A.21.0145.04 PS Instemmingsdrempel i.p.v. opkomstdrempel

RV 21.0145 Wijziging Referendumverordening 2008 Amendement: 21.0145/04 Onderwerp: Instemmingsdrempel in plaats van opkomstdrempel De Raad van de gemeente Leiden, bijeen in de vergadering van 27 januari 2022,

BESLUIT: In het raadsvoorstel over de wijziging van de Referendumverordening 2008 (RV21.0145) onder besluitpunt II Artikel I, onderdeel R: 1. Het referendum is geldig indien het aantal uitgebrachte geldige stemmen meer bedraagt dan 30% van het aantal kiesgerechtigden. te wijzigen in: 1. Het referendum is geldig, indien het aantal geldig uitgebrachte stemmen voor een bepaalde keuzemogelijkheid 20% of meer bedraagt van het aantal kiesgerechtigden. Maarten Kersten – Partij Sleutelstad Toelichting: De Leidse referendumverordening hanteert nog altijd een opkomstdrempel met het doel om te borgen dat een referendum slechts geldig is als deze voldoende representatief is. De afgelopen jaren is echter gebleken uit de praktijk en diverse onderzoeken dat het hanteren van een opkomstdrempel diverse schadelijke neveneffecten heeft (zie hieronder). Verschillende autoriteiten, waaronder de Staatscommissie Parlementair Stelsel, de Raad van State en diverse referendumexperts, wijzen een opkomstdrempel daarom af. In plaats daarvan adviseren zij om een instemmingsdrempel of geen drempel te hanteren. De Kiesraad is eveneens kritisch.1 Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeentes heeft om dezelfde gronden de opkomstdrempel uit de model-referendumverordening geschrapt. Met dit amendement wordt de opkomstdrempel vervangen door een instemmingsdrempel.

Terwijl bij een opkomstdrempel een referendum geldig is indien een x-aantal is gaan stemmen, is een referendum bij een instemmingsdrempel geldig als een x-aantal stemmen tegen dan wel voor heeft gestemd. Met het hanteren van een instemmingsdrempel worden veel van de hieronder genoemde nadelige neveneffecten voorkomen,2 terwijl tegelijkertijd wel een drempel wordt gehanteerd voor de geldigheid van een referendum. De drempel voor het negatief adviseren over een raadsvoorstel stijgt overigens met dit amendement. Waar in het raadsvoorstel de tegenstem van 15,1% van de Leidenaren al tot 1

2

https://www.kiesraad.nl/actueel/nieuws/2016/06/02/aanpassing-referendumwet-wenselijk

Indiener is overigens van oordeel dat voor de zuiverheid van het proces rond een (raadgevend) referendum het beste überhaupt geen drempel gehanteerd zou kunnen worden. Een instemmingsdrempel is echter ver te prefereren boven de ondermijnende neveneffecten van een ondersteuningsdrempel.

afwijzing van een raadsvoorstel kan resulteren, is daar met dit amendement 20% voor vereist.

Nadelen van een opkomstdrempel: 1. Een opkomstdrempel creëert een perverse prikkel die strategisch thuisblijven stimuleert. Voorstanders kunnen een referendum niet alleen winnen door een meerderheid te behalen bij de stemming, maar ook door niet te gaan stemmen in de hoop dat de opkomstdrempel niet gehaald wordt. Strategisch stemgedrag bij een referendum is onwenselijk omdat het tot een vervorming van de uitslag leidt. 2. In aanvulling op het vorige punt maakt een opkomstdrempel boycotacties mogelijk. Organisaties kunnen proberen een referendum ongeldig te laten verklaren door haar achterban op te roepen systematisch op te roepen. In het buitenland – in het bijzonder in Italië – komen boycotacties met regelmaat voor. 3. De opkomstdrempel is zeer arbitrair: de drempel houdt enkel rekening met of de opkomst een bepaald arbitrair percentage – in Leiden 30% - heeft overschreden, maar niet wat de verhouding tussen voor- en tegenstemmen is. Indien bij een hypothetische stemming 99% tegenstemt bij een opkomst van 29% (28,71% van de kiesgerechtigden) is een referendum ongeldig, maar als 51% voorstemt bij een opkomst van 31% (15,81% van de kiesgerechtigden) is een referendum wel geldig. 4. Een opkomstdrempel drempel kan tot politisering over de datum van het referendum leiden. De datum kan van invloed zijn op de opkomst en dus indirect op de geldigheid van het referendum. 5.

Het referendum is niet bindend, maar veel kiezers verbinden het behalen van de opkomstdrempel wel met een (politieke) verplichting voor de politiek om de uitslag over te nemen. Uit het nationaal referendumonderzoek 2016 dat tegelijkertijd met het Oekraïne-referendum werd gehouden, bleek dat veel respondenten die vonden dat de regering “iets” moest doen met de uitslag expliciet wezen op het behalen van de opkomstdrempel. Dit wees er volgens politicoloog Kristof Jacobs op dat de drempel de facto werkte als een legitimiteitsdrempel: het behalen van de opkomstdrempel geeft een uitslag meer gewicht in de ogen van kiezers. Bij een raadgevend referendum kan dit een ongewenste perceptie zijn.