Procesbrief toekomst DZB (Collegebrief 9-9-2020)

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden Aan de gemeenteraad van Leiden

Datum 09-09-2020 Ons kenmerk Z/20/1558873 Onderwerp Procesbrief Toekomstvisie DZB Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor Bargelaan 190 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 E-Mail r.evers@leiden.nl Website www.leiden.nl/gemeente

Contactpersoon R. Evers Doorkiesnummer 7971

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 17 december 2019 is het Beleidsplan Werk en Participatie 2019-2023 (RV 19.0110) door uw raad vastgesteld. Eén van de speerpunten uit het beleidsplan is het optimaliseren van de werk- en participatievoorzieningen. Hieronder valt de doorontwikkeling van de gemeentelijke instelling DZB Leiden. DZB is verantwoordelijk voor de re-integratietaak van de gemeente Leiden en de uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening. De komende jaren krijgt DZB Leiden te maken met een aantal ontwikkelingen, waardoor het nodig is de strategische koers en het bedrijfsmodel tegen het licht te houden. In deze brief informeren we u over deze ontwikkelingen en de activiteiten die reeds zijn uitgevoerd. Het doel hiervan is u op de hoogte te stellen van de voortgang. De volgende onderwerpen komen aan bod: 1. Aanleiding en bestuurlijke opdracht 2. Stand van zaken 3. Vervolgstappen en planning 1. Aanleiding en bestuurlijke opdracht De aanleiding voor de doorontwikkeling van DZB Leiden is de opgave van het bedrijf in relatie tot de financiële effecten van de Participatiewet, instroom nieuwe doelgroepen (voormalig Wsw en Wajong) en transformatie naar een inclusieve arbeidsmarkt, waarbij werkzoekenden zoveel mogelijk uitstromen naar reguliere werkgevers.

DZB Leiden en daarmee de gemeente Leiden krijgen te maken met de volgende ontwikkelingen: Kosten-opbrengsten dreigen op termijn uit balans te raken Sinds de invoering van de Participatiewet op 1 januari 2015 is geen nieuwe instroom mogelijk in de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). Hierdoor zal het Wsw-werknemersbestand de komende 10 jaar afnemen van 700 fte naar 400 fte. Het gevolg daarvan is dat de financiële basis van DZB Leiden afneemt. Dit komt door de terugloop van de productiviteit bij de

Datum

09-09-2020

Kenmerk

Z/20/1558873

Pagina

Gemeente Leiden

2/5

Leerwerkbedrijven1 en afname van de Wsw-subsidies van de Rijksoverheid. Tot nu toe heeft DZB Leiden meerdere verbetermaatregelen doorgevoerd, namelijk verbetering inkomsten en beperken bedrijfsvoeringskosten. Op termijn is dit niet voldoende voor een sluitende begroting. De meerjarige baten-lasten zijn hieronder weergegeven.

Meerjarige Ontwikkeling Baten-Lasten Wsw 40000000 35000000

Lasten Baten

bedrag in €

30000000 25000000 20000000 15000000 10000000 5000000

2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

0

Afbeelding 1: Meerjarige ontwikkeling baten-lasten Wsw bij DZB Leiden

Elk jaar dalen de opbrengsten vanwege de krimp van het Wsw-werknemersbestand. Doordat de uitvoeringskosten nagenoeg niet dalen en de overhead toeneemt, ontstaat een ongedekt tekort bij de Wsw-activiteit. Op basis van de huidige situatie verwachten we het financiële kantelpunt rond 2022-20232. De tekorten zijn vooralsnog op te vangen met de reserve zachte landing Rijksoverheid en bezuinigingen Wsw/DZB Leiden (€ 1,8 mln in 2019) en de DZBbedrijfsreserve (€ 4,3 mln in 2019). Het verwachte jaarlijkse tekort loopt op naar € 5,2 mln in 2040. Om deze ontwikkeling tegen te gaan, is een herstructurering noodzakelijk. Transformatie naar inclusieve arbeidsmarkt Naast verbetermogelijkheden ten opzichte van de financiële basis, is ook een verbetering van het huidige bedrijfsmodel nodig. De instroom van nieuwe doelgroepen (voormalig Wsw en Wajong) in de Participatiewet brengen nieuwe uitdagingen met zich mee. De focus ligt op de samenwerking met werkgevers in de regio en zoveel mogelijk uitstroom naar reguliere werkgevers. Daarbij is een goede balans nodig tussen enerzijds het behouden van een

1 Leerwerkbedrijven DZB Leiden: diensten (schoonmaak, fietsenstallingen, catering), productie (montage en

chocolade), groenvoorziening en businesspost. 2 In deze prognose is geen rekening gehouden met (toekomstige) effecten van de coronacrisis.

Datum

09-09-2020

Kenmerk

Z/20/1558873

Pagina

Gemeente Leiden

3/5

publieke infrastructuur voor werkzoekenden die het niet op eigen kracht redden. En anderzijds het realiseren van banen bij reguliere werkgevers voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hiervoor beschikt de gemeente over instrumenten als loonkostensubsidie, jobcoaching, no-risk polis en de inzet van beschutte werkplekken. Met het vaststellen van het Beleidsplan Werk en Participatie 2019-2023 gaf het college de volgende bestuurlijke opdracht aan DZB Leiden: “Maak een onderbouwde visie over hoe DZB Leiden een toekomstbestendig bedrijf wordt dat de re-integratiedoelen van de gemeente(n) ook in de toekomst kan behalen” Door de coronacrisis wordt het nog duidelijker dat deze ontwikkeling nodig is om DZB Leiden toekomstbestendig te maken. De effecten van de coronacrisis op DZB Leiden, en de doelgroepen waarvoor zij werkt, betrekken we vanzelfsprekend bij het uitwerken van de toekomstvisie waar we u in deze brief over informeren. 2. Stand van zaken doorontwikkeling DZB Organisatie Voor de uitvoering van de opdracht is een externe programmamanager aangetrokken. Voor meer informatie zie het bijgevoegde interview in de TROTS, het personeelsblad van DZB Leiden. De programmamanager voert de opdracht uit in samenwerking met een Programmateam (PT), bestaande uit medewerkers van DZB en gemeente Leiden.

In de uitwerking van de opdracht wordt nauw samengewerkt met de directie van DZB, waarbij regelmatig contact is met de Ondernemingsraad (OR). De afdeling Werk en Inkomen (W&I) en medewerkers van de JA-projecten worden in het proces betrokken. Alle medewerkers van DZB Leiden hebben een brief ontvangen (15 juli 2020), waarin zij op de hoogte worden gesteld van de ontwikkelingen. Deze brief is toegevoegd in de bijlage. Onderzoeksfase In de afgelopen maanden heeft het PT het bedrijfsmodel van DZB Leiden onderzocht en zijn ontwikkelrichtingen in kaart gebracht. Activiteiten bestonden uit dataverzameling in relatie tot bedrijfsvoering, doelgroepen en governance, vaststellen van kaders en uitgangspunten en een SWOT-analyse. In de verkenning is tevens gebruik gemaakt van beschikbare informatie van andere gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven/SW-bedrijven. Het PT onderzocht de volgende ontwikkelrichtingen (in diverse varianten): 1. Ombouwen 2. Samenwerken in de regio 3. Uitvoeringsonderdelen werkdeel integreren 4. Concurrentiepositie versterken 5. Transformatie naar mens-ontwikkelbedrijf De ontwikkelrichtingen sluiten elkaar niet uit en bieden een denkkader voor het verkennen van de mogelijkheden. Dit leidde tot een selectie van kansrijke ontwikkelrichtingen.

Strategische verkenning: kansrijke ontwikkelrichtingen Voor de selectie van de kansrijke ontwikkelrichtingen zijn de onderstaande uitgangspunten gebruikt met betrekking tot de hoofdtaken van DZB Leiden en de bijbehorende

Datum

09-09-2020

Kenmerk

Z/20/1558873

Pagina

Gemeente Leiden

4/5

randvoorwaarden. Deze uitgangspunten vallen binnen de vastgestelde beleidsmatige kaders en de wettelijke verantwoordelijkheden. Hoofdtaken DZB Leiden 1. Werkzoekenden begeleiden naar werk, zo regulier mogelijk; 2. Bieden van een beschermde werkplek voor deelnemers voor wie een reguliere werkplek (nog) niet mogelijk is; 3. Bieden van excellente dienstverlening aan werkzoekenden, waarbij zij optimaal gebruik kunnen maken van de faciliteiten van DZB; 4. Bieden van ontwikkelmogelijkheden, zodat de afstand tot de arbeidsmarkt verkleind wordt.

Randvoorwaarden 1. Kosten en baten in balans; 2. Niet doen wat anderen ook of beter kunnen; 3. Samenwerken met partners in strategische allianties, bijv. zorg- en onderwijspartners; 4. Samenwerken met werkgevers; 5. Eenvoudige governance, zodat slagkracht behouden blijft; 6. Wendbaarheid, zodat snel kan worden ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen of doelgroepen.

Van ontwikkelrichtingen naar business cases Naar aanleiding van de strategische verkenning is DZB Leiden gevraagd een tweetal business cases uit te werken (BC). •

•

BC1: Ombouwen van de Leerwerkbedrijven van DZB Leiden en daarbij gebruik maken van Publiek Private Samenwerkingen (PPS). Sturen op financiële haalbaarheid en goede balans/mix tussen publieke infrastructuur en samenwerking met marktpartijen. BC2: Versterken van de ontwikkelfunctie van DZB Leiden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Sturen op een excellente dienstverlening voor de toeleiding naar werk binnen de financiële mogelijkheden. Dit is van belang, omdat uit de cijfers blijkt dat het vinden van regulier werk voor veel werkzoekenden niet haalbaar is zonder ondersteuning.

De twee business cases zijn met elkaar verbonden. Omdat inzicht in BC1 een voorwaarde is voor de mogelijkheden in BC2, ligt de focus in eerste instantie op de eerste business case. Zodoende ontstaat inzicht in de optimale, meerjarige mix van de bestaande werksoorten en de mogelijke PPS-constructies. De strategische vraag die centraal staat in de business case, is hoe de ondersteuning en ontwikkeling van werkzoekenden, inclusief de nieuwe doelgroepen (voormalig Wsw en Wajong), kan worden georganiseerd en hoe daar naartoe wordt gegroeid. De vraag is ook wat daarin de plek wordt van de Leerwerkbedrijven van DZB Leiden. In de uitwerking is gekozen om de publieke infrastructuur van DZB Leiden gedeeltelijk te blijven inzetten in het nieuwe bedrijfsmodel. Het bedrijf heeft (in aantallen Wsw-medewerkers) in de toekomst een kleinere omvang dan nu. Het adviesbureau Berenschot is ingeschakeld voor de uitwerking van de business cases. Meer informatie over de vervolgstappen en planning: zie onderdeel 3 van deze brief.

Datum

09-09-2020

Kenmerk

Z/20/1558873

Pagina

Gemeente Leiden

5/5

Overige actiepunten Naast de uitwerking van de genoemde business cases, wordt ook een organisatorische verbeterslag voorgesteld. We werken toe naar een samenvoeging van de JA-projecten (reintegratie jongeren en statushouders) – tot op heden als projecten georganiseerd bij Werk en Inkomen – en de re-integratieactiviteiten van DZB Leiden. Het voordeel hiervan is dat er 1 uitvoeringsorganisatie ontstaat voor het werkdeel en samenwerkingsmogelijkheden nog beter worden benut. In de praktijk werken DZB en de JA-projecten al intensief samen en delen zij de huisvesting. Aanvullend gaat DZB Leiden aan de slag met het verder versterken en ontwikkelen van de organisatie, met name wat betreft het inspelen op nieuwe ontwikkelingen en doelgroepen en het beter gebruik maken van de aanwezige faciliteiten, kennis en expertise. Verder wordt momenteel een nieuwe directeur voor DZB Leiden geworven die deze ontwikkelingen vorm gaat geven. 3. Vervolgstappen en planning Graag informeren we u over de vervolgstappen en planning. De eerste vervolgstap is het uitwerken van de genoemde business cases. Op basis daarvan is het mogelijk strategische keuzes te maken. Daarbij willen we uw raad graag betrekken. Afhankelijk van de keuzes die voorliggen, zullen we uw raad betrekken middels een wensen-en-bedenkingen-procedure. Naar verwachting zal dit rond het einde van het jaar plaatsvinden.

We zullen u hierover tijdig informeren. Met deze brief hopen we uw raad voldoende geïnformeerd te hebben Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,

Bijlage: • Brief medewerkers DZB Leiden inzake toekomstvisie 15 juli 2020 • TROTS artikel toekomstvisie DZB Leiden 17 augustus 2020