Document · PDF

B 05a. Accountantsverslag Gemeente Leiden 2020

Gemeenteraad 13 juli 2021, gemeente LeidenBij agendapunt: RV 21.0070 Rapport van bevindingen Commissie voor de Rekeningen bij de Jaarstukken 202014.176 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2020 Gemeente Leiden

8 juli 2021

Deloitte Accountants B.V. Gustav Mahlerlaan 2970 1081 LA Amsterdam Postbus 58110 1040 HC Amsterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9737 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Leiden Postbus 9100 2300 PC LEIDEN

Datum

8 juli 2021

Ons kenmerk

2107ECF369/IK

Behandeld door

N.R. Fritz RA drs. G.W. Scheele RA

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Leiden aan. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2020 van de gemeente Leiden. Bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Leiden zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en voor rechtmatigheid te verstrekken De jaarrekening 2020 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Leiden. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 9 oktober 2020 en ons auditplan dat is besproken in uw Commissie voor de Rekeningen op 13 oktober 2020. Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2020 een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid te verstrekken. Wij bespreken onze bevindingen met de Commissie voor de Rekeningen Wij hebben deze rapportage tijdens de bijeenkomst met de Commissie voor de Rekeningen op 6 juli 2021 besproken.

Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met uw college, de concerncontroller en de betrokken medewerkers van financiën. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: N.R. Fritz RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/ 2

Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Inleiding

Bevindingen van de controle 2020

De financiële positie van uw gemeente

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

35 Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

Bijlage A2

- In de controle opgenomen aanpassingen

Bijlage A3

- Tekortkomingen in de toelichtingen

Bijlage B

- Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

Bijlage C

- Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/ 3

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/ 4

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

Getrouwheid en rechtmatigheid

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing Interne beheersing

Financiële positie

•

Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en voor rechtmatigheid te verstrekken.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 6,29 miljoen respectievelijk € 18,87 miljoen.

•

De financiële positie ultimo 2020 is afgenomen ten opzichte van 2019.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit 2020 bedraagt € 15,3 miljoen. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Leiden onderkende en aanwezige risico’s van € 11,6 miljoen. Een ratio tussen 1 en 1,4 wordt landelijk als voldoende gezien. Voor gemeente Leiden ligt deze ratio in 2020 op 1,31.

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een negatief rekeningresultaat 2020 van € 8,8 miljoen (werkelijk saldo van gerealiseerde baten en lasten). Het begrote saldo van baten en lasten was € 48,2 miljoen nadelig. Dit verschil is relatief groot. Dit vraagt om analyse en maatregelen om de voorspellende waarde van uw begroting en de uitvoeringskracht van de organisatie dichter bij elkaar te brengen. Het resultaat na bestemming is € 19,4 miljoen positief.

•

Onze belangrijkste bevindingen naar aanleiding van onze tussentijdse controle zijn gedeeld met u (de gemeenteraad) en besproken in de Commissie voor de Rekeningen. In dit verslag leest u nogmaals onze belangrijkste bevindingen.

•

In het assurance-rapport van Servicepunt71 is de conclusie getrokken dat op diverse processen de beheersmaatregelen niet dusdanig zijn geïmplementeerd dat hierop gesteund kan worden door de accountant van Servicepunt71 en door ons als accountant van de gemeente Leiden. In lijn met 2019 moeten wij dan ook meer gegevensgerichte werkzaamheden uitvoeren. Wel merken we op dat op enkele processen en beheersingsmaatregelen al verbeteringen zijn gesignaleerd ten opzichte van vorig jaar.

•

Om het risico op kredietoverschrijdingen te mitigeren voert SP71 jaarlijkse controles uit op de kredieten. Eventuele kredietoverschrijdingen worden hiermee pas achteraf geconstateerd (detectief). In de huidige situatie bieden uw systemen geen mogelijkheid preventief te sturen op mogelijke kredietoverschrijdingen. Uw organisatie is voornemens in 2021 een nieuw systeem of nieuwe systemen in gebruik te nemen, waarbij wij u willen adviseren aandacht te besteden aan het inrichten van een procesmatige beheersing van kredieten en de mogelijkheid tot het preventief bewaken van kredietoverschrijdingen.

•

Het (fraude)risico ten aanzien van management override of controls is een verplicht (verondersteld) risico voor de accountant en geldt niet specifiek voor uw gemeente. Het proces rond memoriaalboekingen maakt daar onderdeel vanuit. Het systeem dwingt nu geen functiescheiding af bij het boeken en goedkeuren van handmatige journaalboekingen, de zogenaamde memoriaalboekingen. Er is dus niet voldoende functiescheiding in het proces aanwezig, terwijl hier sprake is van een inherent verhoogd risico op fraude. Hierdoor hebben wij aanvullende gegevensgerichte werkzaamheden moeten uitvoeren.

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

Interne beheersing

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/ 5

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 - vervolg

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

Het proces van de controle 2020 is in een goede samenwerking verlopen. Bij aanvang van de controle was een compleet balansdossier aanwezig.

Controleproces

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

Ook dit jaar was sprake van een eindejaarscontrole op afstand als gevolg van het coronavirus. Wederom hebben wij op afstand van elkaar, op digitale wijze gewerkt. In deze periode hebben geen fysieke overlegmomenten plaatsgevonden. Wel kunnen wij concluderen dat wij op alle vlakken constructief hebben samengewerkt met de medewerkers van uw gemeente en de betrokken medewerkers van Servicepunt71.

Grondexploitatie

De grootste toenames in de boekwaarde betreffen de lopende complexen Lammenschansdriehoek en het Stationsgebied e.o. waar in 2020 respectievelijk € 1,6 miljoen en € 1,5 miljoen aan kosten is gerealiseerd. De gemeente heeft op basis van de ‘Nadere uitleg tussentijds winstnemen grondexploitaties’ van de commissie BBV een berekening uitgevoerd op basis van de Percentage of Completion-methode die de commissie BBV voorschrijft. Deze nadere uitleg geeft gemeenten een helder kader voor de berekeningswijze van (eventuele) tussentijdse winstnemingen. De gemeente Leiden past deze zogenaamde POC-methode toe. In de jaarrekening 2020 is alleen een winstneming voor het complex Nieuweroord van € 1,4 miljoen opgenomen.

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/ 6

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 - vervolg

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020

Wij constateren een afname in de omvang van de onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle 2020 komt een fout naar voren van € 865.000, terwijl in 2019 nog sprake was van een fout van € 1,1 miljoen. Het is goed te constateren dat de afgelopen jaren een dalende lijn is ingezet. De volledige onrechtmatigheid in 2020 heeft betrekking op crediteuren die in 2020 ook als onrechtmatig zijn aangemerkt.

De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Naleving van de Europese aanbestedingsregels

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

Frauderisicoanalyse

Uw gemeente heeft maatregelen genomen om de naleving van het gemeentelijke inkoopbeleid, inclusief de Europese aanbestedingsregels, te waarborgen. Zo dienen inkopen van groter dan € 50.000 aangemeld te worden bij Inkoop, en wordt een aanbestedingsproces in gang gezet. Ook heeft deze afdeling een adviserende rol bij inkopen lager dan dit bedrag. Deze maatregelen hebben geresulteerd in een dalende lijn in de onrechtmatigheid van afgelopen jaren. Omdat inkopen lager dan € 50.000 niet via Inkoop hoeven te lopen, en deze inkopen decentraal onderhands kunnen worden gedaan, is het risico hier aanwezig dat bij overschrijdingen sprake is van onrechtmatige aanbesteding. In die zin blijft door deze decentrale aanpak het risico op onrechtmatigheden aanwezig. Ook is de volledigheid van een contractenregister voor de inkopen lager dan € 50.000 niet gewaarborgd. Samenvattend wordt dus het risico van onrechtmatige inkoopopdrachten niet volledig door de interne beheersing afgedekt. Mogelijk dat daardoor ook in komende jaren nog onrechtmatigheden worden geconstateerd. Het college van burgemeester en wethouders is primair verantwoordelijk voor het voorkomen en ontdekken van fraude en voor de naleving van wet- en regelgeving.

Recente ontwikkelingen laten zien dat de handhaving van anticorruptie-wetgeving aan globalisering onderhevig is, waardoor ook gemeentes in toenemende mate te maken krijgt met anti-corruptieregels. In de loop van 2020 is door uw organisatie een gemeente-brede frauderisicoanalyse opgesteld die gestalte geeft aan de risicofactoren en -risico’s per proces, en ook inzicht geeft in de beheersmaatregelen, en de mogelijke materiële impact van deze risico’s op de jaarrekening. Hiermee is uw organisatie aan de slag gegaan met ons advies uit de Boardletter 2019. Wij adviseren deze frauderisicoanalyse jaarlijks te actualiseren.

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/ 7

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 - vervolg

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding

De gemeente Leiden werkt voor de taken van de Jeugd samen met de Tijdelijke Werkorganisatie Holland Rijnland (TWO), een samenwerkingsverband van dertien gemeenten. In het kader van de WMO werkt de gemeente samen in de Leidse regio en zijn gezamenlijk contracten gesloten met zorginstellingen en zijn afspraken gemaakt over het afleggen van verantwoording door de zorginstellingen.

Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Sociaal Domein

Interne beheersing

Voor de jaarrekening 2020 heeft de gemeente Leiden net als vorig jaar zelf voor de getrouwheid (inclusief prestatielevering) en de rechtmatigheid van de PGB-bestedingen met betrekking tot WMO toereikende interne controle (volkomen controles op persoonsniveau, keukentafelgesprekken voeren en documenteren, enquêtes et cetera) opgezet, uitgevoerd en structureel gedocumenteerd. Dit neemt een belangrijk deel van de onzekerheid voor WMO weg. Op de WMO Zin en WMO PGB resteert een onzekerheid van € 1,0 miljoen (2019: € 1,1 miljoen). Voor Jeugd blijft de afhankelijkheid van TWO groot. De controleverklaring bij de verantwoording van TWO voor de bestede Jeugdgelden in de regio wordt pas in juni verstrekt, wat een behoorlijke druk op het verantwoordingsproces van de gemeente legt. In juni 2020 is vanuit TWO nog een nagekomen voordeel van € 372.000 gecommuniceerd naar de gemeente. Deze is door de gemeente niet meer in de jaarrekening gecorrigeerd. Deze fout hebben wij daarom meegewogen in onze foutenevaluatie. De totale onzekerheid voor de jaarrekening 2020 voortkomend uit het Sociaal Domein is € 1,8 miljoen (2019: € 1,8 miljoen). Verderop is de onzekerheid op dit onderdeel nader gespecificeerd.

Overige aangelegenheden

Voorzieningen onderhoud

De gemeente Leiden heeft diverse onderhoudsvoorzieningen opgenomen, waaronder voorziening voor onderhoud wegen, gemeentelijk vastgoed en sportaccommodaties. Aan deze voorzieningen liggen onderhoudsplannen ten grondslag, die periodiek worden geactualiseerd. Uit onze controlewerkzaamheden is gebleken dat de werkelijke onttrekkingen afwijken van de geplande onttrekkingen. Veelal wordt dit veroorzaakt doordat onderhoudswerkzaamheden worden doorgeschoven naar een volgend jaar; deze onderhoudskosten zijn dan dus nog wel nodig. Het doorschuiven van deze onderhoudskosten lijkt structureel te gebeuren. Door jaarlijks minder onderhoud te plegen dan gepland, en deels werkzaamheden door te schuiven, zijn de jaarlijkse dotaties hoger dan de onttrekkingen en loopt de waarde van de voorziening in de jaarrekening langzaam op. In 2021 lopen diverse (groot)onderhoud beheerplannen af. Hiervoor is de gemeente Leiden reeds gestart met het opstellen van beheerplannen voor de volgende planperiode (vanaf 2022). Wij adviseren uw organisatie om in de actualisatie van de beheerplannen rekening te houden met het onderhoud dat is doorgeschoven vanuit het oude plan en met het saldo dat nu nog in de voorziening zit, en waar nodig de jaarlijkse dotatie daarop aan te passen.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/ 8

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 - vervolg

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding

Eén van de belangrijkste gebeurtenissen en ontwikkelingen in 2020 is de coronacrisis. Gemeenten hebben hierbij te maken met veel nieuwe ontwikkelingen en acute vraagstukken vanuit de lokale omstandigheden en vanuit het Rijk.

Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Het coronavirus

De coronacrisis vraagt extra aandacht voor de financiële sturing en verantwoording van deze (nieuwe) geldstromen en de gevolgen ervan voor het verwachte resultaat en de benodigde financiering van de gemeente. Uw gemeente heeft een eigen analyse gemaakt over de financiële impact van de bestrijding van het coronavirus op haar organisatie. In onze accountantscontrole leidde de impact van corona tot extra aandacht en vraagstukken. Wij stellen vast dat gepaste aandacht is besteed in het jaarverslag aan de gevolgen van corona.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/ 9

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Inleiding Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring

Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Controleproces Het proces van de controle 2020 is in een goede samenwerking verlopen. Bij aanvang van de controle was een compleet balansdossier aanwezig. Ook dit jaar was sprake van een eindejaarscontrole op afstand als gevolg van het coronavirus. Wederom hebben wij op afstand van elkaar, op digitale wijze gewerkt. In deze periode hebben geen fysieke overleg-momenten plaatsgevonden. Wel kunnen we concluderen dat wij op alle vlakken constructief hebben samengewerkt met de medewerkers van uw gemeente en de betrokken medewerkers van Servicepunt71, en dat wij onze dagelijkse online afstem-momenten gedurende de controle als erg prettig hebben ervaren om elkaar gedurende het proces scherp te houden. Bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Leiden zijn wij voornemens een goedkeurende verklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid te verstrekken.

Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en resultaat Wij hebben tijdens onze controle enkele niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd: •

Met betrekking tot vorig jaar € 202.000 die van invloed is op het resultaat en vermogen van de gemeente.

•

Met betrekking tot huidig boekjaar -/- € 110.000 die van invloed is op het resultaat en vermogen van de gemeente.

Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2020 zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2020 dat op 6 april 2021 is aangeboden aan de gemeenteraad.

Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2020 een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid te verstrekken.

Op basis van de uitgevoerde controlewerkzaamheden voor de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij onrechtmatigheden vastgesteld, groot € 865.000. Aangezien dit onder de materialiteitsgrens is heeft dit geen impact op de strekking van de controleverklaring. Hiervoor verwijzen wij naar het hoofdstuk ‘belangrijkste bevindingen uit onze controle - naleving van de Europese aanbestedingsregels’. De begrotingsoverschrijdingen zijn in de jaarrekening toegelicht en bevatten geen onrechtmatigheden die wij moeten meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.

Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Leiden uitgevoerd en zijn voornemens een goedkeurende verklaring op het getrouwe beeld en een goedkeurende verklaring voor rechtmatigheid te verstrekken.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/10

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding

Inleiding Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring – vervolg

Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa

Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)

Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien vijf documenten aan het CBS aan te leveren. Wij hebben de SiSaDe Wet normering bezoldiging topfunctiobijlage gecontroleerd op basis van de Nota narissen publieke en semipublieke sector verwachtingen accountantscontrole SiSa (WNT) is met ingang van 2013 van toe2020. Hierbij evalueren wij de getrouwheid passing. Doelstelling van de wet is te en de rechtmatigheid van de in de SiSaverhinderen dat instellingen in de publieke en bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). semipublieke sectoren rechtens in staat zijn Wij willen benadrukken dat u als gemeente bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. zelf verantwoordelijk bent voor de Voor gemeenten geldt dat de gemeentevolledigheid van de te verantwoorden secretaris en de griffier als topfunctionaris indicatoren zoals opgenomen in de SiSabijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij worden aangemerkt. De algemene uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd. per jaar.

Daarnaast dienen gemeenten de De (verplichte) tabel met fouten en salarissen openbaar te maken van overige onzekerheden wat betreft de specifieke medewerkers (inclusief – wanneer aan uitkeringen is opgenomen in bijlage B van dit bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd accountantsverslag. Tijdens de controle personeel) die een bezoldiging ontvangen hebben wij geen financiële fouten of boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT onzekerheden geconstateerd. een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000.

Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend voor onze controle: •

Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).

•

Het normenkader 2020 dat op 6 april 2021 is aangeboden aan de gemeenteraad.

De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2020 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

In 2020 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/11

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding

Inleiding Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaringvervolg

Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing Interne beheersing

Overige aangelegenheden

De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar

De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a. het weerstandsDe belangrijkste verslaggevingsvermogen en risicobeheersing, grondslagen van uw gemeente zijn bedrijfsvoering en verbonden partijen) het uiteengezet in de waarderingsgrondslagen jaarverslag. Op basis van Nederlandse in de jaarrekening 2020. wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden De grondslagen zijn met inachtneming van (NVCOS) 720 is de accountant verplicht de voorschriften zoals opgenomen in het bepaalde werkzaamheden uit te voeren Besluit Begroting en Verantwoording met betrekking tot het jaarverslag en de provincies en gemeenten. De grondslagen andere informatie die in de jaarstukken is zijn aanvaardbaar. opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden Het jaarverslag is verenigbaar met de uitgevoerd: jaarrekening • Wij hebben vastgesteld dat het De jaarstukken 2020 van uw gemeente jaarverslag de vereiste informatie bestaan uit: bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV. • Het jaarverslag 2020 (programma• Wij hebben, voor zover wij kunnen verantwoording en verplichte beoordelen, vastgesteld dat de paragrafen).

verklaringen van het college van • De jaarrekening 2020 (balans met burgemeester en wethouders in het toelichting, overzicht van baten en jaarverslag en de andere informatie lasten met toelichting en de zoals opgenomen in de jaarstukken SiSa-bijlage). verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen. •

Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Leiden Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- en/of dochteronder-nemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in bijlage C bij deze rapportage.

Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden. Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/12

Bevindingen van de controle 2020

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/13

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente - vervolg

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing Interne beheersing

Overige aangelegenheden

In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is ten opzichte van 2020 afgenomen. In het BBV, de verslaggevingsregels van gemeentes, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en -bestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2020 bedraagt € 8,8 miljoen negatief. Per saldo is tussentijds € 28,2 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2020 € 19,4 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1.000)

2020

2019

2018

Eigen vermogen per 1 januari

306.637

325.708

342.749

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 28.252

-/- 26.048

-/- 19.473

19.417

6.977

2.431

Gerealiseerd resultaat Totaal (‘saldo van baten en lasten’)

-/- 8.835

Eigen vermogen per 31 december

297.802

-/- 19.071 -/- 17.042 306.634

325.708

In het overzicht hierboven hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2020 32,0% van het balanstotaal (2020: 36,2% van het balanstotaal). Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de politieke besluitvorming.

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/14

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente - vervolg

Overige aangelegenheden

Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: Exploitatieresultaat (in € 1.000)

Totale baten Totale lasten

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

-/-

Gerealiseerde saldo van

Af: stortingen in reserves

reserves

549.569 -/- 8.835

baten en lasten

Bij: onttrekkingen aan Bijlagen

540.734

-/-

80.290 108.542

Saldo mutaties reserves

28.252

Gerealiseerd resultaat

19.417

De exploitatie over 2020 laat een nadelig gerealiseerd saldo van baten en lasten van € 8,8 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 48,2 miljoen (begroting na wijziging). Dit is een voordeel van € 39,4 miljoen. Dit voordeel is niet herleidbaar tot één specifiek programma, maar is een cumulatie van meerdere grote voordelen op diverse programma’s. Ook zijn er grote nadelen in andere programma’s te constateren. Het resultaat na bestemming is € 19,4 miljoen positief. In de programmaverantwoording wordt per programma op hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de verschillen toegelicht en de belangrijkste financiële impact hiervan in kaart gebracht. Verderop in deze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.

Saldo van baten en lasten -€ 5.000 -€ 15.000 -€ 25.000 -€ 35.000

2019

2020

2019

2020

Mutaties in reserves € 5.000 -€ 5.000 -€ 15.000 -€ 25.000 -€ 35.000

2018

Gerealiseerd resultaat € 25.000

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

€ 20.000

Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

€ 10.000

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

2018

€ 15.000

€ 5.000 €0

2018

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2019

2020 2107ECF369/IK/15

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente - vervolg

Overige aangelegenheden

Kengetallen voor gemeente Leiden (begroot en werkelijk over de periode 2018 tot en met 2020) Solvabiliteit 50,0%

3,0%

40,0%

2,0%

30,0%

1,0%

20,0%

0,0%

10,0%

-1,0%

0,0%

Overige aangelegenheden

Bijlagen

150,0%

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

100,0%

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

2019

2020

Begroot

Werkelijk

2019

2020

Begroot

Werkelijk

-3,0%

Wij verwijzen naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing voor een nadere analyse van de kengetallen. De genoemde kengetallen blijven alle boven de signaleringsgrenzen van provincie Zuid-Holland, maar de ontwikkeling laat zien dat de netto schuldquote toeneemt en de solvabiliteit en exploitatieruimte afneemt. Deze ontwikkeling vraagt om strakke sturing. Op de volgende pagina gaan wij nader in op de begroting als sturingsinstrument.

Structurele exploitatieruimte 5,0% 4,0% 3,0% 2,0%

50,0% 0,0%

2018

-2,0% 2018

Netto schuldquote

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

Grondexploitatiequote

1,0% 2018

2019

2020

Begroot

Werkelijk

0,0%

2018 Begroot

2019

2020

Werkelijk

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/16

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente - vervolg

Overige aangelegenheden

De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kader stellend document, waarmee door de gemeenteraad aan het college kaders worden meegegeven waarbinnen het beleid kan worden gerealiseerd. Om inzicht te krijgen in de mate waarin uw organisatie in staat is om het gerealiseerde resultaat te voorspellen, hebben wij het resultaat volgens begroting afgezet tegen het gerealiseerde resultaat volgens de jaarrekening 2019 en 2020. Het rekeningresultaat over 2020 wijkt, net als voorgaand boekjaar, in grote mate af van het begrote rekeningresultaat. Daardoor is de solvabiliteit gunstiger dan begroot. U heeft de focus op het realiseren van gestelde doelen. De vraag is of op basis van beschikbare capaciteit en mogelijkheden deze doelen altijd realistisch gepland worden. De begroting is meer gebaseerd op ambitie dan op wat werkelijk gerealiseerd kan worden. Een ander voorbeeld hiervan is de onderhoudsplannen die de basis vormen voor de onderhoudsvoorzieningen. Uit onze werkzaamheden blijkt dat relatief veel gepland onderhoud nog wel wordt uitgevoerd, maar wordt doorgeschoven naar een later jaar. Wij adviseren om het proces van totstandkoming van de exploitatiebegroting te beoordelen om zo de voorspellende waarde van uw begroting en de uitvoeringskracht dichter bij elkaar brengen.

2019: Saldo van baten en lasten– begroting vs realisatie (x € 1.000)

2020: Saldo van baten en lasten – begroting vs realisatie (x € 1.000)

€0

-€ 20.000

-€ 40.000

-€ 60.000

Begroting

Realisatie

-€ 60.000

Begroting

Realisatie

2019: Baten – begroting vs realisatie (x € 1.000) – excl mutaties reserves

2020: Baten – begroting vs realisatie (x € 1.000) – excl mutaties reserves

€ 600.000

€ 550.000

€ 500.000

€ 450.000

€ 400.000

Begroting

Realisatie

€ 400.000

Begroting

Realisatie

2019: Lasten – begroting vs realisatie (x € 1.000) – excl mutaties reserves

2020: Lasten – begroting vs realisatie (x € 1.000) – excl mutaties reserves

€ 600.000

€ 550.000

€ 500.000

€ 450.000

€ 400.000

Begroting

Realisatie

€ 400.000

Begroting

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

Realisatie 2107ECF369/IK/17

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

De financiële positie van uw gemeente - vervolg

Overige aangelegenheden

Het weerstandsvermogen is toegenomen Daarbij wordt een doorlopend inzicht gegeven Weerstandscapaciteit (in € 1 miljoen) in de grootste risico’s (qua financiële impact Het weerstandsvermogen bestaat uit de en kans) voor uw gemeente, en wordt relatie tussen de beschikbare weerstandsvermeld welke risico’s zijn verdwenen en/of € 20 capaciteit en de benodigde weerstandsnieuw zijn geïdentificeerd. Ook wordt een capaciteit vanwege ingeschatte risico’s. € 18 inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw De beschikbare weerstandscapaciteit is licht gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top € 16 gestegen terwijl de benodigde van de belangrijkste risico’s. weerstandscapaciteit sterk is gedaald; € 14 de ratio weerstandsvermogen is daardoor Uw gemeente heeft op basis van deze risico€ 12 gestegen van 1,01 naar 1,31. Dit wordt inventarisatie berekend wat de benodigde € 10 voornamelijk veroorzaakt door een daling van weerstandscapaciteit is. de benodigde weerstandscapaciteit. 2018 2019 2020 Het berekende bedrag aan specifieke Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit risico’s bedraagt € 11,6 miljoen Beschikbare (2019: € 14,7 miljoen). Ten opzichte van weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende 2019 is er sprake van een daling van de beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt Ratio weerstandsvermogen gekwantificeerde risico’s van € 3,1 miljoen.

€ 15,2 miljoen (2019: € 14,8 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is Uw weerstandscapaciteit van € 15,2 miljoen toegenomen ten opzichte van 1,50 is daarmee toereikend in relatie tot de voorgaand jaar. berekende risico’s van € 11,6 miljoen. De gemeenteraad heeft een ratio 1,00 Benodigde weerstandscapaciteit weerstandsvermogen van 1,5 over 4 jaar meegegeven. Een ratio tussen 1 en 1,4 wordt De inventarisatie van risico’s die in de 0,50 landelijk als voldoende gezien. Voor paragraaf weerstandsvermogen en gemeente Leiden ligt deze ratio in 2020 risicobeheersing is opgenomen, geeft een op 1,31. indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief 2018 2019 2020 Dit wordt inhoudelijk toegelicht in de een kansinschatting van het zich voordoen paragraaf Weerstandsvermogen en van het geïdentificeerde risico, om zo de risicobeheersing in het jaarverslag. benodigde weerstandscapaciteit te bepalen.

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/18

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Overige aangelegenheden

Naleving van de Europese aanbestedingsregels Wij constateren een afname in de omvang van de onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle 2020 komt een fout naar voren van € 865.000, terwijl in 2020 nog sprake was van een fout van € 1,1 miljoen. Het is goed te constateren dat de afgelopen jaren een dalende lijn is ingezet. De volledige onrechtmatigheid in 2020 heeft betrekking op crediteuren die in 2020 ook als onrechtmatig zijn aangemerkt. De rechtmatigheidsfouten in 2020 betreffen slechts reeds bestaande contracten. Wij constateren ook dat er enkele onrechtmatige aanbestedingen zijn die in 2020 nog niet zijn opgelost, en ook in 2021 nog tot onrechtmatige uitgaven zullen leiden.

Uw gemeente heeft maatregelen genomen om de naleving van het gemeentelijke inkoopbeleid, inclusief de Europese aanbestedingsregels, te waarborgen. Zo dienen inkopen van groter dan € 50.000 aangemeld te worden bij Inkoop, en wordt een aanbestedingsproces in gang gezet. Ook heeft deze afdeling een adviserende rol bij inkopen lager dan dit bedrag. Deze maatregelen hebben geresulteerd in een dalende lijn in de onrechtmatigheid van afgelopen jaren. Omdat inkopen lager dan € 50.000 niet via Inkoop hoeven te lopen, en deze inkopen decentraal onderhands kunnen worden gedaan, is het risico hier aanwezig dat bij overschrijdingen sprake is van onrechtmatige aanbesteding. In die zin blijft door deze decentrale aanpak het risico op onrechtmatigheden aanwezig. Ook is de volledigheid van een contractenregister voor de inkopen lager dan € 50.000 niet gewaarborgd. Daardoor is de volledigheid van het contractenbestand nog niet gewaarborgd. Samenvattend wordt dus het risico van onrechtmatige inkoopopdrachten niet volledig door de interne beheersing afgedekt. Mogelijk dat ook in komende jaren nog onrechtmatigheden worden geconstateerd.

€ 4.000.000 € 3.000.000 € 2.000.000 € 1.000.000 €0

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2018

2019

2020

2107ECF369/IK/19

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle - vervolg

De grondexploitaties zijn geactualiseerd De veruit grootste balanspost met betrekking tot de onderhanden projecten betreft de post ‘voorraden’ (grondexploitaties). De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vier P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) binnen de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen en dus van grond hebben langere tijd onder druk gestaan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?

•

Plankosten: Zijn de plankosten toereikend ten opzichte van de nog te realiseren civiele kosten?

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

De 4 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw Meerjarenprognose Grondexploitaties (MPG), en zijn ook vermeld in de paragraaf ‘Grondbeleid’ van het jaarverslag 2020. Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor actualisatie van de grondexploitaties, zijnde vooral de uitgangspunten voor de planning (fasering), de programmering, het prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (renteomslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of ze redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.

•

Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/20

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle - vervolg

Overige aangelegenheden

Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel. Indien nodig hebben wij specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet om ons een afzonderlijk oordeel te vormen over de grondexploitatie. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt. De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2020 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd). Waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) voorziening moet worden getroffen. In 2020 is de totale voorziening voor verlieslatende complexen met € 0,1 miljoen gedaald.

De boekwaarde van de grondexploitaties neemt toe van € 6,5 miljoen naar € 11,8 miljoen. De boekwaarde voor aftrek van de voorziening is gestegen van € 33,8 miljoen naar € 39,0 miljoen, waarbij de voorziening is gedaald van € 30,6 miljoen naar € 30,5 miljoen. Het grootste gedeelte van deze voorzieningen wordt rechtstreeks in mindering gebracht op de boekwaarde, alleen de voorziening Lammenschansdriehoek van € 3,3 miljoen wordt conform BBV onder de voorzieningen in de balans gepresenteerd. Voor de Lammenschansdriehoek wordt namelijk een negatief resultaat verwacht en zijn momenteel meer opbrengsten dan kosten gerealiseerd. Winstneming De gemeente heeft op basis van de ‘Nadere uitleg tussentijds winstnemen grondexploitaties’ van de commissie BBV een berekening uitgevoerd op basis van de Percentage of Completion-methode die de commissie BBV voorschrijft. Deze nadere uitleg geeft gemeenten een helder kader voor de berekeningswijze van (eventuele) tussentijdse winstnemingen. De gemeente Leiden past deze zogenaamde POC-methode toe. In de jaarrekening 2020 is alleen een winstneming voor het complex Nieuweroord van € 1,4 miljoen opgenomen.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/21

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle - vervolg

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

Lammenschansdriehoek Voor het project Lammenschansdriehoek zijn de opbrengsten vanuit verkoop vrijwel allemaal reeds gerealiseerd. Van de laatste verkoop is ook een prijsovereenstemming bereikt. Het verwachte complex resultaat is -/- € 3,3 mln. Dit bedrag is volledig voorzien. De opbrengsten die nog gerealiseerd moeten worden hebben betrekking op het doorbelasten van kosten voor het woonrijp maken van het gebied. De gemeente draagt zorg voor het woonrijp maken van het gebied op de gronden van projectontwikkelaars, en belast deze kosten door aan deze partijen door middel van anterieure overeenkomsten. In 2021 zijn reeds afspraken over deze anterieure met de betrokken partijen gemaakt. Hiermee constateren we dat het schattingselement in de nog te realiseren opbrengsten verder is gedaald. Veelal is het inrekenen van de werkelijke afspraken ook positief uitgevallen omdat uw gemeente in de ramingen een realisatie van 70% hanteerde.

In het MPG 2021 zijn een aantal relevante herzieningen gedaan op de complexraming. Zowel de geraamde kosten als de geraamde opbrengsten van dit project nemen toe ten opzichte van het MPG van vorig jaar. Daarnaast is binnen de kostencategorieën sprake van enkele verschuivingen, waarbij plankosten toenemen, maar kosten voor woonrijp maken afnemen. Per saldo is de impact op de geplande realisatie in het MPG zeer beperkt, en blijft de voorziening op dit project gelijk aan vorig jaar. Wij concluderen dat de ramingen, de complex-specifieke risicoanalyse en daarmee de waardering van de grondexploitatie niet onaannemelijk zijn.

Stationsgebied Voor het deelgebied K1,2,5 is reeds 95% van de kosten gerealiseerd. Voor de nog te realiseren opbrengsten is reeds een overeenkomst afgesloten. Derhalve constateren we op dit deelgebied geen resterende materiële schattingsonzekerheid. Voor het deelgebied K3,4 is reeds 75% van de kosten gerealiseerd. Voor de nog te realiseren opbrengsten is reeds een overeenkomst afgesloten. Derhalve constateren we op dit deelgebied geen resterende materiële schattingsonzekerheid. Wij concluderen dat de ramingen, de complex specifieke risico analyse en daarmee de waardering van de grondexploitatie niet onaannemelijk lijken.

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/22

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle - vervolg

Overige aangelegenheden

Evaluatie van de belangrijkste inschattingen van het management Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel en niet bedoeld om ons een oordeel te vormen over individuele schattingsposten.

Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent worden gebruikt.

Voorzieningen onderhoud De gemeente Leiden heeft diverse onderhoudsvoorzieningen opgenomen, waaronder voorziening voor onderhoud wegen, gemeentelijk vastgoed en sportaccommodaties. Aan deze voorzieningen liggen onderhoudsplannen ten grondslag, die periodiek worden geactualiseerd. Uit onze controlewerkzaamheden is gebleken dat de werkelijke onttrekkingen afwijken van de geplande onttrekkingen. Veelal wordt dit veroorzaakt doordat onderhoudswerkzaamheden worden doorgeschoven naar een volgend jaar; deze onderhoudskosten zijn dan dus nog wel nodig. Het doorschuiven van deze onderhoudskosten lijkt structureel te gebeuren. Door jaarlijks minder onderhoud te plegen dan gepland, en deels werkzaamheden door te schuiven, zijn de jaarlijkse dotaties hoger dan de onttrekkingen en loopt de waarde van de voorziening in de jaarrekening langzaam op.

Immers, de voorziening onderhoud heeft als doel uitgaven van toekomstig geschat onderhoud te egaliseren. Het kan daarbij dus nodig zijn om de toekomstige dotaties aan te passen, rekening houdend met de huidige stand en het nog geplande (en doorgeschoven) onderhoud. In 2021 lopen diverse (groot)onderhoud beheerplannen af. Hiervoor is de gemeente Leiden reeds gestart met het opstellen van beheerplannen voor de volgende planperiode (vanaf 2022). Wij adviseren uw organisatie om in de actualisatie van de beheerplannen rekening te houden met het onderhoud dat is doorgeschoven vanuit het oude plan en met het saldo dat nu nog in de voorziening zit, en waar nodig de jaarlijkse dotatie daarop aan te passen.

Wij signaleren dat bovengenoemde onderhoudsvoorzieningen toereikend zijn om toekomstige geplande onderhoudslasten te dekken, maar dat door voornoemde trend ruimte ontstaat in de hoogte van de voorziening. De commissie BBV schrijft voor dat wijzigingen in de bepaling van voorzieningen prospectief verwerkt dienen te worden door toekomstige dotaties aan te passen.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

2107ECF369/IK/23

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle - vervolg

Overige aangelegenheden

Sociaal domein (3 decentralisaties) De gemeente Leiden werkt voor de taken van de Jeugd samen met de Tijdelijke Werkorganisatie Holland Rijnland (TWO), een samenwerkingsverband van 13 gemeenten. In het kader van de WMO werkt de gemeente samen in de Leidse regio en zijn gezamenlijk contracten gesloten met zorginstellingen en zijn afspraken gemaakt over het afleggen van verantwoording door de Zorginstellingen. Voor de jaarrekening 2020 heeft de gemeente Leiden voor het eerst zelf voor de getrouwheid (inclusief prestatielevering) en de rechtmatigheid van de PGB-bestedingen met betrekking tot WMO toereikende interne controle (volkomen controles op persoonsniveau, keukentafelgesprekken voeren en documenteren, enquêtes et cetera) opgezet, uitgevoerd en structureel gedocumenteerd. Hierdoor is een belangrijk deel van de onzekerheid voor WMO weggenomen door de gemeente. Voor Jeugd blijft de afhankelijkheid van TWO groot. De controleverklaring bij de verantwoording van TWO voor de bestede Jeugdgelden in de regio wordt pas in juni verstrekt, wat een behoorlijke druk op het verantwoordingsproces van de gemeente legt. Ook is de onzekerheid voor zowel zorg in natura als de PGB relatief nog groot.

In juni 2021 is vanuit TWO nog een nagekomen voordeel van € 372.000 gecommuniceerd naar de gemeente. Deze is door de gemeente niet meer in de jaarrekening gecorrigeerd. Deze fout hebben wij daarom meegewogen in onze foutenevaluatie. Een overzicht van de onzekerheden per geldstroom geven wij hieronder weer, mede in relatie tot vorig jaar. Deze onzekerheden nemen wij mee in de bijlage met controleverschillen.

Geldstroom

Onzekerheid 2020

Onzekerheid 2019

WMO Zorg in natura

€

450.000

€

340.000

WMO PGB

€

530.000

€

745.000

Jeugd Zorg in natura

€

498.000

€

682.000

Jeugd PGB

€

263.000

€

Totaal

€ 1.741.000

Accountantsverslag 2020 | gemeente Leiden

€ 1.767.000

2107ECF369/IK/24

Bestuurlijke samenvatting controle 2020

Belangrijkste bevindingen uit onze controle - vervolg

Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Inleiding Bevindingen van de controle 2020

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Bijlagen

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking Er zijn geen geconstateerde overschrijdingen van de lasten ten opzichte van de begroting moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke op programmaniveau. wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van raad.

€ 12.000 € 10.000 € 8.000 € 6.000 € 4.000 € 2.000 €0

Overige aangelegenheden

Verschillen tussen begrote en werkelijke lasten (in duizenden)

Overige aangelegenheden

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van deze overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening.

Interne beheersing

Hiermee legt uw gemeente verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2020. De geconstateerde kostenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt, hebben - gezien de oorzaak en de toelichting - geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring.

Interne beheersing

Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de gemeentewet.

In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zoals blijkt uit de hierna opgenomen figuur, is bij geen van de programma’s sprake van een begrotingsoverschrijding op de lasten (groter dan de rapporteringsdrempel).

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10400484/4