Raadsbesluit Preventief Interventie Team (PIT) aanpak (RV19.0047)

RAADSVOORSTEL

Rv. nr.: 19.0047

B en W-besluit d.d.: 07-05-2019 B en W-besluit nr.: 19.0205

ililt til] tilll ilil ililililil tilil tilil ilil ililt tilil ililil

*Z127537EOZC¡r

Naam programma: 09 Maatschappelijke ondersteuning

Onderwerp: Preventief lnterventie Team (PlT) aanpak

Aanleiding: Een aantal Leidse basisscholen in de focusgebieden Leiden Noord, Zuidwest, de Mors en de Slaaghwijk, constateert dat een aantal kinderen een verstoord sociale ontwikkeling heeft met als gevolg dat voor deze kinderen nauwelijks toegekomen wordt aan onderuvijs. Ook professionals geven aan deze signalen te herkennen en zorgelijk te vinden. Om te voorkomen dat deze kinderen op latere leeftijd afglijden en in de criminaliteit terecht komen, willen we dit gedrag zo snel mogelijk bijsturen. Zo geven we hen ook de kans hun talenten te ontwikkelen. Door de samenwerking met de Universiteit vanuit programma Kennisstad is de Preventief lnterventie Team (PlT) aanpak naar voren gekomen als een bewezen effectieve methode voor deze doelgroepl. De PIT aanpak is een antwoord op de wens om meer in te zetten op preventie in plaats van later zwaardere en duurdere voorzieningen (visie sociaal domein). Tevens sluit het goed aan bij de Stedelijke jeugdaanpak in het kader van voorkomen crimínaliteit en richt zich op kinderen in onze focusgebieden.

Doel: Voorkomen dat kinderen op latere leeftijd afglijden en in de criminaliteit terecht komen door de verstoorde sociale ontwikkeling al op de basisschool bij te sturen.

Kader: RV 19.0002 Stedelijke jeugdaanpak in het kadervan voorkomen criminaliteit RV 19.0029 Visie Sociaal Domein

Overwegingen: ln 2011 is de gemeente Amsterdam samen met Universiteit Leiden gestart met het ontwikkelen en uitvoeren van een nieuwe aanpak om te voorkomen dat kinderen afglijden richting de criminaliteit, de zogenaamde Preventief lnterventie Team (PlT) aanpak2. De aanpak is destijds gestart specifiek gericht op de broertjes en zusjes van de Top6003 en is na goede resultaten in doelgroep verbreed. ln onderstaande grafiek zijn de resultaten van de PIT aanpak in Amsterdam weergegeven: t

Zi. b¡lug" I voor resultaten Amsterdam

2

Zie bl¡lage 2 voor informatie over kwaliteitskaders 3 Amsterdamse aanpak voor criminele jongeren. 1t8

ffit sra &rr æri €û!r

s* {fú

ila

lvÊrbrtâd

æ.¡

lVcrs¡cótcrd

{tÉ

0r

ttre )a ê-

.S ,.S

Grcnævrrrhrlilend

A¡rcsÊf gcdr¡

ùQ ùQ

JJ

"Ñ

ùq

JJ "S

ùQ ôq

JJ

ùQ

-ñ

.."'- at-

Sociaþ probhmcn

TotaÞ probhmen

¡cdr¡

De resultaten laten een sterke verbetering van het gedrag zien bij meer dan 80% van de kinderen. Doordat deze aanpak zich al bewezen heeft in Amsterdam, willen we dit in de gemeente Leiden in samenwerking met de gemeente Amsterdam en Universiteit Leiden implementeren. ln Leiden zijn we recent gestart met de stedelijke jeugdaanpak in het kader van voorkomen criminaliteit. De PIT aanpak vormt hierin een belangrijke schakel. Doelqroep Het preventief interventie team richt zich primair op kinderen in de basisschool leeftijd die:

1. Grensoverschrijdend gedrag laten zien (zoals schoolregels overtreden, spijbelen) en/of; 2. Agressief gedrag vertonen (zoals ruzie maken en/of vechten, explosief en onvoorspelbaar zijn in hun gedrag). Externaliserend probleemgedrag wordt gezien als het gevolg van een verstoorde sociale ontwikkeling die, tot op zekere hoogte, bijgestuurd kan worden. Waarnemen en begrijpen van sociale informatie vindt plaats in het (sociale) brein; een netwerk in de hersenen dat zich vanaf de vroege kindertijd begint te ontwikkelen door rijping en leerervaringen in interactie met de omgeving. Bijjonge en jongvolwassen delinquenten is deze sociale ontwikkeling vaak verstoord. Hoe eerder verstoringen in de sociale ontwikkeling worden gezien en begrepen, hoe beter de sociale ontwikkeling in een gezonde richting kan worden omgebogen. Het preventief interventie team voert een uitgebreid onderzoek naar sociale leerbaarheid uit, om zo een helder beeld te krijgen van de sociale ontwikkeling van een kind en hier de hulpverlening op aan te passen. Hierbij is het essentieel om zo vroeg mogelijk contact te leggen met deze kinderen (en hun

ouders), want jonge kinderen zrjn nog redelijk gemakkelijk te belnvloeden en hun gedragspatronen zijn nog niet zo sterk ingeslepen (Van Goozen en Swaab 201q4.

a

'Disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen' door van Goozen en Swaab (2016) in: Klinische

kindemeuropsychologie

door Swaab, Bouma, Hendriksen en Konig (red), uitgegeven door BOOM in 2016.

2t8

De kinderen waar het preventief interventie team zich op richt, groeien vaak op onder ongunstige (gezins)omstandigheden waarin weinig mogelijkheden zijn voor een gezonde sociale ontwikkeling. De risicofactoren in die gezinnen (armoede, schulden, psychiatrische problematiek bij ouders, etc.) zijn vaak moeilijk te veranderen. De PIT aanpak richt zich daarom op het versterken van kind factoren op het gebied van sociale leerbaarheid zowel in de context van school, als in gezin en vrije tijd. Voor deze pilot is specifiek gekozen voor basisscholen in de focuswijken Slaaghwijk, Zuidwest, Mors en Leiden Noord. ln deze wijken is tevens recentelijk de stedelijke jeugdaanpak in het kader van voorkomen criminaliteit gestart. Deze aanpak is een combinatie van repressie en perspectief en heeft als beoogd doel zo snel mogelijk de jongeren in beeld te krijgen. Aanpak De PIT aanpak onderscheidt zich van andere vormen van hulpverlening door:

1. Vroege signalering: Uit onderzoek blükt dat veel criminelen al op jonge leeftijd probleemgedrag laten zien. Dit begint vaak op school met gedragsproblemen, overtreden van regels, risico op schooluitval. Daarom signaleert het preventief interventie team deze kinderen al op jonge leeftijd in samenwerking met de basisschool. De PIT coach traint de leerkrachten op school in het herkennen van signalen. Na aanmelding van een kind worden de verwachtingen en rolverdeling met de school besproken. Hierna wordt toestemming en medewerking aan ouders gevraagd. De PIT aanpak werkt op basis van vrijwilligheid. Het motiveren van ouders voor deelname is een specifieke vaardigheid van de P|T-coach. Ervaring uit Amsterdam leert dat dit altijd lukt.

2. Screening Na toestemming van de ouders wordt gestart met informatie verzamelen in een zogenaamd netwerkonderzoek. De screening die daarop volgt is een essentieel onderdeel van de aanpak en bestaat uit twee onderzoeken: het afnemen van gedragsvragenlijsten over het kind bij ouders en leerkracht;

-

een onderzoek naar sociale leerbaarheids. Dit onderzoek wordt uitgevoerd op de basisschool door orthopedagogen van de Universiteit Leiden. De resultaten van deze screening worden met de ouders bij hen thuis besproken en daarna op school. De screening maakt het mogelijk om de interventies zo goed mogelijk, op maat, aan te bieden aan het specifieke kind.

3. Maatwerk Op basis van de screening volgt een profiel van het kind. De PlT-coach stelt een plan van aanpak op dat past bij de behoeften van het kind en aan de (on)mogelijkheden van de omgeving. Het kan voorkomen dat een ander gezinslid, bijvoorbeeld een broer of zrJs, ook meegenomen wordt ín de

aanpak. Het doel van het plan is om een omgeving te creëren waarin het kind zich zo maximaal mogelijk kan ontwikkelen.

De PIT coach neemt een coördinerende en begeleidende rol op zich en werkt dus samen met bestaande hulpverlening, ouders en leerkrachten. Bestaande hulpverlening in het kader van 1 gezin 1 plan kan gewoon voortgezet worden en wordt mee samengewerkt. De PIT-coaches werken altijd in koppels en in samenwerking met een gedragsdeskundige.

5

Sociale leerbaarheid gaat over de mate waarin kinderen zich kunnen inleven in anderen, gevoelens van anderen kunnen herkennen, hun emoties beheersen en sociale regels kunnen volgen. Tekofen hierin kunnen leiden tot grensoverschrijdend en/ ofagressief gedrag.

3/8

Na 6 maanden wordt de school gevraagd nogmaals de gedragsvragenlijst in te vullen om te kijken of het gedrag positief is veranderd of dat er bijstelling van het plan nodig is. Zes maanden

later volgt dit opnieuw. Deze evaluaties zorgen ervoor dat de aanpak zo optimaal mogelijk uitgevoerd kan worden en geeft inzicht in de effectiviteit van de aanpak als geheel.

4. Lange adem Het preventief interventie team heeft een lange adem, zowel bij het uitvoeren van het plan van aanpak als bij het vooraf winnen van vertrouwen van ouders. De uitvoering duurt zo lang als nodig is en de PIT medewerkers houden vol om achter de voordeur te komen. Dat kan in sommige gezinnen een jarenlang proces betekenen, terwijl het bij andere gezinnen slechts weken duurt. Wanneer de situatie rondom het kind stabiel is doet de P|T-coach een stapje terug en kijkt op afstand mee, Dit betekent eens per 3 maanden contact met het gezin en andere betrokkenen. ln overleg met de gedragsdeskundige wordt het moment van afschalen bepaald. Als het probleemgedrag weer toeneemt wordt de PlT-coach onmiddellijk weer actief.

5. Randvoorwaarden De begeleiding van het preventief interventie team vindt altijd plaats vanuit school. Zowel de benadering van de ouders en het kind, als de begeleiding zelf. Vanwege de vaak complexe thuissituatie en het gegeven dat het kind zes uur per dag op school is, kunnen deze 'gezonde uren' optimaal benut worden.

Het succes van de aanpak zit voor een belangrijk deel in de positionering van het team en selectie van medewerkers. Een belangrijke randvoorwaarde is dat het preventief interventie team

gepositioneerd is binnen de gemeente en dus niet bij één van de partners. Hierdoor heeft de gemeente volledige regie op de aanpak. De selectie van PIT medewerkers gebeurt middels een specifiek sollicitatieproces. Pas wanneer

de juiste mensen zijn geselecteerd kan de aanpak van start gaan. Tevens worden de PIT medewerkers goed getraind en gecoacht. Het opleidingstraject van de medewerkers bestaat uit een combinatie van trainingen en een individueel coaching traject.

Om de bewezen effectieve PIT aanpak ook in Leiden te starten, wordt als harde voorwaarde gesteld door Universiteit Leiden en gemeente Amsterdam, dat de aanpak op dezelfde manier wordt geTmplementeerd als bewezen is in Amsterdam. Het is niet mogelijk aanpassingen te doen aan de voorgestelde werkwijze. Omvanq Er zijn verschillende gesprekken gevoerd met bestuurders, directeuren en intern begeleiders van

basisscholen in Leiden om een beeld te krijgen van de hoeveelheid kinderen die in Leiden in aanmerking komen voor de aanpak. Er zijn hiervoor drie methodes gebruikt. Een schatting vindt

plaats op basis van: (1) omvang doelgroep Amsterdam, (2) percentage kinderen met gedragsproblemen en (3) input I pilot scholen in Leiden

(1) ln Amsterdam komt ongeveer 3,2o/o vân de leerling populatie in aanmerking voor de PIT aanpak. ln de wijken met de meeste achterstanden is de kans op het signaleren van de populatie het grootst. Op de I Leidse basisscholen die in eerste instantie aan de PIT aanpak willen

deelnemen, zitten in totaal 1414 kinderen. ln totaal telt Leiden 8772 kinderen in de basisschoolleeftijd.

3,2o/o van 1414 = 45 kinderen 3,2o/o van 8772 = 281 kinderen 4t8

(2) Ongeveer 'l5o/o van alle kinderen in Nederland vertoont op jonge leeftijd gedragsproblemen. Van deze groep glijdt ongeveer één op de 11 (9%) af richting de ernstige criminaliteit6. Als we deze percentages vertalen naar Leiden komen we op de volgende aantallen: Op de 8 pilotscholen zitlen 1414 kinderen. 15o/o van 1414 =212. En g% van 212 = 19 kinderen. Op alle scholen in Leiden zitten8772 kinderen. 15o/ovan8772= 1316. En 9% van 1316 = 119 kinderen.

(3) Er is een overleg geweest met bestuurders van Stichting Confessioneel Ondenirrijs Leiden (SCOL)7 en de stichting Openbaar Primair en Speciaal Onderwijs Leiden (PROOLeiden)8. Vervolgens zijn meerdere intern begeleiders en directeuren van een aantal Leidse basisscholen in de 4 focusgebieden meegenomen in de PIT aanpak. Alle I aanwezige scholen hebben aangegeven zich te willen committeren aan de aanpak en hebben een schatting gegeven van het aantal kinderen dat in aanmerking komt. Het aantal komt uit op 56-62 leerlingen. Vanuit de ervaring in Amsterdam zouden er 45 Leidse leerlingen van de bevraagde basisscholen in aanmerking moeten komen voor de PIT aanpak. Vanuit de algemene wetenschappelijke kennis, zouden dat er minimaal 19 moeten zijn. De scholen geven aan dat het er in Leiden minimaal 56 zijn. ln Leiden is dus voldoende omvang om de PIT aanpak te starten. Niet alle kinderen kunnen in één keer worden bediend omdat de aanpak in ontwikkeling is. ln overleg met het preventief interventie team bekijken we welke kinderen instromen in de aanpak, en welke kinderen onder de Stedelijke Jeugdaanpak vallen. We stellen de volgende instroom voor in schooljaar 201912020 en 202012021: Schooljaar 201912020: Schooljaar 202012021:

15 aangemelde kinderen

Totaalpilot:

30 kinderen / gezinnen

15 aangemelde kinderen

Omdat het PIT gezinsgericht werkt en een gezin gemiddeld 2 kinderen telt, is de verwachting dat het aantal kinderen per jaar verdubbelt van 30 aangemelde kinderen per jaar naar 60 kinderen totaal in begeleiding.

6 7 8

bron MKBA PIT https://www. scoleiden. nl/index.php https ://www.prooleiden.nl/

5/8

Financiën: De financiële middelen voor de PIT aanpak worden ingezet voor:

1. Screening 2. Personele inzete 3. Opleiding medewerkers 4. Coaching/begeleiding 5. Rapportages

2. Personele inzet 3. Opleidino medewerkers 4. Coachinq/beoeleidinq 5. Raooortaoes

2019 16.000 55.000 56.574 17.255 16.144 960

Totaal

161.933

1.1 Screeninq 1 .2

Aanschaf meetapparatuur

2020 48.000 0 169.722

5.400

21.316 960 245.398

2021 Totaal 80.000 55.000 0 84.861 311.157 28.055 5.400 37.460 960 2.880 16.000

107.221

514.552

Het bedrag is € 514.552 voor 60 kinderen. ln totaal € 8.575,87 per kind. Wanneer we dit bedrag afzetten tegen de gemiddelde kosten van een jeugdhulptraject: €16.500,10 of een maand jeugdinrichtin g á €.18.210,-11 zien we dat een preventieve investering zoals deze aanpak later duurdere voorzieningen kan voorkomen. We stellen voor om de middelen voor de pilotfase tot en met 2021 beschikbaar te stellen uit de reserve sociaal domein €. 514.552,-. De PIT aanpak betreft in eerste instantie een pilotperiode van 2 jaar (schooljaar 201912020 en 202012021). Als wordt besloten dat de aanpak structureel aangeboden wordt, dan zijn de kosten per jaar als volgt: 1. Screeninq

2021 en verder 80.000

2. Personele inzet 3. Opleidinq medewerkers 4. Coachinq/beqeleidinq 5. Rapportaqes Totaal

169.722

5.400 0

960

256.082

Het bedrag is € 256.082 voor 40 kinderen. ln totaal € 6.402,05 per kind. Wanneer blijkt dat de aanpak ook in Leiden succesvol is en de aanpak structureel wordt aangeboden, streven we naar een gelijkmatiger verdeling van middelen tussen jeugd, onderwijs en veiligheid.

lnspraaUparticipatie: Het succes van de pilot is afhankelijk van de betrokkenheid van belangrijke stakeholders zoals scholen, schakelfunctionarissen en andere betrokken partijen in het Leidse sociaal domein. Op dit moment is met het schoolbestuur van PROO en SCOL en de betrokken basisscholen gesproken, alsmede met de directeur van het JGT. Goede communicatie met deze partijen draagt bij aan betrokkenheid. Na positief besluit om de pilot definitief van start

9

De personele inzet bestaat uit 2 PIT coaches, een gedragsdeskundige en een prqectleider

l0 Bron: CBS Jeugdmonitor eerste helfì 2017 I I Bron: www.dji.nl

6/8

te laten gaan, worden scholen en andere partijen hier persoonlijk over geïnformeerd en worden ze betrokken in de specifieke werkwijze. Vervolgens start het wervingsproces van het PIT en start de aanpak in september 2019. Evaluatie:

Aan het einde van schooljaar 2020-2021 wordt er een uitgebreide resultatenrapportage opgeleverd. Op basis van deze rapportage heeft de gemeenteraad voldoende informatie om te besluiten over de continuering van de PIT aanpak. Wanneer wordt besloten om de aanpak in

Leiden te continueren, wordt de aanpak breed beschikbaar gesteld voor alle Leidse basisscholen.

Bijgevoegde informatie: Bijlage 1 - Resultaten PIT Amsterdam Bijlage 2 - kwaliteitskaders PIT aanpak Bijlage 3 - voorbeeld profiel na screening

7t8

RAADSBESLUIT: De raad van de gemeente Leiden: Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders (Raadsvoorstel 19.0047 van 2019), mede gezien het advies van de commissie,

1

BESLUIT ln te stemmen met de voorgestelde werkwijze van de PIT aanpak voor kinderen op de basisschool die grensoverschrijdend gedrag laten zien en/of agressief gedrag vertonen. De aanpak bestaat uit: Vroege signalering Screening Maatwerk Lange adem

a. b. c. d.

2. ln te stemmen met het ter beschikking stellen van € 514.552,- voor de uitvoering van de PIT aanpak en dit te dekken door een onttrekking van € 514.552,- aan de reserve Sociaal Domein.

3. Onderstaande begrotingswijziging voor 20191202012021 vastte stellen: Programma Bedragen in € (+ = nadeel,

-/- = voordeel)

Maatschappelijke ondersteuning

2020

2019

Lasten

Baten

161.933

Lasten 0

Saldo van baten en lasten 161.933 Mutatie reserves

Programma Bedragen in € (+ = hâdeel, -/- =

245.398

0

245.398 -161.933

0

Resultaat

Baten

-245.398

0

0

0

neutraal

neutraal

2021

Lasten

2022

Baten

Lasten

Baten

voordeel) Maatschappelijke ondersteuninq

107.221

Saldo van baten en lasten

'107.221

Mutatie reserves

0

Resultaat

0

0

0

-107.221

0

0

0

0

neutraal

neutraal

Gedaan in de openbare raadsvergadering van 20 juni 2019, de

de

8/8