Collegebrief BplusC: voortgang vernieuwing (d.d. 7 januari 2021)

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden Aan de leden van de raad

Datum 7 januari 2021 Ons kenmerk Z/20/1617183 Onderwerp BplusC: voortgang vernieuwing

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor Bargelaan 190 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 Contact www.leiden.nl/contact Website www.leiden.nl/gemeente

Contactpersoon Monja van der Weide Doorkiesnummer 06 555 000 15

Geachte leden van de raad, Bij deze willen wij u informeren over de voortgang in de vernieuwing van de Stichting Bibliotheek plus Centrum voor Kunst en Cultuur (hierna: BplusC). In onze brief van 10 juli 2020 (kenmerk Z/19/1456663) hebben wij aangekondigd u in het vierde kwartaal van 2020 te informeren over een integraal plan voor huisvesting van bibliotheekdiensten en (amateur-)kunstactiviteiten. Deze brief beschrijft de hoofdlijnen van dit plan, in vervolg op genoemde brief van 10 juli jl. en die van 12 december 2019 (kenmerk Z/20/153226600). In dit verslag volgen wij de lijn uit onze vorige berichten: 1. Voortgang vernieuwing 2. Huisvesting & huisvestingslasten 3. Vervolgstappen Samenvatting •

• •

•

•

In de afgelopen (ruim) twee jaar hebben wij, samen met BplusC e.a., gewerkt aan inhoudelijke vernieuwing van de Bibliotheek, cultuureducatie en (faciliteiten voor) amateurkunst. Wij hebben ons opdrachtgeverschap aan BplusC versterkt door prestatieafspraken te maken en een aanbesteding uit te schrijven voor een deel van onze cultuursubsidies. Het moment is aangebroken om keuzes te maken voor betere huisvesting van BplusC en – hiermee samenhangend – het probleem op te lossen van onvoldoende financiële reserveringen door BplusC om zgn. huurdersonderhoud aan panden te laten uitvoeren. Muziekeducatie kan een plek krijgen in en bij de Leidse Schouwburg aan de Oude Vest/Hazewindsteeg. Voor oefencabines (versterkte muziek) en een concertzaal, nu beide gevestigd in het Muziekhuis aan de Middelstegracht, zijn elders in de stad alternatieve locaties beschikbaar. Voor de huisvesting van de Bibliotheek in de binnenstad houden wij nog twee opties open: Hetzij renovatie van de huidige vestiging aan de Nieuwstraat, hetzij verhuizing naar en deels nabij de Stadsgehoorzaal. Een verkennend onderzoek zal uitwijzen naar welke optie onze voorkeur zal uitgaan. Een eventuele verhuizing van de Bibliotheek zullen wij ook beoordelen op de vraag of dit evidente meerwaarde voor de (binnen-)stad als geheel oplevert.

BplusC en Incluzio werken aan versterking van het aanbod van ‘kunst en kennis’ in huizen van de buurt.

Datum

7 januari 2021

Kenmerk

Z/20/1617183

Pagina

Gemeente Leiden

2/6

1. Voortgang vernieuwing Beleidsakkoord, Toekomstvisie BplusC In ons Beleidsakkoord 2018-2022, ‘Samen maken we de stad’, zijn onder hoofdstuk 2.2 onze voornemens opgenomen voor ‘verbeterde programmering Bibliotheek’. Wij refereren hierin aan de ‘Toekomstvisie BplusC’, die de raad in april 2016 heeft vastgesteld. Ons Beleidsakkoord geeft ‘prioriteit aan verbetering van de programmering, zowel in het centrum als in de wijkvestigingen en elders in de wijken. Toegankelijkheid en betaalbaarheid voor kinderen en voor mensen met lage inkomens zijn daarbij belangrijke randvoorwaarden’. Om deze voornemens tot uitvoering te brengen, ‘zullen wij onze verwachtingen expliciteren in ons opdrachtgeverschap richting BplusC’, zo vermeldt het Beleidsakkoord. ‘Nadat de vernieuwde programmering is gerealiseerd, gaan we in gesprek over aanpassing van de huisvesting.’

Uitvoeringsovereenkomst (Uvok) 2019-2021, prestatieafspraken; aanbesteding Ons opdrachtgeverschap hebben wij inmiddels verduidelijkt en versterkt door de volgende initiatieven: - 1.a Prestatieafspraken. In de tweede helft van 2018 hebben wij, in nauw overleg met BplusC, zogenoemde prestatie-indicatoren opgesteld. Deze maken deel uit van de Uvok 2019-2021, die wij in december 2018 met BplusC hebben afgesloten. De grote lijn is dat BplusC zich méér richt op het aanbieden van diensten en activiteiten voor kinderen, jongeren en mensen met taal- en/of andere (sociaaleconomische) achterstanden, in de binnenstad en in de wijken. In onze eerder genoemde brieven aan de raad (van 12 december 2019 en 10 juli 2020) hebben wij met concrete voorbeelden kunnen staven dat BplusC de gewenste vernieuwingen sinds begin 2019 daadwerkelijk heeft gerealiseerd. Voor een organisatie als BplusC kent vernieuwing overigens geen einddoel; eerder is het een permanente opdracht zich aan te passen aan maatschappelijke veranderingen. Een compleet beeld van doorgevoerde vernieuwingen van BplusC is te vinden in het Jaarverslag 2019, dat in het afgelopen voorjaar ook aan uw raad is toegestuurd. - 1.b Aanbesteding. In onze brief van 12 december 2019 hebben wij aangekondigd een procedure voor te bereiden om een deel van onze cultuursubsidies via aanbesteding te gaan verdelen.

Ook dit instrument is bedoeld om ons opdrachtgeverschap in de cultuursector te versterken. Over nadere voorbereiding van de aanbestedingsprocedure hebben wij u afzonderlijk geïnformeerd in onze brief van 3 december 2020 (kenmerk: Z/20/1605704). Binnen het kader van de huidige Uvok 2019-2021, in combinatie met tegenvallende inkomsten (Corona-effect), beschikt BplusC in 2020 en 2021 niet over voldoende financiële ruimte om bibliotheekfuncties naar méér wijken te brengen dan de huidige. Deze middelen moeten ontstaan door herschikking binnen het huidige budget van BplusC. Deze herschikking valt vooral te realiseren door structureel lagere huisvestingslasten. De uitbreiding van bibliotheekfuncties is onderdeel van de Uvok 2022 e.v., onder de voorwaarde dat structureel lagere huisvestingslasten dan gerealiseerd zijn.

Cultuurvisie 2020 Voor de verdere vernieuwing van BplusC geldt inmiddels ook onze Cultuurvisie 2020 als richtinggevend. Uw raad heeft deze visie vastgesteld in januari 2020. Samengevat hebben wij in deze visie verankerd dat ‘iedereen die in Leiden woont, werkt of verblijft de gelegenheid krijgt tot ontwikkeling en ontmoeting, tot genieten en ontdekken, (..) waarbij Cultuur toegankelijk moet zijn voor iedereen, ongeacht leeftijd, afkomst, opleiding, herkomst, talent en/of vitaliteit’.

Datum

7 januari 2021

Kenmerk

Z/20/1617183

Pagina

Gemeente Leiden

3/6

Wij hebben deze visie uitgewerkt in drie ambities: ‘Op sterke benen; Met hart en ziel; Met kop en schouders’. Hiermee geven wij onszelf de opdracht te zorgen voor een ‘sterke culturele basisinfrastructuur, met een kwalitatief hoogstaand, divers en inclusief aanbod; (..) ook om maatschappelijke doelen te bereiken, want Leiden is een sociale stad: iedereen doet en telt mee; waarbij we ons lokaal en regionaal, nationaal en internationaal willen onderscheiden met een bijzonder weefsel van kennis en cultuur. Cultuur én kennis maken samen de stad.’ In deze culturele basisinfrastructuur spelen de Bibliotheek, cultuureducatie en voorzieningen voor amateurkunst een belangrijke rol. ‘Deltaplan Cultuur’ Hoezeer wij ons ook laten leiden door de hierboven genoemde beleidskaders, een viruspandemie trekt intussen een zware wissel op talloze plannen en ambities, in alle geledingen van de stad, en niet in de laatste plaats in onze cultuursector. Om die reden hebben wij afgelopen september de grote culturele instellingen verzocht een ‘Deltaplan cultuur’ op te stellen, om gezamenlijk de gevolgen van deze crisis op te vangen en te doorstaan. Naar verwachting zullen ook hieruit toekomstplannen voortkomen die bijdragen aan de noodzakelijke vernieuwing en versterking van BplusC, in nauwe samenwerking met andere instellingen voor kunst en kennis in de stad.

2. Huisvesting In onze vorige twee brieven hebben wij uiteengezet welke knelpunten zich voordoen in de huidige huisvesting van BplusC. Een jarenlange discussie, onder andere over het realiseren van één vestiging voor Bibliotheek en kunstencentrum in de binnenstad, heeft ertoe geleid dat BplusC alleen noodzakelijk huurdersonderhoud heeft laten uitvoeren. Financiering van dergelijk onderhoud werd niet rendabel geacht in het licht van mogelijke herhuisvesting op termijn van enkele jaren. Ook heeft BplusC enkele bezuinigingen, opgelegd door de gemeente, niet ten laste gebracht van de programmering, maar de keuze gemaakt het huurdersonderhoud (verder) te beperken. BplusC huurt op dit moment vier panden van de gemeente Leiden in de binnenstad. Onderzoek heeft uitgewezen dat BplusC jaarlijks een bedrag van € 650.000 méér zou moeten begroten om te kunnen voldoen aan de (contractuele) verplichting huurdersonderhoud te laten uitvoeren in deze vier panden. Door een beperking van het aantal gehuurde panden, en daarmee verlaging van onderhoudslasten, zou dit probleem kunnen worden opgelost. We zoeken naar een oplossing die past, zodat het ook exploitabel is voor de functie(s) die we willen huisvesten.

Daarbij zal de balans worden gezocht tussen functionaliteit, duurzaamheid en betaalbaarheid, met als uitgangspunt in m2 omlaag te gaan en minder geld in huisvesting en meer in activiteiten te steken. Het schema hieronder, dat ook was opgenomen in onze brief van 10 juli 2020, toont dat BplusC het aantal vestigingen in de binnenstad wil terugbrengen van vier naar twee – t.w. een centrale Bibliotheekvestiging en één gebouw voor muziekactiviteiten. Naar een derde pand loopt onderzoek; BplusC zou mogelijk (gedeeltelijk) huurder willen blijven van het Volkshuis (in plaats van nu volledig). Een toelichting op de hieronder vermelde opties (2.a, b, c, d) volgt na dit schema.

Datum

7 januari 2021

Kenmerk

Z/20/1617183

Pagina

Gemeente Leiden

4/6

Binnenstad: Huidige situatie

Opties

- Bibliotheek, Nieuwstraat 4

2.a Bibliotheek. Verkennend onderzoek naar: - hetzij blijvende vestiging aan de Nieuwstraat 4; - hetzij verhuizing naar en deels nabij de Stadsgehoorzaal.

- Muziekschool, Rapenburg 22

2.b Muzieklessen: Mogelijk concentreren bij Leidse Schouwburg, in het pand Oude Vest/Hazewindsteeg.

- Muziekhuis, Middelstegracht 123 - Volkshuis, Apothekersdijk 33a

2.c Onderzoek; Deels te gebruiken door BplusC; nu volledig.

Wijken: Huidige situatie

Opties

- Merenwijk, Rosmolen 4

2.d Blijft: Merenwijk, Rosmolen 4

- Leiden-Noord, Arubapad 4, Het Gebouw - Stevenshof, Trix Terwindstraat 6

Blijft: Leiden-Noord, Arubapad 4, Het Gebouw Blijft: Stevenshof, Trix Terwindstraat 6; verbouwing in voorbereiding. + Zo mogelijk fasegewijs uitbreiden van BplusCdiensten/ -activiteiten naar ‘huizen van de buurt’ in Meerburg/Roomburg, Zuidwest en de Mors

2.a Bibliotheek In onze vorige brief (10 juli 2020) meldden wij: ‘De Bibliotheekvestiging in de binnenstad blijft vooralsnog gehandhaafd aan de Nieuwstraat 4. Onderzoek naar een eventuele alternatieve locatie hiervoor, ook in de binnenstad, wordt deze zomer afgerond.’ Dit onderzoek is inderdaad afgerond. Deze alternatieve locatie is om verschillende redenen (geen entree op bg, te groot etc.) afgevallen. Intussen heeft zich nóg een alternatieve locatie aangediend, zijnde: vestiging van de Bibliotheek in en deels nabij de Stadsgehoorzaal. De directies en Raden van Toezicht van BplusC en Leidse Schouwburg/ Stadsgehoorzaal hebben begin oktober jl. aan het college gemeld dat zij deze optie graag gezamenlijk nader willen onderzoeken en uitwerken. Het college zal een verkennend onderzoek doen naar aanleiding van dit verzoek, om verschillende redenen: - 1ste. Met de beoogde combinaties van Leidse Schouwburg plus Muziekschool (zie punt 2.b) en Stadsgehoorzaal plus Bibliotheek ontstaan in de binnenstad van Leiden twee samenwerkingsverbanden voor Cultuur en kennis, op plekken die nu overdag veelal gesloten zijn, dan wel alleen toegankelijk zijn voor besloten bijeenkomsten. Korter samengevat: de Schouwburg/Muziekschool en Stadsgehoorzaal/Bibliotheek kunnen veel vaker, en voor een veel breder publiek, openbaar toegankelijk zijn dan nu het geval is.

Dit geeft direct inhoud aan een van de ambities uit onze Cultuurvisie 2020, t.w. dat ‘cultuur toegankelijk moet zijn voor iedereen’ en moet bijdragen aan ‘diversiteit en inclusie’. - 2de. Met name de combinatie van Stadsgehoorzaal en Bibliotheek biedt beide instellingen de

Datum

7 januari 2021

Kenmerk

Z/20/1617183

Pagina

Gemeente Leiden

5/6

mogelijkheid de lasten van huisvesting en organisatie te delen. Dit kan een wezenlijke versterking betekenen voor beider financiële positie, zowel in deze ‘Coronatijd’, als ook structureel. Tegenover deze twee voordelen staan tegelijk ook nadelen, of in ieder geval risico’s, waarnaar wij een verkennend onderzoek zullen laten verrichten. Eventuele verhuizing van de Bibliotheek uit Nieuwstraat staat op gespannen voet met de nu geldende Structuurvisie (‘Verder met de Binnenstad’, 2012) en Retailvisie (2017). Het onderzoek zal onder meer moeten verhelderen wat een eventuele verhuizing van de Bibliotheek zou kunnen betekenen voor met name winkels en horecavestigingen in de Nieuwstraat en Burgsteeg e.o. De Bibliotheek trekt op dit moment veruit de meeste bezoekers in dit deel van de binnenstad. Wij hechten er sterk aan dat, in geval van verhuizing van de Bibliotheek, tegelijkertijd een alternatieve ‘publiekstrekker’ kan zijn gevonden voor dit gebouwencomplex aan de Nieuwstraat. Eventuele verhuizing van de Bibliotheek zullen wij beoordelen op de vraag of dit evidente meerwaarde voor de (binnen-)stad als geheel oplevert.

Een eerder benoemd probleem van BplusC, van te weinig budget voor huurdersonderhoud van panden, kan waarschijnlijk al worden opgelost wanneer de muzieklessen worden geconcentreerd aan de Oude Vest/Hazewindsteeg en de (muziek-) panden aan het Rapenburg en mogelijk ook de Middelstegracht worden afgestoten (zie volgende punt, 2.b), óók wanneer de Bibliotheek aan de Nieuwstraat gevestigd blijft. 2.b Muziekeducatie Onderzoek naar het samenbrengen van muziekeducatie bij de Leidse Schouwburg (pand Oude Vest/Hazewindsteeg) kan in het eerste kwartaal 2021 tot raadsvoorstel worden uitgewerkt, inclusief budget voor noodzakelijke renovatie en verbouwing. Het streven is erop gericht dit uiterlijk te realiseren per 1 september 2022, wanneer de gunning ingaat van een perceel ‘muziekeducatie’ (in het kader van de aanbesteding van een deel van cultuursubsidies, zie ook onder punt 1, ‘Aanbesteding’, in deze brief). In 2021 zou ook de procedure kunnen beginnen tot verkoop van de huidige Muziekschool (Rapenburg 22) en mogelijk ook het Muziekhuis (Middelstegracht 123). Dit laatste vergt nog definitieve herhuisvesting van twee functies uit het Muziekhuis naar elders, t.w.: - Oefencabines (met geluidsisolatie) voor versterkte muziek.

Onderzocht wordt of deze duurzaam kunnen worden ondergebracht bij de Nieuwplaatz, de culturele broedplaats aan de Sumatrastraat 201; - Verschillende organisaties/locaties in de stad zijn bereid onderdak te bieden aan onder meer Hothouse en de X, die hun concerten nu programmeren in de Qbus-zaal van het Muziekhuis. Met de besturen van deze organisaties worden deze alternatieven op dit moment nader onderzocht.

2.c Volkshuis Zoals gemeld in onze brief van 10 juli 2020 heeft BplusC aangegeven dat het in de toekomst graag in samenwerking met een of enkele andere gebruikers het Volkshuis zou willen huren van de gemeente. Op dit moment drukken de exploitatielasten van het Volkshuis volledig op het budget van BplusC, en hiermee ook op de Cultuurbegroting van de gemeente. De gemeente heeft inmiddels het bestuur van het Druckerfonds en enkele andere stadspartners betrokken bij een gesprek over een bredere bestemming voor het Volkshuis: met naast Kunst en Cultuur ook activiteiten voor werk/participatie, welzijn/zorg, onderwijs/alfabetisering en de bevordering van duurzame ontwikkeling/sociale cohesie. Dit alles ‘in de geest van de stichters van het Volkshuis’, zoals in de eigendomsakte is vastgelegd.

Datum

7 januari 2021

Kenmerk

Z/20/1617183

Pagina

Gemeente Leiden

6/6

2.d In de wijken Gesprekken over (uitbreiding van) ‘kennis- en kunstactiviteiten’ in huizen van de buurt zijn – op verzoek van Incluzio, de huidige exploitant van de buurthuizen – in september jl. begonnen. Eerder bleek niet mogelijk; Incluzio doet dit werk pas sinds 1 juli 2020. BplusC en Incluzio kiezen voor een stapsgewijze ontwikkeling van de samenwerking. Als eerste wordt gewerkt aan een verbouwing van het huis van de buurt Stevensbloem in de Stevenshof, zodat functies hier meer gemengd kunnen worden. Beide organisaties beschikken nu elk over een eigen, apart deel van het pand. Plannen worden ook uitgewerkt voor Het Gebouw in LeidenNoord. Als gevolg van de Coronacrisis is het – in de afgelopen maanden september t/m november 2020 – nog niet tot concrete, nieuwe activiteiten gekomen, ook omdat financiële ruimte hiervoor op dit moment ontbreekt, bij gebrek aan budget als gevolg van ‘Corona-tegenvallers’. Het uiteindelijke streven is erop gericht om ‘kennis- en kunstactiviteiten’ aan te bieden in huizen van de buurt in zes wijken. BplusC heeft hier al stappen gezet, en in 2021 zal deze ontwikkeling verder worden gebracht.

3. Vervolgstappen Voor de eerste helft van 2021 dienen zich de volgende acties en besluiten aan: - 1. Het college wil een nader uitgewerkt (financieel) voorstel aan de raad voorleggen voor renovatie van het voormalige pand Oude Vest/Hazewindsteeg bij de Leidse Schouwburg en verhuizing van oefencabines van het Muziekhuis, indien mogelijk, naar de Nieuwplaatz. Ook zou dan duidelijk kunnen zijn of concerten van onder meer Hothouse en de X daadwerkelijk kunnen verhuizen naar de Marktsteeg, i.c. De Nobel c.q. Scheltema, of elders in de stad. - 2. Het college zal de raad nader informeren over hetzij renovatie van de Bibliotheekvestiging aan de Nieuwstraat, hetzij verhuizing van de Bibliotheek naar de Stadsgehoorzaal e.o., inclusief mogelijke herbestemming van het gebouwencomplex Nieuwstraat 4, mocht de Bibliotheek hieruit vertrekken. - 3. Het college zal de raad nader informeren over de ontwikkeling van een Deltaplan Cultuur, gesprekken over een mogelijk bredere bestemming voor het Volkshuis en initiatieven van BplusC en Incluzio om méér diensten en activiteiten voor ‘kunst en kennis’ naar huizen van de buurt te brengen.

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,