Bijlage - Achtergrondinfo presentatie Stand van zaken Strategische Agenda Ruimte AB Holland Rijnland 16 december 2020

Strategische Agenda Holland Rijnland Opgaven & Keuzes Discussiestuk -

Conform de nieuwe werkwijze nemen we u aan de voorkant mee bij de ontwikkeling van deze agenda. Dit betekent dat de inhoud die we u gaan voorleggen nog niet compleet is en verder zal worden uitgewerkt. Nadere onderlinge afstemming zowel ambtelijk, bestuurlijk en politiek is nog gaande. Zo wordt er in de subregio's nog volop gewerkt aan hun bijdragen voor deze gezamenlijke agenda. We staan aan het begin van de meningvorming. Het is werk in uitvoering waar we u als hoogste orgaan van Holland Rijnland graag bij betrekken!

Achtergrond informatie t.b.v. presentatie DB en gesprek AB, 16 december 2020

Inleiding en context ✓ Regionale Agenda Holland Rijnland AB oktober 2019 o Opdracht aan Holland Rijnland: ontwikkeling regionale strategieën wonen, werken, groen, energie, mobiliteit en integraal ruimtelijk afwegingskader ✓ Presentatie aan AB 24 juni 2020 o Vierluik Ruimte, Mobiliteit, Wonen, RES/Energie ✓ Waar staan we nu? o Voorbereiding regionale strategieën op koers o Meer zwaluwstaarten van de regionale strategieën ✓ Omgeving Holland Rijnland ook in beweging o Landsdelige Omgevingsagenda ZW, NOVI, MIRT besluiten, Groeifonds, Verstedelijkingsstrategie PZH 2.0 o Het Rijk kijkt steeds meer naar de regio en stelt middelen ter beschikking op dat niveau. ➢ Als we een plek willen op deze bovenregionale agenda’s en zo cofinanciering willen binnenhalen vanuit provincie(s) en Rijk is het van groot belang om komend half jaar het eigen verhaal integraal goed neer te gaan zetten vanuit een gezamenlijke visie op wat voor regio we in 2040 willen zijn en met u besluitvorming hierover te gaan voorbereiden.

Opzet voor AB 16 december 2020 •

We nemen u mee in de opgaven en daarmee samenhangende keuzes op regionaal niveau waar we volgens ons het komende half jaar met elkaar besluiten over moeten gaan nemen om tot een Strategische Agenda Ruimte met een integraal ruimtelijk afwegingskader te komen

•

Het betreft nadrukkelijk een eerste voorzet. We zijn nog niet compleet. Het betreft werk in uitvoering. De schets van regionale vragen, opgaven en keuzes in dit document en zoals we die in het AB op 16 december met u bespreken is bijvoorbeeld nog niet voorgelegd aan de portefeuillehouders. Dat gebeurt in een extra PHO op 15 januari a.s. Ook in de verschillende subregio’s wordt er nog volop gewerkt aan de subregionale agenda’s die belangrijke bouwstenen vormen voor de Strategische Agenda Ruimte Holland Rijnland.

•

We horen graag van u wat u vindt van de geschetste opgaven en keuzes , of u relevante opgaven en keuzes mist en wat u van ons nodig heeft om tot goede besluiten te kunnen komen (finale besluitvorming Strategische Agenda Ruimte voorzien voor AB 30 juni 2021).

•

Hierna volgt eerst een korte introductie over hoe we tot nu toe samen werken aan de Strategische Agenda Ruimte. Daarna gaan we dieper in op een aantal samenhangende regionale opgaven, te maken keuzes en de effecten daarvan a.d.h.v. de feiten en subregionale visies in wording die we de afgelopen tijd hebben verzameld.

•

In de eerste maanden van 2021 zullen we dit verder uitwerken, bespreken en aanscherpen. O.a. ook prioriteren van potentiegebieden en gezamenlijke investeringsopgaven.

Welke regio willen we zijn? • •

•

•

•

Een relevante onderliggende vraag voor een Strategische Agenda Ruimte voor Holland Rijnland is: welke regio we

willen zijn? Deze vraag lijkt op een hoog abstractieniveau te liggen, maar gaat vooraf aan keuzes over de verdeling van schaarse ruimte en investeringen in het fysieke domein. Holland Rijnland is een regio met een grote diversiteit. Hoe vullen verschillende groepen mensen die leven in verschillende deelgebieden in Holland Rijnland elkaar aan? Hoe toekomstbestendig is onze huidige manier van leven in deze regio? En wat vinden we daarbij belangrijk? Denk bijvoorbeeld aan voldoende betaalbare woningen voor starters, duurzaamheid en banengroei in de eigen regio voor mensen met verschillende opleidingsniveaus. En, welke kansen van buitenaf zien we en welke bedreigingen? De verschillende deelgebieden binnen Holland Rijnland hebben verschillende relaties met de gebieden om zich heen. Mensen wonen in Holland Rijnland en werken in een van de metropolen, maar ook omgekeerd komt voor. Amsterdammers en Rotterdammers bezoeken onze kust, de musea in Leiden en varen over de Kagerplassen. We zien dat de Leidse agglomeratie bijvoorbeeld een sterke wisselwerking heeft met de Zuidelijke Randstad, MRDH/Haaglanden, de Noordelijke Duin-en Bollenstreek met de Haarlemmermeer/MRA en vanuit Nieuwkoop en Alphen aan den Rijn is er verkeer over en weer met de Noordelijke Randstad, maar ook met Midden Holland, Utrecht. De sterke wisselwerking van mensen die wonen, werken, recreëren, winkelen etc.

in verschillende delen van de regio en daar buiten, maakt dat ruimtelijk-economische ontwikkelingen en beleidskeuzes in die omliggende gebieden van invloed zijn op Holland Rijnland. Als we ons hier niet bewust van zijn en er zelf niet met beleid op reageren, is de kans groter dat dit de ruimtelijke economische ontwikkeling in onze regio ook op een ongewenste wijze beïnvloedt. Ontwikkelingen in onze omgeving bieden natuurlijk ook kansen voor Holland Rijnland! Wij denken dat we als regio sterk genoeg zijn om onze eigen keuzes te maken als zelfstandige regio met eigen kernkwaliteiten en eigen “unique selling points”. Denk aan sterke steden als Leiden en Alphen ad Rijn, prachtige vitale dorpen in het groen, zee, strand, duinen, Hollandse Plassen en de bollenvelden.

Bouwstenen Strategische Agenda Ruimte De afgelopen maanden is er op verschillende manieren gewerkt aan bouwstenen voor de Strategische Agenda Ruimte. Een deel van deze bouwstenen is inmiddels afgerond: een ruimtelijke verkenning met het dashboard Verstedelijking & Landschap. Over een deel vindt nog discussie en besluitvorming plaats in de subregio's. In dit AB nemen we u mee in de inzichten die we tot nu hebben opgedaan en de strategische keuzes die hier uit zijn af te leiden. Dit beeld is nog niet compleet en nog volop in bewerking. Vanuit onze nieuwe werkwijze nemen we u graag alvast aan de voorkant mee en nodigen we u uit deze ideevorming verder te verrijken •

Input vanuit subregio’s: • Wensen en bedenkingen Hart van Holland • Agenda Rijn- en Veenstreek (landschap als motor/kans) • Agenda/placemat Duin- en Bollenstreek (balans zoeken)

•

Input uit de sectoren (vanuit trajecten m.b.t. de RES, Regionale Strategie Mobiliteit, Wonen, Landschap, etc.)

•

Ruimtelijke verkenning op basis van 4 extreme ontwikkelrichtingen (Dashboard Verstedelijking en Landschap) • Zoeterwoude tot Zee (vehikel Verstedelijkingsafspraken) • Alphen als tweede stad (voor HOV knoop massa nodig) • Oude Lijn als ruggegraat (ruimtegebrek en balans/karakter) • Wonen in het Groen (risico versnippering v.h. landschap)

Ruimtelijke Verkenning m.b.v. Dashboard Verstedelijking (1) •

•

•

• •

•

Het Dashboard Verstedelijking is een instrument ontwikkeld door het College van Rijksadviseurs samen met BZK om maatschappelijke meerwaarde te helpen bepalen van verschillende mogelijke ruimtelijke keuzes in een regio. We hebben het instrument toegepast als hulpmiddel om de wederkerige relatie tussen woningbouw, economie, mobiliteit, energie en landschap te laten zien. Belangrijkste input in de scenario’s is het aantal extra woningen, arbeidsplaatsen en (nieuwe) (H)OV infrastructuur. NB Harde woningbouwplannen tot 2030 zijn in alle vier de scenario's opgenomen op die locaties waar ze gepland zijn. We gaan er immers vanuit dat het merendeel van deze plannen de komende jaren gerealiseerd gaan worden. Er is gevarieerd met zachte en nieuwe denkbare plannen uitgaande van nog eens een behoefte aan 30.000 woningen na 2030. Voor meer informatie over de uitkomsten van deze studie en de duiding van de resultaten kunt u het webinar wat we hierover hebben georganiseerd op 2 december j.l. via onderstaande link terugkijken. Ook de resultaten van onderzoek t.b.v. de Regionale Strategie Mobiliteit zijn toen gepresenteerd. https://hollandrijnland.nl/themacafe-ruimte-en-mobiliteit-wat-voor-regio-willen-we-zijn/ Om te komen tot een Strategische Agenda Ruimte in Holland Rijnland nemen we ook de woningbouwopgave als vertrekpunt.

Dit wordt veelal aangeduid als verstedelijking, maar het betreft uitdrukkelijk niet alleen woningbouw in de steden! Woningbouw draagt immers ook bij aan gewenste ontwikkelingen in dorpen en kleinere kernen in onze regio. Waarom woningbouw als vertrekpunt? De druk op onze woningmarkt is groot, wonen is een basisbehoefte van mensen, andere behoeften zoals mobiliteit, energievoorziening, werkgelegenheid en leefkwaliteit hangen hier nauw mee samen, het ruimtebeslag en effect op de ruimtelijke kwaliteit is (potentieel) groot, en als gemeenten en regio kunnen we erop sturen.

Ruimtelijke Verkenning m.b.v. Dashboard Verstedelijking (2) •

Het Dashboard is voor de regio opgezet met 4 theoretische extreme ruimtelijke ontwikkelrichtingen. Deze richtingen zijn fictief, echter in elk model zit een kern van waarheid waarin u zich als regiobestuurder zult kunnen herkennen.

Introductie regionale opgaven en keuzes •

Vanuit de inzichten die we de afgelopen tijd hebben opgedaan presenteren we hier achtereenvolgens de regionale opgaven en keuzes m.b.t.: • De woningbouwopgave i.r.t. werkgelegenheid en voorzieningen • De woningbouwopgave i.r.t. mobiliteit en daarmee samenhangende locatiekeuzes en ruimtelijke kwaliteit • De woningbouwopgave i.r.t. de energievoorziening en de ruimte die daarvoor nodig is • Aparte aandacht schenken we aan de waarde van natuur en landschap en de opgaven, vragen en keuzes die samenhangen met de landbouwtransitie (bollenteelt en veeteelt veenweidegebied) en de betekenis daarvan voor wonen, werken, mobiliteit, energievoorziening, natuur en landschap in de landelijke gebieden.

•

Belangrijk bij al deze vier thema's is dat als we als regio nu nog geen antwoord klaar hebben op de vragen die spelen, en dat sommige veranderingen al vanzelf gaan; buiten ons om. Denk bijvoorbeeld aan suburbanisatie en trek vanuit de metropolen om te wonen en soms ook werken in onze regio. Ook de te voorziene en noodzakelijke landbouwtransitie gegeven de bodemdaling, verzilting, stikstof, etc.) brengt hoe dan ook inrichtignsvraagstukken voor onze regio met zich mee. Ook nemen andere overheden hoe dan ook beslissingen zonder ons, of over ons heen in het kader van NOVI, Omgevingsagenda’s, MIRT, Groeifondsen, e.d. Op een aantal vlakken is er een duidelijke window of opportunity; met kansen die we zouden moeten willen verzilveren als regio. Als we als gemeenten in deze regio aan het stuur willen zitten op de dossiers die er toe doen, zullen we het komende halfjaar als regio gezamenlijk een aantal besluiten moeten gaan nemen.

• •

Wonen & Werken • •

• • • • •

•

•

Voor een deel werken de inwoners van de regio in de eigen regio. Maar voor een deel ook elders. We zien een sterke trend dat inwoners uit de DBS en Rijn en Veenstreek in de metropoolregio’s en op Schiphol werken. Dat zorgt voor een dagelijkse pendel vanuit onze regio. De druk op de metropolen is erg groot qua wonen en werken. Betaalbare grondgebonden eensgezinswoningen (een huis met een tuintje) worden schaarser met name in sterk verstedelijkte gebieden. Tegelijk kennen we in onze eigen regio ook nog een grote woningbouwbehoefte met grote schaarste in het sociale en middensegment, eenpersoonshuishoudens. Daartoe zijn er ook nog veel extra te bouwen woningen nodig. We weten ook dat we beperkt kunnen sturen op wie er in welke woning komt te wonen of blijft wonen. Ruimte voor bedrijvigheid die veel ruimte vraagt wordt in de steeds dichter verstedelijkte metropoolregio's ook schaarser onder meer onder invloed van een toenemende transformatie van wonen naar werken. Ruimte voor monofunctionele bedrijventerreinen en bedrijvigheid in de hogere milieu categorieën wordt ook in de steeds verder verstedelijkte Oude Rijn zone binnen onze eigen regio schaarser.

Willen we qua woningbouw verder inspelen op de behoefte aan suburbaan wonen, ook als dat ten koste gaat van groen? Laten we dit gepaard gaan met stimuleren van banengroei in de eigen regio of accepteren we dat de uitgaande pendel nog groter wordt inclusief de extra investeringen die dit zal vragen in mobiliteit? Kortom wat zijn de maatschappelijke kosten en baten van de verschillende opties voor de verdere ontwikkeling van wonen in combinatie met werken in onze regio? En als we ook de banengroei in eigen regio willen stimuleren waar liggen dan vooral de kansen en wat betekent dat ruimtelijk? Er dienen zich kansen aan om bedrijvigheid die de metropolen wordt uitgeduwd, een plek te geven in onze regio; mits kleinschalig en zeker geen XXL logistiek. Om aanvullend op de succesvolle kennisclusters (bioscience, space, greenports, Heineken, e.d.) het MKB te stimuleren, MBO/HBO werkgelegenheid te creëren en daarmee i.s.m. onderwijs (triple helix), een goede aanvullende economie in onze regio op te zetten. Er liggen ook kansen voor extra stimuleren (meerdaags) toerisme en recreatie (o.a. kuuroordstatus Noordwijk), Groene Hart, o.a. gegeven de grote groepen Randstedelingen in de nabijheid op zoek naar groen dichtbij de stad. Wat is vervolgens dan de opgave voor woningbouw en waar? Het Dashboard laat een tweetal geconcentreerde en een tweetal gespreide verstedelijkingsmodellen zien.

Welke (locatie)keuzes voor wonen passen bij de gewenste economische ontwikkeling?

Lessen uit het dashboard woningbouw i.r.t. werkgelegenheid

Wonen, werken en mobiliteit (1) •

•

•

•

•

•

De provincie Zuid Holland zet in op verstedelijken langs de Oude (spoor)lijn conform de verstedelijkingsafspraken (MOVE/MOVV). Deze keuze betekent inzetten op inbreiden en toevoegen van woningen in bestaand stedelijk gebied. Voor verdere verstedelijking willen we ook als regio Holland Rijnland kiezen voor plekken die goed verbonden zijn met (H)OV. Dit draagt immers bij aan verduurzamen van mobiliteit (zie slide 12) en benutten van bestaande (H)OV-infra maakt dat er minder investeringen nodig zijn t.b.v. de mobiliteitsbehoefte van deze extra inwoners. Zo is de redenering en onderzoek ondersteunt deze stelling. Anderzijds zal in sommige gevallen juist nieuwe (OV) infrastructuur nodig zijn voor extra te ontwikkelen woningbouw. Dat is de wederkerige relatie tussen woningbouw en mobiliteit. De maatschappelijke meerwaarde van focus op ruimtelijke ontwikkeling nabij (H)OV verschilt in dicht verstedelijkte gebieden en landelijke gebieden. Ook investeringen in doorstroming en ontsluiting via de weg (en water) blijven nodig. Ook voor goede toe- en aanvoer van bedrijven. En los van faciliteren van toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen zijn er in onze regio een aantal bestaande mobiliteits-knelpunten die aandacht vragen Voor investeringen in infrastructuur die gemeenten binnen de regio verbindt en onze regio met omliggende regio's, hebben we middelen nodig van Rijk en PZH.

En vergeet niet Noord Holland voor het noordelijk deel van de regio! En Utrecht in het Oosten. Rijk en Provincie hebben de regio hard nodig voor een deel van de woningbouwopgave in het westelijk deel van NL. Dat zorgt ook voor een wederkerige relatie met deze overheden. Gezamenlijke prioritering in projecten, een overtuigende onderbouwing van nut en noodzaak (maatschappelijke meerwaarde op bovenregionaal niveau) en lange adem om op lijstjes van investeringsfondsen te komen en blijven. Maar dat kan alleen als we gezamenlijk met bijv. max 3 lobbypunten komen. Dan kunnen we woningbouw en mobiliteit ook in de toekomst samen laten blijven oplopen.

Lessen uit het dashboard m.b.t. modal shift: OV en fiets

Wonen, werken i.r.t. Mobiliteit (2) •

•

•

•

Met de toepassing van het Dashboard geven we inzicht in deze wederkerige relatie en hoe die uit kan werken voor onze regio, met gebruikmaking van twee geconcentreerde en twee verspreide ontwikkelmodellen, deels langs bestaande infra-en deels nieuwe investeringen in infrastructuur vereisend (zie volgende slide). In de modellen zijn extreme keuzes gemaakt, (alle ballen op) om de gevolgen voor maatschappelijke kosten en baten op hoofdlijnen kwalitatief te kunnen duiden. Elementen die bevallen uit alle vier de verschillende modellen kunnen worden samengevoegd tot een voorkeursstrategie . In de geconcentreerde modellen is de maatschappelijke kosten-baten verhouding voor de relatie wonen-werken enerzijds en bereikbaarheid anderzijds gunstiger. Door de oogharen heen, hoeven de twee geconcentreerde modellen elkaar niet uit te sluiten: Bouwen in de Leidse agglomeratie biedt soelaas voor de komende jaren, maar daarbij zijn wederkerige keuzes voor woningbouw irt mobiliteit nodig. Denk aan Leiden Centraal, HOV Leiden Katwijk/Noordwijk. Op termijn biedt het scenario Alphen als tweede stad ruimte voor verdere woningbouw in onze regio na 2030. Bij deze optie kan Alphen neergezet worden als knooppunt van HOV, maar voor HOV is weer massa (woningbouw) noodzakelijk (kip-ei verhaal) voor een gunstige kosten-baten verhouding.

Wat vindt u? Naast aandacht voor investeringen in OV mobiliteit op bovenregionaal niveau die hier centraal staat, zet de regio zich natuurlijk in voor de invulling van de OV concessie in combinatie met doelgroepenvervoer waarbij er ook aandacht is voor sociale inclusiviteit (iedereen doet mee en kan bereiken waar die graag wil zijn). En zoals op slide 11 al werd gemeld, gaat het niet alleen om OV en fiets. In de Regionale Strategie Mobiliteit zal dit op evenwichtige wijze verder worden uitgewerkt. Hier is nu vooral gekeken vanuit de relatie ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit.

Lessen uit het dashboard Woningbouw i.r.t. mobiliteit

Voorziene investeringen in OV bereikbaarheid vanuit de vier extreme ruimtelijke ontwikkelrichtingen (daarnaast: fiets en weginfra van belang!) Zoeterwoude tot zee • Met deze keuze voor hier nog eens flink toevoegen van woningbouw ook na 2030 versterken we het belang van de OV knoop Leiden CS als draaischijf • Leggen we de basis voor investeren in de railoverbinding Leiden-Katwijk • Een HOV verbinding richting Zoetermeer geeft kansen voor meer ontwikkeling rondom Lammenschans en tegen de A4 aan.

Alphen als tweede stad • • •

Alphen als 2e knooppunt van OV Opwaardering treinverbinding Leiden-Utrecht Extra OV richting Zoetermeer (verlengde van de ZoRo lijn) en richting Haarlemmermeer-Schiphol t.b.v. extra Noord Zuid verbinding in de Randstad

Oude Lijn als ruggegraat • Bestaande spoorlijnen Oude Lijn Haarlem en Schiphol is backbone met bestaande en nieuwe stations • Met kansen voor nieuwe verbindingen vanuit Leiden via de Duin en Bollenzoom naar de Haarlemmermeer (aantakken op doorgetrokken Noord Zuid lijn/metronet MRA)

Wonen in het groen • Geen inzet in nieuwe OV infra (i.v.m. te weinig extra massa)

Strategische Agenda Ruimte: Belangrijk om de urgente en belangrijke opgaven voor de regio te destilleren. Voor scherpte in lobby en beïnvloeding

Wonen, werken & energie •

•

•

• • • • •

Als we het over energie in relatie tot ruimte hebben in Holland Rijnland verband denken we al snel aan de opgave voor grootschalige opwek van energie en de afspraken die we daarover gaan maken in de RES 1.0. Dit is naast de andere sporen in de RES een opgave van formaat. Voor zowel de korte termijn tot 2030, waar voor de RES 1.0 het accent ligt, als voor de periode daarna. Locatiekeuzes voor duurzame energie hangen samen met keuzes m.b.t. woningbouw, natuur, landschap, economie en mobiliteit. We hebben in onze regio ook nog investeringen voor de boeg om de spanning op het netwerk te garanderen. Dit zijn ingrepen die nu al nodig zijn nog los van de opgave m.b.t. duurzame energie en de consequenties die dat heeft voor het net. • Hoogspanningsnet uitbreiden • 150 kV- en onder-stations toevoegen in de regio Zowel vanuit zowel kosten-baten overwegingen als het oogmerk van draagvlak ligt het voor de hand om energieopwek en de daarmee verbonden energie-infrastructuur zoveel mogelijk dichtbij de eindgebruiker te plaatsen en op te lossen. Daarmee krijgt de energievoorziening ook steeds meer een wederkerige relatie met woningbouw en bedrijvigheid.

Meer bedrijven en meer woningen leiden tot een hogere energievraag en kan ons net en de opwekcapaciteit dat wel aan? En als het om grote dichtheiden gaat wil je in de nabijheid van die nieuwe woningen en bedrijven ook extra opwek en netcapaciteit. Dus: Niet alleen eerst bewegen dan bouwen, ook eerst spanning dan bouwen! En daar waar je grootschalige duurzame opwek realiseert, kun je geen huizen meer bouwen. Nieuwbouw nabij bestaande wijken biedt meekoppelkansen voor verduurzamen energievoorziening Waar zijn dan die locaties in onze regio nabij bestaande grote bevolkingsdichtheden en daarbij opgeteld te voorziene ontwikkelingen van woningbouw en bedrijvigheid om zowel de duurzame opwek van energie op de langere termijn als de benodigde energie infrastructuur te plaatsen? Vanuit het Dashboard Verstedelijking tekenen zich meer en minder aantrekkelijke opties af (zie slide 19). Let op dit is redenerend vanuit extreme ontwikkelrichtingen voor na 2030! Het is echter verstandig om afhankelijk van de gewenste keuze voor toekomstige woningbouw hier ook al rekening mee te houden in de locatiekeuze voor duurzame opwek tot 2030 voor de RES 1.0.

Natuur & landschap: Kwaliteiten en transitie • • • • • •

• •

Natuur en landschap zijn divers in onze regio en maken dat onze regio een aantrekkelijk vestigingsklimaat biedt voor mens, dier en plant. De Ruimtelijke Agenda's (in concept) uit de subregio's zien landschap dan ook als een belangrijke drager voor de ontwikkeling van onze regio. De DBS wil onder meer inzetten op het behouden van openheid van het cultuurlandschap, zoetwater, groen en biodiversiteit en het verbeteren van de samenhang recreatieve hotspots (steden-kust-bollen-plassen-GH). De Rijn en Veenstreek positioneert zich als Groene Poort naar de Randstad en ziet landschap als motor voor ontwikkeling. Landschappelijke kwaliteiten in onze regio dienen beter ontsloten te worden. Bestaand landgebruik: bollen (DBS) en veeteelt (Groene Hart) hebben een attractief cultuurlandschap gevormd. Delen van dit cultuurlandschap gaan in transitie, gewild en ook ongewild. Stikstof, bodemdaling, klimaatadaptatie, wateropgave, verzilting, verontreiniging van bollengrond door bestrijdingsmiddelen, etc..

Hoe zouden we willen dat die gebieden zich wijzigen? Willen we die juist vooral voor natuurontwikkeling en water (klimaatadaptatie, drinkwater) inzetten of kunnen delen van deze gebieden ook (meer) geschikt worden gemaakt voor woningbouw, extra en nieuwe vormen van recreatie en toerisme of andersoortige productiegebieden (duurzame energie)? In de ruimtelijke verkenning met het dashboard hebben we de verschillende mogelijkheden geschetst en doorgerekend om de woningbouw geconcentreerd dan wel verspreid in de regio te realiseren. Met verschillende consequenties voor natuur en landschap (zie slide 19). Een nadere discussie over de waarde en de potentie van het landschap op verschillende plekken in onze regio is nodig! De visie natuurlijke leefomgeving die we eerder maakten op de schaal van Holland Rijnland biedt relevante bouwstenen hiervoor. Oftewel wat zijn onze iconen en hoe kunnen we die versterken, denk aan Hollandse Plassen, landgoed/corridor Duivenvoorde, NP Hollandse Duinen, Keukenhof.

Lessen vanuit het dashboard Verstedelijking i.r.t. Energie & Landschap

Dashboard werkt communicatief

•

Het Scenario-denken valt overigens zeer goed bij andere overheden en is een aanvullend werkend communicatiemiddel met Rijk en Provincies gebleken!

Positioneren Strategische Agenda Ruimte: Regionale Omgevingsagenda

Rijk, Provincies, andere overheden

Optie: Omgevingsprogramma voor een urgent regionaal te verdelen “thema”

Strategische Agenda Ruimte: Regionale Omgevingsagenda Zelfbindend Gemeenten en subregio’s

Optie: Omgevingsprogramma voor een “gebied” (opeenstapeling van eisen, potenties)

Positioneren Strategische Agenda Ruimte: Lobby/beïnvloeding

Rijk, Provincies, andere overheden Lobby agenda en beïnvloeding (middel)lange termijn

Lobbykracht

Strategische Agenda Ruimte

Regionale kwesties en opgaven agenderen

Opgaven geven richting aan gewenste governance, steun en zoektocht (fin.) middelen

Prioriteren Inhoud en urgentie bepalen opgaven

Gemeenten en subregio’s trekken samen op

Strategische Agenda Ruimte: Kom tot een lijst van regionale opgaven die er toe doen (inhoud), bekijk hoeveel dit kost (financiën), wie je ervoor nodig hebt voor realisatie (governance), en maak een gerichte consistente lobby en beïnvloeding daartoe. Realiseer wel dat je daar zelf ook aan dient bij te dragen: Dat biedt kansen en richting voor doorontwikkeling RIF.

Planning Regionale Producten