RV 20.0141 Tijdelijke wijziging van de Referendumverordening 2008 i.v.m. Covid-19

RAADSVOORSTEL 20.0141

Rv. nr.: 20.0141

Presidium d.d. 11 december 2020

Naam programma +onderdeel: Bestuur en Dienstverlening Onderwerp: Tijdelijke wijziging van de Referendumverordening 2008 i.v.m. Covid-19. Doel: Aanpassing van de Leidse Referendumverordening 2008 zodat duidelijk is dat de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 en het Tijdelijk besluit verkiezingen covid-19 (naast de Kieswet en het Kiesbesluit) mede van toepassing zijn op de gang van zaken bij een referendum in Leiden. Kader: Artikel 149 Gemeentewet Referendumverordening 2008 Kieswet en Kiesbesluit Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 en het Tijdelijk besluit verkiezingen covid-19 Overwegingen: Op 7 november 2020 is (een groot deel van) de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 en het Tijdelijk besluit verkiezingen covid-19 in werking getreden. De Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 (hierna: tijdelijke Wet) en het Tijdelijk besluit verkiezingen covid-19 (hierna: tijdelijk Besluit) beogen maatregelen te treffen om de volksgezondheid bij de organisatie en de uitvoering van verkiezingen te beschermen en een goed verloop van het verkiezingsproces te waarborgen. De tijdelijke Wet is een op zichzelf staande wet, die de Kieswet op bepaalde onderdelen aanvult (maar dus niet wijzigt). Het gaat daarbij vooral om maatregelen met betrekking tot de veiligheid van de stemlocatie en het materiaal, maar ook om het bij volmacht uitbrengen van 3 (i.p.v. 2) stemmen.

Verder is op dit moment een wetsvoorstel aanhangig die de tijdelijke wet gaat wijzigen. Daarmee wordt het (wellicht) mogelijk dat kiesgerechtigden van 70 jaar of ouder per brief kunnen stemmen en dat enkele stembureaus al voor 17 maart 2021 open zijn. De tijdelijke wet vervalt in principe op 1 juli 2021, maar kan (steeds met zes maanden) worden verlengd als dat nodig is. In de (Leidse) Referendumverordening 2008 staat in artikel 13 dat op de gang van zaken bij het referendum het bepaalde in de Kieswet en het Kiesbesluit van overeenkomstige toepassing is. Naar aanleiding van technische vragen vanuit de raad werd door het college geconstateerd dat de tijdelijke Wet geen wijziging is van de Kieswet, maar een zelfstandige wet, waarin “in aanvulling op en afwijking van” de Kieswet tijdelijke regels vastgesteld worden. Naar de letter van de wet zal formeel gezien een wijziging van de referendumverordening moeten worden vastgesteld door de Raad”. Omdat een minder formele weg wellicht ook mogelijk zou zijn, is de Referendumkamer om advies gevraagd. De Referendumkamer heeft op 7 december 2020 advies uitgebracht en in dit advies bevestigd dat het goed is de tijdelijke Wet en het tijdelijk Besluit expliciet op de Leidse situatie van toepassing te laten zijn door de Verordening zo gericht mogelijk aan te passen. Pagina 1 van 4

De Referendumkamer zegt hierover het volgende: ‘Om recht te doen aan het gewicht van de (nieuwe, tijdelijke) landelijke wet- en regelgeving en misverstanden gedurende het stemproces te voorkomen, is het wenselijk en allicht noodzakelijk om de regelgeving voor het lokale referendum aan te passen. Een dergelijke aanpassing lijkt weliswaar op enigszins gespannen voet te staan met het uitgangspunt dat gedurende het spel de spelregels onveranderd blijven, maar het betreft hier een aanvulling vanwege (tijdelijke) landelijke regelgeving en overigens gaat het om een situatie van door Covid-19 veroorzaakte overmacht, wat aanpassing van de bestaande verordening niet alleen noodzaakt maar tevens rechtvaardigt, uiteraard op zo beperkt mogelijke wijze en met tijdelijke werking. De benodigde aanpassing kan naar de mening van de Referendumkamer plaatsvinden door een bescheiden wijziging van de Referendumverordening 2008. Dit zorgt voor juridische robuustheid, helderheid voor alle bij het stemproces betrokken actoren en geldigheid ook voor eventueel toekomstige gevallen (als en voor zover de tijdelijke wet- en regelgeving nog van toepassing zal zijn).

De Referendumkamer adviseert dan ook de Leidse Referendumverordening 2008 op het punt van de organisatie en uitvoering van het stemproces aan te passen door het bestaande artikel 13, lid 2 te wijzigen in: Op de gang van zaken bij het referendum is het bepaalde in de Kieswet, het Kiesbesluit, de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 en het Tijdelijk besluit verkiezingen covid-19 van overeenkomstige toepassing.’ Gelet op bovenstaande wordt de raad voorgesteld om de Referendumverordening aan te passen, conform het advies van de Referendumkamer. Hiermee worden regels uit de tijdelijke Wet en het tijdelijk Besluit zoals die nu luiden van toepassing op de gang van zaken bij een Leids referendum. Eventuele toekomstige wijzigingen van de tijdelijke Wet en het tijdelijk Besluit werken dan automatisch door in de Leidse situatie. Omdat het om een tijdelijke wet gaat, is de aanpassing van de verordening ook tijdelijk. Dit gebeurt door deze te laten aansluiten op de termijn die de tijdelijke Wet van kracht is.

Wijziging Artikel 13 van de Referendumverordening 2008 wordt gewijzigd als volgt: (cursief=geschrapt, vet=nieuw) Bestaande tekst Nieuwe tekst Artikel 13 Artikel 13 1. De kiesgerechtigden ontvangen voor het 1. De kiesgerechtigden ontvangen voor het referendum een afzonderlijke referendum een afzonderlijke oproepingskaart of stempas. oproepingskaart of stempas. 2. Op de gang van zaken bij het referendum is 2. Op de gang van zaken bij het referendum is het bepaalde in de Kieswet en het het bepaalde in de Kieswet, het Kiesbesluit, Kiesbesluit van overeenkomstige de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 toepassing. en het Tijdelijk besluit verkiezingen covid-19 van overeenkomstige toepassing.

Overgangsrecht: De wijziging treedt op de dag na publicatie in werking en is vanaf dat moment van toepassing op de gang van zaken bij een referendum. Dat is ruim voor het te mogelijk te organiseren referendum in maart 2021. Er is dus geen overgangsrecht nodig, nieuwe en al lopende referendumverzoeken vallen onder het nieuwe wettelijk regime zodra dat inwerking treedt.

Pagina 2 van 4

Tijdelijkheid: De Tijdelijke wet heeft een in tijd beperkte duur. Op basis van artikel 30, lid 2 van die wet, vervalt die wet met ingang van 1 juli 2021. Dit tijdstip kan (bij koninklijk besluit) worden bepaald op een ander tijdstip, met dien verstande dat dit tijdstip steeds ten hoogste zes maanden na het tijdstip ligt waarop de wet zou vervallen. Om te voorkomen dat na het vervallen van de wet, opnieuw een wijzigingsverordening moet worden vastgesteld om de nu voorliggende wijziging weer ongedaan te maken, is ervoor gekozen de werking van deze wijzigingsverordening tijdelijk te laten zijn, en aan te laten sluiten bij het moment waarop de Tijdelijke wet komt te vervallen. Wanneer de tijdelijke Wet niet meer van kracht is, wordt de ‘oude versie’ van de verordening weer gepubliceerd en is het ‘oude’ artikel 13 weer van toepassing.

Financiën: Geen financiële gevolgen.

Evaluatie: Niet van toepassing.

Bijlagen: De geconsolideerde tekst van de gewijzigde verordening Het advies van de Referendumkamer

Pagina 3 van 4

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Leiden; gezien het voorstel van het presidium (raadsvoorstel 20.0141); gelezen het advies van de Referendumkamer Leiden; gezien het advies van de Raadscommissie Leefbaarheid en Bereikbaarheid;

BESLUIT: De Referendumverordening 2008 wordt als volgt gewijzigd: Artikel I A. Artikel 13 komt te luiden: Artikel 13 1. De kiesgerechtigden ontvangen voor het referendum een afzonderlijke oproepingskaart of stempas. 2. Op de gang van zaken bij het referendum is het bepaalde in de Kieswet, het Kiesbesluit, de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 en het Tijdelijk besluit verkiezingen covid-19 van overeenkomstige toepassing. Artikel II Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de dag na de bekendmaking en geldt totdat de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 vervalt op basis van artikel 30, lid 2 van die Tijdelijke wet.

Gedaan in de openbare raadsvergadering van 28 januari 2021,

De Griffier,

De Voorzitter,

dhr. G.F.C. van Leiden

drs. H.J.J. Lenferink

Pagina 4 van 4