RV 20.0142 Besluit tot continuering investeringsfonds Maatschappelijke Zorg 2021 en 2022

RAADSVOORSTEL

Rv. nr.: 20.0142

B en W-besluit d.d.: 1-12-2020 B en W-besluit nr.: 20.0609

*Z1AB4DAC21E* Naam programma: 09 Maatschappelijke ondersteuning Onderwerp: Besluit tot continuering investeringsfonds Maatschappelijke Zorg 2021 en 2022 Aanleiding: Om de gemeenten in Holland Rijnland in staat te stellen zich goed voor te bereiden op de doordecentralisatie maatschappelijke zorg is in 2018 het Investeringsfonds Maatschappelijke zorg ingesteld. Destijds was de verwachting dat de doordecentralisatie per 2021 zou plaatsvinden. Inmiddels is duidelijk dat dit eerst per 2023 zal kunnen ingaan. Het is daarom wenselijk het Investeringsfonds met twee jaar te verlengen. Dit Investeringsfonds wordt gedekt met middelen uit het overschot Beschermd wonen. Doel: Een goede zorg voor kwetsbare inwoners in elke gemeente, zodat inwoners die kampen met psychosociale problematiek, multiproblematiek, (dreigende) dak- of thuisloosheid zoveel mogelijk in de eigen woonomgeving kunnen blijven wonen en daarbij passende ondersteuning kunnen krijgen. Kader: - Beleidskader Maatschappelijke zorg Holland Rijnland 2017-2025 (RV 16.0106) - Uitvoeringsprogramma decentralisatie en transformatie Maatschappelijke zorg Holland Rijnland 2018-2020: “De maatschappelijke zorg dichterbij” (Collegevoorstel 18.0001. - Uitvoeringsagenda Maatschappelijke zorg Leidse regio Collegebriefnr. Z/19/1432190/2107634 - RV nr. 17.0014 Bestedingsvoorstel overschot Beschermd Wonen 2015 - RV nr.

18.0089 Investeren in de maatschappelijke zorg 2018 - 2020

Overwegingen:

Historie Met de wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in 2015 hebben gemeenten verschillende taken overgeheveld gekregen vanuit de toenmalige Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). De bekendste taken zijn (woon-)begeleiding en dagbesteding. Ook de taken voor beschermd wonen en bijvoorbeeld de inloopfunctie (O)GGZ zijn toen overgeheveld. In Holland Rijnland hebben de gemeenten door middel van het verlenen van een mandaat destijds besloten om de taken voor beschermd wonen te beleggen bij centrumgemeente Leiden. Dit gebeurde omdat de financiële middelen van het Rijk op dat moment overgeheveld werden naar de centrumgemeenten en niet naar de individuele gemeenten. De gemeente Leiden voerde al de 1/5

taken op het gebied van maatschappelijke opvang, verslavingszorg en -preventie en OGGZ (bemoeizorg) uit, wat eveneens Wmo-taken zijn. Hiermee werd Leiden in 2015 verantwoordelijk voor de uitvoering van de zorg voor de meest kwetsbare inwoners, oftewel de maatschappelijke zorg, in Holland Rijnland. Na de komst van de nieuwe taak van Beschermd wonen bij de gemeenten, is in de regio Holland Rijnland een regionaal beleidskader voor de maatschappelijke zorg opgesteld. Eind 2016/begin 2017 hebben alle gemeenteraden in de regio Holland Rijnland het Beleidskader Maatschappelijke Zorg Holland Rijnland 2017-2025 vastgesteld. In het regionale beleidskader Maatschappelijke zorg Holland Rijnland 2017-2025 is als toekomstvisie verwoord dat lokaal een integrale en doeltreffende ondersteuning van kwetsbare inwoners kan worden geboden. Daartoe is het nodig om het beleid en de uitvoering van maatschappelijke opvang, verslavingszorg, (O)GGZ en Beschermd wonen in onderlinge samenhang en in samenhang met andere gemeentelijke taken te transformeren. Deze inwoners hebben immers veelal op meerdere levensgebieden problemen, zoals woonvaardigheden en omgaan met geld. Op lokaal niveau kan het best vorm gegeven worden aan vroegsignalering, preventie en ondersteuning op maat.

Op grond van dit beleidskader en de daarin verwoorde visie willen gemeenten in Holland Rijnland de taken op het gebied van beschermd wonen, maatschappelijke opvang, verslavingszorg en preventie en bemoeizorg doordecentraliseren van de centrumgemeente naar de afzonderlijke gemeenten. De centrumgemeente Leiden heeft eerder uit de overschotten Beschermd wonen financiële middelen aan zorgpartijen en gemeenten beschikbaar gesteld om de voorbereidingen op deze doordecentralisatie te kunnen doen. Dit geschiedde in de vorm van het Innovatiebudget Beschermd wonen 2017-2018 en vervolgens met het Investeringsfonds Maatschappelijke zorg 2018 – 2020. Destijds werd verwacht dat de doordecentralisatie per 2021 zou kunnen plaatsvinden. Vervolgens werd dit landelijk uitgesteld naar 2022 en inmiddels is gebleken dat de doordecentralisatie pas per 2023 kan worden doorgevoerd vanwege vertragingen bij het Rijk om te komen tot een nieuw verdeelmodel voor de middelen Beschermd wonen. Doordecentralisatie per 2023 Gemeenten hebben vanaf nu nog 2 jaar de tijd om zich voor te bereiden op de nieuwe taken. De regiogemeenten moeten daarvoor dan ook over de nodige middelen kunnen beschikken. Het is daarom wenselijk het Investeringsfonds Maatschappelijke zorg met twee jaar te verlengen. Dit Investeringsfonds wordt gedekt met middelen uit het jaarlijkse overschot Beschermd wonen.

De huidige prognose is dat er in 2021 een overschot BW van € 4.190.000,- zal zijn. Voor het overschot van 2022 wordt ditzelfde bedrag aangehouden. Voorstel is deze bedragen ter beschikking te blijven stellen aan de gemeenten middels het Investeringsfonds Maatschappelijke zorg. Mocht het jaarlijks overschot BW minder zijn dan verwacht, dan is het voorstel het verschil bij te passen vanuit de reserve BW. Mocht dit zich voordoen, dan zal dit geconcretiseerd worden in de financiële voortgangsrapportages. Inzet Verstrekking van de middelen vanuit het investeringsfonds gebeurt op grond van gemeentelijke investeringsplannen. Deze plannen moeten volgens het raadsvoorstel uit 2018 op korte termijn (2018-2020) bijdragen aan: - aanpak van de wachtlijst beschermd wonen en verkleining van het aantal wachtenden; 2/5

-

meer lokaal/subregionaal regelen van de maatschappelijke opvang waardoor Gebouw C definitief gesloten kan worden en de centrale opvanglocatie Nieuwe Energie kan worden verkleind. Op de langere termijn werd beoogd dat: - inwoners in een kwetsbare situatie en in het bijzonder met psychische problematiek, in staat gesteld worden zoveel mogelijk zelfstandig te (blijven) wonen in hun eigen woonomgeving, zo nodig met de passende ondersteuning en - dakloosheid wordt voorkomen, uitstroom uit de opvang wordt bevorderd en frequente gebruikers van de MO een eigen woonplek krijgen. In de bijlagen zijn opgenomen de Voortgangsrapportage Innovatiebudget Beschermd Wonen en Investeringsfonds Maatschappelijke zorg Holland Rijnland 2017 – 2019 en de rapportage Innovatie in Maatschappelijke zorg Holland Rijnland. Deze rapportages zijn in september jl. voorgelegd aan het Portefeuillehoudersoverleg Maatschappij Holland Rijnland. Uit de Voortgangsrapportage blijkt dat de gemeenten en zorgpartijen in Holland Rijnland de afgelopen 2 jaar hard hebben gewerkt om te komen tot nieuwe, lokale vormen van opvang en wonen met ondersteuning. Ook is er lokaal door gemeenten en partners in het sociaal domein ingezet op versterking van vroegsignalering, preventie en bemoeizorg.

De regionale cliëntenorganisatie Lumen heeft in de hele regio meegedacht en meegewerkt aan innovatie van de maatschappelijke zorg, door het bieden van hersteltrainingen, het realiseren van respijthuizen, het geven van voorlichting etc. Tegelijkertijd is de druk op de wachtlijst BW en MO nog onvoldoende afgenomen. Dit heeft te maken met meerdere factoren, waaronder: - de schaarste aan goedkope sociale huurwoningen en de huidige lage mutatiegraad van sociale huurwoningen maakt uitstroom van cliënten uit BW en MO en het voorkomen van instroom moeilijk; - er ontbreken woonzorgvoorzieningen in de regio voor de zwaarste doelgroepen; hierdoor verblijven deze cliënten onnodig lang in MO of niet passende BW-voorzieningen; - corona heeft gezorgd voor een toegenomen vraag naar MO en BW. Bovendien heeft de noodzaak om 1,5 m afstand te houden ertoe geleid dat gebouw C weer benut wordt voor opvang. Nu de doordecentralisatie wordt uitgesteld is het belangrijk om de inspanningen van de regiogemeenten voor het verkleinen van de wachtlijst BW en het verminderen van het aantal daken thuislozen door te laten lopen en zelfs op te voeren. De afspraken over verstrekking van de middelen en de monitoring daarvan behoeven daarom aanscherping.

De (sub)regionale plannen zullen gemonitord worden op hun bijdrage aan: - verkleinen van de wachtlijst Beschermd wonen - verminderen van de omvang van de centrale Maatschappelijke opvang. De wethouder maakt hierover afspraken met de regiogemeenten; begin 2021 moet hiervoor een plan van aanpak zijn opgesteld dat wordt besproken in het Portefeuillehouderoverleg Maatschappij Holland Rijnland. Financiën: Het Investeringsfonds wordt gedekt met middelen uit het jaarlijkse overschot Beschermd wonen. De huidige prognose is dat er in 2021 een overschot BW van € 4.190.000,- zal zijn. Voor het overschot van 2022 wordt ditzelfde bedrag aangehouden.

3/5

Sinds 2015 heeft de gemeente Leiden geld over gehouden op Beschermd wonen; deze middelen zijn in het voor beschermd wonen geoormerkte deel van de reserve sociaal domein gestort. In 2018 is besloten het jaarlijks overschot in te zetten voor het Investeringsfonds Maatschappelijke zorg, waarmee de gemeenten in de regio zich kunnen voorbereiden op de doordecentralisatie. Net als bij het geoormerkte deel voor beschermd wonen is ook het Investeringsfonds een geoormerkt deel van de reserve sociaal domein, waarvan jaarlijks een deel wordt onttrokken voor de jaarlijkse exploitatiebudgetten. Voor begrotingsjaar 2021 worden de beschikbare exploitatiebudgetten voor de subregio’s onttrokken aan het Investeringsfonds middels onderstaande begrotingswijziging, conform PHO overleg van september 2020. Zodra over de middelen voor 2022 een concrete onderverdeling wordt afgesproken binnen het PHO overleg, zullen de financiële gevolgen worden verwerkt in de eerstvolgende voortgangsrapportage. Vooralsnog zullen de middelen voor 2022 beschikbaar blijven binnen het voor het Investeringsfonds geoormerkte deel van de reserve sociaal domein. Bij de Kaderbrief 2020-2024 is besloten om daarnaast max. 1 mln. euro uit deze reserve te onttrekken ter dekking van het jaarlijks tekort om de decentralisatie-uitkering Maatschappelijke opvang, verslavingszorg en OGGZ.

Voorstel is dit ook nog eens in 2021 en 2022 te doen. De stand van deze gereserveerde middelen voor beschermd wonen komt daarmee op 2,3 miljoen euro. Dit zijn regionale middelen. Deze middelen worden in 2021 en 2022 nog benut om eventuele tekorten op MO en op het Investeringsfonds te dekken. Vanaf 2023 zal de reserve worden benut om eventuele frictiekosten van de decentralisering te dekken en om jaarlijkse schommelingen tussen begrote en werkelijke uitgaven van de regionale voorzieningen op te vangen. Op deze wijze worden gemeenten niet met jaarlijks wisselende bijdragen aan deze voorzieningen geconfronteerd. Bovenstaande leidt tot onderstaande budgetneutrale begrotingswijziging: Programma Bedragen in € (+ = nadeel, -/- = voordeel) Maatschappelijke ondersteuning Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Resultaat

2020 Lasten Baten 0 0 0 0 0 neutraal

2021 2022 2023 Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten 1.000.000 0 -3.190.000 0 0 0 1.000.000 -3.190.000 4.190.000 -5.190.000 4.190.000 -1.000.000 0 0 0 0 0 neutraal neutraal neutraal

Inspraak/participatie: Over dit hele traject is veelvuldig gesproken in het PHO Maatschappij, het afgelopen jaar zelfs maandelijks. Dit voorstel is dan ook tot stand gekomen in nauwe afstemming met alle betrokken regionale portefeuillehouders. Evaluatie: Monitoring op de resultaten van inzet investeringsfonds. Bijgevoegde informatie: - rapportage Innovatie in Maatschappelijke zorg Holland Rijnland - Voortgangsrapportage Innovatiebudget Beschermd Wonen en Investeringsfonds Maatschappelijke zorg Holland Rijnland 2017 – 2019

RAADSBESLUIT: De raad van de gemeente Leiden:

4/5

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders (RV 20.014), mede gezien het advies van de commissie, BESLUIT 1. Het Investeringsfonds Maatschappelijke zorg met twee jaar te verlengen door ook in 2021 en 2022 het resterende verwachte overschot op Beschermd wonen ad. € 4.190.000,- per jaar toe te voegen aan het voor het Investeringsfonds geoormerkte deel van de reserve sociaal domein en voor 2021 beschikbaar te stellen aan de gemeenten in Holland Rijnland om zich voor te bereiden op de doordecentralisatie. 2. Uit het voor beschermd wonen geoormerkte deel van de reserve sociaal domein de in 2021 en 2022 verwachte tekorten op de decentralisatie-uitkering Maatschappelijke opvang, verslavingszorg en OGGZ ad 1 mln euro per jaar te dekken. 3. De budgetneutrale begrotingswijziging n.a.v. beslispunten 1 en 2 vast te stellen: Programma Bedragen in € (+ = nadeel, -/- = voordeel) Maatschappelijke ondersteuning Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Resultaat

2020 Lasten Baten 0 0 0 0 0 neutraal

2021 2022 2023 Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten 1.000.000 0 -3.190.000 0 0 0 1.000.000 -3.190.000 4.190.000 -5.190.000 4.190.000 -1.000.000 0 0 0 0 0 neutraal neutraal neutraal

Gedaan in de openbare raadsvergadering van, de Griffier,

dhr. G.F.C. Van Leiden

de Voorzitter,

drs. H.J.J. Lenferink

5/5