3 Onderzoeksrapport Leiden Bio Science Park

Het is in gesprek met partijen die snel om duidelijkheid vragen, dat zet soms tijdsdruk op dit soort processen. Spreker heeft geprobeerd om de raad op een informele manier mee te nemen in zijn gedachten hierover. Het is ook een worsteling voor het college. Snelheid van handelen in de markt is nodig en de gemeente moet slagkracht hebben voor de onderhandelingen met geïnteresseerde bedrijven. In de toekomst moet er eens over worden gepraat hoe het college dat beter kan doen en over de kaders die de raad het college meegeeft.” De meeste partijen staan positief tegenover de komst van SRON. In de raadsvergadering van 15 februari 2018 besluit de raad dan ook om het gevraagde krediet beschikbaar te stellen. Biodiversiteit (2019) In de raadsvergadering van 23 mei 2019 komt het project LBSP Duurzame Reconstructie Openbare Ruimte en Infrastructuur aan de orde. De gemeenteraad wordt verzocht hiervoor de kaders vast te stellen. Doel van dit project is “de kwaliteit van de campus te verhogen en de bereikbaarheid van met name de fietser en voetganger te verbeteren. De vast te stellen kaders zijn gebaseerd op het bomenonderzoek en onderzoeken naar biodiversiteit, klimaatadaptatie en 48 Raadscommissie Stedelijke Ontwikkeling dd. 8 februari 2018, agendapunt 10.

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

52

verkeersintensiteiten. Deze kaders zijn aanvullend op het Masterplan Leiden Bio Science Park – Gorlaeus.”49 Het onderzoek naar biodiversiteit is gedaan op initiatief van GroenLinks en een aantal ‘groene organisaties’. Uitkomst is een adviesrapport voor bevordering van de biodiversiteit in het Leiden Bio Science Park 50. Het college van burgemeester en wethouders stelt naar aanleiding daarvan het Implementatieplan vast, dat de biodiversiteit moet bevorderen en verlies aan natuurwaarden door de plannen moet compenseren. De gemeenteraad stelt voor de uitvoering een krediet beschikbaar van € 400.000. Stichting LBSP De oprichting van de Stichting LBSP komt aan de orde in de raadscommissie Werk en Middelen van 21 november 2019. Een vaker gestelde vraag is of de gemeente, i.c. de wethouder, aan het bestuur daarvan moet deelnemen. De gemeente draagt al via verschillende programma’s bij aan het LBSP. Een aantal raadsleden vraagt zich af of deelname in een dergelijke stichting wel een rol voor de overheid is. Ook komen zaken aan de orde als aansluiting met mbo en zitting in het bestuur door een bedrijf dat dierproeven uitvoert. De wethouder antwoordt dat het park de banenmotor is van de regio en dat het succesvol is. “Er moeten in acquisitie, samenwerking, bedrijfsleven, onderwijs en verdichting veel inspanningen worden gestoken om de beweging erin te houden.

Daarom is voor deze constructie gekozen. Dit raakt en dient het algemeen belang en niet alleen dat van de Universiteit, de bedrijven of de Hogeschool. Als hij niet in de stichting stapt, spreekt hij een lager commitment uit voor een cruciaal gebied en is hij niet goed in staat zijn verantwoordelijkheden voor het gebied te nemen. Bovendien is het een slecht signaal naar partijen op het park waar drie sectoren zich hebben zich verenigd, geld bijdragen en ervoor gaan.”51 In december 2019 stelt de raad vast dat er geen wensen en bedenkingen zijn bij de deelname van de gemeente aan de nieuw opgerichte Stichting LBSP.

49 Raadsvergadering 23 mei 2019, agendapunt 13. 50 Biodivers Leiden Bio Sience Park (2017), in opdracht van de gemeente Leiden in

samenwerking met Universiteit, LBSP, ondernemersvereniging, Naturalis en natuur- en milieuorganisaties. 51 Raadscommissie werk en middelen, 21 november 2019, agendapunt 9.

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

53

“Iedereen is het er wel over eens dat het Bio Science Park van groot belang is, maar hoeveel profiteert de Leidenaar daarvan?” Gemeenteraadslid Leiden

5.2 Algemeen beeld informatievoorziening en discussie Verschillende aspecten (bestemming, inrichting, bereikbaarheid, duurzaamheid, aantrekken bedrijven, stimulering) van het Leiden Bio Science Park komen meerdere malen per jaar aan de orde in de commissie- en de plenaire raadsvergaderingen. De gesproken (oud-)raadsleden ervaren de discussie in de raad en met het college in het algemeen als constructief, open en stevig. De vraagstukken worden door de aard van de onderwerpen in verschillende commissies geagendeerd en besproken. Een aantal raadsleden vindt het onwenselijk dat als gevolg hiervan het ‘integrale beeld‘ niet altijd scherp is. Uit de gesprekken komt naar voren dat men de relatie tussen het economisch belang enerzijds en zaken als duurzaamheid, effecten voor de Leidse gemeenschap, woningmarkt en biodiversiteit anderzijds wil leggen. Daarnaast is het door de versnippering veel werk om de ontwikkelingen te volgen. Er is volgens de geïnterviewden in het algemeen voldoende informatie over het LBSP beschikbaar en als er om informatie wordt gevraagd, wordt die geleverd. Uitzondering hierop is de informatiebehoefte die raadsleden hebben op het punt van de spin off van het LSBP voor lager opgeleiden en MKB-bedrijven elders in de stad, en in hoeverre er Leidenaren in het LBSP-gebied werken.

Ook zou een aantal raadsleden meer en eerder informatie willen als er wordt gewerkt aan het aantrekken van een bedrijf naar het LBSP. Ze hebben nu het gevoel voor een voldongen feit te staan als het zo laat in de raad komt en als andere partijen zich al hebben gecommitteerd. Aan de andere kant is er begrip voor het feit dat gedurende een onderhandelingstraject bepaalde informatie vertrouwelijk is. De aangetrokken bedrijven passen verder in de uitgezette strategie om Leiden Kennisstad en het life sciences and health-cluster op het LBSP te versterken. Daar gaat de discussie dan ook niet in hoofdzaak over, de bedenkingen van raadsleden gaan vooral over de financiële omvang en risico’s en de meerwaarde van de aangetrokken instellingen voor de Leidse arbeidsmarkt.

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

54

“Ik zou de effecten wel eens willen weten van de gemeentelijke investeringen in die bedrijven” Gemeenteraadslid Leiden

5.3 Rolinvulling Uit de gesprekken en de verkenning van de gevoerde discussies in raad en raadscommissies blijkt dat de raad op momenten de kaderstellende rol met verve invult. De kaders die de gemeenteraad meegeeft op het gebied van functiemenging, groen, landschap, ontsluiting OV en fiets en biodiversiteit spelen een rol in die ontwikkeling van het gebied. Bij onderwerpen als het programma economie en toerisme, de vaststelling van het bestemmingsplan, de bespreking van het mobiliteitsplannen en op andere momenten en manieren geeft de raad dergelijke kaders mee aan het college. Zoals: ▪

In het bestemmingsplan staan doelen en kaders voor toelatingsbeleid, functiemenging, landschap en groen, openbaar vervoer en versterking kenniseconomie.

▪

In het programma economie en toerisme moet naast LBSP ook worden gekeken naar andere economische sectoren en MKB in Leiden.

▪

Realiseren OV-ontsluiting en fietsinfrastructuur.

▪

Vergroten biodiversiteit. Op initiatief van de raad wordt een verkenning gedaan, waarna de raad € 400.000 beschikbaar stelt voor implementatie van een aantal maatregelen.

De controlerende rol kan de raad sterker invullen dan hij nu doet. Zoals gezegd zijn er diverse kaders en zijn die ook helder, maar wordt niet altijd de vinger aan de pols gehouden wat er mee is gedaan. De raad kan bijvoorbeeld het initiatief nemen voor een effectmeting / monitor van wat er wordt geïnvesteerd en wat dat oplevert voor de Leidse gemeenschap. Dit punt komt regelmatig naar voren, maar blijft nu steken in opmerkingen en vragen. Ook kan de raad vragen om een meer integraal beeld van de ontwikkelingen op het LBSP.

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

55

“De expats betrekken schaarse woningen die we ook aan Leidenaren hadden kunnen geven, ook worden zo de prijzen opgedreven” Gemeenteraadslid Leiden De vertegenwoordigende rol is naast de kaderstellende een rol waar raadsleden scherp op zijn. Dan gaat het om de hoofdvraag wat het LBSP oplevert voor de gewone Leidenaar en het MKB elders in de stad. Men is wel overtuigd van het belang van het LBSP, maar waar komen die mensen vandaan die in het LBSP werken? Wonen die niet elders en vertrekken ze niet direct na werktijd zodat Leiden er meer last (verkeer) dan lust van heeft? Wat is het voordeel van die grote hightech-bedrijven voor de Leidenaar die niet aan de universiteit heeft gestudeerd? En moet de gemeente wel zoveel in het LBSP investeren dat vooral eigendom van de universiteit is, en moeten we niet veel meer prioriteit aan de woningbouwopgave geven? De onrust en onvrede rond deze vragen lijkt mede ingegeven doordat er geen goede (kwantitatieve) informatie beschikbaar is. Voorliggend rapport geeft een aantal van deze cijfers: zo’n 8.400 Leidenaren danken hun baan aan het gebied en de helft van de banen op en dankzij het LBSP is voor lager en middelhoog opgeleiden. Los van deze cijfers blijft het een gebied ‘aan de andere kant van het spoor’, waar grote bedrijven zitten die op wereldschaal opereren en waar relatief veel hoogopgeleide mensen werken, die overal vandaan komen.

5.4 Invloed en afweging De raad blijkt op verschillende manieren invloed te hebben op wat er in het LBSP gebeurt. De wijze waarop biodiversiteit is geagendeerd is een voorbeeld van hoe de raad zijn invloed kan laten gelden. Ook op andere punten heeft de raad zaken aangekaart, waarmee het college aan de slag is gegaan.

5.5 Inzet, beleid en risico’s van de gemeente Zoals in de voorgaande hoofdstukken beschreven, voert de gemeente Leiden actief beleid om het Bio Science Park te versterken, te verduurzamen en verder te ontwikkelen. Het grootste deel van de kosten hiervan betreft de reguliere overheidsrol: aanleg en onderhoud van infrastructuur en openbare ruimte. Aan de

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

56

gemeentelijke rol om het gebied ruimtelijk en economisch te ontwikkelen, zijn kosten verbonden voor het aantrekken van bedrijven, het stimuleren van bepaalde activiteiten en de ontwikkeling van vastgoed op delen waar zij grondeigenaar is. Risico’s hieromtrent hebben te maken met garantiestellingen, rentekoersen, vastgoedontwikkeling en participatie in de IQ-fondsen. Daarnaast zou de scherpe economische profilering en focus op life sciences & health een risico kunnen vormen. De banen en bedrijvigheid op het LBSP zijn in de afgelopen 10 jaar echter sneller gegroeid dan elders in Leiden en de provincie, ook in de tijd dat de conjunctuur tegenzat. Uit de gevoerde gesprekken blijkt dat de rolinvulling van de gemeente past bij haar overheidsrol en toegevoegde waarde heeft voor de kwaliteit van het LBSP en voor een evenwichtige afweging van economische en maatschappelijke belangen.

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

57

Bijlage 1. Bronnen Geïnterviewden Gemeente en bij LBSP betrokken organisaties ▪

Gemeente Leiden

- Projectleider LBSP Projectbureau Leiden

▪

Gemeente Leiden

- Strategisch adviseur Economie

▪

Gemeente Leiden

- Beleidsadviseur verkeer en vervoer

▪

Economie071

- Programmamanager

▪

Gemeente Oegstgeest

- Voormalig medewerker Economie

▪

Gemeente Oegstgeest

- Medewerker Economie

▪

Hogeschool Leiden

- Adviseur onderwijs en ondernemerschap

▪

Innovation Quarter

- Senior Business Developer

▪

Leiden Marketing

- Directeur

▪

LiS

- Directeur

▪

LUMC

- Directeur bouwzaken

▪

LUMC

- Directoraat Researchbeleid

▪

Ondernemersvereniging BSP

- Voormalig voorzitter

▪

Programmamanagement LBSP

- Directeur

▪

Stichting LBSP

- Directeur

▪

Stichting Ondernemend Leiden

- Manager Stadsbreed

▪

Universiteit Leiden

- Medewerker vastgoedbedrijf

▪

Van der Valk Hotel

- Eigenaar

(Oud-)raadsleden ▪

Joost Bleijie

▪

Lodi van Brussel

▪

Alex Friso

▪

Mart Keuning

▪

Tiny Klever

▪

Pieter Krol

▪

Walter van Peijpe

▪

Antoine Theeuwen

▪

Vahit Köroğlu

▪

Martine van Schaik

▪

Lianne Raat

Geraadpleegde documenten ▪

Decisio (november 2013), Vervoersstromen- en wensen van LUMCmedewerkers op Leiden Bio Science Park.

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; DEFINITIEVE RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

58

▪

Gemeente Leiden, LUMC, Universiteit Leiden (mei 2016), Unlocking the full potential of the Health & Life sciences!

▪

Gemeente Leiden (februari 2020), Welkom in Leiden: een visie op de internationalisering van de stad

▪

Gemeente Leiden, B&W-besluit december 2019, Oprichting en deelname stichting LBSP (na wensen en bedenkingen)

▪

Gemeente Leiden (november 2019), Leidse Toelichting bij Ruimte voor bedrijven in de Economie 071-gemeenten, bedrijventerreinenstrategie 2020 – 2030

▪

Gemeente Leiden (september 2010), Eindrapport project Leiden Bio Science Park - De Leeuwenhoek

▪

Gemeente Leiden (april 2017), Leiden Bio Science Park: ontwerp- en uitvoeringsfase 2O11 tot 2016

▪

Gemeente Leiden, Jaarstukken 2014-2019

▪

Gemeente Leiden, LUMC, Universiteit Leiden (mei 2016), Masterplan Leiden Bio Science Park - Gorleaus, hart voor de campus.

▪

Leiden Bio Science Park (juni 2019), Van Science Park naar Innovatie District Programma en Parkorganisatie Leiden BioScience Park 2019 – 2023.

▪

Bioscience is in Leiden voorlopig nog niet uitgebloeid. Artikel in Leidsch Dagblad, 20 maart 2020.

▪

Gemeente Leiden, Beleidsakkoord 2018-2022 - Samen maken we de stad.

▪

Bioscience is in Leiden voorlopig nog niet uitgebloeid. Artikel in Leidsch Dagblad.

▪

Leids Universitair Medisch Centrum (2018), LUMC Strategie 2018-2023 Grensverleggend beter worden

▪

Hoe een eigenwijze prof de biotech naar Leiden bracht. Artikel in Leids Universitair Weekblad, 20 januari 2020

▪

Een loopgravenoorlog om een lege polder. Artikel in Leids Universitair Weekblad, 21 november 2019

▪

Oprichtingsakte Stichting Leiden Bio Science Park, OPRICHTING STICHTING/20192805.01/1/ EHY.

▪

BCI (2018), Inventarisatie en meerwaarde van campussen in Nederland.

▪

Gemeente Leiden & Universiteit Leiden (maart 2017), Exploitatieovereenkomst Leiden Bio Science Park inzake het Masterplan LBSP-Gorleaus

▪

Gemeente Leiden (juni 2018), Biodivers Leiden Bio Science Park

▪

Gemeente Leiden, gemeente Katwijk, gemeente Oegstgeest, gemeente Teylingen, Universiteit Leiden, provincie Zuid-Holland (februari 2007), Samenwerkingsovereenkomst Knoop Leiden-West

▪

Grondexploitatieovereenkomsten tussen gemeente Leiden en TNO, Yisheng, Naturalis

▪

Gemeente Leiden, B&W-besluit juli 2019, Biodivers Leiden Bio Science Park

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

59

▪

Gemeente Leiden, B&W-besluit november 2015, de veranderende rol gemeente bij Leiden Bio Science Park en de Biotech Training Facility

▪

Gemeente Leiden, Raadsvoorstel november 2014, Leiden Bio Science ParkNaturalis: verkoop kavel Mendelweg Zuid

▪

Gemeente Leiden (april 2020), Huuropbrengsten verhuur kavels Leiden Bio Science Park

▪

Gemeente Leiden (april 2020), Overzicht kosten baten LBSP excl. huuropbrengsten

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

60

Bijlage 2. Input-output analyse Van bestedingen van werknemers, studenten en bezoekers, is de doorwerking van de bestedingseffecten (de zogenaamde indirecte voorwaartse effecten) berekend. Dus van een werknemer die uit eten gaat in een restaurant, is niet alleen het effect berekend dat deze medewerker heeft op de restaurantsector (in bestedingen, banen en toegevoegde waarde), maar ook op de sectoren die door het restaurant werk hebben. Denk aan de slager waar het vlees vandaan komt, de bakker die het brood levert, de accountant die de boekhouding opmaakt, maar ook weer de bakker die de broodjes voor het accountantskantoor levert. Dit op de schaal van Leiden, zolang deze bedrijven in Leiden gevestigd zijn. Dit bepalen we op basis van bekende statistische relaties. Deze zijn gemodelleerd in het Decisio input/output-model. Dit model is gebaseerd op de meest recente (2019) input-outputtabellen van het CBS uit de nationale rekeningen. De tabellen beschrijven de relaties tussen toeleveranciers en afnemers in Nederland 52. In werkelijkheid bestaat het model uit 76 sectoren (2-digit-SBI) en is het model geregionaliseerd op 19 sectoren (SBI-hoofdcategorieën)53 voor Zuid-Holland en Leiden. Voor het input/output zijn een aantal aannames gedaan, zie onderstaand: ▪

Werknemers -

Gemiddelde beloning per FTE: Het inkomen (inkomen na aftrek van sociale lasten, pensioenen, e.d.) wordt conform gemiddelden zoals beschikbaar in het CBS besteed (in deze bestedingen zit ook een gemiddelde belastingafdracht)

52 Het input-output model is in staat om naast de indirecte effecten (doorwerking via

toeleverende bedrijven) ook de geïnduceerde/induced effecten te berekenen. In dat geval zouden de bestedingseffecten van waar LBSP-werknemers/ studenten hun geld uitgeven ook meegenomen worden. Dit leidt tot een overschatting van de daadwerkelijke impact van LBSP en laten we daarom buiten beschouwing. 53 Regionaliseren gebeurt op basis van de zogenaamde ‘cross-industry-location-quotients’

(CILQ) die aangeven hoe groot iedere toeleverende sector is ten opzichte van de afnemende sector in een regio, vergeleken met het landelijk gemiddelde. Leveranties binnen een sector worden bijgeschaald op basis van de ‘simple location quotient’ (SLQ), die de ratio weergeeft tussen de regionale sectoromvang en de landelijke sectoromvang. Bij een SLQ of CILQ groter of gelijk aan 1, wordt verondersteld dat onderlinge leveranties tussen sectoren in de regio in verhouding gelijk zijn met het landelijk gemiddelde, bij een SLQ of CILQ kleiner dan 1, worden deze leveranties vermenigvuldigd met deze waarde.

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

61

-

Herkomst per FTE: Mede op basis van een intern LUMC-onderzoek naar vervoersstromen van het personeel.

-

Bestedingen elders wonend personeel LBSP: ingeschat op basis van gezond verstand.

▪

Bezoekers -

Gemiddelde besteding bezoeker Naturalis: Toeristisch bezoek aan Leiden (2018) toont aan dat een toerist gemiddeld €40,90 uitgeeft bij een bezoek aan Leiden. Ervan uitgaande dat een toerist gemiddeld €40,90 uitgeeft per persoon per bezoek aan Leiden, Naturalis is gericht op gezinnen met kinderen, enigszins perifeer gelegen is ten opzichte van de Leidse binnenstad, verwachten we dat de bestedingen beduidend lager zijn dan gemiddeld. We nemen aan dat een Naturalis-bezoeker gemiddeld €15,exclusief entreegeld besteedt aan horeca en detailhandel. We rekenen met een 100 procent neerslag van deze bestedingen in Leiden.

-

Voor het aantal (zakelijke) overnachtingen kijken we naar de opbrengst uit toeristenbelasting en gegevens van Leiden in Cijfers. In 2019 is de opbrengst van de toeristenbelasting €818.000 bij een tarief van €2,50 per nacht. Dat betekent ruim 327 duizend overnachtingen. In 2019 schat de Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland het aantal hotelovernachtingen op ruim 411 duizend. Op basis van gesprekken met betrokkenen nemen we aan dat 60 procent van de overnachtingen in Leiden zakelijk is, waarvan 80 procent gerelateerd is aan LBSP. We stellen vast dat er jaarlijks in gemeente Leiden ongeveer 117 duizend (zakelijke) overnachtingen gerelateerd zijn aan activiteiten op LBSP. Daarbij wordt ongeveer €329 per persoon per dag besteed aan onder meer horeca, vervoer, detailhandel, musea en attracties, zoals aangetoond door Onderzoek Inkomend Toerisme (2014). We rekenen met een 75 procent neerslag van deze bestedingen in Leiden.

▪

Studenten -

Aantal studenten op LBSP: Voor het bestedingseffect van de studenten is bekeken hoeveel mensen op LBSP studeren en wat de woonsituatie is van deze studenten. We beschouwen de studenten aan Leidse Instrumentenmakersschool, Hogeschool Leiden en enkele faculteiten van de Universiteit Leiden. Het gaat in totaal om ruim 13 duizend studenten. Onder de studenten zijn er die in Leiden of elders woonachtig zijn, maar ook uitwonende of bij hun ouders inwonende studenten. Dit is relevant voor het maandelijkse uitgavepatroon van een student.

-

Uitgaven studenten op basis van woonsituatie: Voor de uitwonende studenten gaan we uit van de maandelijkse bestedingen zoals samengevat in de onderstaande tabel. Voor de thuiswonende student zijn de uitgaven nagenoeg gelijk, alleen betaalt deze geen huur. Er is dan ook van dezelfde

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

62

bestedingen minus de huurkosten uitgegaan. Om de impact van de bestedingen van de studenten te berekenen, is het ook van belang te bepalen waar deze effecten neerslaan. Daarvoor zijn een aantal vereenvoudigde aannames gedaan. Uiteraard kan beargumenteerd worden dat niet alle uitgaven aan uitgaan, winkelen en boodschappen in Leiden worden gedaan. Anderzijds ontvangen studenten ook bezoek van vrienden en familie, waarmee er extra uitgaven in Leiden worden gedaan. De aanname is dat deze effecten elkaar opheffen. Daarom wordt gerekend met een 100 procent neerslag van deze bestedingen in Leiden. Bestedingspatroon van uitwonende en inwonende studenten

Bestedingen aan Huur

Waar wordt dit Bedrag in € besteed?* 417

Leiden

Boodschappen

181

Leiden***

Studieboeken en -benodigdheden

58

Leiden

Vervoer (naast de OV-kaart)

63

NL

Ontspanning, uitgaan en sport**

146

Leiden

Kleding en schoenen

47

Leiden***

Zorg- en overige verzekering(en), abonnementen en contributies

149

NL

Telefoon

26 191

NL Universiteit Leiden

Grote aankopen

95

Leiden

Diversen

75

Leiden

Collegegeld

Totaal

1.448

Bron: NIBUD, studentenonderzoek 2017 *uitgaande bij woonachtig in Leiden, bij woonachtig elders, geldt de desbetreffende regio ** 50% horeca, 25% sport en recreatie en 25% aan vakanties *** alleen de handelsmarge komt terecht in Leiden, de rest van het bedrag komt terecht op de locatie waar de producten worden geproduceerd (o.b.v. CBS gemiddelden, bewerking Decisio in regionale input-outputtabel).

Economische betekenis van LBSP voor Leiden, Zuid-Holland en Nederland In onderstaand stroomschema is de directe werkgelegenheid en de indirecte werkgelegenheid (bij toeleveranciers, horeca, detailhandel) gevisualiseerd naar een geografische dimensie. Er is te zien dan LBSP (Leidse en Oegstgeestse deel) 28,8 duizend genereert, waarvan 23,4 duizend in de gemeente Leiden. De directe werkgelegenheid is overwegend bestemd voor hoogopgeleiden, terwijl de indirecte werkgelegenheid met name is ingevuld door laagopgeleiden. Gegeven het aantal

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

63

directe en indirecte banen, constateren we dat de helft van de 23,4 duizend banen hoogopgeleide banen betreft. De andere helft betreft laag- en middelbaar opgeleide banen. Onze inschatting is dat 8,4 duizend van de door LBSP gegenereerde banen in Leiden en Zuid-Holland (incl. Oegstgeestse deel) door een Leidenaar wordt ingevuld. Economische betekenis van LBSP in termen van banen voor Leiden, Zuid-Holland en Nederland

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

64

Bijlage 3. Overzicht uitvoeringsplanning Deze afbeelding is een vergrote versie van de figuur op pagina 15.

ONDERZOEK LEIDEN BIO SCIENCE PARK; RAPPORTAGE 28 SEPTEMBER 2020

65