2a. Evaluatie college Referendum Inrichtingsvoorstel Wijksportpark Roomburgerpark vastgesteld op 31 aug 2021 (LIS t.b.v. raad 16 september 2021, B25)

Evaluatie college B&W van het referendum ‘WSPR’ Augustus 2021

Aanleiding In maart 2021 heeft in Leiden een referendum plaatsgevonden over het ‘raadsvoorstel Inrichtingsvoorstel Wijksportpark Roomburgerpark’ (hierna: WSPR). Het referendum wordt geëvalueerd door de Referendumkamer, maar ook de griffie en het presidium en het college van B&W hebben afgesproken hun evaluatiepunten in te brengen. Op 7 juli jl. heeft de griffie, vanuit het perspectief van de griffie en het presidium, een notitie opgesteld met een evaluatie van de zaken waar de griffie c.q. presidium en raad bij betrokken was/waren. Die evaluatie, die het Presidium op 9 juli heeft vastgesteld, omvat de gehele periode van inleidend referendumverzoek (vanaf 28 oktober 2020), tot het daadwerkelijk gehouden referendum (15-17 maart 2021) en de afwikkeling daarvan in de periode daarna. In die notitie wordt ingegaan op de thema’s organisatie, bestuurlijk besluitvormingsproces, communicatie en toegepaste lessen vanuit inleidend referendumverzoek LEAD (2019). Het college kan zich goed vinden in die evaluatie. De meer technisch-organisatorische kant van het referendum heeft het college meegenomen in de bredere evaluatie van de voorbereidingen op en het verloop van de verkiezingen in maart, welke juli jl. reeds met de raad is gedeeld.

Op één aspect wil het college deze evaluaties graag aanvullen, te weten de rol van het college gedurende het referendumproces, in het bijzonder haar rol in de externe informatievoorziening/communicatie. Dit aspect wordt uiteengezet in de onderhavige notitie. Deze notitie van het college kan betrokken worden bij de evaluatie van het proces rond het referendum, die na de zomer in de commissie LB behandeld zal worden, i.c.m. de evaluaties die door de Referendumkamer en het presidium en de griffie worden c.q. zijn opgesteld.

Rol van het college De Referendumkamer had de regie op (de advisering rond) het referendumproces en hield daarbij stevig vast aan de procedurele stappen en de rollen en verantwoordelijkheden zoals beschreven in de verordening. De burgemeester stuurde de ambtelijke organisatie aan voor de organisatie van het referendum; daarmee bestond er bestuurlijk en ambtelijk nadrukkelijk en bewust een knip t.o.v. de bestuurder(s) en ambtenaren die het onderwerp van het referendum, het RV WSPR, namens het college hadden voorbereid. Het college heeft de manier waarop zij tijdens het referendumproces door de ambtelijke ondersteuning en de Referendumkamer bij iedere stap, conform de verordening, in de gelegenheid is geweest om advies uit te brengen in zijn algemeenheid als zorgvuldig en consistent ervaren. Het college heeft zich, evenals de ambtelijke organisatie, gevoegd naar de handelswijze zoals de Referendumkamer die voorschreef maar heeft het in de praktijk als problematisch ervaren om feitelijk een dubbele rol te hebben: • •

de rol die is ingegeven door de verantwoordelijkheid voor het ingediende inrichtingsvoorstel; en de rol die samenhangt met de verantwoordelijkheid als stadsbestuur voor een ordentelijk verloop van een referendum met een fair lever playing field voor voor- en tegenstanders van het voorstel.

In de praktijk heeft het college conform advies van de referendumkamer het zwaartepunt gelegd bij de tweede rol. De referendumkamer benadrukte in haar advies aan het college dat het college haar informatiepositie en de gemeentelijke capaciteit niet zou moeten gebruiken ten gunste van de ‘voorstemmen’ voor het RV WSPR. Het college heeft haar communicatie-uitingen daarom vooral op een informerende manier ingevuld: er werd vanuit de gemeentelijke organisatie uitleg gegeven over (het doel van) de verschillende processtappen in het referendumproces en uitleg gegeven bij de totstandkoming en inhoud van het inrichtingsvoorstel. Het college en de individuele collegeleden hebben daarmee gedurende het referendumproces in hun communicatie dus een relatief neutrale houding ingenomen en niet of nauwelijks ingezet op overtuiging en overreding. Met deze werkwijze is naar de mening van het college echter een situatie ontstaan dat er gaandeweg het referendumproces vanuit het stadsbestuur geen duidelijke afzender en behartiger van het raadsvoorstel meer was. Na de laatste inhoudelijke raadsbehandeling op 10 november 2020, waarin het college het voorstel toelichtte en verdedigde, kwam het voorstel feitelijk als een soort ‘neutraal bod’ in het midden te liggen.

Terwijl het een voorstel van het college was, dat weloverwogen was gedaan en waarbij voldaan was aan talrijke kaders die vanuit raad en samenleving waren meegegeven. Dan is het eigenlijk gek dat het college die keus niet ook in de richting van de bevolking mag beargumenteren en verdedigen. Dit ging temeer wringen toen merkbaar werd dat een disbalans in (objectieve) informatievoorziening ontstond met vooral veel ‘tegen-campagne’ en weinig ‘voorcampagne’. Terugkijkend heeft het college het college er grote moeite mee dat zij als overheid feitelijk anoniem is geworden in een debat over een wezenlijk voorstel voor de leef- en sport-en-beweegomgeving van veel inwoners van Leiden. Met de ervaring en kennis van nu meent het college dat de voornoemde twee rollen in de advisering vanuit de Referendumkamer te veel als tegenstellingen zijn beschouwd, terwijl ze ook naast elkaar (zouden moeten) kunnen bestaan. Het is nodig dat het stadsbestuur ook inhoudelijk positie in kan nemen.

Aandachtspunt/aanbeveling Het hiervoor geschetste ongemak of dilemma - ingegeven door de twee rollen/ verantwoordelijkheden - behoeft naar de mening van het college nadrukkelijk aandacht bij de organisatie van een volgend referendum. Zonder dat het college op voorhand een concreet voorstel heeft voor de manier waarop je dit precies zou kunnen vormgeven (en of dit vastlegging in de verordening behoeft), pleit zij er voor om beide geschetste rollen een expliciete plek te geven in het proces en evenveel bestaansrecht toe te kennen. Duidelijkheid hierover en ruimte hiervoor is overigens niet enkel relevant voor het college, maar voor het gehele stadsbestuur, dus ook voor de raad, en voor de Referendumkamer.