3. Bestuurlijke reactie college - Reactie op rekenkamerrapport 'de werking van de samenwerking' d.d. 22 november 2021

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor

Aan de gemeenteraad

Bargelaan 190 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 E-Mail r.van.walsem@leiden.nl Website www.leiden.nl/gemeente

22 november 2021 Ons kenmerk Z/21/3319536 Onderwerp Reactie op rekenkamerrapport “De werking van Datum

Rijk van Walsem Telefoonnummer 0615169869 Contactpersoon

samenwerking”

Geachte leden van de raad, Met deze brief reageert ons college op de Rekenkamerbrief “De werking van samenwerking”, die wij evenals u op 11 oktober 2021 ontvingen en op 14 oktober 2021 in uw raadscommissie is gepresenteerd. In onze reactie zullen we eerst reageren op de hoofdlijnen van de rekenkamerbrief en vervolgens specifiek ingaan op de aanbevelingen. Wij verzoeken u onze reactie te betrekken bij de inhoudelijke bespreking van de Rekenkamerbrief en het achterliggende rapport. Samenwerking als middel. Zeker in een sterk verstedelijkte regio als de onze, in het hart van de Randstad, is regionale samenwerking een belangrijk middel om maatschappelijke doelen te bereiken. Zonder samenwerking zou veel niet of gebrekkig lukken, hetgeen niet wil zeggen dat samenwerking alleen tot optimaal beleid leidt. Omdat een gemeentelijke overheid voor veel taken verantwoordelijk is, en veel daarvan om regionale afstemming vragen, volgt daaruit dat een stad als Leiden deelneemt in veel samenwerkingsverbanden. De rekenkamer geeft aan dat van de Leidse begroting 18 procent wordt besteed via regionale samenwerkingsverbanden. We kunnen rustig stellen dat daarnaast een groot deel van ambtelijke en bestuurlijke capaciteit wordt besteed aan afstemming en overleg in een netwerk van overlegvormen dat het aantal samenwerkingsverbanden vergaand overstijgt.

De governance van al deze samenwerkingsverbanden is voor ons college dan ook een voortdurend aandachtspunt. De rekenkamercommissie heeft dat correct opgemerkt. Al veel jaren werken we eraan om grip te houden op samenwerkingsverbanden, in het bijzonder de grote gemeenschappelijke regelingen. Het rekenkameronderzoek is vooral een doorwerkingsonderzoek en een vervolg op de meer fundamentele analyse uit 2017. We zijn blij dat de toen al positieve beoordeling nogmaals wordt bevestigd en dat belangrijke aanbevelingen naar het oordeel van de rekenkamercommissie herkenbaar en adequaat zijn doorgevoerd. We zullen nu vooral ingaan op de nieuwe aanbevelingen.

Datum Kenmerk Pagina

22 november 2021

Gemeente Leiden

Z/21/3319536 2/5

Informatievoorziening. Het eerste thema betreft de informatievoorziening. Veel samenwerkingsverbanden onderhouden, betekent ook veel informatie om te delen. Onze primaire verantwoordelijkheid is te zorgen dat u toegang hebt tot alle relevante informatie. Onze inzet is altijd geweest om hierin meer te doen dan strikt noodzakelijk. Onze politieke sensitiviteit is voldoende ontwikkeld om in te schatten over welke beleidsontwikkelingen u graag in een zo vroeg mogelijk stadium uw opvattingen wil meegeven. Die inzet houden we vol. Ons college is er daarnaast wel huiverig voor om de informatie aan uw raad te gaan filteren of in een specifiek frame te plaatsen. Uw raad, en in het bijzonder individuele raadsleden en fracties, dienen een eigen oordeel te vellen over welke informatie relevant is. Waar de één blij van wordt, is voor de ander immers een reden om verandering te verlangen. Daarnaast legt de rekenkamercommissie er de vinger bij dat er ook informatievoorziening plaatsvindt vanuit de samenwerkingsverbanden naar onze gemeenten als deelnemer, hetzij direct aan uw raad, dan wel aan of via het college van BenW. Het is logisch dat elk samenwerkingsverband hierin een eigen werkwijze ontwikkelt. Het is ondoenlijk van alle samenwerkingsverband een werkwijze te vragen die volledig aansluit bij onze werkwijze en wensen. Dat zouden alle deelnemende gemeenten wel willen.

Veelal wordt hierbij de oplossing gezocht, dat correspondentie van een samenwerkingsverband wordt vergezeld van een advies vanuit ons college. Hiermee wordt beter aangesloten bij datgene wat de stand van het debat in uw raad nodig heeft. In de derde plaats zetten wij ons er als mede-eigenaar van een samenwerkingsverband voor in dat de informatie richting de gemeenten zowel informatierijk als concreet is. Leids model regionale samenwerking. Bij de aanbevelingen ten aanzien van de informatievoorziening, doet de rekenkamercommissie het voorstel om met een nieuw op te stellen ‘gemeentelijk kader’ te werken (aanbeveling 1, 2 en 3). In onze reactie betrekken we daar graag ook de aanbevelingen 4 en 5. Als wij dit goed lezen en in samenhang bezien, staat hier eigenlijk een oproep om in nauwe afstemming tussen raad en college afspraken te maken over de specifieke behoefte van de raad aan informatie, en eveneens om het samen duiden van ontwikkelingen. De oproep hierbij is een ‘tafel’ te maken waarop wij elkaar ontmoeten, ondersteund door griffie en ambtelijke organisatie, om een blijvend open gesprek te voeren over (de belangrijkste) samenwerkingsverbanden. Wellicht dat sommigen nog weten dat deze werkwijze nog niet zo heel lang geleden al in onze gemeente heeft gefunctioneerd.

In een informele setting bespraken de bij gemeenschappelijke regelingen betrokken raadsleden (je zou ze raadsrapporteurs kunnen noemen) allerlei kwesties die te maken hadden met het grip houden op samenwerking. Deze informele regiocommissie is tijdens de vorige bestuursperiode omgezet in een formele Regiocommissie en sinds 2018 is deze taak toebedeeld aan de commissie LB. Dit is passend wanneer het om de inhoud van beleid gaat en politieke stellingnames en richting gewenst is. Dit hoort ook in het democratisch open debat plaats te vinden. Dat is ook de reden geweest van het formaliseren van deze commissie. Wellicht is dit minder passend voor meer procesmatige ontwikkelingen en het houden van overzicht. We kunnen kennelijk constateren dat het informele, procesgerichte, afstemmen in een behoefte blijft voorzien. Het helpt raadsleden om overzicht te houden over een groot aantal ontwikkelingen en het helpt bij het maken van

Datum Kenmerk Pagina

22 november 2021

Gemeente Leiden

Z/21/3319536 3/5

keuzes over welke ontwikkelingen wel en welke niet actief gevolgd moeten worden. Het is aan de raad om hierin initiatief te nemen, maar u kunt zeker op de betrokkenheid en bijdrage vanuit het college van BenW rekenen. Prioritering. Het tweede thema waarop de rekenkamer aanbevelingen doet, is het stellen van prioriteiten ten aanzien van welke samenwerkingsverbanden aandacht van uw raad vereisen of verlangen. Naar ons oordeel zal dit vergemakkelijkt worden wanneer de aanbevelingen 1 tot en met 5 leiden tot de inrichting van een overlegvorm waarin ‘grip of samenwerking’ met regelmaat besproken wordt. Wel hechten we eraan om te benadrukken dat al vele jaren lang er prioriteiten worden gesteld. Zo hebben de zes grote gemeenschappelijke regelingen waarin Leiden participeert altijd al de meeste aandacht gekregen. Dit zijn beleidsrijke samenwerkingsverbanden, waarin nogal eens koersbepalende visies worden ontwikkeld. Dan is uw raad altijd aan zet. Onze insteek is dit reeds in een zo vroeg mogelijk stadium bij uw raad te agenderen en uw wensen en inzichten mee te nemen. Het is ook niet toevallig dat juist deze zes ‘grote’ gemeenschappelijke regelingen in de rapportage van de onderzoekers apart in een bijlage worden uitgewerkt. Wat ons betreft houden we vast aan deze koers.

Daarnaast zijn er nog enkele samenwerkingsverbanden waarvan de praktijk uitwijst dat uw interesse hiernaar uitgaat. In het bijzonder geldt dit Economie071 (wel een samenwerkingsverband, maar geen verbonden partij) en in iets mindere mate Innovation Quarter. Als u duidelijke prioriteiten wilt stellen, kunt u deze constateringen meewegen. Overzicht. In het onderzoeksrapport wordt gesteld dat Leiden deelneemt in 42 samenwerkingsverbanden die verbonden partij zijn. Dit is gebaseerd op een database van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Niet alle samenwerkingsverbanden in deze lijst zijn daadwerkelijk Verbonden Partij. Daarnaast is ons college actief in een veel groter aantal samenwerkingsverbanden die niet in deze database zijn opgenomen. Het is naar onze mening niet goed als het precieze aantal of het overzicht onderwerp van gesprek wordt. Om het uw raad mogelijk te maken om prioriteiten te stellen, dient u overzicht te hebben. Na nauwkeurige analyse komen wij tot 29 verbonden partijen. In de bijlage treft u de 29 verbonden partijen aan waar wij van uit gaan. Op een enkele uitzondering na, treft u deze standaard in de Paragraaf Verbonden Partijen in de jaarstukken en programmabegroting. Daar vindt u in de ontwikkelde dashboards alle relevante informatie over taak en omvang van het samenwerkingsverband.

Daarnaast wordt bij het betreffende programma een toelichting gegeven op de inhoudelijke bijdrage van de verbonden partij. Wij verwachten dat de door ons voorgestelde prioritering op draagvlak in uw raad kan rekenen. Daarover gaan we graag het gesprek aan. Tenslotte. De rekenkamercommissie adviseert om in 2022 te rapporteren over de voorgang van de uitvoering van de aanbevelingen. Daarover twee opmerkingen. In de eerste plaats lijkt het ons dat we de aanbevelingen 1 tot en met 5 alleen in samenwerking met uw raad kunnen oppakken. In de tweede plaats is het wellicht beter om na de gemeenteraadsverkiezingen, in een nieuw

Datum Kenmerk Pagina

22 november 2021

Gemeente Leiden

Z/21/3319536 4/5

samengestelde raad, deze aanbevelingen op te pakken. Dan is rapportage in het daaropvolgende jaar wellicht realistischer. Als laatste opmerking willen wij meegeven dat goed regionaal samenwerken tijd kost. Het gaat er immers om dat we pas na (veelvuldige) afstemming met andere gemeenten tot een breed gedragen visie, aanpak of uitvoering komen. In zekere zin is regionale samenwerking het op een veel ingewikkelder manier vormen van beleid, dan wanneer we dat als één gemeente, één raad en één college doen. Dat maakt dat ons college zich altijd voorstander heeft getoond van gemeentelijke fusie, wetend dat ook nog grotere gemeenten altijd in samenwerking met anderen tot vorming en uitvoering van beleid komen. Ten aanzien van het sturen op verbonden partijen of samenwerkingsverbanden geldt dat meer grip door uw raad alleen mogelijk is door grotere tijdsinvestering. Optimalisering van de informatievoorziening doet daar niets aan af. Het kan er wel aan bijdragen dat u dit werk met meer plezier doet. Daar dragen we graag aan bij. Met vriendelijke groet, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,

Bijlage 1: Overzicht Verbonden Partijen, oktober 2021

Datum Kenmerk Pagina

22 november 2021 Z/21/3319536 5/5

Bijlage 1: Overzicht Verbonden Partijen, oktober 2021

Overheids NV/BV 1 Alliander 2 BNG 3 Dunea 4 IQ + Uniiq Gemeenschappelijke regelingen 5 Omgevingsdienst West Holland 6 Servicepunt71 7 RDOG 8 Veiligheidsregio HM 9 Holland Rijnland 10 Regiotaxi Holland Rijnland 11 Regionale Brandweer/GHOR 12 BSGR Stichting / actief samenwerkingsverband 13 Economie 071 Belangenbehartiging 14 VZHG 15 VNG 16 G40 Uitvoeringsregelingen (GR) 17 Erfgoed Leiden eo 18 Inzameling huishoudelijk afval Ln-Oeg 19 Sociale Dienst Leiden-Leiderdorp Stichtingen en verenigingen 20 Servicehuis Parkeer en verblijfsrechten 21 Schadevergoedingsschap HSL 22 Coöperatie Zakelijke Post UA 23 Stichting administratiekantoor Dataland 24 ICC Regio Schiphol Bevlogen 25 Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Ned.gemeenten 26 Coöperatief Leids Startersfonds 27 Stichting universitaire woonwijk Boerhaave 28 Citydeal Binnenstedelijk bouwen 29 Stichting Participatiewerk Regio Leiden

Gemeente Leiden