Collegebrief Hoofdlijnen nieuwe wijze van financiering van cultuur-educatieve en -participatieve activiteiten (d.d. 3 december 2020)

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor Bargelaan 190

Aan de leden van de Raad

Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 E-Mail m.van.der.weide@leiden.nl Website www.leiden.nl/gemeente

Datum Ons kenmerk Onderwerp

3 december 2020 Z/20/1605704

M. van der Weide Doorkiesnummer 14071 Contactpersoon

Hoofdlijnen nieuwe wijze van financiering van cultuur-educatieve en -participatieve activiteiten

Geachte leden van de Raad, Hierbij informeren wij u nader over ons voornemen om de financiële budgetten voor cultuureducatieve en de cultuurparticipatieve activiteiten op een andere manier te verdelen, waarbij zoals eerder aangekondigd, met ingang van 1 januari 2022, een deel van de activiteiten zal worden aanbesteed. Wij hebben dit voornemen aan u gemeld in onze brief van 12 december 2019 (kenmerk Z/19/1456663). In onze brief van 10 juli 2020 (Z/20/1532266) hebben wij aangekondigd dat u in het derde kwartaal van 2020 ter informatie een startnotitie over de aanbesteding van een deel van onze cultuursubsidies ontvangt. Door de directe afhankelijkheden tussen de functies, de benodigde huisvesting, financiën en de voorgenomen financiering per functie heeft het meer tijd gekost om alle onderdelen in samenhang te brengen. In plaats van een startnotitie informeren wij u met deze collegebrief over de hoofdlijnen met betrekking tot de wijze van financiering van de betreffende functies. Daarnaast hebben wij in de vergadering van de commissie Werk en Middelen van 5 november jl. u het aanbod gedaan om een presentatie over de inhoud en het proces van de gedeeltelijke aanbesteding te geven. In de vergadering hebben de leden van de commissie positief op het aanbod gereageerd.

Doel van de wijzigingen in financiering Op dit moment worden genoemde gesubsidieerde activiteiten onder meer uitgevoerd door BplusC, Jeugdtheaterschool Leiden en Jeugdtheaterhuis Zuid-Holland. Via subsidiëren en aanbesteding van functies willen wij méér samenwerking tot stand brengen tussen verschillende aanbieders van kennis- en kunstactiviteiten, zowel binnen de cultuursector als met de welzijnssector. In de Cultuurvisie ‘De kracht van de stad’, vastgesteld door uw raad in januari 2020, is opgenomen dat wij onze subsidies méér willen richten op activiteiten voor kinderen, jongeren en mensen met taal- en/of andere (vormen van) achterstand; méér in de wijken; met meer samenwerking, zowel binnen de cultuursector, als tussen cultuurdomein en welzijn, zorg en kennissector; met een diverser, inclusiever aanbod voor alle inwoners en ‘nieuwkomers’ in onze stad. Kaders Voor de wijze van financiering van de cultuur-educatieve functies (niet de bibliotheek) zijn de

Datum Kenmerk Pagina

3 december 2020

Gemeente Leiden

Z/20/1605704 2/7

kaders: de Cultuurvisie 2020, de Bibliotheekvisie en de Wsob en het beleidsakkoord 20182022 van toepassing. In het beleidsakkoord 2018-2022 zijn afspraken gemaakt over het versterken van de spilfunctie van BplusC als ontmoetingscentrum voor een leven lang leren en het ontwikkelen van taal en vaardigheden. De prioriteit daarbij ligt bij de modernisering van de bibliotheekfunctie door verbeterde programmering, zowel in het centrum als in de wijken. Toegankelijkheid en betaalbaarheid voor kinderen en voor inwoners met lage inkomens zijn daarbij belangrijke randvoorwaarden. Dit zijn zaken die we in de Uitvoeringsovereenkomst (hierna: UVOK) nadrukkelijk hebben opgenomen. Nieuwe wijze van financiering Uitgangspunt voor de nieuwe wijze van financiering zijn de vijf functies van openbare bibliotheken, zoals vastgelegd in de Wet Stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) (2015). Dit zijn: 1. ter beschikking stellen van kennis en informatie; 2. bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie; 3. bevorderen van lezen en laten kennismaken met literatuur; 4. organiseren van ontmoeting en debat; 5. laten kennismaken met kunst & cultuur. Functies die we onderscheiden bij de wijze van financiering Vanuit de inhoud hebben we gekeken naar de cultuurinhoudelijke uitwerking van deze vijf functies van openbare bibliotheken.

Dit heeft geleid tot een indeling in drie functies: Functie 1 Moderne Bibliotheek, zowel qua inhoud als huisvesting. Functie 2 Kennismaken met kunst & cultuur Functie 3 Cultuurparticipatie = Amateurkunst (muziek e.a. podiumkunst, beeldende kunst, theater) en huisvesting. Functie 1 Moderne Bibliotheek Het ter beschikking stellen van kennis en informatie De moderne bibliotheek waarborgt de vrijheid en de vrije beschikbaarheid van informatie van alle inwoners. De bibliotheek is een moderne laagdrempelige instelling, die verrast, informeert, amuseert en inspireert. Het doel is het verstrekken van informatie, het bieden van ontspanning en recreatie, het aanbieden van materialen ten behoeve van leven lang leren en vrije beschikbaarheid van fysieke en digitale informatie voor inwoners. Het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie Een moderne bibliotheek biedt de mogelijkheid je te ontwikkelen. Het is een laagdrempelige instelling voor alle inwoners, maar met extra focus op mensen met taal- en andere vormen van sociaaleconomische achterstand. De bibliotheek ondersteunt binnen het taalhuis het nonformeel leren en zet in op digitale inclusie. Dit doen ze door middel van o.a. informatiepunten, cursussen en ontmoeting. Ook de digitale kennis- en vaardigheden voor kinderen en jongeren worden vergroot door middel van I-lab activiteiten.

Het doel is het levenslang leren, het verstrekken van informatie en het aanbieden van materialen ten behoeve van levenslang leren. Met de focus op het de aanpak van laaggeletterdheid en het vergroten van digitale vaardigheden van kinderen, jongeren en mensen met taal- en andere vormen van achterstand. Het bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur 0-4 Ouders van baby’s en peuters intensief met boeken en (voor)lezen in aanraking brengen en binden aan de bibliotheek. Vergroten van de deskundigheid van pedagogisch medewerkers

Datum Kenmerk Pagina

3 december 2020

Gemeente Leiden

Z/20/1605704 3/7

rond de thema’s voorlezen en mediaopvoeding. Een stimulerende leesomgeving in de bibliotheek en de Kinderopvang creëren. Samenwerking voortgezet onderwijs De samenwerking is gericht op het vergroten van leesplezier, kennis krijgen van en over literatuur en het voorkomen van taalachterstanden. Dit door middel van het aanbieden van informatievaardigheden en mediawijsheid onder schooltijd. Het doel is een structurele samenwerking tussen onderwijs en Bibliotheek om het het intrinsieke leesplezier te verhogen. Kinderen worden leesvaardiger. Uitgangspunt is dat de Bibliotheek een strategische partner is van het onderwijs. Een duurzame en structurele inzet voor leesbevordering, waarmee de taalontwikkeling van kinderen wordt gestimuleerd. Het organiseren van ontmoeting en debat Laagdrempelige waardevrije vestiging, die veel bezoekers trekt. De vestigingen worden efficiënt ingezet om ontmoeting en participatie mogelijk te maken. Het doel is: meedoen betekent je betrokken voelen. Het ontplooien en ontwikkelen van de leefbaarheid en sociale cohesie en het stimuleren om met elkaar in gesprek te gaan. Financiering Het gaat hier om functie 1. Functie 1 Basistaken 1 t/m 5

€ 3.854.281

Het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie Het bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur

€ 56.134 (Taalhuis)

Het organiseren van ontmoeting en debat

Deels uit basistaken Deels uit subsidie kunsteducatie.

Totaal (incl. huisvesting)

€ 3.976.257

€ 65.842 (Gelijke kansen)

Op basis van de wettelijke taak uit de Wsob en het ontbreken van markt komt functie 1 niet in aanmerking voor vorm van aanbesteden. De uitvoering van deze functie zal dan ook voorgezet worden in de vorm van een subsidie met een Uvok. Functie 2 Laten kennis maken met kunst & cultuur Een onafhankelijke netwerkorganisatie die niet uitvoert maar bezig is met vergroten van de sociale cohesie in de wijken door het bieden van een aantrekkelijk cultureel programma om kennis te maken met kunst en cultuur in de brede zin van het woord samen met partners en lokale ondernemers. Het doel is de inwoners van Leiden kennis laten maken met kunst en cultuur in onze “Stad van Ontdekkingen” met als doel mensen te stimuleren met kunst en cultuur bezig te blijven.

Datum Kenmerk Pagina

3 december 2020

Gemeente Leiden

Z/20/1605704 4/7

We richten ons op kinderen en jongeren tot en met 18 jaar en met extra aandacht voor die kinderen en jongeren die om wat voor reden ook, weinig of geen toegang hebben tot kunst en cultuur. Leiden is stad van kunst en kennis, en daarom willen we het aanbod verbreden en verbinden met de onderwerpen natuur, techniek en duurzaamheid. In eerste instantie door korte kennismakingscursussen, na schooltijd, op het gebied van kunst en cultuur (zoals het kennismakingsprogramma bij sport). Dat wil zeggen kortdurende cursussen op het gebied van bijvoorbeeld dans, beeldende kunst, theater of gitaar bij bestaande aanbieders, maar tegen een eenduidig, voor iedereen betaalbaar tarief. Het gaat om aanbod binnen én buiten schooltijd. We sluiten hierbij aan bij de werkwijze van “Verwonder om de hoek”, waarbij het doel is om kinderen tot en met 12 jaar binnen en buiten school in aanraking te brengen met kunst en cultuur. Door een betere verbinding te maken tussen binnen- en buitenschool en het aanbod goed te ontsluiten, kunnen zoveel mogelijk kinderen gebruik maken van het rijke aanbod in Leiden. Dit kunnen we uitbreiden met: natuur, wetenschap, techniek en duurzaamheid. Er is speciaal aandacht voor de groep 12 t/m 18 jaar. Zij volgen nu het programma Kunstshot/ Cultuurshop.

Aan de netwerkorganisatie ”Verwonder om de hoek” wordt gevraagd een passend aanbod te realiseren, al dan niet gelijkend op het huidige format, dat aansluit bij de vraag van deze doelgroep (i.s.m. Leidse musea, Leidse scholen, BplusC, Cultuureducatiegroep, Technolab, e.a.) in Holland-Rijnlandverband en met de inzet van de (nieuwe) Cultuurcoaches in de Leidse wijken. Functie 2 sluit aan bij bestaande ontwikkelingen rondom ‘Verwonder om de hoek’ die in regionaal verband zijn opgestart en vallen onder een subsidieregeling (deels gefinancierd uit rijksmiddelen). Functie 2 wordt niet aanbesteed. Functie 3 Cultuurparticipatie Het doel is het langdurig kunnen uitoefenen van uitvoerende kunsten. Dit draagt bij aan een verrijking van het leven en zorgt dat er ruimte aan talent wordt geboden om te kunnen ontwikkelen. Het gaat hier om zowel amateurkunst, i.c. zowel uitvoerende kunsten (muziek, theater, dans) als beeldende kunst (schilderkunst, beeldhouwen, fotografie). Wij subsidiëren alleen de uitvoerende kunsten die onder de huidige marktvoorwaarden niet commercieel rendabel zijn. Op dit moment gaan de subsidiebudgetten naar BplusC, Jeugdtheaterschool (Ins Blau), Jeugdtheaterhuis Zuid-Holland (Stadsgehoorzaal) en naar 70 verenigingen en gezelschappen voor amateurkunst (koren, fanfare-/ harmonieorkesten, toneelverenigingen e.d.).

De gewenste situatie is dat wij als gemeente ons op “samen” richten. Het geven van individuele lessen is commercieel rendabel en daarom willen wij ons focussen op het ondersteunen van samenspel. Het gaat om een orkestschool voor strijk- en blaasinstrumenten bij de Leidse Schouwburg (t/m 18 jaar) en een muziekintendant (muziekmakelaar) voor het opbouwen/onderhouden van een platform/netwerk van gekwalificeerde en ‘fair’ betaalde zelfstandige muziekdocenten. De muziekintendant wordt verantwoordelijk voor de plek waar de orkestschool en de oefenruimtes voor de lessen zullen plaats vinden. Financiën Het gaat hier om functie 2 en 3 gezamenlijk. Er zal binnen de budgetten geschoven gaan worden met inhoudelijke taken en middelen om uiteindelijk een budget beschikbaar te hebben voor functie 2 en een budget voor functie 3.

Datum Kenmerk Pagina

3 december 2020

Gemeente Leiden

Z/20/1605704 5/7

Budget beschikbaar*

Waar vandaan?

€ 1.790.050

€ 1.603.151 Kunsteducatie (BplusC) € 19.710 (WAK) € 23.598,00 (Kunstshot) € 90.000,00 (Jeugdtheater) € 53.591 (Muziekhuis)

Functie 2 Netwerkorganisatie kennis maken met kunst en cultuur

Functie 3 Cultuurparticipatie (muziek, jeugdtheater en beeldende kunst jeugd) Taakstelling vanaf 2023

-€ 175.000

Totaal

€ 1.615.050

Cultuurcoaches (functie 2 en 3) t/m 2022

€ 330.000

Bij functie 3 gaat het om een opdracht (het langdurig uitvoeren van muziekeducatie) die qua geldwaarde aanbesteding plichtig is. De andere vormen (beeldende kunst en theater) komen te vallen onder een tendersubsidie (= ook een vorm van aanbesteden), omdat de geldwaarde van de opdracht lager ligt dan de verplichte aanbestedingsgrens en daarnaast willen we er op inzetten dat er meer partijen gaan deelnemen. Sturing Subsidie en aanbesteden: Per functie is gekeken wat er mogelijk is qua vorm van financieren (subsidiëren of aanbesteden). Als er sprake is van cofinanciering vanuit Rijksmiddelen is een vorm van aanbesteden niet mogelijk. De regelgeving voor Europees aanbesteden is van toepassing wanneer een aanbestedende dienst een werk, levering of dienst wil inkopen bij een derde partij en het bedrag van de opdracht het drempelbedrag overschrijdt. Afhankelijk van de dienst, waarde van de opdracht en markt wordt een vorm van aanbesteden vastgesteld. Subsidie Met het subsidie instrument geeft de gemeente invulling aan haar taken. Daarbij gelden de kaders van de Algemene wet bestuursrecht (AWB) en de (Europese) staatssteunregels. Het zijn stimuleringsmaatregelen waarbij een (lokale) overheid een tegemoetkoming in de kosten geeft. Subsidiëring heeft een wettelijke grondslag.

Datum Kenmerk Pagina

3 december 2020

Gemeente Leiden

Z/20/1605704 6/7

Overheidsopdracht, aanbesteden Wanneer een overheid besluit tot uitbesteden van bepaalde activiteiten aan derden, is er sprake van een overheidsopdracht, waarvoor de overheid een overeenkomst sluit. Voor het vinden van de partij waarmee de overheid die overeenkomst sluit, is zij verplicht een (Europese) aanbestedingsprocedure te volgen. Tendersubsidie Wanneer de kwaliteit van activiteiten van invloed is op het realiseren van het doel van een subsidieregeling. Tendersubsidies lijken qua procedure het meest op het aanbesteden van een overheidsopdracht. Een tendersubsidie blijft evenwel een stimuleringsmaatregel en geen marktconforme levering van goederen/diensten. Bij een tendersubsidie geldt: • Rangschikking van de aanvragen op basis van (onderlinge) vergelijking op één en hetzelfde moment onder dezelfde omstandigheden. • Eindigen in rangschikking op basis van kwaliteit. • Worden de subsidies op volgorde van rangschikking verstrekt, tot het subsidieplafond is bereikt. Resumerend Wat betekent dit voor de vorm van financiering van de drie functies? • Functie 1 Moderne Bibliotheek: inhoud + huisvesting. • Functie 2 Kennismaken met kunst & cultuur. • Functie 3 Cultuurparticipatie = Amateurkunst (muziek e.a. podiumkunst, beeldende kunst, theater) + huisvesting.

Op basis van de wettelijke taak uit de Wsob en het ontbreken van markt komt functie 1 niet in aanmerking voor vorm van aanbesteden. De uitvoering van deze functie zal dan ook voorgezet worden in de vorm van een subsidie met een Uvok. Functie 2 sluit aan bij bestaande ontwikkelingen rondom ‘Verwonder om de hoek’ die in regionaal verband zijn opgestart en vallen onder een subsidieregeling (deels gefinancierd uit rijksmiddelen). Functie 2 wordt niet aanbesteed. Bij functie 3 gaat het om een opdracht (het langdurig uitvoeren van muziekeducatie) die qua geldwaarde aanbesteding plichtig is. De andere vormen (beeldende kunst en theater) komen te vallen onder een tendersubsidie (= ook een vorm van aanbesteden), omdat de geldwaarde van de opdracht lager ligt dan de verplichte aanbestedingsgrens en daarnaast willen we er op inzetten dat er meer partijen gaan deelnemen. Planning Het eerstvolgende product is het Plan van Aanpak voor bibliotheek, cultuureducatie en participatie voor alle functies. Daarna volgt in het eerste kwartaal van 2021 de voorbereiding van de aanbesteding, het zogenaamde bestek. In het tweede kwartaal van 2021 zal worden gestart met de aanbesteding en het invullen van nieuwe subsidie. In het laatste kwartaal 2021 zal de (voorlopige) gunning plaatsvinden. De ingangsdatum schuiven we op naar 1 juli 2022 om het lopende cursusjaar niet te onderbreken.

Datum Kenmerk Pagina

3 december 2020

Gemeente Leiden

Z/20/1605704 7/7

Afstemming over de huisvesting In het beleidsakkoord is opgenomen dat wij na realisatie van de vernieuwde programmering van de bibliotheek in gesprek gaan over aanpassing van de huisvesting. Ondertussen zijn wij geruime tijd in gesprek over het realiseren van betere huisvesting. (Zie ook: genoemde brieven van 12 december 2019 en 10 juli 2020). Dit laatste aspect heeft onze volledige aandacht en wordt beschreven in het Plan van Aanpak voor bibliotheek, cultuureducatie en participatie waarover u binnenkort een informerende raadsbrief ontvangt.

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris de Burgemeester