Overzicht Duurzaamheid en erfgoed wat is waar geregeld

Duurzaamheid en erfgoed; wat is waar geregeld / wat is van invloed? Bouwtechniek

Europese NEN-EN norm > Als Nederlandse norm aanvaard

Erfgoedwet = aangewezen rijksmonumenten en rijks beschermde stadsgezichten

De meeste monumenten zijn gebouwd voor 1950 en daarmee door hun bouwtechniek kwetsbaar voor een te hoge isolatiewaarde. Bij deze bouwwijze zijn er vaak houtconstructies aanwezig die doorlopen in de gevels. Een foutieve wijze van isoleren kan tot gevolg hebben dat de houtconstructie al binnen 5 jaar is aangetast. Deze problemen beperken zich niet tot monumenten maar gelden bij alle oudere gebouwen. Dit vraagt een zorgvuldige wijze van isoleren en beperkt vaak de isolatiewaarde. NEN-EN norm 16883 Behoud van cultureel erfgoed - Richtlijnen voor verbetering van de energieprestatie van historische gebouwen. Norm waarin (kort gezegd) wordt geëist dat duurzaamheidsmaatregelen moeten worden afgestemd op het monument en alleen toegepast mogen worden als het monument het toestaat. Leiden heeft circa 1350 rijksmonumenten, aangewezen door de minister van OCW. De Erfgoedwet is van toepassing. Hierin wordt o.a. bepaald dat een beschermd monument niet zodanig gebruikt / gewijzigd mag worden dat het monument zelf wordt aangetast, in gevaar wordt gebracht. De vergunning kan slechts worden verleend indien het belang van de monumentenzorg zich daartegen niet verzet. Bij de beslissing wordt rekening gehouden met het gebruik van het monument. Zie verder toelichting onder Verordening fysieke leefomgeving; voor gemeentelijke monumenten geldt hetzelfde.

Leiden heeft daarnaast twee door de minister aangewezen rijks beschermde stadsgezichten (binnen de singels en zuidelijke schil). Van rijkswege is het vergunning-vrije bouwen in beschermd stadsgezicht ingeperkt en dat betekent dat bepaalde uiterlijke wijzigen (dit kunnen duurzaamheidsmaatregelen zijn) vergunning-plichtig zijn. Dat betekent uiteraard niet dat ze niet worden vergund. Het isoleren waarbij het uiterlijk niet wijzigt is hier vergunningsvrij.

Verordening Fysieke Leefomgeving

Leiden heeft ruim 1500 gemeentelijke monumenten. Hier is de gemeentelijke Erfgoedverordening van toepassing, tegenwoordig de Verordening Fysieke Leefomgeving. Hierin wordt o.a. bepaald dat een beschermd monument niet zodanig gebruikt / gewijzigd mag worden dat het monument zelf wordt aangetast, in gevaar wordt gebracht. De vergunning kan slechts worden verleend indien het belang van de monumentenzorg zich daartegen niet verzet. Bij de beslissing houden burgemeester en wethouders rekening met het gebruik van het monument. Ook hierbij wordt altijd gekeken of het gebouw de maatregelen bouwtechnisch aankan. Zo niet dan gaat per definitie niet alleen het gebouw zelf, maar ook de cultuurhistorische waarde in de toekomst verloren. Als duurzaamheidsmaatregelen vervolgens nadelige gevolgen hebben voor de monumentale waarde van het gebouw, dan vindt er een belangenafweging plaats. Wanneer daar uit volgt dat de aangevraagde maatregel onverenigbaar is met de monumentale waarden dan wordt

Bouwbesluit

Erfgoednota

Maatwerk duurzame monumentenzorg (uitvoering van alle beleid en wetgeving) Vergunning en advies

actief gewezen op alternatieve duurzaamheidsmaatregelen Ook het landelijk geldende Bouwbesluit houdt rekening met de historische bouwtechniek en bijzondere monumentale waarden. Het Bouwbesluit kent de mogelijkheid dat in geval de verbouweisen die het Bouwbesluit stelt niet mogelijk zijn vanwege een te ernstige aantasting van de monumentale waarden of de technische beperkingen van het pand, er kan worden afgeweken van die eisen door het college in de vergunning ten behoeve van het monument. De erfgoednota zelf bevat geen beperkende regels op het gebied van duurzaamheid, maar wel een ambitie. Verduurzaming is vervat in ambitie 2 = Leiden wil haar historische omgevingskwaliteit behouden, benutten en versterken voor een aantrekkelijke, vitale en toekomstbestendige stad en in doel 8 = Leiden zorgt voor toekomstbestendige monumenten en historische elementen. Dat is een uitgangspunt waarbij verduurzaming juist hoog in het vaandel staat. Aan oude gebouwen worden immers moderne eisen gesteld. De Erfgoednota geeft aan dat doelen van duurzaamheid en erfgoed in principe goed met elkaar in overeenstemming te brengen zijn. Het vereist wel een brede blik op het monument, maatwerk en innovatieve technieken. Een monument kan de generieke maatregelen bouwtechnisch niet altijd aan. Een historische kap aan de binnenzijde isoleren met een RC waarde van 7 (de nieuwbouweis) betekent bv.

dat er een groot risico ontstaat dat de kap binnen 5 jaar weggerot is. Maatwerk zorgt ervoor dat mét de verduurzaming ook het monument zelf over xx jaar nog bestaat. Daarom geeft Erfgoed Leiden op duurzaamheid gericht maatwerkadvies, juist om verduurzaming mogelijk te maken. Daarbij wordt gekeken naar het gehele pand qua energieprestatie en niet alleen de losse onderdelen die worden aangevraagd. Wat kan het monument bouwtechnisch aan? Dat vraagt natuurlijk ook iets van architecten en adviseurs die de plannen indienen. Naast advies op de vergunningverlening kan iedere monumenteneigenaar gratis duurzaamheidsadvies krijgen, van hofje, kerk tot woonhuis. Erfgoed Leiden levert circa 100 adviesrapporten per jaar, die vaak worden opgevolgd. Het bereik is groter omdat de resultaten breder worden gedeeld, door buren, tijdens wijkavonden, door wijkambassadeurs, adviesprojecten voor meerdere woningen om eigenaren op weg te helpen, in samenwerking met het duurzaam bouwen loket en degroenemenukaart.nl. Zo helpen deze adviezen om een flink deel van de bestaande voorraad in Leiden op een duurzame manier te verduurzamen. Er wordt dus vooral gekeken naar wat wel kan, wat kan het monument bouwtechnisch aan? De Europese norm (zie bovenaan) geeft aan dat er eigenlijk niets aan het monument mag worden gewijzigd. De praktijk is dat we hier door maatwerk te leveren per monument meer ruimte bieden.

Uiteraard volgt Erfgoed Leiden de (inter)nationale onderzoeken (van o.a. technische universiteiten) t.a.v. het optimaliseren van verduurzaming. Via landelijke samenwerkingsprogramma’s is Erfgoed Leiden aangesloten op

de onderzoeksresultaten van universiteiten zoals Leuven, Delft en Eindhoven. Wat speelt er landelijk, wat is er op de markt?; de technische ontwikkelingen worden op de voet gevolgd. Die informatie wordt meegenomen in de advisering bij bouwplannen en ingebracht bij de Welstand- en Monumentencommissie Leiden, zodat ook de adviescommissie over de nieuwste kennis beschikt. Welstandsnota

De Welstandsnota bevat algemene eisen van welstand. Verder is hierin opgenomen de regelgeving t.a.v. zonnepanelen. Dit is recent aangepast om de mogelijkheden van zonnepanelen te verruimen.

Regelgeving in bestemmingsplannen aangaande karakteristieke panden

Karakteristieke panden zijn vastgesteld met als doel om het uiterlijk / aanzicht van het pand zijn historische kwaliteit te laten behouden. Anders dan bij monumenten heeft dit geen betrekking op het interieur en is het behoud van het authentieke materiaal niet het uitgangspunt. De beperkingen die daaruit voortkomen hebben over het algemeen minder gevolgen voor duurzaamheidsmaatregelen. Aan de binnenzijde kan bv. triple glas worden toegepast, omdat dit aan de buitenkant niks wijzigt. De karakteristieke panden volgen de verruiming van het beleid aangaande zonnepanelen, zoals vastgelegd in de Welstandsnota.

Subsidie

De gemeentelijke subsidieregeling ‘Investeren in Thuis’ is anderhalf jaar geleden afgelopen. Deze was toegespitst op historische woningen en monumenten voor werkzaamheden die niet in de landelijke subsidieregeling waren opgenomen . Het wegvallen van die subsidie heeft tot gevolg dat voor monumenten geen subsidie meer mogelijk is voor isolerende beglazing en isolatiewerkzaamheden. De landelijke regeling is namelijk bedoeld voor hoge nieuwbouw isolatiewaarde die oude bebouwing (ook niet-monumenten) door de bouwtechnische eigenschappen meestal niet kan halen.