22.0007 Bijlage 6 Brief reactie op advies LMR (niet getekend)

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor

Leidse Milieuraad p/a Vondellaan 44 2332 AG LEIDEN

Bargelaan 190 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 Website www.leiden.nl/gemeente

18 januari 2022 Ons kenmerk Z/21/3324612 Onderwerp Reactie op uw advies op de Concept Transitievisie Warmte van 24 november 2021 Datum

Contactpersoon Martijn Spaan Doorkiesnummer 06 364 160 69

Geachte leden van de Leidse Milieuraad, Op ons verzoek heeft u een advies uitgebracht op de Concept Transitievisie Warmte (TVW) van de Gemeente Leiden. Dit advies hebben wij op 24 november jl. van u ontvangen. Wij danken u voor uw uitgebreide reactie en uw positieve insteek, waarin u aanbevelingen en bouwstenen aan ons mee geeft. Wij beseffen ons terdege dat dit geen standaard aanvraag en standaard advies is, mede omdat wij u hebben gevraagd met een reactie te komen tijdens de standaard inspraakperiode van de stad. Daarover zijn inmiddels nadere afspraken gemaakt waar wij ons in het vervolg graag strikt aan houden. Wij geven u in deze brief een reactie op uw aanbevelingen en beschrijven hoe wij deze meenemen (en al hebben genomen) tijdens het mede-opstellen van de TVW. Deze TVW wordt volgens planning binnen enkele weken aan de Gemeenteraad aangeboden en vervolgens in februari en maart aldaar besproken. Advies 1 - De LMR ondersteunt de regionale en lokale aanpak van de gemeente a. Start met de ontwikkeling van de nieuwe warmtering en zoek parallel afnemers en aanbieders bij elkaar. b. Maak de aansluiting van grote én kleine bronnen mogelijk op het warmtenet. Zo blijft er flexibiliteit voor toekomstige ontwikkelingen en ruimte voor de aansluiting van lokale initiatieven. c. Zorg en borg dat er meerdere aanbieders mogelijk zijn.

Zo ontstaat concurrentie, kostenefficiency en dus een betere betaalbaarheid voor de afnemers. Reactie college U start uw brief met de notie dat u nog onvoldoende overtuigd bent van de urgentie om in te zetten op voldoende tempo en effectiviteit in de energietransitie. Tevens benoemt u dat dit tempo onvoldoende is behaald doordat besluitvorming over de Warmtelinq+ al jaren op zich laat wachten. Het college is het met u eens dat de besluitvorming over de inzet daarvan door diverse factoren nog niet heeft plaatsgevonden, maar dat er wel is ingezet op een zogenaamd open regionaal energiesysteem, gevoed door meerdere bronnen. Dit open regionale systeem wordt op dit moment onderzocht in samenwerking met de buurgemeenten Leiderdorp, Zoeterwoude,

Datum Kenmerk Pagina

Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.

Gemeente Leiden

Z/21/3324612 Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. 2/5

Oegstgeest, Voorschoten en Katwijk. Dit betekent dat wij voornemens zijn ook lokale bronnen (aquathermie) en regionale bronnen (geothermie) op een groter Leids warmtenet in te voeden. Hiermee streven wij naar betaalbaarheid voor de Leidenaar én een robuust energiesysteem. Wij zijn dan ook van mening dat uw advies één op één is overgenomen in de TVW én in de plannen rondom regionale samenwerking in de warmtetransitie. Overigens is het wel zo dat landelijke regelgeving en het wettelijk kader voor de warmtetransitie, nog in ontwikkeling is en zeer van invloed zal zijn op de uiteindelijke uitwerking. Dit betekent concreet dat wij als gemeente Leiden wel zaken zouden willen regelen, zoals concurrentie aan de aanbiederskant, maar dat het Rijk ons ook in staat moet stellen dit te kunnen verwezenlijken. Bijvoorbeeld door heldere spelregels in een wettelijk kader, instrumenten om het vorm te geven, waarborgen op betaalbaarheid van de transitie voor de inwoners en de uitvoeringsmiddelen voor ons als gemeentelijke organisatie. Advies 2 - Richt een Energie Transitie Bedrijf (ETB) op voor de realisatie a. In het ETB zouden naast Leiden ook andere regiogemeenten, energiebedrijven, lokale bedrijven en lokale initiatieven die expertise leveren, moeten deelnemen (technologisch, technisch, financieel, juridisch, projectmanagement, marketing en communicatie etc.). b.

Het ETB zoekt afnemers en aanbieders bij elkaar voor de warmte ring - parallel aan de ontwikkeling van de ring. c. Het ETB bevordert en ondersteunt lokale initiatieven met kennis, projectmanagement en mogelijk kredieten / subsidies. Het inrichten van een Community of Practice (COP) waarin het energietransitieteam van de gemeente samenwerkt met lokale initiatieven past hier goed bij. d. Het ETB krijgt een rol in het bewerkstelligen van kostenbeheersing en transparantie. Reactie college U geeft zelf al aan dat een zogenaamd ETB een ideale mogelijkheid biedt om lokale bedrijven en kennisinstelling kennis en kunde beschikbaar te laten stellen en gezamenlijk aan de transitie te werken. Leiden als kennisstad is hier ideaal voor uitgerust. Tevens ziet u als rol voor het ETB om de Leidse warmtering te realiseren. U adviseert hier aan ons een specifieke rol in te nemen in de warmtetransitie, waarbij wij een proactieve positie innemen in de ontwikkeling van de (warmte)infrastructuur. In regionaal verband schrijft het college in samenwerking met andere gemeenten aan een notitie rondom rolneming en marktordening in de warmtetransitie. Dit om te bezien hoe een optimale marktordening er uit kan komen te zien, waarbij het publieke belang zo goed als mogelijk geborgd is.

Hierin nemen wij ook mee wat een goede rol voor de gemeentelijke overheden is om dit te realiseren, waarbij de uiteindelijke rol geen doel op zich is, maar een middel om de publieke belangen te dienen. In de tweede helft van 2022 zal er een voorstel worden gedaan aan de Gemeenteraad. Het gaat op dit punt te ver om als huidig college hierover een standpunt in te nemen, maar wij nemen uw advies mee richting de gesprekken die binnenkort zullen starten in deze rolnemingsdiscussie en zullen uw advies hierover richting besluitvorming nogmaals inroepen. Advies 3 - Maak de inzet van midden temperatuur het uitgangspunt a. Met het wegvallen van de hoge temperatuur vanuit Rotterdam is de inzet van midden- en lage temperatuur warmte dé richting om te kiezen.

Datum Kenmerk Pagina

Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.

Gemeente Leiden

Z/21/3324612 Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. 3/5

b. Ook bij oudere, minder geïsoleerde huizen, is midden temperatuur een haalbare optie - in combinatie met “basis isolatie”, kierdichting en een goede ventilatie. c. De inzet van lage temperatuur warmte biedt veel mogelijkheden tot lokale initiatieven. Reactie college In de TVW kiezen wij uitdrukkelijk voor de inzet van midden temperatuur voor grote delen van de stad als eindplaatje in 2050. Hiermee willen wij voorkomen dat inwoners onnodig snel vergaande isolerende maatregelen moeten nemen. Wel vragen wij de inwoners om op natuurlijke momenten zogenaamde spijtvrije maatregelen te nemen, die in elk scenario nodig zijn. Denk hierbij aan het aanbrengen van gevelisolatie, vloerisolatie en dakisolatie. Wij zitten wat dat betreft dus met de uitgangspunten van de TVW op één lijn met uw advies. Dat hierdoor lokale initiatieven ook kunnen worden aangemoedigd om lokale bronnen te ontwikkelen, juichen wij zeker toe. Dit betekent in onze optiek nog niet dat wij afscheid hebben genomen van restwarmte uit Rotterdam. Deze warmte is een zeer waardevolle toevoeging aan het systeem, juist ook om al op korte termijn flinke hoeveelheden CO2-uitstoot te voorkomen. Advies 4 - Zorg voor een doelgroep gericht programma voor ‘overige gebouwen’ a. Ga in overleg met de bedrijven en instellingen, die deze gebouwen gebruiken.

Dit ook met betrekking tot het label C voor kantoren, dat binnenkort verplicht is. b. Geef een goed voorbeeld door alle gemeentegebouwen aan te pakken. c. Handhaaf op het Activiteitenbesluit Milieubeheer. Reactie college De afgelopen jaren hebben wij ons als college met name ingezet op verduurzaming van woningen. Hierbij zijn in gebiedsgerichte aanpakken wél bedrijven en andere instellingen meegenomen, ze zijn bekend als drijvend element achter de energietransitie. Wij zien het belang van utiliteitsbouw en bedrijvigheid als aanjager van de warmtetransitie, bijvoorbeeld als afnemer van warmte vanuit de Leidse warmtering. Zij kunnen als kickstarter fungeren van de aansluiting van meerdere blokken woningen. In dat kader richt onze wijkaanpak in de zogenaamde de wijkuitvoeringsplannen, als vervolg op de TVW, zich niet alleen op woningen maar juist op álle gebouwen in een buurt of wijk. Daarnaast zet de gemeente breder in op het domein van bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed. We bieden energiescans aan, we bieden aantrekkelijke financieringsmogelijkheden aan, we beogen op bedrijfsterreinen een gebiedsgerichte aanpak op te zetten, etc.

Ook investeren we fors in ons eigen vastgoed, met de verduurzaming van in ieder geval 25 panden en het sluiten van een Green Deal met Zon op Leiden, waarbij we op ons eigen vastgoed dakoppervlak beschikbaar stellen en mogelijke nieuwe locaties aandragen. Gerichte handhaving rondom de het Activiteitenbesluit heeft minder strikt plaatsgevonden, er is de afgelopen jaren vooral gekozen voor stimuleringsmaatregelen. Advies 5 - Combineer de warmtering met de realisatie van opslagmogelijkheden van warmte / stroom o.a. met WKO en buurtbatterijen Reactie college Opslag van energie is voor ons college een fundamenteel onderdeel van het warmtesysteem. Hiermee kunnen seizoensverschillen en dagverschillen worden overbrugd en het systeem zo

Datum Kenmerk Pagina

Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.

Gemeente Leiden

Z/21/3324612 Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. 4/5

efficiënt mogelijk functioneren. Hierbij tekenen wij aan dat we dit niet alleen bij de Leidse warmtering moeten invoeden, maar dat we opslag juist op verschillende plekken in het grotere energiesysteem terug gaan zien. Denk hierbij aan eigen batterijen bij mensen thuis, buffervaten voor warmte op hub-locaties en seizoensopslag in de vorm van WKO. In dat kader is het van belang te melden dat veel van de geplande nieuwbouwprojecten al worden aangesloten op WKO, soms gevoed door een drinkwaterbron voor regeneratie. Advies 6 - Bij gebruik van de bodem: Let op voldoende ruimte voor groen en bomen. Bundel ondergrondse infrastructuur zo veel mogelijk en prioriteer het veilig gebruiken van de bodem voor energiewinning en –opslag Reactie college Het college erkent het belang van bodem en ondergrond, daarom is in de recent aangenomen Omgevingsvisie een apart hoofdstuk hierover opgenomen. Hier staat o.a. benoemd dat bodem zowel een ruimtelijke component heeft, als een waarde vanuit het bodem- en watersysteem. De energietransitie stelt ons voor uitdagingen op het gebied van de ruimtelijke ordening boven- en ondergronds, omdat er knelpunten kunnen ontstaan (ruimtelijk en vanuit het natuurlijk systeem). Daarom heeft Leiden intern een regiegroep bodem en ondergrond ingericht om de verschillende belangen af te kunnen wegen per project en prioritering aan te brengen.

Daarnaast heeft Leiden een rijkssubsidie voor innovatief onderzoek gekregen om deze afwegingen in de praktijk uit te werken. We voeren dit onderzoek (Grand Design) uit in het gebied Leiden Noord, waarbij de impact van de energietransitie onderzoeken voor de inrichting van straten en openbare ruimte, waaronder biodiversiteit. Vervolgens kijken we naar ontwerpprincipes die toegepast kunnen worden om knelpunten te kunnen wegnemen. Verder start Leiden vanaf 2022 met een pilot om kabels en leidingen gebundeld in een rek onder elkaar te leggen, waarbij de huidige praktijk met kabels en leidingen naast elkaar wellicht verleden tijd kan worden en ruimte ten opzichte van bijvoorbeeld groenstructuren kan worden bespaard. Als laatste heeft Leiden recent (8 december 2021) een convenant getekend met de netbeheerders Dunea en Liander om beter af te stemmen wanneer welke partij aan de slag gaat in de openbare ruimte. Eén van de doelstellingen hierbij is om zoveel mogelijk werkzaamheden gezamenlijk uit te voeren, zodat de overlast en kosten verminderd kunnen worden. Hierbij is een direct belang voor het behoud en versterking van de klimaatadaptieve en biodiverse maatregelen in de stad. Ten aanzien van het gebruik van de bodem voor energieopwekking is er onderscheid tussen ondergrond (dieper dan 500m) en bodem (0-500m).

Bij de opsporingsvergunning voor geothermie die regionaal zijn gegund heeft Leiden aangegeven bij het advies van de provincie aan Ministerie van EZK, dat we aandacht willen hebben in het opsporingsonderzoek naar de effecten op de bodem en ondergrond. In het advies inzake de uiteindelijke opsporingsvergunning is dit meegenomen, naast de aandacht voor de mogelijke verstoring van de drinkwater-opslag en effecten op bodemdaling. Met betrekking tot de WKO’s is het risico op aantasting van het verstoren van aardlagen en drinkwatervoorziening in Leiden klein. Advies 7 - Geef maximale ruimte aan wijkinitiatieven a. Het huidige participatiemodel is onvoldoende voor deze transitie. De initiatieven lopen vast op verdere ondersteuning en professionalisering.

Datum Kenmerk Pagina

Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.

Gemeente Leiden

Z/21/3324612 Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. 5/5

b. Maak participatie meer - geef buurten het recht om eigen initiatieven te ontwikkelen en ondersteun deze op verschillende punten (technisch / projectmanagement). Deze initiatieven kunnen dan aansluiten op het warmtenet. c. Er zal een keuze mogelijk moeten zijn voor mensen – geen afhankelijkheid van maar één aanbieder maar wel de warmte via de ring. Reactie college Participatie is een speerpunt van het college. Tegelijkertijd ziet het college ook de ingewikkeldheid van de energietransitie en is het van mening dat we bewoners goed moeten informeren en betrekken in alle stappen die worden genomen. Er is dan ook een uitgebreid traject opgezet richting het tot stand komen van deze TVW. Mede vanwege het belang van de inzet op meerdere bronnen, geven wij juist lokale initiatieven alle ruimte om ook zelf te onderzoeken wat een goed aardgasvrij alternatief kan zijn voor een buurt of wijk. Hierbij werken wij bijvoorbeeld nauw samen met groepen bewoners uit de Merenwijk, Vogelwijk en Waardeiland. Een goed voorbeeld om hier te benoemen is de subsidieregeling ter stimulering van het lokale initiatief. Deze wordt door meerdere initiatieven gecombineerd met een Provinciale subsidie, die meer bedoeld is voor investeringen. Ook werken wij naar een Green Deal met lokale initiatieven.

Hier zou idealiter een soort community of practice uit naar voren komen, waarin goede voorbeelden met elkaar gedeeld kunnen worden en gezamenlijke lessen kunnen worden geleerd, zodat we en initiatieven onderling elkaar verder helpen. Of dit in de toekomst ook daadwerkelijk zal leiden tot keuzevrijheid aan de aanbiederskant, valt nog te bezien. Het is een ideaalbeeld dat ook wij nastreven, maar waarbij wij ook afhankelijk zijn van landelijke ontwikkelingen, zoals de uitwerking van de opvolger van de Wet Collectieve Warmtevoorziening, die door een nieuw kabinet zal worden uitgewerkt en doorgevoerd. Van belang is wel om te melden dat een initiatief natuurlijk vrij is een alternatief te ontwikkelen, maar dat dit niet ten koste moet gaan van de mogelijkheden van een ander. De gemeente is er namelijk ook voor het borgen van het publieke belang van iedereen. Tot slot Afsluitend danken wij als college de Leidse Milieuraad nogmaals voor het uitgebreide constructieve en positief-kritisch advies. Hopelijk stemt de reactie van het college de leden van de Milieuraad positief. Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,