Bijlage 2: Playbook_2_Leiden_European_City_of_Science

leiden european city of science 2022

programme & playground playbook II

intendant lucien geelhoed l.geelhoed@leiden2022.nl

work in progress

Leiden European City of Science 2022 hee sinds begin dit jaar haar projectruimte betrokken aan de Haagweg. De gehele architectuur van het jaarprogramma onvouwt zich gestaag op de 365-dagen muur. De intendant nodigt iedereen uit par ciperend en co-creërend deel te nemen aan dit proces.

2

Who Knows

programme & playground

woord vooraf De factor [Z] Science is back! We schrijven januari 2021. Niets zo veranderlijk als de Zeitgeist, de factor [Z]. Het lijkt soms een dubbeltje op zijn kant, vol vertwijfeling of het na zijn toss voor kop of munt zal gaan.

[C]olofon ECS22 Playbook II, versie 1.1 Leiden, februari 2021 Playbook II is geschreven en samengesteld door Lucien Geelhoed Intendant Leiden European City of Science 2022 in opdracht van Meta Knol - Directeur-bestuurder van de S ch ng Leiden European City of Science 2022. De S ch ng Leiden European City of Science 2022 is een gezamenlijk ini a ef van Gemeente Leiden, Universiteit Leiden, Leiden Universitair Medisch Centrum en Hogeschool Leiden. Vele andere partners dragen eveneens ruimhar g bij aan de realisa e van de doelstellingen van de s ch ng.

Vaak gevraagd: "En wat laten wij zien?" Het antwoord op die vraag is te vinden in dit Playbook. In navolging van Playbook I waarin narra ef en architectuur hun plek kregen, neemt Playbook II je mee in het programma en het speelveld van Leiden 2022. Op hoofdlijnen - we organiseren ons in drie sporen en zes en clusters - gelardeerd met een rijke oogst aan voorbeelden en voorstellen. Immer work in progress.

'Science is back!' kopte ook Robbert Dijkgraaf, onze man in Princeton. Hij maakt in zijn column in het NRC Handelsblad de balans op na de Amerikaanse verkiezingen waar Joe Biden tot opluch ng van Dijkgraaf 'eindelijk weer bekwame experts aan het roer' zet en - primeur - zelfs lid van het kabinet maakt. Een president die bovendien gelijk de goede vragen stelt: "Hoe kunnen de vruchten van de wetenschap eerlijk verdeeld worden? En hoe kan de gezondheid van de wetenschap zélf op lange termijn gegarandeerd blijven?" Who knows?

Steevast opgehaald: de wil om mee te doen, om bij te dragen, om onderdeel te zijn van wat een geweldig jaar beloofd te worden. En dat voelt als een warme beves ging van de ingeslagen weg: een ambi eus jaar met 365 dagen programmering voor iedereen met een nieuwsgierige geest.

Klinkende munt. In mijn rol als intendant ligt er een aantal hele vruchtbare maanden achter me. Vruchtbaar en intensief. De omstandigheden voor het goede gesprek, de rake uitwisseling en de vrije gedachte waren niet al jd ideaal, eerder digitaal. Desalnie emin heb ik le erlijk en figuurlijk honderden onder u allen met enthousiasme gesproken. Waarvoor dank.

Een voorproe e van het dagelijkse driegangenmenu in 2022? Van bevrijd worden van de hik tot Haec Liberta s Ergo. Van Oumuamua tot Quantum. Van Boerhaave tot Herman. Van ruimtepuin tot s kstof. Over als de ka en van huis zijn en wat vleermuizen zouden doen. Over Möbiusringen en Duizendknopen, en Pi in de Pieterskerk en Pasen op Paaseiland. En over alles wat echt belangrijk is. Who knows?

Veel gehoord: "Hoe fijn om aan een posi ef vooruitzicht te kunnen bijdragen." En zo is het. Laverend tussen de vele pieken en spaarzame dalen van de pandemie tekenen zich in de nabije verte heldere contouren af van ons aller Twenty Twenty Two, het jaar waarin de lucht opklaart en Europa naar Leiden kijkt.

Nieuwsgierig geworden? Honger naar kennis gekregen? Trek in meer? Lees dan vooral in verwondering verder. En weet mij te vinden voor aanvullende reflec es en sugges es!

Lucien Geelhoed Intendant Leiden European City of Science 2022 l.geelhoed@leiden2022.nl

3

Who Knows

work in progress Waar komen we vandaan?

S ll uit 'Alice The Movie - deel 2', de filmtrailer van Leiden European City of Science 2022 van Pepe van de Kerkhof (1996). Centraal in de film staat nieuwsgierige Alice, hier al schommelend in de Pieterskerk tussen de bubbles van Leiden 2022. Grote vragen houden haar bezig in een verwarrende jdgeest van waarheidsvinding en deepfakes. Het programma van Leiden 2022 is bedoeld om soelaas te bieden.

[D] efinitie: wetenschap, kennis, kunst en kunde strategie

Eind 2016 kwam European City of Science in beeld. Met vereende kracht trokken we vanuit Leiden op naar Straatsburg en wisten deze pres gieuze tel in de wacht te slepen. Het werd de a rap van een - voor Leidse begrippen - uitzonderlijk groots avontuur. Hier nog nimmer vertoond. Was het een groot congres met randprogrammering in het jaar, of juist een groot jaar met het congres in het hart? In onze ambi es om Leiden een Europese sprong te laten maken wisten we het wel: we zouden het aanvliegen als de wetenschappelijke tegenhanger van een Europese culturele hoofdstad. Voor die aanvliegroute kregen we de handen op elkaar bij de Europese Commissie, en bij de partners in stad en land. Het dromen begon en de fundering werd aangelegd. Eind oktober vorig jaar deelden we de eerste resultaten en presenteerden we het overkoepelende narra ef Who Knows en het framework met de drie sporen Contemplate, Celebrate, Par cipate, samengebracht in Playbook I.

Prof. Brian Cox, natuurkundige en BBC presentator van wetenschapsprogramma's. Boegbeeld van ESOF 2016 en de Manchester European City of Science dat jaar.

[M] issie: waardegedreven platform Leiden 2022 [V] isie: ontwikkeling & ontplooiing deelnemers [A] mbitie: wezenlijke interacties, duurzame verbindingen implementatie

Dr. Beatriz Garcia, expert in de impact en legacy van Europese culturele hoofdsteden, directeur van Centre of Cultural Value in Liverpool.

[N] arratief: Who Knows [B] [H]

[S]

[H] [S]

[B] [H][S]

[H] & waardevolle kennissprong [L] eap: kennisvolle waardesprong [H] [H] [H] [S]

[S]

[S]

[S]

[H] [S]

En toen werd het concreet

Waarom doen we dit?

Welke scenario's zijn denkbaar?

Eenmaal de toewijzing een feit, ontstond een balansspel tussen geduld en ongeduld. Het was immers nog zo ver weg, en tegelijker jd zo dichtbij. Aan het oppervlak waren we niet al jd even zichtbaar – tradi e gebiedt immers pas na overdracht van de tel naar buiten te treden. Ondertussen borrelde het flink achter de schermen. We hebben ervaring opgedaan bij ESOF 2018 Toulouse, European Capital of Culture Leeuwarden-Fryslân 2018, Nijmegen European Green Capital 2018, jdens IMPACTS18 in Liverpool en ICAS11 in 2019 in Leiden zelf. Zomer 2020 gingen we écht van start en werd de tel op groots ceremoniële wijze aan ons overgedragen door voorganger Trieste. Kort daarop maakten we de publieke inhaalslag en presenteerden we het narra ef en framework. Sindsdien worden we in posi eve zin overstelpt met reac es en verzoeken voor gesprekken en presenta es. We zijn op dreef en zi en in de flow. Dit tweede Playbook getuigt daarvan.

In Playbook I ontvouwden we het leitmo v voor Leiden European City of Science 2022. We hebben dit vervat in missie, visie en ambi e. Kort gezegd is Leiden in 2022 het Europese pla orm voor zowel het gehele Nederlandse kennisveld als voor een ieder met een nieuwsgierige aard, zonder uitzondering. In jden waarin nieuwsgierigheid geen vanzelfsprekendheid is en waarheidsvinding onder druk staat is het mo o: alle deelnemers aan het pla orm elke dag wat wijzer. Voor de verdere verdiepingsslag, context en nuanceringen verwijzen we graag naar Playbook I. Daarin hebben we de belangrijke zaken die aan de basis staan van Leiden 2022 gevat in een schema dat we hierboven nog even aanhalen: op de strategische as staan de defini e, missie en visie verwoord. De implementa e-as met de drie [T] tracks wordt in dit Playbook II verder uitgewerkt (zie pagina 7).

Een waardevolle les die we hebben opgehaald bij andere grote tels en jaren, is het denken in scenario’s. Meer specifiek: budge aire scenario’s, welke de speelruimte voor de jaarprogrammering bepalen en een eerste aanvang mogelijk maken. Gemakshalve, en om het crea eve proces in dit stadium niet overma g te beteugelen, noemen we drie scenario’s voor Leiden 2022: in scenario A zijn we verzekerd van een aanvangsbudget van de ini ële stadspartners. In scenario B komen substan ële aanvullende budge en in beeld, vanuit Nederland en Europa. En in scenario C weten we deze nog te extrapoleren met gerichte budge en uit Europa en nauwe betrokkenheid van het bedrijfsleven. Met de zekerheid van scenario A zijn we in de zomer vorig jaar van start gegaan. Er is zicht op scenario B en zelfs scenario C is - ondanks de roerige economische en pandemische jden niet onrealis sch.

4

BBC News' Jon Snow, gastheer van de IMPACTS18 conferen e in Liverpool over de impact van 30 jaar Europese Culturele Hoofdsteden.

Oeds Westerhof, een van de directeuren en intendant van LF18 Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018.

Vicky Rosin, programmadirecteur ESOF 2016 Manchester, jdens haar presenta e in CORPUS Congress Centre in Oegstgeest.

Who Knows

work in progress Waar staan we nu? Met het uitbrengen van dit tweede Playbook trappen we de daadwerkelijke programmering af. Indach g scenario A hebben we er in eerste instan e op ingezet het bestaande een plek te geven. Daarnaast s muleren we de vele enthousiaste par jen die we in de stad en in het land ontmoeten. Met scenario B in het verschiet kunnen we gaan opschalen. .

Prak sch staat de komende jd in het teken van mobiliseren. In de voorliggende periode staan er veel sessies op stapel, met cultuurpartners, podia, middenstanders, onderwijspar jen en vele anderen. Ook staan de verdere verkenningen met par jen in het na onale kennisveld op de agenda en onderhouden we de uitstekende rela e met de Europese Commissie. .

Nieuwsgierigheid opwekken staat aan de basis van het jaarprogramma van Leiden 2022. Het Droste-effect is daar een mooi voorbeeld van. Het oneindige dat schuil gaat in dit beroemde blikje hee genera es geinspireerd en hun verbeeldingskracht le erlijk en figuurlijk extra dimensie gegeven.

Aan eenieder die graag meedenkt, ideeën wil aanreiken of anderszins betrokken wil zijn de volgende uitnodiging: wees welkom om in onze projectruimte de 365-dagen muur in ogenschouw te nemen, ideeën te delen en inspira e op te doen. De pandemie speelt ons parten, waardoor een beoogd inloopspreekuur vooralsnog geen doorgang kan vinden. Toch vinden we doorlopend alterna even om toch co-creërend vooruit te komen. Neem vooral contact met ons op!

Hoe gaan we te werk? We iden ficeren een vij al situa es waarin ac viteiten tot [H] hotspots kunnen leiden en zo onderdeel worden van het programma: bestaande ac viteiten, spontane ini a even, ges muleerde ac viteiten, ac viteiten in opdracht en eigen produc es. .

1. Bestaande activiteiten en evenementen De rondgang van afgelopen maanden beves gt eerdere ervaring: zowel in Leiden als in den lande wordt ontze end veel georganiseerd. Deze veelal uitstekende programmering is vaak beperkt in bereik. De focus ligt geheel begrijpelijk op de eigen

ac viteit voor eigen achterban. Het aanbod is sterk maar versnipperd en onverbonden. Er liggen hier kansen en bedreigingen op de loer. Risico is dat een veelheid aan ac viteiten elkaar in de weg zit, en elkaar (onbedoeld, onbewust) kan beconcurreren. Een goede afstemming beperkt dit risico. Tevens brengt dit elegante ac viteiten aan het licht welke nu onder de radar blijven. .

Kansen biedt het ook volop. Door krachten te bundelen of in iets mildere vorm afstemming te zoeken, kunnen verrassende combina es ontstaan en interessevelden op verfrissende wijze overlappen. Twee voorbeelden die hun weg gaan vinden in Leiden 2022: alle ‘wereldse’ ac viteiten die samenkomen in de bubble Leiden Global en de honderden publiekslezingen die tot een gezamenlijke jaaragenda komen onder de bubble Studium Leydense (zie rechterkolom). .

2. Spontane initiatieven We weten uit de extern opgehaalde ervaring dat de zeggingskracht die uitgaat van de tel European City of Science dermate groot is dat par jen er graag op in- en aanhaken. Dit levert nu al een geweldige varia e aan voorstellen voor ‘spontane’ ini a even op. Allen met het verzoek opgenomen te worden in het jaarprogramma van Leiden 2022. Veel proposi es heten we warm welkom, indach g de uitgangspunten van Playbook I, de ruimte en de posi onering in het programma en het niveau. Inhoud staat immer voorop; en de intendant maakt hierin de uiteindelijke keuzes. Het s muleren van eigen ini a even door kennisinstellingen en andere par jen is onderdeel van de scenario A-route. De resultaten daarvan hebben hun weg naar dit Playbook gevonden. Treffende voorbeelden zijn het TEDx-ini a ef van het Leiden Bio Science Park en de viering van de 10-jarige UNICEFleerstoel kinderrechten.

5

3. Gestimuleerde activiteiten

.

Een manier om orde te scheppen in de fantas sche kakafonie van bestaande en spontane ac viteiten is het invullen van de ‘missing link’. Een ac viteit die de keten sluitend maakt. Een aantal organisa es hee budget gealloceerd voor programmering maar er nog geen concrete invulling aan gegeven. En soms is een organisa e simpelweg nog te onbekend met de plannen voor Leiden 2022. In deze gevallen zet de intendant in op het s muleren (of co-creëren) van nieuwe ini a even of het uitbouwen en opschalen van bestaande plannen, in de context van de aandachtsgebieden van het jaarprogramma. .

4. Opdrachten tot activiteiten A ankelijk van welk budge aire scenario werkelijkheid wordt, ontstaat er ruimte om ac viteiten plek te bieden die Leiden 2022 als geheel ten goede komen. Ondanks dat we ervan overtuigd zijn een raak jaar te kunnen programmeren in scenario A, zijn overs jgende ac viteiten wenselijk, omwille van impact en bereik. Met name om Leiden European City of Science 2022 ook in Europees verband te posi oneren is aantrekkelijke interna onale programmering een must. Hierin hebben we goed gekeken naar hoe de Europese Culturele Hoofdsteden het onderscheid juist wel of niet konden maken. Een voorbeeld dichtbij huis: Leeuwarden 2018 maakte qua momentum goede sier met de reuzen, bewust rela ef vroeg in het programma. Missie geslaagd: heel Nederland wist waar Leeuwarden dat verdere jaar voor stond. .

Hoe we met opdrachten precies te werk willen gaan is nog niet in beton gegoten. We zien onderscheid tussen open calls voor bepaalde sleutelmomenten in het jaarprogramma waarbij we graag verrast worden door crea eve voorstellen. In andere situa es is het logisch gericht te werk te gaan en een bepaalde organisa e of makers aan te spreken op zijn of haar specialisa e, om zo een specifiek element toe te voegen aan het jaarprogramma van Leiden 2022.

Leiden Global: wereldreis Wat is de rode draad van Leiden Global? Denk bijvoorbeeld aan LUCIS met haar Midden-Oostencultuurmarkt, de Japanmarkt van het SieboldHuis, de vaste collec e van Museum Volkenkunde, een uitwisseling met zusterstad Torun in Polen - de bakermat van Copernicus. Iemand die de rode draad volgt binnen het Leiden 2022-programma, kan een wereldreis maken langs vrijwel alle con nenten in de wereld.

Studium Leydense: uitwisselbare doelgroepen Met Studium Leydensis beogen we in Leiden 2022 tot een coherent aanbod van publiekslezingen te komen. Tientallen organisatoren bedienen hun achterban met rake en nieuwsgierigmakende lezingen, soms met meer dan 50 lezingen per jaar. Hoe mooi als de trouwe schare fans van bijvoorbeeld die sterrenkundige vereniging of een historische vereniging uitwisselbaar worden en álle organisatoren kunnen rekenen op meer dan gebruikelijke aandacht en dito bezoekersaantallen? Vanuit Leiden 2022 willen we met deze verbindingen ook een voorkennisindicator in het leven roepen: voor de organisator een meetlat om de benodigde mate aan voorkennis aan te toetsen en voor de doelgroep een pre g intstrument om decep e en verkeerde verwach ngen te voorkomen. Hierin spelen bijvoorbeeld ook lee ijden (kinderen, jongeren) en de voertaal van de lezing een rol (expat-vriendelijk). Het lekenpraatje vraagt soms om een defini e van de leek.

Who Knows

work in progress 5. Eigen producties In zeker twee bubbles staat de S ch ng Leiden European City of Science 2022 zelf aan de lat om ac viteiten onder eigen regie te organiseren. De ene is uiteraard het grote mul disciplinaire EuroScience Open Forumcongres. Het andere is het uitvoerige Kennis door de Wijken-project, waarin we 101 buurten bezoeken met telkens een ander onderwerp van de dag. Al naar gelang er hogere scenario’s in beeld komen, kan ook hier ruimte ontstaan voor meer eigen produc es. .

Deze vijf varianten van de route naar aanbod in het jaarprogramma bepalen de koers van de intendant. Het is echter geen spelregelboek waar door derden rechten aan ontleend kunnen worden. Het uiteindelijke programma wordt vastgesteld door de intendant, in opdracht van de S ch ng Leiden European City of Science 2022.

Wat er straks beklijft Onze missie is Leiden 2022 neer te ze en als een waardevol kennispla orm en alle deelnemers aan dit pla orm elke dag een stukje wijzer te maken. Onze drijfveer reikt echter verder dan dat. Wij ze en ook graag in op een meer blijvend karakter: vragen zouden al jd gesteld moeten kunnen worden en de toegang tot antwoorden al jd geborgd. Wij zien daarom nieuwe kansen in Leiden die in het verlengde liggen van het jaarprogramma in 2022. Of sterker, die voort kunnen komen uit een succesvolle realisa e van dat jaarprogramma.

Kick-off 2021 Beyond Human 21: prelude op Leiden 2022 Samen met een keur aan partners beogen we in september van 2021 een prelude op het jaarprogramma van 2022 te presenteren. Door Leiden 2022 slim op te nemen in bestaande programmering en daar gerichte Europese aanvullingen bij te zoeken, ontstaat dit najaar een krach g aandachtsmoment met een spannende blik voorwaarts. Houd - uiteraard nog onder sterke invloed van de ontwikkelingen rondom de pandemie - de week van 20 tot en met 25 september 2021 vrij in je agenda! Het is de bedoeling om gedurende deze week een optelsom van bestaande evenementen op te lijnen. Het gaat dan bijvoorbeeld om Brave New World, de Nacht van Ontdekkingen, het SDG-Live Fes val en de Kunstroute. Vanuit Leiden 2022 willen we aan dit palet - in de aanloop naar 2022 - alvast twee treffende Europese ini a even toevoegen: de European Researchers' Night en de European Climate Walk, beiden onderdeel van het European Science is Wonderful!programma in 2022. De European Researchers' Night valt in 2021 op vrijdag 24 september. De TEDxLBSP-series, een nieuw ini a ef van het Leiden Bio Science Park in het kader van Leiden 2022, kan haar vuurdoop simultaan plannen. Dit alles kan, onder de noemer Beyond Human, resulteren in een Europese week vol ac viteiten. Een pre ge prelude op de European City of Science 2022.

Dit is logischerwijs ook het ideale moment om alle publiekscommunica e in de opmaat naar 2022 af te trappen. De start van onze campagne!

Technologisch modern vuurwerk: drone forma es sieren de avondhemel. In dit geval een se ng uit 2016 met 100 drones. Een wereldrecord voor die jd. Inmiddels zijn forma es met 3000 drones niet ongewoon. The sky is the limit. Foto Intel Corpora on.

6

leiden 2022

programme & playground

Who Knows Overarching Narrative [N] Hoge synapsen: 22 grote wetenschappelijke vragen

Who Knows is het overvleugelende narra ef van Leiden 2022. Zie Playbook I voor meer toelich ng op het narra ef.

De bovenste balkjes, de hoge synapsen, staan voor een selec e van grote wetenschappelijke vragen die doorwerken op het gehele jaarprogramma. In de architectuur van Leiden 2022 bieden we ruimte aan 22 van dergelijke vragen die afzonderlijk of gecombineerd hun invloed hebben op de diverse bubbles in het jaarprogramma. De Intendant laat zich bij de keuze voor de 22 vragen adviseren en inspireren door onder meer de Wetenschapsraad.

[T]

contemplate

Tracks [T]

De drie Tracks [T] zijn de programmalijnen waarlangs het gehele programma van Leiden 2022 wordt uitgewerkt: Contemplate, Celebrate en Par cipate. Uitgebreide toelich ng is te vinden in Playbook I.

european

leeswijzer speelveld Speelveld

[T]

global

Het vrije midden van dit framework vormt het speelveld: de plek waar alle programmering geclusterd in bubbles losjes en speels wordt geordend. Zie pagina 8.

celebrate

Positionering De geografische schaalindeling loopt van onder naar boven van lokaal tot mondiaal. De hoogte waarop een bubble geposi oneerd staat zegt iets over het beoogde bereik van dit cluster. Een cluster met overwegend plaatselijke ac viteiten en daarmee dus ook primair gericht op een lokale doelgroep zal onderin worden geposi oneerd. Het cluster met interna onale congressen zullen we bovenin vinden, omdat dit zich richt op een Europese en mondiale doelgroep.

national

Bubbles [B] De bubbles [B] staan elk voor een cluster van gegroepeerde ac viteiten. De kleur van de bubble komt overeen met de programmalijn [T] waartoe het behoort. De groo e van de bubble zegt iets over het gewicht van het betreffende cluster in het totale jaarprogramma.

[T]

participate

regional

Hotspots [H] Elk honingraatje in de bubble staat voor een Hotspot [H] in het programma, de daadwerkelijke ac viteit. De fijnmazigheid van de honingraat gee een idee van het aantal ac viteiten binnen het betreffende cluster.

Lage synapsen: 365 laagdrempelige nieuwsgierigmakende onderwerpen Onderin bevinden zich de 365 lage synapsen die elk staan voor een toegankelijk maar bovenal nieuwsgierigmakend onderwerp. Elke dag een ander onderwerp, met een geheel eigen invalshoek en uitwerking. De 365 onderwerpen zijn de Intendant's Pick op basis van de vele ontvangen input en gevoerde gesprekken. Op het moment van schrijven zijn ongeveer 200 van de beoogde 365 onderwerpen ingevuld. Voorbeelden van dagonderwerpen zijn te lezen op pagina 21: [B] Kennis door de Wijken, dat volledig is ingericht op deze onderwerpen.

7

local

leiden 2022

programme & playground

Who Knows

global

[T]

contemplate

Convention City

EuroScience Open Forum 2022 pagina 11

pagina 12

[T]

celebrate

Honoring Talent pagina 15

European Science is Wonderful pagina 23

Gulliver's Travel Agency

Things that made History

[T]

participate

pagina 21

pagina 16

pagina 14

Beyond Human

Art & Science

pagina 19

national

pagina 13

Knowledge throughout the Districts

8

european

Postbus71

pagina 13

pagina 19

Leiden Global pagina 17

pagina 13

pagina 20

Studium Leydense

Milestones & Celebrations

Haec Libertatis Ergo

New Kids on the Block pagina 18

Dutch Square of Science

regional

pagina 22

local

leiden 2022

europees platform voor het nederlandse kennisveld

"Twijfel in de wetenschap is de noodzakelijke grondhouding."

Science Friction: met de blik van buiten

.

Arthur Rörsch (1933-2020)

Science Renaissance Het 'Science Fric on' bovenaan deze pagina grijpt terug op de tel van het gelijknamige essay van de vorig jaar overleden Arthur Rörsch. Hij hield daarin een pleidooi voor een nieuwe Renaissance van de wetenschap. Een periode waarin het zich bevrijd van het juk van poli eke sturing en terug gaat naar de basis. Een basis waarin nieuwsgierigheid het vertrekpunt is, zodat we tot echt nieuwe inzichten komen en daarmee de ook echt urgente vraagstukken rigoureus weten aan te pakken.

"Juist breed, fundamenteel onderzoek is de bron van grote doorbraken. Gelukkig had ik alle jd en vrijheid om dat te doen." .

Lex van der Eb (1934)

Toevalstreffer: Van der Eb's onsterfelijke cellen Een wetenschappelijke toevalstreffer van de Leidse viroloog Lex van der Eb, ruim twin g jaar geleden in het LUMC, maakt het nu mogelijk in recordtempo een vaccin te ontwikkelen tegen het Covid-19 virus. Het illustreert het belang van de vrije ruimte voor fundamenteel onderzoek in een ongedwongen sfeer. Het werpt de vraag op of de wetenschap vandaag de dag die ruimte hee en gee om ook nu de 'onopvallende' experimenten mogelijk te maken die over pak 'm beet twin g jaar tot doorbraken leiden. De essen e van deze doorbraken ligt nog verscholen in de toekomst. Al in 2007 gingen publieke stemmen op om Van der Eb de Nobelprijs toe te kennen.

Wie kijkt naar de wetenschap als dynamisch geheel, ziet ook daar de invloeden van de factor [Z], de Zeitgeist. Wetenschappelijke doorbraken volgen elkaar in rap tempo op: we kunnen nauwkeuriger inzoomen, almaar verder kijken, Pi weer een paar decimalen opschuiven en kunstma ge intelligen e wint wederom van het menselijk brein. Wie met een verwende blik zou kijken, hoor je denken: alweer? Weer bewijs voor leven op Mars, weer een exoplaneet ontdekt, weer een missing link in de evolu e van de mens gelegd. De jd dat we in verwondering collec ef verstomden, zoals bij die 'One giant step for mankind' in 1969, lijkt achter ons te liggen. De dagelijkse toevoer aan wetenschappelijke scoops hee ons vermogen om te verwonderen misschien wel murw gemaakt en onze nieuwsgierigheid on hold gezet. Terwijl juist die nieuwsgierigheid het fundament is van de wetenschap. De honger naar kennis en de dri om antwoorden na te jagen. Is niet alles al benoemd, ontdekt of uitgevonden? Geenzins. De wetenschap weet: we weten meer niet dan wel.

In 2022 kijkt Europa naar Leiden als Europees pla orm van het Nederlandse kennisveld. Europa ziet daar het collec ef van de 86 Nederlandse faculteiten, elk in hoog aanzien, zich etaleren met het crème de la crème van de Nederlandse wetenschap. Én met alles wat nog in spé is, van talent tot patent. De 86* faculteiten als het academisch continuüm Wie naar Nederland kijkt, ziet een uitmuntend en breed ontwikkeld kennisveld met een hoog aangeschreven interna onale reputa e. Aan de basis van dit veld staan 's lands 86* faculteiten: de hofleveranciers van talent en nieuwe wetenschappelijke inzichten. Deze faculteiten brengen stuk voor stuk (top)wetenschappers voort, en vormen de vrije broedplaats waarin onderzoek gedijt en con nuïteit krijgt. Onder de vlag van deze faculteiten waagt een legioen wetenschappers zich aan na onale en interna onale uitdagingen. Vaak het startpunt voor grensoverschrijdende en mul discplinaire samenwerking en het uitdragen van Nederlandse exper se wereldwijd. We bieden dit legioen, individueel of collec ef graag ruimhar g podium in 2022.

Wetenschappers op het snijvlak van 'weten' en geweten De wetenschappers zelf zijn het visitekaartje van de Nederlandse kennis. Individuele boegbeelden van ons collec eve weten naar de stand van de dag. Zo komen we onze boegbeelden op dagelijkse basis tegen in de media. Er lijkt al jd wel een hoogleraar piketdienst te hebben als het gaat om het reflecteren op wat er speelt. Er gaat geen krant of actualiteitenrubriek voorbij zonder een wetenschapper aan het woord. Een fraaie exponent van Nederland Kennisland. Wie het weet mag het zeggen. Het risico op Dr. Clavanisme ligt op de loer. Ionica Smeets kwam in haar column in De Volkskrant tot het inzicht: "Je doet het al jd fout als wetenschapper in een talkshow." Ze vind dat wetenschappers zich meer in het publiek debat moeten mengen, maar tegelijker jd ook transparant moeten zijn over wat ze niet weten. Zo schetst ze de boeiende inwendige dialoog tussen de kennisvolle wetenschapper die er toch óók een persoonlijke mening op na houdt, en de presentator daarin eigenlijk geen onderscheid wil maken. Food for thought: wat is de rol van wetenschappers als boegbeeld van kennis, anno nu? In Leiden 2022 willen we graag met nieuw elan en op vernieuwende wijze wetenschappers voor het voetlicht brengen, waarop kennisdeling er voor de samenleving toe doet. Delen is vermenigvuldigen. 9

* Nederlandse faculteiten Bij de selec e van faculteiten hanteren we de defini e van het Rathenau Ins tuut. Universitaire organisa es zijn van oudsher opgebouwd uit faculteiten die de basis vormen voor (disciplinair ingericht) onderwijs en onderzoek. Met de komst van een toenemend aantal (interfacultaire) onderzoeksins tuten is meer focus aangebracht op onderzoek vanuit de faculteiten. De 86 faculteiten behoren tot de 13 Nederlandse onderzoeks- en technische universiteiten uit het WO-veld.

leiden 2022

de hoge synapsen in het jaarprogramma 22 Grote Vragen anno '22

Wetenschap: bakermat voor 8 miljard Het tempo waarin de wereldbevolking toeneemt – in nog geen 50 jaar jd (naar verwach ng eind 2022) verdubbeld van 4 naar 8 miljard – brengt grote vraagstukken met zich mee. Wetenschap is dé bron voor oplossingen. Dit vraagt van de wetenschap naar zichzelf te kijken en nieuwe systema ek te verkennen. Bijvoorbeeld Transforma ve Science, waarbij de wetenschap zich in een open ac ef par ciperende rol opstelt om in co-crea e met de samenleving daadwerkelijke transforma es teweeg te brengen. Want mensen hebben vragen. Veel vragen. Overal ter wereld vragen burgers zich af hoe onze toekomst eruit zal zien, en velen worstelen met de grote vraagstukken van deze jd. Natuurlijk hee de wetenschap een essen ële func e bij het zoeken naar antwoorden op die vragen. Leiden European City of Science hee bovendien de ambi e om wetenschap en samenleving te verbinden. Daarom stellen wij een palet van 22 Grote Vragen samen die van belang zijn of kunnen worden voor gemeenschappen in Leiden, Nederland, Europa én op globale schaal.

Klassieke vragen Al sinds mensenheugenis stelt de mens vragen. Aan en over zichzelf. Aan zijn of haar Umfeld. Over de zichtbare en onzichtbare wereld. Zover als ons collec eve geheugen teruggaat tormenteert een aantal klassieke vragen ons. Het past Leiden 2022 – in de omgeving waar filosofen tot grote inzichten kwamen, zoals Descartes' Cogito ergo sum – om ruimte te maken voor deze klassieke vragen.

Het narra ef Who Knows leidt vanzelfsprekend al tot een palet aan vragen die relevant zijn. Want welke grote vragen zijn het meest urgent? Wat weten we al en wat doen we eigenlijk met die kennis? Wie stelt de vragen over waar nog niemand mee bezig is? Hoe nieuwsgierig zijn we naar het onbekende? En wie bepaalt uberhaupt wat nu de belangrijke vragen zijn? Het is een spannende exerci e om tot een gewogen keuze te komen die waardig is aan het dragen van de tel European City of Science. We streven naar een compromisloos palet aan vragen die staan als een huis, en een bron zijn van onuitpu elijke nieuwsgierigheid en die zonder meer leiden tot verwondering. We trappen de zoektocht naar deze 22 vragen af in dit tweede Playbook, staan s l bij de afwegingen en larderen deze met voorbeelden.

Een universum aan vragen Niet zelden hebben wetenschappers, organisa es en media met wetenschappelijke inborst pogingen ondernomen de echt grote vragen te iden ficeren en te ordenen. Het resulteerde in compacte top-10's en lijvige boekwerken met honderden grote vragen. Of in concrete routes, zoals de 25 routes van de Na onale Wetenschapsagenda (NWA). Het wiel hoeven we niet opnieuw uit te vinden: we struinen deze reeds gestelde vragen natuurlijk ook af. Een kwes e van slim kiezen om een deel van ons palet mee in te kleuren.

Open mind Het veld ligt open. En in dat woord 'open' schuilt al een hele wereld. Een open geest is dé voorwaarde voor door nieuwsgierigheid gedreven wetenschap. Maar openheid in de zin van transparan e is óók belangrijk. Dat betekent: kennis delen. Het brengt ons tot vragen als 'Wat is Open Science en hoe is deze integraal toe te passen?' Van de implementa e van GO FAIR principes tot het utopisch streven naar het mondiaal hanteren van een eenduidige defini e van Open Science. Dit alles levert in ons palet in ieder geval één posi e met een open vraag op.

De kracht van de eenvoud Er bestaan grootmeesters in de vraagstelling die, ondanks dat de complexiteit van de materie ons voorstellingsvermogen soms te boven gaat, een beroep weten te doen op de kracht van eenvoud. In zijn boek 'Brief answers to the Big Ques ons' behandelt Stephen Hawking 10 vragen. Zijn slotvraag is een parel: 'How do we shape the future?'. Hoe geven wij, ac ef of passief, de wereld van toekoms ge genera es vorm? Urgent matters Dat brengt ons tot de laatste en belangrijkste invalshoek: actualiteit en urgen e. Grote uitdagingen teisteren de wereld en vragen direct om ac e. Klimaat, migra e, popula e zijn er voorbeelden van, evenals de pandemie. Overal buitelen mensen en meningen over elkaar heen en zo worden de antwoorden op grote vragen in de publieke arena bevochten. Iedereen hee recht op zijn of haar eigen mening. Tegelijker jd is de urgen e daar en dat vraagt om een gefundeerde inclusieve aanpak. Het delen van kennis is dan essen eel. Par ciperende wetenschap gaat het verschil maken. Hoe kunnen we de grote, urgente vragen zó stellen dat ze relevant en invoelbaar worden voor zoveel mogelijk mensen?

Wetenschap over wetenschap In het verlengde hiervan is het interessant ook langer s l te staan bij de wetenschap zelf. Niet alle vragen in het palet hoeven te leiden tot een Eureka!-moment of falsifieerbaar te zijn. Vragen waarbij de wetenschap reflecteert op zichzelf zijn ook relevant, zeker in deze jd van systeemverandering. Een aantal kandidaatvragen popt op rond de inaugura e van president Joe Biden. Hij confronteerde zijn wetenschapsteam met vijf wezenlijke vragen. Sommige zijn nogal behept met eigen belang: 'Hoe kan men koploper blijven in technologie, met name in compe e met China?' Andere sluiten direct aan bij de jdgeest: 'Wat kunnen we leren van de pandemie over de volksgezondheid?' en 'Welke doorbraken zijn nodig om klimaatverandering een halt toe te roepen?' Twee vragen gaan over de wetenschap zelf: 'Hoe kunnen de vruchten van de wetenschap eerlijk verdeeld worden?' en 'hoe kan de gezondheid van de wetenschap zélf op lange termijn gegarandeerd blijven?' Dat zijn duidelijke kandidaten voor het 22-palet.

Vraag 22: een catch 22? De 22e posi e in onze grote-vragenlijst reserveren we voor een paradoxale vraag: "Welke vraag is nog door niemand geformuleerd?" De Zweedse professor Hans Rosling (1948-2017) kwam desgevraagd met deze vraag op de proppen. Hij gaf daarmee gehoor aan de oproep de grootste vraag te bedenken waar de wetenschap zich nog voor gesteld ziet. 10

Who knows the unknown? Het onbekende als oneindige nieuwsgierigmakende inspira ebron van wetenschap. 97% van het heelal hebben we geen zicht op. 95% van de oceanen is ons nog totaal onbekend. 85% van alle soorten op aarde hebben we nog niet in kaart. Van het menselijke brein weten we nog maar bar weinig... Een lonkend perspec ef van nog-nietweten. Voer voor grote vragen.

[T] Contemplate [B] EuroScience Open Forum 2022

Wetenschapsraad Voor de wetenschappelijke invulling van het ESOF-congres is een adviesraad in het leven geroepen waarin alle faculteiten van de Leidse universiteit zijn vertegenwoordigd.

10e EuroScience Open Forum (ESOF) Distributed Model Ingegeven door de ervaringen opgedaan jdens de hybride edi e van 2020 in Trieste is een nieuw ESOFmodel in de maak. Leiden vervult daarbij de hoofdrol als centrale hub, terwijl er simultaan in een beperkt aantal andere Europese steden (online verbonden) side-events worden gehouden. Welke dat zijn is nog niet bekend, maar vermoedelijk zien we daar ook een aantal eerdere host-ci es van ESOF in terug.

Leiden voegt zich in een lijstje illustere Europese steden die eerder het genoegen hadden het tweejaarlijkse ESOF-congres te hosten. Aan de 10e edi e in Leiden gingen vooraf: Trieste (2020), Toulouse (2018), Manchester (2016), Kopenhagen (2014), Dublin (2012), Turijn (2010), Barcelona (2008), München (2006) en Stockholm (2004). De organisa e van de edi e in Leiden is in handen van twee 'Champions': archeologe prof.dr. Corinne Hofman - winnaar van de Spinoza premie - en reumatoloog prof.dr. Ferry Breedveld voormalig bestuursvoorzi er LUMC. Zij worden inhoudelijk bijgestaan door een Wetenschapsraad (zie pagina 10) en in de uitvoering ondersteund door het projec eam van Leiden 2022.

as

rin

tha

Ca

Leiden won het ESOF-bid in 2017 onder meer door de authen eke 'scenery' waarin het het congres wil laten plaatsvinden: de historische binnenstad van Kennisstad Leiden.

tee

AZ

g

EZ RL

WK

SG BZ

CZ

4 min

2 min

LH

PK AS

PT

PG

PN

PS

C1 C2

2 min TL

BB

EL

LH TZ BC ST TJ

3 min FR

AT AC KA

SK FL

BT FC

RC

RC

PP

Terugkerende ESOF-onderdelen Het ESOF-concept kent - naast de klassieke congresopzet met een veelheid aan sessies en panels - een aantal vast terugkerende programmaonderdelen. Het 'Careers Programme' en het 'Science to Business Programme' zijn daar aansprekende voorbeelden van.

SZ

Crossing Borders

CL

PH

Multidisciplinaire benadering De ESOF-congressen, de grootste in hun soort in Europa, kenmerken zich door een mul disciplinaire benadering. De 'grassroots' organisa e achter ESOF, het in Straatsburg geves gde EuroScience, stree 'a posi ve change for society' na en zet daarbij in op een mul disciplinaire wetenschapsbenadering. In lijn met dit gedachtengoed en de tradi e binnen de ESOF-cultuur hebben de champions, in samenspraak met de Wetenschapsraad, een tel geformuleerd voor de ESOF 2022-edi e:

Engaged Science, Resilient Society HB OR

AS LK

CT

L4

L2 L1

L3

TK

OS

L5 OT

Het Golden Age-scenario waarbij de Pieterskerk als centrale uitvalsbasis en beursvloer benut zal worden.

Deze tel adresseert de wendbaarheid van wetenschap rich ng samenleving, en andersom: de urgen e van de grote vragen waar de mensheid zich voor gesteld ziet. Het programma van ESOF 2022 zal worden opgebouwd langs mul disciplinaire clusters waarin deze vragen centraal staan (zie pagina 10).

11

In het careers-programma staan vragen centraal zoals over academische carriere vorming, talentontwikkeling, hoe fondsen aan te vragen, maar ook hoe een gezonde leefs jl na te streven in een compe eve en vaak veeleisende academische omgeving. Het science to businessprogramma focust op publiek-private partnerships, juridische aspecten die komen kijken bij kennisintensief ondernemerschap (bijvoorbeeld valorisa e, IP) en - meer aan de basis - hoe een bedrijf te beginnen als start-up. In beide programmadelen is inbreng van het bedrijfsleven onderdeel van het concept. Een aantal mul na onals, zoals Elsevier en Airbus, behoren tot de frequent terugkerende partners van ESOF.

Prof.dr. Corinne Hofman (Champion ESOF, co-chair Scien fic Advisory Board)

Prof.dr. Ferry Breedveld (Champion ESOF, co-chair Scien fic Advisory Board)

Prof.dr. Rick Lawson (Faculty of Law)

Prof.dr. Ewine van Dishoeck (Faculty of Science)

Prof.dr. Rob Zwijnenberg (Faculty of Humani es)

Prof.dr. Kutsal Yesilkagit (Faculty of Governance and Global Affairs)

Prof.dr. Frits Koning (Faculty of Medicine)

Prof.dr. Hannah Swaab (Faculty of Social Sciences)

Prof.dr. Pieter ter Keurs (Faculty of Archaeology)

Prof.dr. Wim van den Doel (Dean Leiden-Del -Erasmus)

[T] Contemplate [B] Convention City

Internationale congressen en general assemblies Internationale Congresstad

E DEL

In Nederland springt Leiden eruit als congresdes na e. Leiden staat 5e op de na onale lijst van favoriete steden om meerdaagse interna onale congressen (ICCA-ranking) te houden. Een trotse posi e tussen de grote steden en hun uitgebreide venues. Veel gehoord argument: een echte historische kennisstad, het Oxford van de Lage Landen. Met name in de periferie van het LUMC vinden veel medische congressen hun weg naar congresstad Leiden.

Nederland Congresland

E GAT

Congressen, symposia, conferen es, general assemblies... al decennia de ul eme wetenschappelijke podia voor debat en kennisuitwisseling. Van oudsher (zie linkerkolom) is Leiden een plek voor wetenschappelijke rendez-vous. En ook in 2022 zal dat niet anders zijn. In de aanloop naar Leiden 2022 tekenen zich de contouren af van een recordjaar in het aantal te verwachten bijeenkomsten. De waarheid gebiedt te zeggen dat de pandemie deze sector onevenredig hard en diep hee geraakt, met een soort mondiale plaa ektoniek tot gevolg: veel congressen zijn op dri . Althans in haar klassieke vorm. De sector staat voor een uitdaging om te innoveren én te verduurzamen, en Leiden 2022 is graag het toneel van dat experiment. Een aantal congressen gaat die challenge vanzelfsprekend aan en zet voor 2022 in op een vernieuwend congresmodel: duurzaam en hybride.

De successen van Leiden als congresstad staan niet los van het feit dat Nederland uberhaupt populair is onder congresorganisatoren. Een veelheid van grote interna onale congressen zal ons land in 2022 aandoen. Leiden 2022 zoekt hierin de samenwerking en uitwisseling op, bijvoorbeeld met een wederzijds outreach programme. Met het nodige voorbehoud een greep uit de interna onale congresagenda Nederland in 2022:

• ICT2022 - XVIth Interna onal Congress of Toxicology - september, Maastricht .

• 24th BGSC - Annual Colloquium of the Interna onal Board Game Studies Leeuwarden

Internationale Congresstad (2)

[H] 6th NHRIC

[H] ISOO 2022

Even terug in de jd. We schrijven 1892(!) en zijn in Moskou. Het 2e Interna onaal Zoölogisch Congres staat op het punt te worden afgesloten. Euforie! Tijdens de slui ngsceremonie is Leiden aangewezen om drie jaar later, in 1895, de 3e edi e te organiseren. Het Rijk, het Koningshuis, de Nederlandse Dierkundige Vereniging, allen droegen financieel bij om er een succes van te maken. Koninginnen Emma (als regentes) en Wilhelmina toonden zich nieuwsgierig en woonden het congres ook bij.

In de lente van 2022 is Leiden de gaststad van de 6e edi e van de Nursing Home Research Interna onal Conference. Een congres geheel in het teken van ouderenzorg in verpleeghuizen. Een actueel onderwerp in rela e tot de pandemie en ook vanwege de overster e door hi estress jdens hi egolven.

Het interna onale congres van de Interna onal Society of Ocular Oncology (ISOO) koos al eerder voor Leiden als gaststad. De meerdaagse bijeenkomst staat in het teken van oculaire oncologie. Prof.dr. Mar ne Jager, oogheelkundige bij het LUMC, is president van de ISOO en champion van het congres.

[H] Internationale Summit Praktijkgericht Onderzoek

• IMC12 - 12th Interna onal Mycological Congress -juli, Amsterdam

In 2022 is het precies 10 jaar geleden dat Prof.mr. Ton Liefaard de UNICEF-leerstoel Kinderrechten aanvaarde. Om dat feit maar bovenal de queeste rondom kinderrechten kracht bij te ze en organiseert hij een interna onaal congres in samenwerking met UNICEF.

De Hogeschool Leiden grijpt de gelegenheid van de voltooiing van de nieuwbouw aan om in het najaar van 2022 een interna onale summit te organiseren over prak jkgericht onderzoek, een van de speerpunten van de hogeschool.

.

[H] 5th Biennial CRG Conference on African History Het 3-daagse congres van de Collabora ve Research Group African History wordt in 2022 gehouden bij het African Studies Centre in Leiden. Onderdeel van het congres is de 'Exci ng Lecture on African History'

Leiden Convention Bureau Het Leiden Conven on Bureau en haar ambassadeursnetwerk van ruim honderd hoogleraren zijn key in de acquisi e van wetenschappelijke congressen vanuit Leids perspec ef. Het LCB vervult dan ook een ac eve rol in het congresserende deel van Leiden 2022.

12

.

[H] 10 jaar UNICEFKinderrechten leerstoel

[H] Rencontre Assyriologique Internationale De oorspronkelijk voor 2022 in Leiden geplande bijeenkomst van de interna onale Assyrioligische vereniging is door de pandemie met een domino-effect doorgeschoven naar 2023. Turijn, de oorspronkelijke gaststad voor 2021, ontvangt het congres nu in 2022.

• IRMMW-THz 2022 - 47th Interna onal Conference on Infrared, Millimeter and Terahertz Waves - september, Ro erdam .

• ASSC25 - Associa on for the Scien fic Study of Consciousness - Amsterdam .

• ECRS 2022 - 27th European Cosmic Ray Symposium - juli, Nijmegen .

• ECWSR 2022 - 11th European Conference for Social Work Research Amsterdam .

• ISPAD 2022 - 48th Annual Conference Interna onal Society for Pediatric and Adolescent Diabetes - oktober, Ro erdam .

• IMSC'22 - 24th Interna onal Mass Spectrometry Conference - september, Maastricht • NECTM 2022 - 8th Northern European Congress in Travel Medicine - Ro erdam

[T] Contemplate [B] Art & Science

Intuïtie Intuï e (le erlijk vanuit het La jn: innerlijk zien) wordt wel het 6e zintuig genoemd en speelt een belangrijke rol in de kunstenaarsprak jk. Toch er is weinig wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Museum De Lakenhal doet samen met kunstenaars en wetenschappers van de Faculteit Sociale Wetenschap van de Universiteit Leiden onderzoek naar deze crea eve ruimte die voorbij het ra oneel denken ligt. De resultaten worden in de najaarstentoonstelling van 2022 in het museum gepresenteerd.

Het Joint Reseach Center (JRC) van de Europese Commissie organiseert met enige regelmaat het Resonances Art & Science Fes val. Onderstaand werk was onderdeel van de opstelling in Brussel in 2015.

Kijken met andere ogen In Playbook I hebben we het al krach g geformuleerd: kunst - in al haar verschijningsvormen - hee een onmisbare rol in het programma van Leiden 2022. Onze defini e van Science voor Leiden 2022 omvat wetenschap, kennis, kunst en kunde. Van hardcore wetenschap tot ambacht. Kunst en wetenschap zijn van oudsher verbonden door de liefde voor experiment en innova e. Voor wetenschappelijke en ar s eke doorbraken is een juiste dosis crea viteit nodig. Daarom ruim baan voor de bubble Art & Science in het jaarprogramma. We ze en in op een veelzijdig aanbod aan schone, toegepaste, moderne en actuele kunsten in al haar verschijningsvormen, in rela e tot de wetenschappen en op zichzelf staand. .

Voorbeelden te over als het gaat om het snijvlak tussen kunst en wetenschap. De 22 grote vragen bieden een ongekende inspira ebron voor makers. Of het nu gaat om geur of om genen, om de patronen van chaos, om verlichtende schoonheid of gitzwarte somberheid, de inspira e is schier oneindig... Wij hopen in 2022 te kunnen genieten van wat de makers ons vanuit hun inspira e en intuï e aanreiken, in beeld geschri , beweging en geluid. Ook een toepasselijke programmering in de musea en galeries (zoals Rijksmuseum Boerhaave, LUMC) en podia en projectruimtes (waaronder Oude Sterrewacht, ACPA) draagt bij aan een geslaagd Art & Science-programma in 2022.

[B] Beyond Human

San Francisco Museum of Art, 1963 foto Herb Slodounik. Gepubliceerd in Life Magazine, edi e juli 1963.

Een reprise van Beyond Human, zoals dat dit jaar als prelude op 2022 zal worden gehouden (zie pagina 6) ligt in de lijn der verwach ngen.

[B] Things that made history Een andere aan Art & Science verwante bubble is de overkoepeling van een aantal nieuwe en bestaande ideëen die elk op een andere manier raken aan 'dingen' die le erlijk geschiedenis hebben geschreven of de koers ervan hebben bepaald. In het ene concept staan planten centraal die een kantelpunt hebben veroorzaakt, in een ander concept draait het om boeken die echte game changers bleken te zijn in de (wereld)geschiedenis. De al bestaande Route van Ontdekkingen brengt een aantal medische en technologische doorbraken in beeld. En het Powers of Ten project in en rondom de Oude Sterrewacht, sluit hier ook uitstekend op aan. Een bubble vol verrassende zaken die kruispunten markeren in de Moderne Tijd (of soms net iets verder terug gaan in de geschiedenis). 13

Ini a efnemer Alexander Mouret zoekt met zijn jaarlijkse Brave New Worldconferen e de grenzen van kunst en wetenschap op.

Call for proposals In de bubble Art & Science verkennen we de mogelijkheid om met calls te gaan werken, zowel open calls alsook gerichte uitvragen op specifieke programmaonderdelen.

[T] Contemplate [B] Haec Libertatis Ergo

Salman Rushdie (2010)

Vrijheidslezing 2022

Churchill De Leidse universiteit lauwerde op 10 mei 1946 Sir Winston Churchill met een eredoctoraat in de Rechtsgeleerdheid. Met zijn derde eredoctoraat voelde hij zich 'the most learned man in the world'. Hij had er eerder een in Oxford en in Leuven gekregen.

Mandela Nelson Mandela ontving in 1999 het eredoctoraat van de Universiteit Leiden. Niet alleen had hij een groot aandeel in de afschaffing van de apartheid, ook zorgde hij voor wereldwijde erkenning van de waarde van vrijheid. In de geest van Mandela’s gevleugelde uitspraak ‘Onderwijs is het meest krach ge wapen dat je kunt gebruiken om de wereld te veranderen’ rich e de universiteit het Mandela Scholarship Fund op. Door het fonds kunnen Zuid-Afrikaanse studenten één jaar in Leiden studeren.

Vrijheid en Leiden zijn al eeuwen synoniem. Met het universitaire credo Praesidium Liberta s (of is het Liberta s Presidium? Who Knows?) en het gemeentelijke Heac Liberta s Ergo is dat voor genera es beklonken. En het blij niet bij woorden. De stadspartners brengen hun odes aan de vrijheid bij herhaling in de prak jk. Zodra er ergens mensen in hun vrijheid of wetenschap onderdrukt worden, weten ze zich gesteund door en welkom in Leiden. Een tradi e om te koesteren en voort te ze en. Zeker in deze roerige jdgeest waar waarheidsvinding en vrijheid elkaar hard nodig hebben. We weten de aandacht al op ons geves gd in 2022: perfecte ming voor een signaal, de jd voor een statement over vrijheid! Salman Rushdie, Hanan Ashrawi en Ban Ki-moon spraken in Leiden een Vrijheidslezing uit. Toch is het in 2022 alweer negen jaar geleden dat de laatste Vrijheidslezing plaatsvond in de Pieterskerk. Als het om vrijheidsidealen gaat, staan we op de schouders van giganten. Belangrijk is het om die niet al jd vanzelfsprekende vrijheid te benadrukken en te blijven borgen voor de toekomst. Met die gedachte stellen we voor om in 2022 opnieuw een impactvolle Vrijheidslezing te houden, die het in zich hee een historisch verschil te maken. Leiden kent een sterke tradi e van lezingen die geschiedenis schrijven.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Cleveringa- en Huizingalezingen, maar evenzogoed aan de Veers ch ng die podium biedt aan (interna onale) sprekers die het verschil maken. De Vrijheidslezing - in het verlengde hiervan - is een gezamenlijk ini a ef van de Leidse universiteit, het LUMC en de gemeente. Soms wordt de lezing gecombineerd met de uitreiking van de Willem van Oranjepenning, zoals in 2013 het geval was met Ban Ki-moon.

"Een mooier mo o kan een universiteit nauwelijks hebben. Maar een mo o moet niet alleen mooi zijn; het is ook een opdracht." Scheidend Rector magnificus Carel Stolker over 'Praesidum Liberta s'

Toen auteur Sir Salman Rushdie als eerste de Vrijheidslezing gaf, stond er al ruim 20 jaar een doodvonnis op zijn hoofd. Rushdie, die geldt als voorvechter van de vrijheid van meningsui ng, schreef in 1989 ‘The satanic verses’. Irans religieus leider Ayatollah Khomeini zag het boek als een belediging van de Islam en sprak daarop een fatwā over Rushdie uit. Rushdie dook voor 10 jaar onder en lee nog steeds onder permanente poli ebewaking.

Hanan Ashrawi (2011) Dr. Hanan Ashrawi is voorvechter van mensenrechten en Pales jns poli ca. Zij zet zich in voor vreedzame verbreiding van democra e binnen de Pales jnse Autoriteit. Daarnaast schreef zij in 1995 haar memoires in het gerenommeerde boek ‘This side of peace; a personal account’. “Vrijheid is des te waardevoller voor hen die het gebrek eraan (aan den lijve) hebben ondervonden” aldus Ashrawi.

Frans de Waal (2012) ‘De mate waarin je a ankelijk bent van de wil van een ander hee betekenis’ stelde Ferry Breedveld toen hij gedragsbioloog Prof. Frans de Waal introduceerde. Zo verbond De Waal moraliteit met vrijheid, en betoogde hij dat moraliteit een onderdeel is van de natuur. De Waals onderzoek bij apen en olifanten leerde dat dieren niet alleen moreel gedrag tonen maar ook inlevingsvermogen en een gevoel voor rechtvaardigheid hebben.

Ban Ki-moon (2013) Precies 50 jaar na de beroemde speech van Mar n Luther King Jr., maakte toenmalig Secretaris-Generaal van de Verenigde Na es Ban Ki-moon de balans op. Waar stond vrijheid toen en welke weg was er nog te gaan? Kimoon wijdde zijn lezing aan drie pijlers van vrijheid: vrijheid van gebrek, vrijheid van oorlogsgevaar en het alom tegenwoordig maken van de mensenrechten.

14

[T] Celebrate

[B] Honoring Talent

Europees podium voor (jong) talent Gelauwerden lauweren Ewine van Dishoeck, winnaar van de Kavliprijs voor astrofysica 2018, stelde haar prijzengeld deels beschikbaar voor de Young Star Award. Deze wordt jaarlijks uitgereikt en gaat gepaard met een geldprijs van 2.500 euro voor de winnende student om zich verder als wetenschapper te ontwikkelen.

Avond van de Chemie De Koninklijke Nederlandse Chemievereniging organiseert jaarlijks de Avond van de Chemie. Onderdeel van de avond zijn de uitreikingen van de talent awards.

Podium bieden aan talent. Dat is wat we met deze bubble voorstaan in 2022. Europa kijkt naar Leiden. Graag brengen we het vele (interna onale) talent dat het Nederlandse kennisveld rijk is juist dan in beeld. Het maakt dat we alle kennisinstellingen, vak-, beroeps- en wetenschapsverenigingen en innova egedreven organisa es van harte uitnodigen om hun award-winnende talenten aan te melden voor de European Wall of Talent (werk tel). Of hun prijsuitreiking fysiek in Leiden te organiseren, in de stad die dan bol staat van wetenschap, kennis en kunde. Een aantal voorbeelden en ideëen...

[H] EuroScience Open Forum

[H] Heineken Young Scientists Awards

[H] EUCYS

Binnen het ESOF-congres is er vol aandacht voor (jong) wetenschappelijk talent. Meer nog dan bij voorgaande edi es is het streven om met ESOF 2022 de jonge doelgroep onder de congresdeelnemers te verbreden. Moederorganisa e EuroScience reikt de tweejaarlijkse EYRA-award uit. Deze European Young Researchers Award kent een PhD- en een Postdocs variant.

Een goed voorbeeld van een treffende award binnen de doelstellingen van Leiden 2022 is de Heineken Young Scien sts Awardsuitreiking. Zowel qua inhoud als qua momentum. Met de ves ging van Heineken in het Leidse sta onsgebied en de al eerder ervaren steun van de bierbrouwer ten jde van het bidtraject in 2017 is dit een enthousiaste verkenning waard.

Vanuit Leiden 2022 hebben wij interesse om binnen de talent-bubble EUCYS - de European Union Contest for Young Scien sts - te hosten. Deze van oorsprong Nederlandse compe e trekt deelnemers uit meer dan 30 landen die in een soort agora XXL de kennisstrijd met elkaar aanbinden. Leiden verkent thans de mogelijkheden samen met de Europese Commissie.

Leidse winnaars van de Jong Talent Prijs van de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen 2019.

Rabo Duurzame Innovatieprijs De Rabobank eert elk jaar in verschillende categoriëen duurzame innova es en vindingen met maatschappelijk belang.

De winnaars van de European Union Contest for Young Scien sts edi e 2019 in Sofia, Bulgarije.

15

[T] Celebrate

20 22

[B] Milestones & Celebrations Ronde cijfers in 2022

Twenty Twenty Two Het jaar 2022 - of Twenty Twenty Two zoals wij het inmiddels lie ozend noemen - luidt ook markante mijlpalen en kennisvolle jubilea in. Omdat we met de programmalijn Celebrate op het ruimhar g vieren van kennis inze en, lenen deze momenten zich uitstekend voor... taart! Maar bovenal voor debat, reflec e en een inhoudelijke blik op de toekomst. Regelma g worden deze ac viteiten gecombineerd met die in andere sporen. Hieronder worden enkele bijzondere jubilea uitgelicht.

• 5 jaar City Deal Kennis Maken • 10e edi e EuroScience Open Forum • 10 jaar Convenant Leiden Kennisstad • 10 jaar UNICEF leerstoel Kinderrechten

[H] 5 jaar City Deal Kennis Maken

[H] 111 jaar supergeleiding

Na 5 jaar City Deal Kennis Maken maken we eind 2022 de balans op. Welke vruchten hee de City Deal afgeworpen in de diverse Nederlandse kennissteden? Het Netwerk Kennissteden Nederland, een van de ini a efnemers van deze City Deal, is in 2009 ontstaan. Hierbij aangesloten zijn de steden en universiteiten van Amsterdam, Del , Eindhoven, Enschede, Groningen, Leiden, Maastricht, Nijmegen, Ro erdam, Tilburg, Utrecht en Wageningen, de Vereniging van Nederlandse Universiteiten (VSNU), de Vereniging Hogescholen en Kences, brancheorganisa e voor studentenhuisves ng.

Op 8 april 1911 - in 2022 111 jaar geleden ontdekt Heike Kamerlingh Onnes in zijn laboratorium in Leiden supergeleiding. Een paar jaar later ontvangt hij de Nobelprijs voor zijn onderzoek naar 'de eigenschappen van materie bij koude temperaturen'.

• 10e edi e Beelden in Leiden • 10e edi e Jan Wolkersprijs • 15 jaar S ch ng Regionale Kennisontwikkeling • 20 jaar LERU

[H] 75 jaar ISO

• 20 jaar de Euro

De Interna onal Organiza on for Standardiza on bestaat in 2022 75-jaar. Een toepasselijk moment om s l te staan bij de func onaliteit van standaardisa es, zoals in de wetenschap en de zorg. Inmiddels zijn ruim 165 landen aangesloten via hun na onale ins tuut. Voor Nederland is dat de NEN.

• 25 jaar Lorentz Center • 30 jaar Europaeum • 30 jaar Verdrag van Maastricht • 35 jaar Coimbra Group

[H] 25 jaar Lorentz Center

[H] 150 jaar Huizinga

Het Lorentz Center - het interna onaal vooraanstaande wetenschappelijke workshop center - viert in 2022 haar 25-jarig bestaan met een voor de gelegenheid speciaal samengesteld jubileumprogramma.

Precies op een rustdag van het WK voetbal in Qatar vieren we de 150e geboortedag van Johan Huizinga. Vele face en uit het leven en werk van Huizinga, waaronder de Homo Ludens - de spelende mens, komen aan bod.

• 40 jaar Rubik's Cube • 50 jaar geleden laatste mens op de maan • 75 jaar ISO • 100 jaar LAFV

[H] 100 jaar rood potlood Op 16 maart 2022, als Nederland naar de stembus gaat en het rode potlood ter hand neemt om op zijn of haar favoriete gemeenteraadslid te stemmen, is er iets historisch aan de hand: het rode stempotlood is jarig. Het symbool van de democra e viert haar 100e verjaardag. 16

• 100 jaar Hotz • 100 jaar rood verkiezingspotlood • 150 jaar Johan Huizinga • 300 jaar Paaseiland • 447e Dies Universiteit Leiden

[T] Celebrate

[B] Leiden Global

Europese universitaire samenwerkingsverbanden Als oudste (onderzoeks)universiteit in het land, is Leiden geen onbekende op het Europese toneel. Het hee zi ng in diverse Europese samenwerkingsverbanden en is er niet zelden mede-oprichter of ini ator van. Een beknopte opsomming:

EUniWell De jongste telg is EUniWell - European University of Well-Being - een samenwerkingsverband van zeven Europese universiteiten rondom het onderwerp welzijn, erkend door de Europese Commisse als Europese Universiteit.

LERU De LERU - League of European Research Universi es - telt inmiddels 23 universiteiten in 12 landen. In 2022, om precies te zijn op 5 juli, is het 20 jaar geleden dat de LERU in Leiden werd opgericht.

Europese referentienetwerken

Internationaal verbonden Leiden kan zich met recht een interna onale kennisstad noemen. Alle ingrediënten zijn ruimschoots aanwezig en de faam en reputa e van de universiteit gaan daarin voor de troepen uit. Het beste bewijs van het interna onale karakter is misschien wel de enorme grensoverschrijdende verbondenheid. Vanuit alle face en van het omvangrijke Leidse kennisecosysteem lopen talloze verbindingen.

Daarom hebben we de bubble die staat voor de omvangrijke omvangrijke Leidse 'global connec vity' de werk tel Leiden Global meegegeven. Goed voorbeeld doet immers goed volgen. Binnen het jaarprogramma is Leiden Global de plek waar we ongeremd ons kennisaandeel in de wereld benoemen en vieren. Dat past prima bij de rest van het jaarprogramma, waar de focus ligt op het bieden van een Europees pla orm bieden aan het Nederlandse kennisveld.

Een treffend voorbeeld is Leiden Global. Een ontmoe ngsplaats waarin de partners van dit ini a ef met elkaar en met de buitenwereld hun kennis en verbindingen delen met betrekking tot vrijwel alle werelddelen: "We know about Africa, Asia & Oceania, Europe, La n America & the Caribbean, the Middle East, North America, Russia & the Caucasus, and the Circumpolar Regions". Bij Leiden Global zijn verschillende leidende (rijks)musea en kennisinstellingen aangesloten waaronder de universiteit met een aantal van haar faculteiten. Het ini a ef spreekt tot de verbeelding en verdient navolging.

Interna onale verbondenheid zichtbaar en belee aar maken is belangrijk voor het Leiden 2022 jaarprogramma. Denk hierbij aan (volkenkundige) tentoonstellingen die gepland staan, de Japanmarkt van het SieboldHuis, de Midden-Oostencultuurmarkt van LUCIS of de stedenband met Copernicus' Torun in Polen. Daarnaast is er aandacht voor de vele netwerken waar Leiden zi ng of aandeel in hee (zie in de kolommen) en de toegevoegde waarde die deze teweeg brengen voor de samenleving. Dit alles gee aanleiding tot het vieren van wetenschap, kennis, kunst en kunde.

Ook het LUMC kent een sterk Europees (en mondiaal) netwerk waar ze zich ac ef in manifesteert. Denk alleen al aan Regenera eve geneeskunde (RegMed), waar het LUMC al een halve eeuw in pioniert en interna onaal sterk in verbonden is (Verenigde Staten, Japan). Daarnaast hee het LUMC vanuit haar exper se ook een belangrijke of leidende rol in 8 van de 24 Europese referen enetwerken, de ERN's.