuiswijk en Haagweg-Zuid (RV 19.0122) en in de Nota van Uitgangspunten zijn de ontwerpuitgangspunten vastgelegd.

Ze zijn gebaseerd op bestaande algemene en specifieke kaders van de gemeente Leiden, opgedane kennis over klimaatadaptieve maatregelen en de toepasbaarheid in deze wijk en input opgehaald tijdens de participatie. Thema’s ontwerp In onderstaande paragraaf is het boven- en ondergrondse ontwerp gedetailleerd toegelicht. In het kaderbesluit is een aantal onderdelen benoemd hoe we komen tot een duurzame en toekomstgerichte wijk. In onderstaand schema is per onderdeel op hoofdlijnen aangegeven wat in het ontwerp opgenomen is. Onderdeel Aanleg van een apart hemelwaterriool (regenwater en afvalwater door een aparte buis)

Klimaatadaptieve inrichting van erfgrens tot erfgrens

Hoe is dit verwerkt in het ontwerp Er wordt een apart hemelwaterriool aangelegd berekend op Bui 10. Bui 10 is in het riooljargon een bui die 35,7 mm hemelwater in een uur achterlaat. Volgens de modellen is dit een zeldzame gebeurtenis die eens in de 10 jaar voorkomt. • Waar nodig wordt een drainage/ infiltratiesysteem aangelegd. Hiermee wordt het grondwater gereguleerd in natte en droge perioden; • Aanleg van een rubuust watersysteem;

Pagina 4 van 20

•

Ondergrondse ruimtereservering voor de aanleg van een stadsverwarmingsnet

Vergroten van de biodiversiteit

Verbeteren grondwaterbeheersing

Toevoegen van extra groen in de straten

Verbeteren verkeersveiligheid

Er worden extra bomen geplant en meer vergroend t.b.v. het verminderen van hittestress; • Aanleg van een gescheiden rioolstelsel; • Zichtbaar maken van water in de wijk. Bewustwording onder de bewoners creëren. • Directe afvoer naar oppervlaktewater van hemelwater. In het ontwerp is rekening gehouden met een tracé voor de aanleg van een stadsverwarmingsnet. De fysieke aanleg van het net wordt op een later moment uitgevoerd. Door nu de ruimte te reserveren hoeft in de toekomst geen riool meer verlegd te worden. • Biodiversiteit wat wordt toegevoegd is passend bij het straatbeeld; • Soortenrijkdom groen wordt vergroot; • Inheemse planten en bomensoorten die gedijen in een veranderend klimaat; • In overleg met de stadsecoloog is het plan opgesteld; • Toepassen vleermuisvriendelijke verlichting (pilot) Van der Helmstraat; • Voorzieningen t.b.v het behoud van amfibieën; • Keuzes gemaakt in overleg met de stadsecoloog. Door de aanleg van een drainage/ infiltratiesysteem en de centrale watergang wordt de grondwaterstand beter beheerst. • Er wordt 1.845 m2 extra hoogwaardig groen en water aangebracht; • Er worden 73 extra bomen aangeplant. • Daarnaast worden nog 69 meerstammige bomen aangeplant • Hiermee komt het totaal aan extra bomen in het gebied op 142. De verkeersveiligheid in de wijk is verbeterd door het toepassen van de huidige normen qua maatvoering en inrichting.

Definitief ontwerp Naast de plantekeningen in bijlage 1 tot en met 6 is vanwege de grote hoeveelheid informatie het beplantingsplan en de boomsoortkeuze als bijlage bij het uitvoeringsbesluit bijgevoegd. In bijlage 7 zijn de inrichtingsprincipes, profielen en principedetails opgenomen. Op het beplantingsplan in bijlage 8 is aangegeven welke bomen gekapt, verplant en nieuw geplant worden. Daarnaast is op deze tekening de nieuwe beplanting met soorten aangegeven. In bijlage 9 Is per straat inzichtelijk gemaakt welke keuze er gemaakt is voor wat betreft de boomsoorten. Bijlage 10 betreft het plan ten aanzien van het klimaatadaptieve watersysteem Gasthuiswijk.

Pagina 5 van 20

Ontwerptoelichting Binnen Leiden Zuidwest wordt het oude gemengde rioolstelsel vervangen door een gescheiden rioolstelsel. Dit is een ingrijpend werk, de totale openbare ruimte moet worden opgebroken en daarna weer hersteld worden.

Overzicht Fase 1 Gasthuiswijk, meer water, meer groen. (Beeld gemeente Leiden/wUrck) Dit is een grote kans om het openbaar gebied opnieuw in te richten, het versleten groen en de verharding wordt vervangen voor een nieuwe aantrekkelijke openbare ruimte die kwaliteit toevoegt en de leefbaarheid versterkt. Het nieuwe beleid van de gemeente Leiden gericht op klimaatadaptief ontwerpen, circulair bouwen met het verhogen van de biodiversiteit is voor Fase 1 optimaal ingezet en vormt de start van een groot werk waarvan deze fase geldt als pilot voor de volgende fasen. De gestelde hoge ambities zijn optimaal vertaald in het nieuwe ontwerp, niet sectoraal maar integraal. Verkeersontwerp, waterhuishoudkundig ontwerp, groen, verharding, verlichting, kabels en leidingen zijn binnen het bouwteam Gasthuiswijk in samenhang ontworpen. Dat is duidelijk zichtbaar in het definitief ontwerp. Het eindbeeld wordt aantrekkelijk, met veel natuurlijk groen en een prachtig gebied om te wonen en te verblijven. Door de tijdige en goede afstemming met de beheerders ontstaat een wijk die goed te beheren zal zijn en optimaal in stand gehouden kan worden. Gedurende het ontwerpproces is er intensief contact geweest met de stakeholders en de bewoners. De woningcorporaties zijn betrokken bij het ontwerp en zien de meerwaarde van het klimaatadaptief ontwerpen.

Ook de kerk heeft positief en enthousiast gereageerd op de plannen en zijn bereid een deel van hun grond te ruilen om zo het nieuwe klimaatadaptieve watersysteem te kunnen realiseren. Een aantal bewoners waren aanvankelijk meer terughoudend over de plannen, hebben zich verenigd en zijn zelf met ontwerpvoorstellen gekomen. Bijvoorbeeld voor de Zocherstraat en de Van der Helmlaan. Samen met het bouwteam zijn deze voorstellen uitgewerkt en is het plan beter gemaakt. De bewoners herkennen zich nu ook beter in de plannen en delen het enthousiasme over het totaalontwerp voor hun buurt en voor de wijk als totaal. Ook waren er zorgen over de veiligheid rondom de centrale waterpartij. Met de juiste communicatie is Pagina 6 van 20

aan de bewoners uitgelegd dat er gedeeltelijk leuningen worden aangebracht langs het water en er ondiepe oevers komen (plasbermen). Daarmee werd de zorg weggenomen.

Waterrijk centraal buurtpark met ruimte voor natuur en spelen. (Beeld gemeente Leiden/wUrck) Bij de start van het ontwerptraject werd al snel duidelijk dat het uitgangspunt voor het handhaven van alle bomen niet mogelijk was. Door het ruimtebeslag dat nodig is voor de aanleg van de nieuwe riolering, maar vooral ook door de noodzaak om nieuw open water te maken moeten helaas toch bomen worden gekapt of worden verplant. Echter is de hoeveelheid te kappen bomen beperkt gebleven tot slechts 40 van de 398 bomen waarvan de meeste bomen al een slechtere vitaliteit hebben. In het plangebied worden er geen monumentale bomen gekapt. Extra bomen De 40 te kappen bomen worden ruimschoots gecompenseerd, doordat er 113 nieuwe bomen en nog 69 meerstammige bomen worden aangeplant. In totaal worden er dus 142 bomen in het plangebied toegevoegd. Het aantal nieuw te planten bomen is dus vele malen groter dan het te kappen aantal en wordt de wijk per saldo veel groener. Het aantal bomen wordt met 36% vergroot. Daarbij wordt de groeiruimte voor waardevolle bomen verbeterd. Dit gebeurt bijvoorbeeld in de Van ’s-Gravesandestraat, hier wordt de bestaande verharding rondom de bomen verwijderd en vervangen door groen, zodat de fraaie lindebomen hier weer een nieuwe toekomst krijgen.

De groenplannen zijn uitvoerig besproken met de buurtbewoners en met de bomenbond en er is een BEA (boomeffectrapportage) opgesteld op basis waarvan het plan is aangepast. Er bestaat nu brede consensus over het nieuwe groenplan, waarbij meer bomen en meer natuurlijke beplanting leidt tot een hogere biodiversiteit. Naturalis in Leiden en de stadsecoloog zijn geconsulteerd en om advies gevraagd en zij onderschrijven de kwaliteitsverbetering en hebben aangegeven dat zij graag betrokken blijven bij de verdere uitwerking en uiteindelijk de monitoring in de beheerfase. In samenspraak met de stadsecoloog worden ten aanzien van het vergroten van de biodiversiteit de gazons met weinig natuurwaarde vervangen door slingerende watergangen met een grote lengte aan oevers. De oevers krijgen een weelderige oeverbeplanting (lisdodde, gele lis, Pagina 7 van 20

egelskop, kattestaart) en hierdoor wordt de wijk extra aantrekkelijk voor flora en fauna. Met name voor amfibieën komt er veel extra leefruimte in de flauwe overs, een belangrijke voorwaarde voor de voortplanting van kikkers (groene en bruine), salamanders en padden. Met de detaillering van de wegprofielen is rekening gehouden met amfibievriendelijke inrichting, minimaal gebruik van opsluitbanden, kolken en goten. Maar ook voor vogels, vlinders, insecten en kleine zoogdieren zoals vleermuizen en egels, wordt de wijk aantrekkelijker. Als fourageergebied en als leefgebied. Ook de waterpartijen krijgen een natuurlijke beplanting en daarmee een aanvulling op stadsniveau als paaiplaats voor vissen. Langs de Van der Helmlaan wordt, als proef, vleermuisvriendelijke verlichting aangebracht. Er komt in de wijk minder verharding terug, overtollige m2 paden die niet gebruikt worden vervallen en parkeerplaatsen worden met andere materialen ingericht. Per saldo komt er 1.845 m2 meer groen en met name voor natuur en om in te spelen. In het kader van circulariteit is in het ontwerp rekening gehouden om alle gebakken klinkers en koperslakkeien te gaan hergebruiken. Vrijkomende betontegels worden gerecycled en als de planning het toestaat teruggebracht in het project als fundering of voor de betonnen vlonderpaden. Er wordt dus maar beperkt nieuw verhardingsmateriaal ingekocht.

Centrale waterpartij Om te voldoen aan de ambitie van een klimaatbestendige en toekomstbestendige wijk is voor de Gasthuiswijk en Haagweg Zuid een watersysteem uitgewerkt dat gebaseerd is op een combinatie van een gescheiden riolering in combinatie met aanvullende waterberging. Vertrekpunt is het realiseren van een robuust systeem dat in staat is om buien met een toenemende neerslagintensiteit te kunnen verwerken. Robuust betekent in dit kader niet alleen voldoende afvoercapaciteit bij (piek) neerslaggebeurtenissen, maar juist ook het realiseren van berging om extreme neerslaggebeurtenissen te kunnen verwerken zonder dat er sprake is van wateroverlast (schade) aan voorzieningen en woningen. Gelijktijdig dient het systeem zo ingericht te worden dat ook vanuit droogte en hittestress een positieve impuls wordt gegeven aan de wijk. Er zijn verschillende mogelijkheden om in stedelijk gebied water te bergen. Voor de Gasthuiswijk is gekozen voor het bergen in nieuw te graven open water. Er zijn ook andere opties onderzocht. Bijvoorbeeld op de daken, maar de bestaande daken van de wijk zijn hier constructief niet geschikt voor. Een andere optie is bergen van water op verharding, ofwel circa 10cm water op straat, maar dit leidt ook tot overlast en de capaciteit blijkt onvoldoende, dit is eerder een optie voor nieuwbouwwijken.

Bergen kan ook onder verhard oppervlak in kunststof kratten of in steenachtig materiaal. Dit is onderzocht maar deze varianten zijn relatief duur in aanleg en beheer, niet zichtbaar en minder duurzaam, doordat we nieuw materiaal moeten aanvoeren. Dit is daarom alleen een optie in gebieden waar onvoldoende ruimte is om in groen te bergen. Er bleven nog 2 varianten over, bergen in wadi’s (droogvallende laagtes) en het graven van nieuw open water. Vanuit beheer is niet gekozen om in dit gebied met hoge grondwaterstanden te kiezen voor wadi’s. Want het is onzeker of deze voldoende functioneren en daarmee ontstaat het risico op overlast, modderpoelen die dichtgroeien met riet en lastig te beheren zijn. De optie open water is daarom gekozen, want deze wordt robuust en passend geacht. Sterker nog, in feite is bij de aanleg van de Gasthuiswijk (en overige wijken in Leiden) altijd open water gemaakt om hoge grondwaterstanden te voorkomen en om water af te voeren. Echter is destijds geen rekening gehouden met het bergen van water en was er geen klimaatverandering en daardoor is Pagina 8 van 20

er nu te weinig open water. We passen dus in feite een systeem toe wat al decennia heeft bewezen te functioneren, betaalbaar, beheersbaar maar ook nog eens goed passend in de ruimtelijke structuur. Omvormen van gazons in water en oevers geeft bovendien ook aanzienlijk meer natuurwaarde. Wat goed is voor de biodiversiteit. Door een slim doorstromingssysteem wordt het water ververst, kan regenwater worden gebufferd en wordt in de zomer de wijk beschermd tegen verdroging. Er kleeft echter wel een nadeel aan het maken van open water. Er staan immers veel volgroeide bomen in de gazons waar het water moet komen. Daarom is zeer zorgvuldig het water gepositioneerd en wordt vaak om bomen heen gegraven. Daardoor blijft zoals eerder aangegeven de kap nog beperkt en worden geen monumentale bomen gekapt. Het centrale groengebied rondom de kerk wordt getransformeerd tot een waterrijk buurtpark.

Nieuwe duurzame brug bij de kerk over natuurlijke watergang. (Beeld gemeente Leiden/wUrck) Natuurbeleving, spelen, rust en het genieten van de natuur staat hierbij voorop. Een saai gazon maakt plaats voor een weelderige speeldernis met avontuurlijke paden en een fraaie centrale voetbalkooi. De Christelijk Gereformeerde Kerk langs de Aerent Bruunstraat krijgt een betere groenere aansluiting op het groen en wordt aan de westzijde omsloten door water. Middels een nieuwe brug wordt de kerk bereikbaar en wordt de toegang tot het buurtpark geregeld. Doorgaand autoverkeer wordt daarmee voorkomen, er komt minder verharding en een verkeersveiligere omgeving. Ook de directe woonomgeving krijgt een groenere uitstraling en daarmee investeert het college nadrukkelijk in een betere leefomgeving. Parkeervakken worden aangelegd in grasbetonstenen en worden vaak omzoomd door hagen met nieuwe straatbomen. In de drie oostelijke hofjes (Vingsboonshof, Stalpaerthof en Van Banchemhof) wordt een groot deel van de verharding vervangen door groen. Bijzonder hierbij is dat het water oppervlakkig wordt afgevoerd, geborgen en geïnfiltreerd in een groenzone en vervolgens via een fraaie oppervlakkige goot zichtbaar wordt Pagina 9 van 20

afgevoerd naar het centrale groene buurtpark. In droge periodes wordt water opgepompt vanuit het boezemwater en stroomt via deze groene hofjes zichtbaar door de wijk.

Negatieve drempel met goot en vergroening van de Van ’s-Gravesandelaan. (Beeld gemeente Leiden/wUrck) Hiermee ontstaat een bijzonder groene wijk. Voor wat betreft de inrichting rondom de speeltuin worden nog gesprekken gevoerd met de speeltuinvereniging. Het zou fraai zijn als de hekken en afsluitende beplanting verdwijnt. Om de wijk op een juiste manier te kunnen beheren wordt in de volgende fase een beheerplan opgesteld. In onderstaande tabellen is het huidige en nieuwe areaal bomen en groen weergegeven

Huidig aantal bomen

398

Bomen te behouden op huidige plek, ook na werkzaamheden Te verplanten bomen Te kappen bomen voor watergang / riolering en weer nieuw aan te planten na de kap. Totaal Huidige aantal bomen

341 17

Extra te planten bomen Extra te planten bomen meerstammig Extra te planten bomen totaal

73 69

40 398

142

Totaal aantal bomen na werkzaamheden

Pagina 10 van 20

540

Verharding Omschrijving Klinkers Klinkers open verharding Asfalt Koperslakkeien Betontegels Grasbeton Halfverharding Betonpaden Vlonder Totaal m2

Huidig m2 nieuw m2 verschil m2 11625 9720 -1905 2170 2170 1169 -1169 1362 1450 88 9566 6250 -3316 1127 1127 480 480 540 540 140 140 23722 21877 -1845

Groen Groen (gazon, heestervakken) Kruidenmengsel Oeverbeplanting Boomspiegels Hagen Water Totaal m2

11150

11150

4437 4695 200 1281 2382 12995

-11150 4437 4695 200 1281 2382 1845

In totaal wordt er 1.845 m2 extra vergroend. Verkeer De verkeersstructuur in de Gasthuiswijk zuid blijft grotendeels gehandhaafd. Alle bestaande aansluitingen op de ontsluitende wegen blijven bestaan. De doodlopende straten aan de kant van de Churchilllaan worden omgevormd tot ‘Erf’ (Van der Helmlaan, Zocherstraat, Jacob Romansstraat en Jan Keldermansstraat) alsmede de Lieven de Keijstraat. De overige wegen binnen de wijk blijven de huidige wegcategorie van erftoegangsweg (30 km/uur) behouden. In het kader van de verkeersveiligheid en de goede bereikbaarheid voor onder andere de hulpdiensten is de maatvoering van de rijbanen, trottoirs en parkeervakken ontworpen op basis van de huidige normen. Om de bomen te sparen en een watergang te maken wordt er een eenrichtingsverkeer lusje gemaakt van de Berlagestraat noord en Van der Helmlaan (ten noorden van de kerk). De rijrichting loopt van zuid naar noord (De Bazelstraat richting brug Montgomerystraat). Op de Lieven de Keijstraat wordt naast de erfinrichting ook eenrichtingsverkeer ingevoerd. De Aerent Bruunstraat wordt doodlopend en sluit alleen nog aan op de De Bazelstraat en zal niet meer op de Berlagestraat aansluiten. Naar de Berlagestraat komt een watergang met voetgangersbrug te liggen. Op de Aerent Bruunstraat zal nog wel openbare parkeergelegenheid.

De busroute blijft over de Van der Helmlaan en De Bazelstraat lopen en ook de bushalte ter hoogte van de kerk blijft gehandhaafd.

Pagina 11 van 20

Parkeren (auto) Op dit moment is in de Gasthuiswijk veel straatparkeren aanwezig, ongeveer de helft van de volledige parkeercapaciteit in de wijk is straatparkeren. Het huidige straatparkeren is op sommige plekken problematisch, omdat er door het tweezijdig parkeren te weinig ruimte overblijft voor de hulpdiensten. Na de herinrichting mag alleen nog in parkeervakken geparkeerd worden en zal straatparkeren dus niet meer mogelijk zijn. Op basis van de nachtelijke bezetting in de wijk is een parkeereis berekend. Om te veel zoekverkeer te voorkomen, wordt gesteld dat de nachtelijke bezetting bij voorkeur niet hoger ligt dan 80% (vier van de vijf parkeerplaatsen is dus bezet). Voorvloeiend uit de nachtelijke bezetting is de parkeereis voor het projectgebied daarmee 349 parkeerplekken. In het definitieve ontwerp zijn in totaal 378 parkeerplaatsen opgenomen, hiermee moet ruim voldoende capaciteit zijn gerealiseerd om de parkeervraag op te vangen. Wel zal merkbaar zijn voor bewoners dat zonder straatparkeren, en dus alleen parkeren in de vakken, de loopafstand voor een parkeerplaats op sommige plekken in de wijk wel wat groter kan zijn dan in de huidige situatie het geval is. De complexe puzzel om de combinatie te maken van klimaatadaptief inrichten, locaties voor minicontainers, bereikbaarheid (voor hulpdiensten) en voldoende parkeerplaatsen inpassen is hiervan de oorzaak.

De bestaande parkeerplaatsen voor elektrisch laden, twee aan de Berlagestraat, blijven gehandhaafd. Daarnaast worden twee extra plekken voor elektrisch laden aangelegd op het parkeerterrein bij de kerk aan de Aerent Bruunstraat. Deze locatie ligt centraal in de wijk. Er wordt op de Aerent Bruunstraat ook rekening gehouden met een mogelijkheid voor een “autodeel”locatie, dit is echter wel afhankelijk van de vraag naar autodelen in de wijk. Voor wat betreft het fietsparkeren worden er extra fietsparkeerplaatsen gemaakt nabij de kerk en op de Jacob van Campenlaan (in samenwerking met ontwikkeling Scall). Financiën: De raming past binnen het bij het kaderbesluit vastgestelde budget. Dekking Bij het kaderbesluit ‘Kaderbesluit Project Gasthuiswijk en Haagweg-Zuid (fase 1 en 2)’ is aangegeven dat er € 19.644.370,- beschikbaar is voor dit project voor fase 1-2.

Kostenraming Bij het kaderbesluit was op basis van een SSK raming becijferd dat de uitvoeringskosten voor fase 1-2 € 19.644.370,- gaan bedragen.

Pagina 12 van 20

Begin 2021 is het definitieve ontwerp (DO) gereed gekomen in bouwteamverband. De kostenraming is door de aannemer van het bouwteam opgesteld. Een aanbesteding is in deze werkwijze niet meer van toepassing waardoor er in dit stadium al goed zicht is op de werkelijke uitvoeringskosten en risico’s. Op basis van het DO van fase1 is de raming van de uitvoeringskosten en risico’s inclusief plankosten en onvoorzien circa € 9,0 miljoen (exclusief BTW) prijspeil 2021. Kapitaallasten

Prestatie 5B1.2 Beheren openbaar water en riolering

5A1.3 Beheren openbare ruimte

Totaal

Thema Investering Kapitaallasten* Riolering € 5.487.532 € 146.334 Klimaat adaptieve € 907.534 € 45.377 maatregelen (FPDS) Wegen € 2.552.932 € 89.353 Ruimte reservering aanleg warmetenet € 88.412 € 3.094 (FPDS) € 9.036.410 € 284.158

* Tabel betreft kapitaallast van de investeringen fase 1 De kapitaallasten van de investeringen zijn verwerkt in de meerjarenbegroting. Voor riolering en Wegen zijn de middelen reeds beschikbaar, deze middelen worden gedekt vanuit het Integraal Water Keten Plan 2019-2023 (IWKP) en het beheerplan wegen 2017-2021. De kredieten voor Klimaat adaptieve maatregelen en Ruimte reservering warmtenet en Vervangen materiaal openbare ruimte welke opgenomen zijn in het Financieel Perspectief Duurzame Stad dienen nog beschikbaar gesteld te worden. Voor de investeringskosten voor ruimte reservering warmtenet wordt een afschrijvingstermijn gehanteerd van 40 jaar welke gelijk is aan investering Wegen. Voorgesteld wordt om deze investeringen samen te voegen omdat in de praktijk de meer kosten lastig te splitsen zijn. Resultaten als gevolg van verrichte werkzaamheden aan riolering en verharding openbare ruimte (thema Wegen) worden verrekend met de oorspronkelijke hoofdkredieten. Deze middelen zijn gebaseerd op een vierkante meterprijs of strekkende meterprijs inclusief plankosten conform het beheerplan. In de praktijk kan dit afwijken in verband met de schaalgrote van een project. Structurele beheerkosten Op grond van het definitieve ontwerp nemen de beheerkosten structureel toe met € 29.157,-Dit is exclusief de stijgende beheerkosten als gevolg van het aanleggen gescheiden rioleringsstelsel.

Hiermee is reeds rekening mee gehouden bij vaststelling van het IWKP en verwerkt in de begroting. In de kaderbrief 2020-2024 is reeds rekening gehouden met een structurele stijging tot € 200.000,- van de beheerkosten als gevolg van vergroenen en klimaat adaptieve maatregelen. Na realisatie van het project Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 1 resteert nog structureel € 146.203,- voor mutaties in de beheerkosten van de overige wijkvervangingen. Pagina 13 van 20

BTW gevolgen Het herinrichten, vervangen van riolering en klimaatbestendig maken van de openbare ruimte in het gehele plangebied van project Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid vindt plaats in de openbare ruimte. De BTW op facturatie van de herinrichting straten en rioleringswerkzaamheden kan daarom voor 100% worden gecompenseerd via het BTW compensatiefonds. Risico’s Periodiek vindt er een risicoanalyse plaats met alle disciplines. Indien nodig wordt er naar aanleiding van deze sessies actief gestuurd op maatregelen. Op dit moment is het grootste risico dat het projectbudget wordt overschreden, doordat het ontwerp van fase 2 nog niet helemaal afgerond is. Om dit risico zo goed mogelijk te beheersen is op basis van het voorlopig ontwerp van fase 2 reeds een doorrekening gemaakt waarbij onzekerheden in beeld zijn gebracht met daaraan gekoppeld de maximum te verwachten kosten per onderdeel. Doordat het werk in bouwteamverband is aanbesteed konden deze kosten door de aannemer reeds inzichtelijk gemaakt worden. Door goed te sturen op het ontwerpproces kan binnen het beschikbare budget fase 1 en 2 worden uitgevoerd. Inspraak/participatie: Het participatieproces In juni 2020 is het participatieproces opgestart met het informeren van alle bewoners over de start van de klimaatadaptieve herinrichting van de wijk.

Bewoners ontvingen huis aan huis een ansichtkaart met een korte tekst en een link naar de online projectpagina voor meer informatie. Ook konden zij zich opgeven voor een meedenkgroep van bewoners. Deze groep van 12 bewoners is meerdere keren (online) bij elkaar geweest tijdens de ontwikkeling van het voorlopig ontwerp naar het definitief ontwerp. Participatieweken Voorlopig Ontwerp september 2020 Tussen 14 en 28 september heeft een flink aantal bewoners en wijkorganisaties meegedacht over het ontwerp van gemeente Leiden en ontwerpbureau wUrck. Via artikelen in het Stadsnieuws, website, social media en een aankondiging huis aan huis zijn bewoners geïnformeerd en geënthousiasmeerd om mee te denken over het voorlopig ontwerp. Ruim 50 huishoudens vulden de enquête op Doe Mee Leiden in. Vooraf konden bewoners filmpjes bekijken van het ontwerp. De meeste bewoners zijn positief over het nieuwe groen, het zicht op het water, meer duidelijkheid over parkeren en het moderne ontwerp van de wijk. Daarnaast waren er in deze fase zorgen over het aantal parkeerplekken, onveilige verkeerssituaties en het kappen van bomen. Ook het ontbreken van relingen op de bruggen was een reden voor zorg. Samen met de wijk ontwerpen In september konden de bewoners via de Doemee website hun mening geven over de nieuwe inrichting van de wijk.

Aansluitend hierop zijn er meedenksessies georganiseerd, waarbij de bewoners meedacht hebben over de ontwerpen. In sommige straten zijn de bewoners onderling in gesprek gegaan hoe de straat het beste ingericht kon worden. Voorbeeld participatie Van der Helmlaan Om een goed beeld te schetsen van hoe de participatie is verlopen is onderstaand weergegeven hoe we tot een gedragen ontwerp zijn gekomen voor de inrichting van de Van der Helmlaan. Het Pagina 14 van 20

is mooi om te zien om samen met de bewoners te komen tot een breed gedragen ontwerp, waarin ze ook de verschillende opgaven, die we als gemeente hebben, in ogenschouw nemen en respecteren. Bij het bespreken van het voorlopige ontwerp hebben we richting gegeven aan de bewoners en de bewoners meegenomen in het ontwerpproces en uitgelegd dat het ontwerp aan de eisen en randvoorwaarden, in het kader van bijvoorbeeld de verkeersveiligheid, klimaatadaptatie en vergroenen, moet voldoen. Onderstaand het voorlopige ontwerp.

De bewoners die aanwezig waren bij de meedenksessie hebben samen met de buren gezocht naar een, voor hen, optimale oplossing die past binnen de kaders van de gemeente. Ze hebben een door de bewoners gedragen ontwerp bij het projectteam ingediend, zie onderstaand ontwerp.

Pagina 15 van 20

Door het bouwteam is het voorstel van de bewoners uitgewerkt, echter waren er ook behoorlijk wat bezwaren ten aanzien van het parkeren en het kunnen rondrijden over het plein. Dit is met de bewoners doorgesproken en er zijn nieuwe varianten voorgelegd. Resultaat van de participatie in de Van der Helmlaan. Een door de bewoners gedragen inrichting van hun straat.

Pagina 16 van 20

Ook voor wat betreft het gebied rondom de kerk en de Zocherstraat is het definitief ontwerp pas opgesteld, nadat we een zeer intensief participatietraject met de bewoners hadden doorlopen. De bewoners waren vrij negatief over de voorlopige ontwerpen waarin, vanwege de extra vergroening, behoorlijk wat parkeerplaatsen zouden komen te vervallen. Uiteindelijk is in goed overleg en gedegen bomenonderzoek tot een door de wijk gedragen oplossing gekomen. In gesprek met de buurt Om dichtbij in de wijk te communiceren, is een klein team met de bakfiets de wijk ingegaan. Op straat zijn mensen geïnformeerd over het ontwerp en uitgenodigd om de online enquête in te vullen. Daarnaast is elke stap in het proces met een meedenkgroep van actieve bewoners in de wijk besproken. De meedenkgroep is tussen september en eind december 2020 twee keer bijeengekomen om op het ontwerp te reageren en het beter te maken. Eind 2020 en begin 2021 is het projectteam weer aan de slag gegaan. Er is gekeken óf en hoe ideeën een plek konden krijgen in het nieuwe ontwerp. De aanpassingen zijn verwerkt in een aangepast ontwerp voor de herinrichting van de Gasthuiswijk, en eind november 2020 besproken met de meedenkgroep van bewoners. De belangrijkste aanpassingen in het ontwerp na de participatie Voorlopig Ontwerp •

Parkeren: waar het kan komen extra parkeerplekken, bijvoorbeeld bij de kerk. In de Van ’s-Gravensandestraat komen parkeervakken aan twee kanten van de weg. Hierbij houden we rekening met de bestaande bomen.

•

Water en veiligheid: er komen relingen langs vlonders en bruggen, dit is veiliger voor kleine kinderen.

•

Veilig spelen: er komt een hek om de speeltuin naast de kerk (voetbalkooi), zodat kinderen veilig kunnen spelen en de bal niet zo snel in het water belandt.

•

Inrichting pleintjes Van der Helmlaan en Zocherstraat: is in nauw overleg (3 (online) bijeenkomsten) met bewoners aanpast.

•

Bomen: inrichting van de Berlagestraat richting de Van der Helmlaan wordt eenrichtingsverkeer om bomen in de van der Helmlaan te kunnen behouden.

Begin 2021 hebben alle bewoners thuis een nieuwsbrief (zie bijlage) ontvangen met informatie over het aangepaste ontwerp. Via Doe Mee konden bewoners een reactie geven. Vijf bewoners

Pagina 17 van 20

hebben dit gedaan. Alle vijf de reacties waren positief. En ook de meedenkgroep kan zich goed vinden het ontwerp voor de herinrichting. De meedenkgroep is in april geïnformeerd met een e-mail over de positieve reactie van de TACOR en beheer over het Definitief Ontwerp. We hebben felicitaties ontvangen. Na de raadsbehandeling ontvangen alle bewoners weer een ansichtkaart met de link naar het DO op de projectpagina en meer informatie over de periode van uitvoering van de herinrichting. Voor de zomervakantie 2021 volgt een informatiebijeenkomst in de wijk om bewoners te informeren over de start van de werkzaamheden en de impact op de buurt. De meedenkgroep is gevraagd om ook tijdens de uitvoering de oren en ogen in de wijk te zijn en signalen af te geven aan de omgevingsmanager. Conclusie participatie Het college constateert dat het participatietraject zorgvuldig is doorlopen en dat er breed draagvlak is voor de plannen en de herinrichting. Participatiemomenten 2020 en 2021 juni 2020

Ansichtkaart met informatie huis aan huis verspreid + oproep aanmelding meedenkgroep

Begin september

Sessie Meedenkgroep

14-28 september

Participatieweken

24 september

Bijeenkomst bewoners van der Helmlaan en Zocherstraat

Oktober 2020

Informatiebrief en variantenstudie Van der Helmlaan en Zocherstraat

November 2020

Sessie Meedenkgroep

December

Laatste bijeenkomst bewoners Van der Helmlaan en Zocherstraat. Akkoord op aangepast ontwerp voor deze twee straten

Februari 2021

Nieuwsbrief aangepast ontwerp huis aan huis verspreid

8-19 februari 2021

Informatieweken aangepast ontwerp + Doe Mee

April 2021

Informeren meedenkgroep over definitief ontwerp

Mei/juni 2021

Informeren bewoners over definitief ontwerp

Doorlopend Omgevingsmanagement met het beantwoorden van bewonersvragen Bewoners zelf aan de slag In alle middelen is bij de bewoners onder de aandacht gebracht dat via Ga Goed ook door de bewoners zelf meegedacht kan worden hoe de wijk verder vergroend kan worden en daarvoor zelf ook bijvoorbeeld boomspiegels kunnen adopteren of geveltuintjes aan kunnen leggen. Gedurende het traject richting de realisatie wordt hier verder aandacht aan geschonken. Ook in het kader van Jaar van de Tuin wordt bekeken hoe bewoners gestimuleerd kunnen worden om hun eigen tuin verder te vergroenen.

Planning Uitvoeringsbesluit Tekenen uitvoeringsovereenkomst Realisatie

Juni 2021 Juni 2021 Juni 2021-Juni 2023

Bijlagen Pagina 18 van 20

-

Bijlage 1: plantekening definitief ontwerp

-

Bijlage 2-6: tekening deelgebied 1-5

-

Bijlage 7: Inrichtingsprincipes

-

Bijlage 8: Beplantingsplan

-

Bijlage 9: Boomsoortkeuze

-

Bijlage 10: Plan riolering en waterhuishouding

-

Bijlage 11: BEA deel 1 Gasthuiswijk

-

Bijlage 12: BEA deel 2 Gasthuiswijk

-

Bijlage 13: BEA aanvullend onderzoek

RAADSBESLUIT: De raad van de gemeente Leiden: Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders (Raadsvoorstel 21.0035 van 20 april 2021), mede gezien het advies van de commissie, BESLUIT 1. In te stemmen met het uitvoeringsbesluit voor Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 1, met daarbij de volgende uitgangspunten: 1. Herinrichting van erfgrens tot erfgrens; 2. Vergroenen van de openbare ruimte en vergroten van de biodiversiteit; 3. Aanleg van gescheiden rioleringsstelsel dat berekend is op ‘bui 10’; 4. Aanleg drainage/ infiltratiesysteem/ waterbering waarmee het grondwater gereguleerd wordt en berging van regenwater in het gebied wordt gerealiseerd. 5. Voor het ontwerp voor de openbare ruimte gelden de uitgangspunten zoals die met het kaderbesluit Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid zijn vastgesteld 6. Ruimtereservering in de ondergrond voor de aanleg van een toekomstig warmtenet 2. Een krediet van € 907.534,- klimaatadaptieve inrichting Gasthuiswijk-Haagweg-Zuid fase 1 beschikbaar te stellen door verlaging van de investering “FPDS KLIMA Gasthuiswijk fase 1-2” welke is opgenomen in het meerjareninvesteringsplan 2021 waarbij de kapitaallasten zijn gedekt in programma 5B1.2 Beheren openbaar water en riolering;

3. Het krediet ‘WV Weg gasthw haagweg-zuid fase 1&2’ te verhogen met € 88.412,- voor de benodigde investering “Ruimte reservering aanleg warmtenet” door verlaging van de investering “FPDS RWN Gasthuiswijk fase 1-2” welke is opgenomen in het meerjareninvesteringsplan 2021 waarbij de kapitaallasten zijn gedekt in programma 5A1.3 Beheer openbare ruimte. Gedaan in de openbare raadsvergadering van, de Griffier,

de Voorzitter,

Pagina 19 van 20

dhr. G.F.C. Van Leiden

drs. H.J.J. Lenferink

Pagina 20 van 20