Collegebrief BMC rapport Deltaplan Cultuur Leiden d.d. 19 maart 2021

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor

Aan de gemeenteraad van Leiden

Bargelaan 190 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 E-Mail Website www.leiden.nl/gemeente

18 maart 2021 Z/21/3230168 Onderwerp BMC rapport Deltaplan Cultuur Leiden Datum

Contactpersoon

Ons kenmerk

Doorkiesnummer

Barendsen/B. Muusze 14071

Geachte raadsleden, Hierbij biedt het college u het rapport Deltaplan Cultuur aan. Het college heeft adviesbureau BMC opdracht gegeven dit rapport te maken met als belangrijkste vraag hoe Leiden een toekomstbestendige en robuuste cultuursector kan behouden, tijdens en na de coronapandemie. Het college heeft bij de eerste lockdown in 2020 al snel maatregelen getroffen om de Leidse culturele instellingen te ondersteunen, bovenop het landelijke steunpakket. In 2020 is meer dan een miljoen euro naar de instellingen gegaan en daarnaast is er veel ruimte gecreëerd in de subsidie- en huurvoorwaarden. Het college heeft de Tijdelijke Regeling compensatie Coronaschade (2020) inmiddels verlengd voor een jaar. In deze regeling zijn er ook mogelijkheden voor ondersteuning van de makers opgenomen. Het herstel na de coronapandemie zal waarschijnlijk wel even duren en ook daarna wil Leiden nog de stad van kennis en cultuur zijn. Cultuur zit in het DNA van onze stad en zorgt, samen met kennis, voor haar onderscheidende profiel. Dat is aanleiding om verder te kijken naar maatregelen die de instellingen op de lange termijn kunnen helpen in hun voortbestaan en om ook in veranderende tijden relevant en aansprekend te zijn. Zodat we de kracht van cultuur kunnen blijven benutten.

Opdracht en kaders Het bureau BMC kreeg de opdracht een Deltaplan te maken met scenario’s voor de kortere termijn (corona) en de langere termijn (post corona). Een plan met aanbevelingen voor maatregelen gericht aan de cultuurinstellingen en aan de gemeente om de impact van de coronapandemie op te vangen en voor een toekomstbestendige Leidse cultuursector. Het plan zou met input van- en samen met de grootste instellingen uit de cultuursector zelf opgesteld moeten worden (de C6).1

1 In de Cultuurvisie 2020 worden deze instellingen aangeduid als de C5. Dit zijn de Leidse

Schouwburg/Stadsgehoorzaal, theater Ins Blau, BplusC, De Lakenhal, Gebr. De Nobel; in coronatijd is daar De Pieterskerk bijgekomen (nu dus C6). Verder is aan BMC meegegeven om ook met de Cultuurmakelaar, de Veenfabriek en PS|theater te spreken.

Datum

18 maart 2021

Kenmerk

Z/21/3230168

Pagina

Gemeente Leiden

2/6

Als kaders zijn meegegeven de Cultuurvisie 2020 (de kracht van cultuur); de optimalisatie van het gebruik van bestaande cultuur-accommodaties en het huidige beschikbare cultuurbudget van Leiden. De achtergronden van deze kaders zijn, kort samengevat voor uw raad: 

De Cultuurvisie 2020 De uitvoering van de Cultuurvisie 2020 vraagt om actie van zowel de cultuursector als de gemeente. We willen immers een kwalitatief goed cultuuraanbod met een breder bereik, dat inclusief en divers is en nieuwe doelgroepen bereikt. Dat vraagt een voortrekkersrol van de C6 die aangeven steeds meer problemen te ondervinden van de hoge huisvestingslasten (zie Kaderbrief 2020/2024).



Panden Het BMC rapport is opgesteld in een periode waarin er naast de coronapandemie al de nodige dynamiek in het culturele beleidsveld was. Zo is er rondom BplusC de wens om minder panden in de binnenstad te gebruiken en het aanbod juist te versterken in de wijken. Het college zou graag zien dat minder van het beschikbare budget wordt besteed aan stenen en meer aan de culturele inhoud en programmering van de organisaties. Daarom wordt onderzocht of een herordening van accommodaties zou kunnen leiden tot meer efficiëntie en meer gezamenlijk gebruik van panden. Dit moet er eveneens toe leiden dat de organisaties hun huurdersonderhoud goed uitvoeren.



Het huidige cultuurbudget van de gemeente Uitgangspunt is dat het huidige budget voor cultuur leidend is, inclusief de bezuinigingsopgave van 175.000,- euro (besparing op onderdelen van de gesubsidieerde cultureel educatieve activiteiten, Programmabegroting 2021).

Reactie op het rapport Het college ziet het BMC-rapport als een waardevol advies met handvatten voor het ontwikkelen van een aanpak van de gevolgen van de coronacrisis voor het Leidse culturele veld en als een agenda om met de culturele instellingen te praten over versterking van de sector. Het bevat een vrij brede analyse van ‘de staat van cultuur’ in Leiden. De in het rapport genoemde aanbevelingen worden eerst op haalbaarheid en uitvoerbaarheid beoordeeld door het college. Daarna kan stapsgewijs tot uitvoering worden overgegaan door de gemeente, de C6 of gezamenlijk. Hieronder volgt een reactie van het college per aanbeveling. BMC heeft een samenhangend pakket van aanbevelingen verwoord dat gericht is op:  Een toekomstbestendig geheel van organisaties en accommodaties;  Een inhoudelijk perspectief met nieuwe impulsen voor het cultureel klimaat in Leiden;  Een totaalpakket onder het motto ‘minder geld in stenen, meer voor inhoud’. Dat heeft geleid tot drie pakketten met aanbevolen maatregelen, waarop hieronder inhoudelijk reactie wordt gegeven. De drie pakketten betreffen: 1. Maatregelen op instellingsniveau; 2. Het optimaliseren van de organisatiegraad; 3. Het herordenen en verdichten van de culturele infrastructuur

Datum

18 maart 2021

Kenmerk

Z/21/3230168

Pagina

Gemeente Leiden

3/6

1. Maatregelen op instellingsniveau  BMC constateert dat de cultuurinstellingen n.a.v. de corona-pandemie de maatregelen nemen die binnen hun vermogen liggen zoals afschaling van kosten en het onderzoeken van alternatieve inkomsten. Vanuit haar expertrol constateert BMC dat er geen substantiële maatregelen over het hoofd zijn gezien. BMC heeft daarbij gekeken naar zaken als productdifferentiatie, nieuwe doelgroepen, technologische kansen en ruimtelijk ontwerp.  Wel ziet BMC mogelijkheden om programmering en accommodaties nog beter coronaproof te krijgen en nieuwe doelgroepen aan te boren, gebruikmakend van landelijke inzichten aangereikt vanuit fieldlabs op het gebied van digitalisering, herontwerp van binnen- en buitenruimtes en productdifferentiatie zoals geïnitieerd door de Raad voor Cultuur. Veel concrete maatregelen kunnen volgens BMC door de instellingen zelf – individueel of gezamenlijk – genomen worden.  Een punt van zorg bij een aantal instellingen is het voldoen aan de Fair Practice Code.

Reactie college  Het college spreekt haar waardering uit naar de Leidse cultuurorganisaties, die hard en innovatief gewerkt hebben aan het opvangen van de impact van corona voor hun organisaties en voor hun bezoekers/gebruikers; Het college volgt het advies van BMC om in overleg te gaan met de cultuurinstellingen over de ‘korte-termijn maatregelen’ en zal onderzoeken of en zo ja welke verdere ondersteuning er kan worden gegeven;  De culturele instellingen hebben zich in korte tijd aangepast aan de nieuwe situatie. Op het gebied van productdifferentiatie, het benutten van technologische kansen en ruimtelijk ontwerp ziet het college goede ontwikkelingen. Daarbij staat bereiken van nieuwe (lokale) doelgroepen, een van de ambities uit de Cultuurvisie, hoog op de agenda  Het college brengt de komende tijd samen met de C6 de gevolgen voor de Fair Practice Code nader in beeld. 2. Optimaliseren van de organisatiegraad  BMC constateert dat er momenteel (te) weinig structurele samenwerking is tussen de C6, maar dat er wel een grote bereidheid tot verdere samenwerking bestaat. Dat kan in lichte en in zwaardere organisatorische vormen. Samenwerkingsthema’s zijn: nieuwe doelgroepen aanboren, stedelijke programmering “Je Leert Het In Leiden”, coronaproof programmeren, een backoffice delen en belangenbehartiging.

Nauwere samenwerking van de grotere cultuurinstellingen kan leiden tot meer rendement op genoemde thema’s. Ook ligt er een plan om meer in te zetten op het maken van Leidse producties, wat een breed draagvlak bij een aantal instellingen heeft.  Of een zware vorm van samenwerking aan de orde zal zijn, zoals evt. bundeling van podiumorganisaties, hangt vooral af van het draagvlak hiervoor bij de betrokken instellingen. BMC merkt op dat daar nu nog geen sprake van is. Hier zal eerst aanvullend onderzoek door de betrokkenen voor nodig zijn om de gevolgen en de meerwaarde goed in beeld te brengen.  Tot slot geeft BMC het college in overweging om in plaats van de voorgenomen aanbesteding van de cultuurparticipatie te bezien hoe er nadere afspraken tussen gemeente en BplusC kunnen worden gemaakt over de invulling en bekostiging van het vrijetijdsaanbod. De voorgenomen aanbesteding zou volgens BMC meer versnippering van de cultuursector in de hand werken. BMC stelt ook dat aanbesteding meer zzp’ers tot gevolg kan hebben, wat niet als wenselijk wordt gezien.

Datum

18 maart 2021

Kenmerk

Z/21/3230168

Pagina

Gemeente Leiden

4/6

Reactie college  Het college juicht verdere samenwerking binnen de cultuursector toe. Het voorstel voor gezamenlijke Leidse producties draagt het college een warm hart toe en we waarderen het dat de instellingen daarmee willen experimenteren. Een verschuiving van programmeren naar produceren betekent wel dat er bij de instellingen een verschuiving van budgetten plaats zal moeten vinden.  Het college kiest ervoor om in de huidige collegeperiode de voorgenomen aanbesteding van de cultuurparticipatie niet door te zetten. De argumenten die BMC aandraagt om af te zien van de aanbesteding deelt het college niet. Wel heeft het college oog voor de specifieke situatie die nu in het culturele veld is ontstaan. Maar we menen dat de wijze van sturing beter kan en ook dat wij daarin als gemeente een duidelijker rol moeten (kunnen) innemen. Daarnaast is er een huisvestingsopgave, wordt er verkend of er samengewerkt kan worden met de Leidse Schouwburg – Stadsgehoorzaal in twee cultuurhubs en is ook BplusC geraakt door de coronapandemie. De combinatie van deze grote opgaven was aanleiding voor het college om met betrekking tot de cultuurparticipatie het instrument van de voorgenomen aanbesteding opnieuw te wegen. De beleidsdoelstellingen van het college wat betreft de cultuurparticipatie zijn ongewijzigd.

Het college is van mening dat op dit moment een nieuwe Uvok met BplusC, versterking van de sturing via de subsidiebeschikking en een intensieve dialoog met BplusC over een breder sturingsinstrumentarium beter hanteerbaar is om de doelen te bereiken dan de voorgenomen aanbesteding. Aanbesteden is een optie die het college onder de juiste condities overigens nog steeds als geschikt instrument ziet. 3. Herordenen en verdichten culturele infrastructuur  BMC constateert dat Leiden een omvangrijke culturele infrastructuur met relatief veel accommodaties heeft. Verhoudingsgewijs gaat er een groot deel van de subsidie naar de stenen en is er weinig subsidie over voor inhoud/programmering. BMC vindt dat dit in de huidige vorm op termijn niet houdbaar is. Daarom zou een herordening van de culturele infrastructuur overwogen moeten worden, te beginnen met het maken van een integraal huisvestingsplan (IHP). Denkend vanuit functies en niet vanuit organisaties, met meer dubbelgebruik, minder m2, meer kwaliteit en het oplossen van tekorten op de onderhoudsbudgetten.  Een herordening van culturele functies kan niet zonder investeringen. BMC geeft in overweging om dit financieren uit opbrengsten van verkoop, verhuur of herontwikkeling van panden die door de herordening vrijgespeeld kunnen worden.

Daarbij adviseert BMC te overwegen dat wanneer het vastgoedbeleid van de gemeente niet zou aansluiten bij de door BMC voorgestelde herordening, om dan af te wijken van het vastgoedbeleid dan wel het vastgoedbeleid aan te passen. Reactie college  Bij adequate huisvesting moet volgens het college de balans worden gezocht tussen functionaliteit, duurzaamheid en betaalbaarheid. Beter gebruik van bestaande voorzieningen kan worden bereikt door multifunctioneel gebruik van locaties te stimuleren waardoor de huisvestingslasten voor gebruikers omlaag zouden kunnen en er dus minder geld naar de stenen gaat. Dan zou er op termijn geld vrijgespeeld kunnen worden voor de inhoud. Voor het college is het belangrijk dat in de relatie tussen huurder en verhuurder haar rol als subsidieverstrekker en vastgoedeigenaar transparant wordt gemaakt.

Datum

18 maart 2021

Kenmerk

Z/21/3230168

Pagina

Gemeente Leiden

5/6







De door BMC toegejuichte combinatie van de Schouwburg met de muziekschool en die van de Stadsgehoorzaal met de bibliotheek vergen nog verdere uitwerking. Bij deze opties voor het creëren van de B- en C-Hub zijn al veel cultuurpanden betrokken. Het college gaat van start met de panden die betrokken zijn bij beide hubs. Dat levert voortschrijdend inzicht op wat in een eventueel vervolg meegenomen kan worden. Het college wil stapsgewijs te werk gaan en ziet het niet als reële optie om nu eerst een volledig IHP op stellen. Het college kiest er daarom voor nu eerst het proces zoals dat in de startnotitie Bibliotheek, Cultuureducatie en – participatie is aangegeven te vervolgen en af te ronden. Het college herkent dat er bij de instellingen discussie is over de huisvesting, met name rond de kosten van het (achterstallig) huurders- en facilitair onderhoud wat leidt tot financiële tekorten. Het college is van mening dat de instellingen aangesproken moeten kunnen worden op het goed onderhouden van het gemeentelijk vastgoed. Waar er sprake is van achterstallig onderhoud, zullen de instellingen hiervoor in eerste instantie zelf een financiële oplossing moeten vinden. Bij een herordening zoals BMC die voorstelt spelen meerdere kaders een rol, waaronder de afspraken met betrekking tot vastgoed. Het college hecht er aan om te opereren binnen de kaders die de raad heeft meegegeven.

Een eventuele herordening begint daarom niet met het op voorhand opzij schuiven van kaders.

Naast de aanbevelingen van BMC zoekt het college naar passende vormen van sturing om de doelen uit de cultuurnota te bereiken. Daarbij maken we gebruik van de expertise en inzet van de culturele instellingen. Bijvoorbeeld door niet alleen op output te sturen met uvok’s maar ook door andere sturingsinstrumenten in te zetten, zoals specifieke voorwaarden in de subsidiebeschikking of juist via gezamenlijke afstemming op de programmering. Of door goed te kijken naar de invulling van de rol van eigenaar in relatie tot de begrotingen van zowel de culturele instellingen als de gemeente. Tot slot Het Deltaplan Cultuur is een plan geworden ‘voor morgen, maar ook voor overmorgen’. Het college waardeert bovenal dat het rapport tot stand is gekomen dankzij de grote betrokkenheid van de culturele instellingen. De bereidheid bij de C6 om noodzakelijke stappen te zetten waarbij het accent ligt op onderlinge samenwerking, is een krachtig signaal in een donkere tijd. Bij het verder ontwikkelen van die samenwerking ziet de gemeente een faciliterende rol voor zichzelf. Het rapport van BMC helpt om het gesprek daarover met elkaar te voeren. Aan het begin van deze brief refereerden we er al kort aan: Leiden is Stad van Ontdekkingen met de pijlers Kennis en Cultuur. Terwijl onze kennispijler floreert tijdens de coronacrisis krijgt de pijler cultuur een flinke dreun te verwerken.

Het college heeft veel waardering voor de culturele instellingen en de manier waarop zij met elkaar invulling geven aan cultuur in onze stad. Cultuur ontspant, inspireert en verbindt. Leiden heeft een rijke cultuurgeschiedenis, en ook een veelbelovende generatie nieuwe cultuurmakers. De coronacrisis dwingt ons allemaal

Datum

18 maart 2021

Kenmerk

Z/21/3230168

Pagina

Gemeente Leiden

6/6

op een andere manier te kijken naar wat er nog wel kan. Nieuwe manieren om elkaar te ontmoeten, nieuwe vormen van samenwerking. We vertrouwen erop dat we door samen te werken uiteindelijk sterker uit de crisis zullen komen. Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,

Bijlage: Deltaplan Cultuur