210103 Bijlage 1 Nota van Uitgangspunten Uitvoeringsbesluit klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost - fase 2
Tekst van het document
Klimaatbestendige openbare ruimte
Noorderkwartier Oost NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
3 december 2018
PROJECTTEAM projectmanager:
Michèle Klare
projectmedewerker:
Anneke Fokkema
landschapsontwerper:
Karin Bosma
verkeersontwerper:
Remco Keizer
stedenbouwkundige:
Martin Verwoest
stadsingenieurs:
Cor Brunt
Wido van de Vegte
stedelijk beheer:
Rick Chaudron
Bouwe Elsinga Gerpieter Wilbrink
Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 1.1 Aanleiding 4 1.2 Projectopdracht 4 1.3 Doel van het project 5 1.4 Scope 5 1.5 Doel van de Nota van Uitgangspunten 5 1.6 Vaststelling 5
2. Projectgebied 7 2.1 Gebiedsschets 7 2.2 Historie 8
3. Beleidskaders 10 3.1 Bomenverordening en Groene Kaart 3.2 Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte
10 11
4. Rioleringsplan 2019-2023
12
5. Klimaatadaptatie 14 5.1 Wateroverlast 15 5.2 Hittestress 17 5.3 Droogte 17 5.4 Kansenkaart klimaatadaptatie: wateroverlast 18 5.5 Kansenkaart klimaatadaptatie: hittestress 19
6. Ruimtelijke analyse
20
6.1 Programma en bouwperiodes 20 6.2 Groenstructuur 22 6.3 Bereikbaarheid en verkeerscirculatie 23 6.4 Parkeren 24 6.5 Straatprofielen 25
7. Ontwerpuitgangspunten
26
7.1 Samenvatting opgave 26 7.2 Mogelijke maatregelen klimaatadaptatie 28 7.3 Klimaatadaptatie met de wijk 32
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
Julianastraat 1970
3
1. Inleiding 1.1 Aanleiding De Hoven
AN
Prinsessen buurt
Bernhard
kade
Kooiplein
TRASTRAAT SUMA
Noorderkwartier Oost
Noorderkwartier West
MARESINGEL
ZWIJGERLA
KOOILAAN
Nieuw Leyden
MARNIX STRAAT
WILLEM DE
straat Sophia
De Kooi
HER ENS INGE L
LAGE RIJNDIJ K
De gemeenteraad heeft bij het vaststellen van de kadernota 2018-2021 in juli 2017 besloten om extra geld ter beschikking te stellen zodat alle straten in dit gebied kunnen worden herbestraat of heringericht. Naast de opgave voor herinrichting is er ook een opgave vanuit rioleringen. Het gaat om het rioleringsplan 2014-2018 (VGRP) en de extra maatregelen in het rioleringsplan 2019-2023. Aanleiding is dat in het gebied een deel van de woningen al meerdere malen is ondergelopen bij extreme regenval. Door klimaatverandering is de verwachting dat er steeds meer zware regenbuien zullen vallen en daarnaast ook dat er hittestress zal optreden. In 2017 is een Europese subsidie (SPONGE2020) verkregen voor onder andere dit gebied om in Leiden kennis op te bouwen en direct toe te passen hoe deze gebieden kunnen worden ingericht zodat ze op klimaatverandering inspelen. Daarbij ligt het accent niet alleen op de openbare ruimte, maar ook op het stimuleren van bewoners om hun tuin te vergroenen en eigenaren te bewegen de daken te vergroenen. Deze drie aanleidingen (herbestraten/herinrichten, aanpassingen aan het riool en klimaatadaptatie met Europese subsidie) geven aanleiding om de ambitie van het project te wijzigen van herbestrating en deels herinrichten naar een klimaatbestendige inrichting van gevel tot gevel voor het gehele gebied.
1.2 Projectopdracht In de projectopdracht “Klimaatbestendige openbare ruimte Noorderkwartier Oost” van 08-02-2018 zijn de inhoudelijke en financiële kaders vastgesteld. Het project volgt het Leids Plan Proces.
4
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
Straatnamen
de Bernhardka
Oude
Heren grach t
Spoorlaan
Bielsenstraat
Kooilaan
Oranjestraat
Nassaustraat
Spoorlaan
Os en Paardenlaan
Lusthoflaan
Nassaustraat Oranjestraat
Prinsenstraat
Julianastraat
el
ng
i res
Ma
1.6 Vaststelling
Anna
Alexanderstraat
Waldeck Pyrmontstraat
1.5 Doel van de Nota van Uitgangspunten
De Nota van Uitgangspunten wordt vastgesteld door de gemeenteraad (kaderbesluit). Vervolgens wordt het programma van eisen opgesteld voor de riolering en inrichting, een schetsontwerp, voorlopig ontwerp en definitief ontwerp met bijbehorende ramingen. Na het uitvoeringsbesluit wordt het bestek opgesteld en de aannemer geselecteerd en volgt de uitvoering. Uiteindelijk wordt het project overgedragen aan Stedelijk Beheer.
Paulownastraat
Sophiastraat
In deze Nota van Uitgangspunten wordt beschreven op welke manier invulling wordt gegeven aan de opdracht. De ruimtelijke analyse en de kansen t.a.v. van klimaatadaptatie worden inzichtelijk gemaakt en dienen als basis voor de verdere uitwerking van het ontwerp.
Os en Paardenlaan
Sophiastraat
straat Sophia
Seinpaalstraat
Bufferkade
Het projectgebied beslaat de wijk Noorderkwartier Oost. Het gebied tussen de Marnixstraat, Maresingel, Herensingel, Kooilaan, Soestdijkkade en Anna van Saksenstraat.
Lusthoflaan
Louise de Colignystraat
Prinsenstraat
Anna Paulownastraat
Julianastraat
Marnixstr aat
traat
Alexanderstraat
de
yrmonts
1.4 Scope
kade
Bernhardka
P Waldeck
Het doel van het project is een verbeterde woonomgeving die beter aansluit bij de overige opgeknapte delen van de wijk Leiden Noord en die bestand is tegen de klimaatverandering in de toekomst. De inrichting van de straten kan als voorbeeld dienen voor de toekomstige inrichtingen in andere delen van de stad.
Soestdijk
Anna van Saksenstraat
Dillenburgerstraat
1.3 Doel van het project
Mecklenburgerstraat
Herensingel
scope
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
5
N
6
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
2. Projectgebied 2.1 Gebiedsschets Aan het begin van de twintigste eeuw breidt Leiden uit buiten de singels. De stedenbouwkundige structuur werd daarbij gebaseerd op voormalige agrarische perceelsgrenzen. De wijken bestaan uit gesloten bouwblokken met een hoge bebouwingsdichtheid en smalle straatprofielen. De bebouwing vormt een helder kader voor de openbare ruimte: de veelal aaneengesloten gevelwanden bepalen de vorm van de omsloten openbare ruimte. De openbare ruimte is niet mee ontworpen bij de ontwikkeling van de wijk, de openbare ruimte is als het ware de ‘restruimte’ die overbleef na het ontwikkelen van de bouwblokken. De bebouwing grenst direct aan de openbare ruimte. Door het ontbreken van voortuinen zijn de overgangen tussen privé en openbaar scherp. De gebruiksdruk op de beperkte aanwezige openbare ruimte is groot. De verkeersfunctie domineert en de toename van het autobezit heeft grote gevolgen gehad voor de inrichting. Trottoirs en bomen hebben plaatsgemaakt voor meer parkeeren verkeersruimte. Ook legt een veelheid aan soorten en modellen straatmeubilair (bloembakken, containers, verkeersborden, etc.) beslag op de openbare ruimte. De ruimte voor verblijf op straat is sterk verminderd, terwijl de openbare ruimte door de krappe opzet en de kleine tuinen juist in deze wijken zeer intensief gebruik wordt als verblijfsruimte.
In deze wijken is weinig openbaar groen aanwezig. Het groen dat er is bestaat hoofdzakelijk uit straatbomen.
Door het ontbreken van voortuinen is er geen privégroen dat het straatprofiel van een groene uitstraling voorziet. In deze wijken is regelmatig wateroverlast. Dit komt onder andere doordat er weinig oppervlaktewater aanwezig is, door de hoge bebouwingsdichtheden en door de grote hoeveelheid verharding. bron: handboek kwaliteit openbare ruimte deel i - versie 2017
Anna Paulownastraat
Oranjestraat
Julianastraat
Lusthoflaan
Waldeck Pyrmontstraat Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
7
2.2 Historie In 1915 werden het slootje en de huizen achter de Herenlaan, wat nu de Julianastraat is, gesloopt om plaats te maken voor sociale woningbouw. De voormalige Gasthuislaan werd daarbij omgedoopt tot de Alexanderstraat, de Buitenlaan tot de Waldeck Pyrmontstraat en de Herenlaan tot Julianastraat. Ook werd de Anna Paulownastraat aangelegd. In 1920 gaat er weer een poldergebied over van Leiderdorp naar Leiden. In 1923 werden woningen gebouwd ten noorden van de Sophiastraat, onder meer de huidige Dillenburgerstraat. Dit complex werd later bekend als ‘de platte daken’. In 1925 werd het grootste monument van de wijk, de Josephkerk, gebouwd aan de Herensingel. Wat betreft woningbouwverenigingen was Noorderkwartier zeer verbrokkeld. De Goede Woning en Ons Belang hadden de oudste complexen. Deze lagen wat apart van de latere complexen. Bovendien stonden er tussen de sociale woningbouw ook woningen van particulieren, vooral meer naar de Singel toe.
1945
8
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
1962
1971
Tot begin jaren 70 had Leiden een station Herensingel. Het station was een van de drie belangrijke stations van de toenmalige Haarlemmermeerlijnen. Tegenwoordig herinneren vooral de straatnamen in de directe omgeving nog aan dat verleden: Spoorlaan, Bielsenstraat, Seinpaalstraat, Bufferkade. Op 10 december 1944 vond een bombardement plaats op het station Herensingel. Dit werd gemist, maar er was wel veel schade rond de Sophiastraat, achter de Josephkerk, de Alexanderstraat en in de Prinsenstraat. Er werden in totaal vijf huizen verwoest, en er kwamen negen bewoners om uit de Sophiastraat, Alexanderstraat en de Prinsenstraat. Vier van de slachtoffers woonden in de Alexanderstraat. Tussen de nummers 13 en 15 is een gedenkteken ter nagedachtenis aan de slachtoffers te vinden. Deze plaquette is in 1946 door Ons Belang geplaatst bij de herbouw van de huizen. Rond 1970 is het merendeel van de bewoners van Noorderkwartier en De Kooi ontevreden over hun huis. Dit gaat dan bijvoorbeeld over de grootte, het ontbreken van voorzieningen, gebreken door slechte fundering, en het achterblijven van onderhoud. Er staan veel goedkope en slechte woningen in Leiden Noord. Vanaf 1971 vroeg het wijkcomité Leiden Noord aandacht voor de ouderen in de wijk. Als zij niet meer zelfstandig konden wonen waren ze aangewezen op een bejaardenwoning buiten de wijk.
De renovatie in Leiden Noord startte in 1973. Een aantal woningen van de Leidse Woningstichting (LWS) en Ons Belang zal worden gerenoveerd. De plannen voor renovatie riepen spanningen op. In Leiden Noord woonden bestuurders van Ons Belang en De Eendracht tussen de huurders. Tijdens de renovatie van woningen worden op enkele plekken wisselwoningen neergezet: tegenover ‘t Spoortje en aan de Ringkade. Mensen moesten soms wel drie jaar hun huis uit, naar een prefabwoning, of tijdelijk naar een flat in de Slaaghwijk.
Leiden Noord was het speerpunt van de stadsvernieuwing in vooroorlogse wijken. Het bleek moeilijk om de particuliere huiseigenaren erbij te betrekken. De voorgenomen sloop ondervond veel tegenstand. Uiteindelijk werden er vanaf 1977 toch woningen gesloopt. Dit waren woningen waar vanaf het begin veel klachten over waren geweest. Er was sprake van structurele gebreken, vooral door de slechte fundering. In 1980 werd de sloop van de ‘platte daken’ en nieuwbouw van 92 huizen in de wijk voltooid. Ook werden in 1981 pensions voor gastarbeiders geopend. Dit leidde tot protesten in de buurt. Op het terrein van de Leidse Apparatenfabriek aan de Bufferkade en omgeving werden in 1982 door Ons Belang 50 woningen gebouwd. Binnen de gemeente wilde men steeds meer gaan werken met een wijkaanpak. Het Achterstandsgebiedenbeleid en het Onderwijsvoorrangsbeleid concentreerden zich op Leiden Noord. Later werd dit beleid onderdeel van de Sociale Vernieuwing. De Wijkgroep Leiden Noord werd in het leven geroepen. Hierin zaten bewoners, instellingen en gemeente. Vanaf 1997 maakt Leiden deel uit van het Grote Stedenbeleid. Er kwam een Wijkontwikkelingsplan voor Leiden Noord. Vanaf 2001 wordt jaarlijks het Tamtam festival georganiseerd. Dit is een cultureel festival dat alle bewoners van Leiden Noord en de Slaaghwijk tracht te betrekken.
Tamtam won in 2003 het Appeltje van Oranje, de prijs van het Oranjefonds voor bijzondere initiatieven op het terrein van maatschappelijk welzijn en sociale cohesie.
1999
2008
bron: strijd om kwaliteit, cor smit, 2006 en leiden met een luchtje, cor smit, 2001
2017 Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
9
3. Beleidskaders Alle onderstaande vastgestelde plannen gelden als kaders voor dit plan. De eerste twee worden in deze nota nader uitgelicht omdat deze ruimtelijke uitgangspunten (zowel kansen als beperkingen) worden meegegeven voor de inrichting van de verschillende straten. • Bomenverordening 2015 en de daarmee samenhangende Groene Kaart 2016 • Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte 2017-2025 • Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte • Wijkontwikkelingsplan Leiden Noord • Visie ruimte voor de stad • Rioleringsplan 2014-2018 (VGRP) • Rioleringsplan 2019-2023 • Duurzaamheidsagenda 2016-2020 • Subsidieregeling EU Klimaatadaptatie SPONGE2020 • Kaders wijkaanpak • Beleidsplan openbare verlichting • Uitvoeringsbesluit aanpak wateroverlast Oude Kooi • Plan verbetering openbare ruimte Leiden Noord in het kader van ISV3 • Actualisatie Welstandsnota Leiden • Prestatieafspraken Corporaties 2015-2020 • Bestemmingsplan Leiden Noord • Kadernota 2019-2022 • Projectopdracht Klimaatbestendig Leiden • Beheerplan Wegen 2019-2023 (IWKP) (nog vast te stellen) • Beleidskader Spelen en Bewegen Leiden 2018-2022 • Richtlijnen geveltuinen
3.1 Bomenverordening en Groene Kaart De Bomenverordening biedt bescherming aan belangrijke en beschermenswaardige bomen en houtopstanden in Leiden. Er wordt gewerkt met Bomenverordening 2015, dit document is op 11 februari 2016 door de gemeenteraad vastgesteld en op 10 maart 2016 in werking getreden. Alle bomen in de openbare ruimte met een stamomtrek van 45 cm of meer (gemeten op 130 cm hoogte), solitaire bomen voorkomend op de Groene Kaart of onderdeel uitmakend van beschermd gebied op de Groene Kaart zijn vergunningplichtig onder de Bomenverordening 2015.
Voor bomen van de Groene Kaart geldt in principe een kapverbod. Als men een boom van de Groene Kaart wil kappen dan moet de aanvrager van de kapvergunning heel duidelijk kunnen motiveren dat het kappen van de boom belangrijker is dan de reden op grond waarvan de boom op de Groene Kaart is geplaatst. Op de Groene Kaart staan beschermde solitaire bomen, boomstructuren en boomgebieden in de stad. De solitaire bomen op de Groene Kaart zijn aangegeven als herdenkingsboom, monumentale boom of waardevolle boom. Ook de solitaire bomen in de openbare ruimte met een stamomtrek van 45 cm of meer (gemeten op 130 cm hoogte) zijn beschermd.
Groene Kaart 2016
10
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
3.2 Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte De ontwerpen van de straten van het Noorderkwartier Oost worden getoetst door de Tacor. Het Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte is daarbij het toetsingskader. De ruimtelijke uitgangspunten en richtlijnen voor het projectgebied staan hiernaast beschreven. In de projectopdracht staat dat het is toegestaan om met altenatieve innovatieve oplossingen te ontwerpen die niet staan voorgeschreven in het Handboek. Ontwerpen en materialisatie die afwijken van het handboek worden zowel ruimtelijk als technisch en beheertechnisch getoetst.
Algemene uitgangspunten van het handboek zijn:
Richtlijnen inrichting openbare ruimte zijn:
Kracht versterken Met een geslaagd ontwerp – dat wil zeggen een ruimtelijk en functioneel goed in elkaar zittend plan, met een tot in de details kloppende uitvoering – maken we de bijzondere kenmerken van Leiden beter zichtbaar en voegen we waarde en betekenis aan de stad toe. Rust en samenhang Een goede openbare ruimte moet zich voegen naar de stedenbouwkundige ondergrond van het gebied. Natuurlijk zijn verbijzonderingen mogelijk, maar met mate en op de goede plek. Duurzaamheid Een goed ingerichte openbare ruimte behoudt tot in lengte van dagen zijn waarde en is dus duurzaam. Dit wordt bereikt door een tijdloze inrichting te creëren, die ongevoelig is voor trends, mogelijkheden biedt voor flexibel gebruik en eenvoudig te beheren is. Het type en de intensiteit van het gebruik zijn hierbij het uitgangspunt. Standaardisatie Om rust, samenhang en duurzaamheid te creëren is standaardisatie noodzakelijk en we beperken dan ook het aantal mogelijke inrichtingsprofielen en het aantal beschikbare materialen en objecten.
Vergroten verblijfskwaliteit De verblijfskwaliteit in de krappe straatprofielen moet worden vergroot. Bij onvoldoende ruimte ligt de prioriteit van verdeling van de ruimte bij de voetganger. We zorgen voor bredere trottoirs met zo min mogelijk objecten. Het stallen van fietsen in de openbare ruimte krijgt speciale aandacht. Bij transformatie van de wijk zoeken we een mogelijkheid om fietsen op eigen terrein te stallen en zo uit het straatbeeld te laten verdwijnen. Dit kan bijvoorbeeld door de aanleg van een achterpad. Als dit niet mogelijk blijkt zal het ontwerp een goede oplossing voor het inpandig stallen van fietsen moeten bieden. Vergroenen straatbeeld Bomen zijn het meest geëigende middel om deze wijken groener te maken. Behoud en versterking van de boomstructuur op de hoofdroutes (wijk- en erfontsluitingswegen) is daarom belangrijk. Als er voldoende ruimte is in het straatprofiel worden kleine voortuinen of geveltuinen gestimuleerd. Dit vergroent het straatbeeld en verzacht de nu zo scherpe overgangen tussen openbaar en privé. Erfafscheiding van bouwblokken moet uniform worden vormgeven. Ook al zijn de straatprofielen smal, er moet toch voor meer speel- en verbijfruimte worden gezorgd. Bij herinrichting is het daarom noodzakelijk dat parkeren zodanig wordt ingepast dat er meer verblijfsplekken, meer ruimte voor groen en minder verhard oppervlak gerealiseerd kan worden.
Om wateroverlast in de toekomst zoveel mogelijk te voorkomen moet bij herinrichting van deze wijken gestreefd worden naar het ontharden van de openbare ruimte. Ook moet de inrichting op andere manieren zo worden aangepast dat regenwaterstromen automatisch een route kiezen die minder overlast tot gevolg heeft. Eenheid in bestratingsmateriaal en meubilair Door de beperkte ruimte in de krappe profielen is een rustig beeld hier misschien nog wel belangrijker dan elders. Het aantal gebruikte materialen, kleuren en texturen wordt extra beperkt. Daar waar geen traditioneel straatprofiel mogelijk is wordt de openbare ruimte van gevel tot gevel met eenduidig bestratingsmateriaal ingericht: gebakken straatbakstenen. Bij smalle straten wordt ingezet op een rustige belijning. Dit betekent dat de slingerende straatprofielen rechtgetrokken dienen te worden.
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
11
4. Rioleringsplan 2019-2023 In een beperkt deel van het gebied speelt een wateroverlastprobleem; in de Anna Paulownastraat en de Julianastraat. In het huidige rioleringsplan 2014-2018 (VGRP) is geld gereserveerd om maatregelen te nemen in deze 2 straten. Onlangs is voor de wijk een nieuwe berekening gemaakt voor 2040 en daaruit blijkt dat in een groot deel van de straten een gescheiden rioleringsstelsel moet worden aangebracht om een bui van een grotere omvang op te kunnen vangen. De nieuwe doorrekening heeft plaats gevonden op bui 10. Dat houdt in dat er in een bepaalde periode meer regenwater valt. Het geld voor het aanbrengen van een gescheiden stelsel wordt opgenomen in het rioleringsplan 2019-2023. opgave: ––aanleggen gescheiden rioolstelsel waarvan het HWA is berekend op bui 10
12
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
0.200
23
600
-1.850
-2.400 -2.390
-2.36 34002
0.380
-1.990
-1.60
34004F 0.000
0.320
-2.430
-2.460
400
-2.45
34006
0.500
34007
-1.280 400/ 600 -1.280
400
0.410
-2.120
-2.120
34008
400/ 600
34128
34017
-2.080
-2.080
H
34009 0.430
0.420
-1.690
500
600 34131
600
34011
0.650
600 -1.130
-1.670
34014
-2.360
-2.680
-1.550
-1.400
600
-1.570
34124
600 0.420
500
-1.850
600
-1.600
600
-1.600
0.560
-1.570
34133
-1.620
34127
600
0.320
-1.990
-1.300
0.410
400
-1.280
-1.280
34128
400
0.450
-1.250
-2.430
-1.920
G
600
-1.600
0.180
500
600
-1.570
600
34133
34131
0.650
K
0.360
-1.890
0.590
-2.920
-2.490
-1.620
-1.800
34143
-1.690
600
0.410
-1.600
500
0.290
0.420
-1.640
-2.430
700
-1.690 34122
34134
-2.490
34123
-2.430
34130
34111
0.040
H
L
500
-1.90
0.590
0.150
-1.660
-1.880
-0.030
34124
34112
0.180
600
-1.580
32270
500
-1.580
32286 -1.77
-0.15
500
32283U
800
-1.77
600
315
0.000
0.140
0.070
-2.860
-1.60
700
-1.78
500
-4.14
-1.78
32281
600
0.020
322100F
-2.860
315
34115
-1.660
-0.03
-4.14
32217
-1.880
-2.920
700/1050
32216
0.100
J
600
34125
-2.050
500
0.170
600
-2.490
0.190
-2.510
-1.710
-1.650
-2.800
34113
-2.800
-1.600
600
-2.370
600
0.01
-2.490
500
-1.750
-2.370
600
-2.330
0.070
-1.870
-1.750
32274
-2.280
500
-1.80
0.130 500
-1.670
-1.970
700
0.160
-2.430
34117
-1.610
-4.16
-4.16
-1.60
600
0.180
-2.330
-2.290
500 -1.60
-2.40
700/1050
500
-1.84
32271
-2.490
600
F
K
-1.79
-0.06
600
-2.290
-2.280
-1.710 32259
0.220
-2.290
0.170
-1.610
-1.840
500
-1.610 34116
-1.610
500
600 34114
-2.920
-1.46
-1.840
-1.690
-1.600
700
600 700
-1.55
-1.25
-1.770
-1.860
-0.070
-2.470
0.150
-2.470
32280
-0.050
800 -2.10
32299
-1.84
600
34168
0.040
32282
32262
32237
0.290
-2.920
600
-1.770
0.020
34144
34132
-2.400
0.410
600
34134
0.180
-2.490
-1.600
-2.200
-2.150
500
32275
500
400
34123
-1.700
32265
0.390
-1.850
-2.400
0.430
-1.670
32273
0.130 500
-1.610
0.170
34117
-1.660
0.050
500
600
-1.200
0.200
-1.250
-1.900
34116 0.000
-1.610
E
0.140
-1.610
-1.870
500
-1.840
-1.610
H
400
-2.680
0.200
0.350
-1.600
-2.860
32157
J
-2.360
0.570
-1.580
0.530
0.180
-1.400
-2.860
600
34000
0.070
700 -1.660
-1.840
800
500
500
0.370
600
500
34010
D
-1.740
-2.330
34016
600
-1.900
600
600
-1.670
34015
-2.350
0.520
-1.200
-1.770
-1.580
0.360
-1.890
0.430
34122
500
34143
0.210
-2.360
0.020
700
-1.770
32272
-0.040
-1.710
-1.800
-2.430
34130
0.140
-2.430
0.290
-1.480
-1.500
34001
G
C
34012
34112
-1.690
32260
-1.710
B
0.350
-2.000
700
-2.860 -1.580
0.420
-1.660
-0.030
34115
-0.070
-1.90
32290K
400/ 600
0.450
-1.250
0.400
600
600
32281
32266
630
-1.800
-2.430
0.410
-2.150
400/ 600
-1.660
-1.880
-1.45
-1.860
0.080
0.230
32239
-2.250
-2.400
-1.640
-1.890
34013
-1.880
32130
-1.77
-1.45 -1.870
600
32155
-1.77
-1.45
-1.970
0.380
-1.910
-1.910
0.220
-1.580
-1.680 -1.760
600
0.030
-1.760
500 500
600
-1.35
32261
-4.500
0.360
600
400/ 600
-1.300
-1.640
0.070
0.650
34127
-1.00
0.290
-2.430
600
500
-2.860
600
400/ 600
-2.36
34131
-2.010
-2.060 0.340
-1.660
600
-2.390
34143
-1.690
600
400/ 600
-1.690 0.380
34124
34112
-1.640
34004U
400/ 600
-2.800
600
34125
-1.680
-2.240
-1.35
-2.200
-1.30
32129
-1.58 -1.80 -1.960
-1.35
32152
G
-1.50
F
-2.290
400/ 600
-1.750
32156
34111
-0.07
34144
600
-2.050
-1.55 -1.55
-2.360
-1.690
-0.10
0.390
GA
-2.430
-2.360
0.000
34129
H
34018
0.430
400
-2.28
0.310
32280
32269
-2.250
34132
-1.250
400/ 600
-1.950
34005Y
34003
-2.330
-2.560
-2.510
-1.46
0.450
600
0.190
32159
-2.320
-2.28
-2.100
-2.800
34113
-1.47 -1.62
400/ 600 -1.600
-2.290
-1.600
-1.830
0.420
600
600
0.070
-2.490
0.400
0.290
-2.290
0.020
-1.660
0.390
-1.640
400/ 600
32160
400/ 600
-2.18
700 -2.490
600
-1.720
34055
0.400
-1.700
34130 34088
-1.42
-1.710
-1.650
600
500
-2.240
34056
-1.700
-1.850
0.450
-1.250
400/ 600
34126
-0.130
24 600
-1.200
400/ 600
500
22
-1.250
34128
400
0.020
32258
-1.500
21
0.470
800
500
-2.200
0.380
32284F 0.000
32276
20
0.380
F
-1.500
19
-2.330
0.290
-1.280
0.460
32158
34115
-1.720
-1.880
-1.880
-1.750
-1.870
-2.470
-1.500
-1.600
-1.920
-2.20 -1.70
800
0.270
500
32128
-1.280
-2.150
400/ 600
34114
0.530
32191
E -1.580
0.150
-2.470
32153
32275
-1.42 -2.180 -2.18
500
-1.760
34168
32154
32151
D
0.180
600
500
32127
32270
-1.46
-2.050
-1.45
-2.09
-1.760
500
-2.97
600
HPE 500 500
500
-1.670
-0.030
0.410
400
400/ 600
32281
0.260
32131
-1.970
0.150
-2.370
-1.300
32161
-1.970
600
-2.370
0.420
-2.290
-2.430
-2.430 32126
600
34129
18
-0.280
-2.090
600
500
-1.750
0.410
32274
-2.330
-1.990
-1.500 600 -1.500
-1.500
32162
600
-2.090
-1.500
600
600
-1.20
250
-1.00
0.180
-2.330
17 34127
-1.750
250
700
600
-1.16
-3.00
0.35
-2.97
16
34057
600
0.160
321127
0.320
-1.46
0.160
-2.050
32282
-1.70
600
34125
600
400/ 600
-1.870
-1.16
-1.00
321126P
32271
-2.800
400/ 600 -1.730
-2.05
-1.36
32163U
0.350
32150
321109
600
-2.050
321110
321127H
C
0.190
-2.510
-1.900
400/ 600
-2.370
B
34113
15
0.000 0.160
32147
-1.30
-1.800
-1.920
32164Y 32163F
0.200
-1.36
-1.36
-1.30
-1.600
500
-1.660
0.150
-2.370
-2.800
600
14
0.560
-1.35 -1.690
0.170
0.130
-2.060
-1.870
-1.600
-2.490
13
12
-1.900
-2.93
0.070
11
32148
32149
32132
-2.05 -1.47
500
0.220
-2.93
-2.490
10
600
500
-2.430
32133
-2.060
-1.750
600
9
-2.250
0.160
250
32274
-2.470
600
-2.430
250
-1.30 -1.30 -2.14 600
8
-2.470
0.150
34114
-1.670
0.430
34168
400/ 600
32273
A
600
7
32282
-1.660
0.050
6
-1.600
700
32272
5
600
4
-1.710
3
-1.660
2
-1.650
600
-1.200
34126
1
700/
700
700
-1.840
0.230
34110
0.130
500
34120
-1.610 34116
0.270
0.170
-1.690
0.130
-1.610
-1.690
-1.610
500
0.410
0.290
-1.600
34122
315
500
-1.570
-1.570
-2.530
K
0.590
-2.920
-1.690
500
34121
34135
0.290
0.410
M
-1.600
-1.520
600
0.590
-2.530
0
-1.710
L
-1.570
700
-4.05
-2.100
34133
-1.620
34136
0.100
32264Y 0.000
0.270
-2.980
-1.900
32276 32219
600
0.590
500
500 -1.710
0.130
-2.980
34120
-1.900
-4.050
0.410
-0.050
-1.490
600
500
500
34134
0.180
0.040
34119
-1.540
34110
0.060
34123
600 -1.600
-2.920
34111
32233
0
500
-2.530
1050
-1.540
500
-2.980
-1.740
700/
0.050
0.040
-4.05
-1.690 -1.520
0.290
34136
34118
L
M
34135
34121
-1.600
500
-0.110
-2.490
-2.230
-1.500
-1.740
-1.850
800
-1.770
32269
500
34117
-2.490
-1.580
-0.070
600
0.360
32280
-2.530
-1.850
32279
-0.050
-1.490
-1.610
0
-4.10
32267 32234
-0.010
0.020
-1.770
500
-1.840
32218
32275
34119
-1.540
-2.980
0.050
600
500
34118
-2.230
0
-4.10
-0.060
-1.500
-2.160
0.050
-2.160
32263
-1.540
-1.740
-1.710
0.100
K
500
500
-1.740
L
-0.110
315
-1.710
32279
32276
500
J
1050
J
N
315
600/
900
-0.110
M
315
500
-1.490
0.270
900
34120
-2.010
-1.690
500
34121
34135
0.290
0.410
-1.600
-1.520
600
-1.570
-3.140
-2.530
-3.690
34102
.54
-1.750
600/ 900
34101
0.090 -3.630
34104
0
-0.090 -1.750
-1.690
-1.690
34102
-3.630
34138
-3.620
0.540
0.540
-3.620
34103
-1.460
34103
-1.460
600/ 900
0.060
600 .54
0
0.450
Leiden ov kabelnet
aan te leggen druk riolering 8bar DWA met rioolput, diameter en hoogte bok Liander gas hoge
Liander laagspanning
Data bt nederland
aan te leggen riolering HWA met rioolput, diameter en hoogte bok
Nuon warmte te maken pompput
Liander gas hoge druk 8bar
Data slib / nkm
Data liander
aan te leggen persleiding Dunea waterleiding
Liander gas lage druk 30mbar
aan te leggen riolering DWA met rioolput, diameter en hoogte bok vervangen riool. aanbrengen op bestaande jukken
Data tele 2
Data reggefiber / operator
aan te leggen riolering (onderbemaling) te maken pompput
vervangen riool. aanbrengen op bestaande jukken
aan te leggen persleiding
aan te leggen riolering (onderbemaling)
Volker-wessels west datakabel
te maken pompput
Data ziggo
6
7
Volker-wessels west datakabel
8
Data slib / nkm
Liander gas lage druk 30mbar
Data reggefiber / operator
Nuon warmte
Data slib / nkm
Dunea waterleiding
10
11
Dunea12waterleiding
5
10
34228
0.300 -3.000
-3.000
34228
Maten in meters, tenzij anders vermeld
600
-2.000
-2.000
34229 0.230 34230 -2.990 0.050
600
0.050
Q
34227
600
Noorderkwartier-Oost 0 5 10
Data ziggo
-3.000
-3 Onderwerp .49 0 0.350
t.o.v. N.A.P., tenzij anders vermeld rioolplan (tbv nota van uitgangspunten) Diameters in mm, tenzij andersOntwerp vermeld -3.010
Volker-wessels west datakabel
0.300 -3.000
34229 0.230 34230 -2.990
Noorderkwartier-Oost 15Materiaalmaten 20m in mm, tenzij anders vermeld Peilmaten in meters
Project
34259Y
0.000
15
34228
0.300 -3.000
Getekend door
Gecontroleerd door
Blad
Datum uitgifte
Gezien door
Schaal
WD van der Vegte
20m
28 augustusl 2018
Onderwerp Project
Noorderkwartier-Oost Ontwerp rioolplan (tbv 18 19 nota van uitgangspunten) 20
C. Brunt
ir. M. Romijn
Gemeente Leiden
1:500
Leiden
Projectbureau Team Stadsingenieurs
-3.000
Aantal
34229 0.230 34230 -2.990
600
Documentsoort
Documentstatus
R
Formaat
Domein
Tekening
0.050
A0
Stationsplein 107 Postbus 9100, 2300 PC Leiden Tel. 071-5165901 / Fax 071-5165899
Contractnummer: Zaaknummer:
Z/17/1160883
Documentnummer:
1646593
g:\ldnlpb\lpbsi\3 projecten\^projecten 2015\15-si-022 noorderkwartier oost herinrichting\04. bestek tekeningen en aanbesteding\4.6 overige tekeningen\rioolplan\rioolplan noorderkwartier oost zonder warmtenet.dwg
13
14
15
16
17
Onderwerp
Getekend door
WD van der Vegte
Data tele 2
Data ziggo
600
0.000
Project
0
Nuon warmte
9
34259Y
0.350
-3.010
34259Y
600
-3.490
Kpn datakabels
SITUATIE aan te leggen riolering HWA met rioolput, diameter en hoogte bok met rioolput te verwijderen riolering
90
34227
0.350
-3.010
0
aan te leggen riolering (onderbemaling)
3 5 en hoogte bok aan te leggen riolering HWA 4met rioolput, diameter
Data liander
0
34227
-3.4
90
0
Data tele 2
Data reggefiber / operator
SCHAAL 1:500
0/
.49
-1.00
Liander gas lageriool. druk 30mbar vervangen aanbrengen op bestaande jukken middenspanning Liander
Data eurofiber
60
-3
0.000
500
-1.260
Data alliander
Maten in meters, tenzij anders vermeld Maten in meters, tenzij anders vermeld Materiaalmaten in mm, tenzij anders vermeld Peilmaten in meters Materiaalmaten in mm, tenzij anders vermeld Peilmaten meters t.o.v. N.A.P., tenzijin anders vermeld Diameters in mm, tenzij anders vermeld t.o.v. N.A.P., tenzij anders vermeld 0 5 10 15 20m Diameters in mm, tenzij anders vermeld -2.300
Liander gas hoge druk 8bar
600
Liander middenspanning
Kpn datakabels
te verwijderen riolering met rioolput
-3.490
-2.350
Liander laagspanning
Data eurofiber
Gevellijn bebouwing met huisnr.
-2.600
400
600/ 900
Data bt nederland
bestaande riolering met riooput, diameter en hoogte bok Liander middenspanning
-3.490
Data liander
R aan te leggen riolering DWA met rioolput, diameter en hoogte bestaande rioleringbok met riooput, diameter en hoogte bok
Liander laagspanning Boom met kroonprojectie
0
Kpn datakabels
32387
900
-1.000
0.460
te verwijderen riolering met rioolput
Boom met kroonprojectie
Leiden ov kabelnet
-1.00
Data eurofiber
18 bestaande riolering met riooput, diameter en hoogte Gevellijnbok bebouwing met huisnr.
2
-3
0
Data alliander
18
Data bt nederland
Kant verharding
1
90
600
0/
verharding Leiden ov Kant kabelnet
-2.600
Data alliander
-1.500
0.480
-1.500
32207
-1.480
250
Q met huisnr. Gevellijn bebouwing
Boom met kroonprojectie
-3.540
60
/
0.020
34137
0.450
34137
600
32208
Datum uitgifte
28 augustusl 2018
Gecontroleerd door
Blad
C. Brunt
21 Aantal
22 Documentsoort
Tekening
Ontwerp rioolplan uitgangspunten) Schaal Gezien door (tbv nota van Formaat
ir. M. Romijn
1:500
Gecontroleerd door
Getekend door
WD van der Vegte
Gemeente Leiden
Datum uitgifte
aan te leggen persleiding
P
-1.500
-1.500
40
0.060
600/ 900
600
600
-3.540
VERKLARING
-1.230
500
VERKLARING
P
34138
0.050
600/ 900
-3.620
-3.5
Kant verharding
0.290
34137
0.450
-0.090 500
0.050
-3.620 0.790
-2.000
34139
-1.500
34104
-3
0.020
500
600
34105
-1.670
600
-3.690
600/ 900
32209
-2.000
600
700 600/ 900
-3.540
0.040
500
-3.630
600
0.060
34106
600
0.090 -3.630
34108
-1.700 -1.750
-2.300
-1.420
34101
0.020
-1.750
0.090
500
600/ 900
315
34100
-3.750
-2.300
-3.690
600/ 900
-0.210
-1.800 500
0.140
500
0.000
-1.500
-3.690
34105
-0.100
-1.800 32225
-3.750
-1.460
34103
-3.620 34109
315
-3.790
-2.960 -2.970
600/ 900
0.490
-1.390
0.540
0.050
-3.620
0.040
0.110
90
-2.960 -2.970
-0.100
-1.870
32224
-3.7
0.010
34106
32227
-1.870
900
-2.960 -2.970
-1.700
600/
0.090
0.290
-2.570
-0.210
40
600/ 900
32206 -1.500 250
600
500 32278
600/ 900
0.130
-3.8
34100
-3.750
P
-2.000
34139
34138
-2.570
40
315
-1.670
-1.500
-0.080
-3.630
-3.8
-1.800
0.140
-3.750
-0.090
-1.690
-2.600
-3.790
N 34104
-1.750
500
32225 500
600/ 900
-3.080
-1.800
0.020
-1.750
34102 34108
32223
-2.570
900 600/
0
0.090 -3.630
-0.100
315
0.110
34101
500
-2.570
-1.870
32224
600/ 900
34109
-1.670
0.130 0.000
315
-2.570
0
-3.79
P 32202 322010.020
-3.690
900
-2.570
-3.690
-0.100
34105
0.040
32228 32277Y
600/
-1.750
0.000
900
-0.210
0.130
0.090
-3.050
-1.87
-1.470
-3.9
34100
0.010
600/ 900
32227
600/
00
00
-3.750
0.220 -1.540
-1.950
-1.700 -1.950
0.130
-3.9
315
32278
-3.750 32203
0
700 32222
-1.800
0.140
600/ 900
0.130
-3.84
0.290
34106
-1.750
0
34139
34108 32229
-1.750
-1.800
900
32223
500
-3.84
315 0.090
900
32225
600/
-3.790
600/
-0.100
315
315
0.110
0
-2.980
500
32285
34109
-1.650
32224
-3.79
N
0.590
-2.000
0.130 0.000
-1.870
-3.050
32277Y
-0.100
0
-1.390
-1.650
-1.87
0.350
N
RKLARING
0.270
34136 32221 0.450
-3.960
-3.050
32205
600/ 600/ 900 900
-3.960
-1.650
32228
32227
0
0.010
-3.140
0.130
-3.84
32278
-3.100
0
0.130
-2.230
32204
-2.230
0
-1.650
-1.95
-0.030
-3.84
34110
-2.010
M
-0.050
-2.980
600/
0.130
0
32223
0
18
34119
-1.540
32230
32229
-1.95 -3.90
-1.650
0
0.050
500
315
32222 0.130
-3.90
34118
-2.530
700
-1.540
32268Y 0.000
600
-4.020
-1.740
700
0
0.000
-1.740
32279 -1.960
0.170
-4.02
32277Y
-2.180
0.130
-1.960
500
32228
-1.650
32231 0.050
32220
Projectbureau Team Stadsingenieurs 28 augustusl 2018
A0 Blad
C. Brunt Stationsplein 107
Gezien door
Aantal
23 Documentstatus
Contractnummer:
Domein
Zaaknummer:
Documentsoort
Tekening
Postbus 9100,Schaal 2300 PC LeidenFormaat
Leiden Tel. 071-5165901 ir. M. Romijn 1:500/ Fax 071-5165899 A0
24
R
Z/17/1160883Contractnummer:
Documentstatus
R
Documentnummer: Domein
Zaaknummer:
1646593 Z/17/1160883 Documentnummer:
Stationsplein 107 g:\ldnlpb\lpbsi\3 projecten\^projecten 2015\15-si-022 noorderkwartier oost herinrichting\04. bestek tekeningen en aanbesteding\4.6 overige tekeningen\rioolplan\rioolplan noorderkwartier oost zonder warmtenet.dwg
10
11 9
12 10
13 11
14 12
15 13
14
16
17
15
16
18 17
19 18
19
Gemeente Leiden
1646593 23 24 g:\ldnlpb\lpbsi\3 projecten\^projecten 2015\15-si-022 noorderkwartier oost herinrichting\04. bestek tekeningen en aanbesteding\4.6 overige tekeningen\rioolplan\rioolplan noorderkwartier oost zonder warmtenet.dwg Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost 20 21 22 23 24
20
21
22
Projectbureau Team Stadsingenieurs
Leiden
Postbus 9100, 2300 PC Leiden Tel. 071-5165901 / Fax 071-5165899
13
5. Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is het proces waarbij de samenleving zich aanpast aan het actuele of verwachte klimaat en de effecten daarvan. Dit om de schade die gepaard kan gaan met klimaatverandering te beperken en de kansen die de klimaatverandering biedt te benutten.
klimaatverandering In Nederland leidt klimaatverandering tot hogere temperaturen, meer (extreme) neerslag, drogere zomers en een stijgende zeespiegel. Volgens de KNMI’14-klimaatscenario’s worden de zomers rond 2050 1 tot 2,3 °C warmer. In de winter neemt de gemiddelde neerslag tussen de 3 en 17 procent toe, terwijl de zeespiegel rond 2050 tussen de 15 tot 40 cm is gestegen. De veranderingen die merkbaar zijn: »» het vaker voorkomen van zachte winters en hete zomers »» neerslag en extreme neerslag in de winter nemen toe »» de intensiteit van extreme neerslag in de zomer neemt toe »» hagel en onweer wordt heviger »» minder vaak mist »» meer zonnestraling
14
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
Extreem weer, zoals hittegolven en forse regen- en hagelbuien, zal steeds vaker voorkomen en tot meer schade en slachtoffers leiden dan voorheen het geval was. De effecten van klimaatverandering moeten worden verkleind of ten minste beheersbaar blijven. In het Noorderkwartier gaat het vooral om schades en overlast van water en daarnaast ook om overlast van hitte.
extreme buien Het gaat in een gemiddeld jaar niet eens zo veel meer regenen, maar vooral de intensiteit van buien neemt toe. Deze intensieve buien vallen met name in de zomer. In de herfst en winter regent het vooral langer. Als het hard regent dan komt er water op straat te staan, meestal van korte duur. Water op straat is in principe geen probleem; het tijdelijk bergen van water op straat is een oplossing voor de verwerking van (zware) buien. In extreme buien kan water op straat overgaan in wateroverlast en gevaar en/of schade veroorzaken.
Op dit moment moeten nog gedetailleerde onderzoeken naar de effecten van verschillende neerslag-intensiteiten en de kosten van deze maatregelen plaatsvinden. In de Leidse Klimaatstrategie zal ook een politieke afweging plaats moeten vinden ten aanzien van de kosten van maatregelen en de mate waarin risico’s op overlast geaccepteerd kunnen worden en wie wanneer aansprakelijk is. Met welke extreme bui gerekend moet worden is op het moment van het maken van deze Nota van Uitganspunten nog niet bepaald.
gemeten extreme buien: Apeldoorn: Herwijnen: Deelen: Munster: Kopenhagen:
120 mm in 75 minuten (2009) 94 mm in 70 minuten (2011) 75 mm in 60 minuten (2014) 220 mm in 90 minuten (2014) 150 mm in 120 minuten (2011)
hittegolven Het aantal zomerse dagen neemt toe en hittegolven zullen vaker voorkomen. In vergelijking met het buitengebied kan het in de stad ‘s nachts 3 tot 7° warmer worden. Daarom zijn inwoners van de stad kwetsbaarder voor hittestress. Ouderen, zieken, mensen met overgewicht, zwangere vrouwen en kleine kinderen zijn kwetsbaar. Onder andere door de hoeveelheid verhard oppervlakte kan de temperatuur in de stad oplopen en in de nacht niet afnemen. Mensen ervaren hittestress wanneer zij zijn blootgesteld aan een warme leefomgeving en met name in de nachtelijke uren (> 25°C).
5.1 Wateroverlast In het Noorderkwartier Oost is de riolering niet berekend op zware buien, waardoor water op straat kan blijven staan. Daar komt bij dat het gebied relatief laag ligt en dat een deel van de huizen een zeer lage dorpelhoogte heeft. Bij extreme buien kunnen deze huizen onderlopen indien het water niet snel genoeg afgevoerd wordt of wordt vastgehouden. Bij extreme buien kan dus schade ontstaan, bijvoorbeeld aan kelders, tuinen en huizen en bovendien ontstaan er risico’s voor de begaanbaarheid van verkeer. Ook gaan gezondheidsrisico’s een rol spelen wanneer water uit een gemengd rioolstelsel komt. Het is dan ook noodzaak om het riool in het Noorderkwartier Oost aan te passen. Echter is dit maar voor een deel een oplossing voor het beperken van de wateroverlast. Daarom moet er ook een oplossing bedacht worden voor het opvangen van het water tijdens extreme buien, zodat het riool een wat langere verwerkingstijd krijgt. In een aantal straten is er in de huidige situatie nagenoeg geen buffer op straat omdat het straatprofiel gelijkvloers is. Dat betreft de volgende straten of delen ervan: Waldeck Pyrmontstraat, Julianastraat, Anna Paulownastraat, Alexanderstraat, Prinsenstraat, Dillenburgerstraat, Oranjestraat en Nassaustraat.
De kans op schade door extreme buien waardoor huizen onder water lopen moet worden geminimaliseerd en het hinderen van calamiteitenverkeer door volgelopen straten en dat kwetsbare groepen onbereikbaar zijn moet worden voorkomen. Water op straat wat geen direct schadelijk gevolg heeft moet geaccepteerd worden.
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
15
wateroverlast op straat De kaart wateroverlast op straat laat het resultaat zien van een stresstest waar wateroverlastlocaties kunnen ontstaan na een extreme bui van 100 millimeter in 2 uur. De resultaten geven een globale indicatie van de te verwachten overlastlocaties bij hevige neerslag. Bij een hevige regenbui kan het water op straat zo hoog komen dat de weg onbegaanbaar wordt. Wegen zijn geclassificeerd als ‘begaanbaar’ als er een maximale waterdiepte is van 10 cm. Bij waterdieptes tussen de 10 en 30 cm zijn de wegen geclassificeerd als ‘begaanbaar voor calamiteitenverkeer’. Wegen met waterdieptes van 30 cm en meer zijn ‘onbegaanbaar’. De wateroverlastkaart kan worden verfijnd door waterstroming in riolering en open water in de modellering mee te nemen, en door toevoegen van detailinformatie zoals drempelhoogten van panden. Hiermee kan gesimuleerd worden welke woningen wel of niet zullen onderlopen bij hevige neerslag. In het programma van eisen en schetsontwerp zal hiervan een nadere verfijning gemaakt moeten worden.
wateroverlast op straat vanaf 0,25 m tot 0,25 m tot 0,10 m Bron: Rijnland klimaatatlas
risico op water in pand: waterschade Bij hevige neerslag kan de waterdiepte bij een pand zo hoog worden dat het water naar binnen stroomt en schade veroorzaakt. Als de maximale waterdiepte hoger is dan het vloerpeil bestaat een risico op instroom van regenwater en schade in het pand. Deze kaart geeft een indicatie van het risico op water in panden bij hevige neerslag. Rijnland hanteert de volgende risico klasse-indeling: »» klein: 0-10 centimeter waterdiepte in het pand; »» middel: 10-25 centimeter waterdiepte in het pand; »» groot: meer dan 25 centimeter waterdiepte in het pand.
risico op water in pand klein middel groot Bron: Rijnland klimaatatlas
16
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
5.2 Hittestress Hittestress is minder tastbaar maar wel ernstiger dan wateroverlast omdat het direct met gezondheid van mensen te maken heeft. Hittestress veroorzaakt gezondheidsproblemen (verbranden huid, uitdroging), een verhoogd sterftecijfer en verlies aan arbeidsproductiviteit. Een gebrek aan koeling leidt ook tot slaapproblemen en concentratieproblemen op het werk. De temperatuur in stenige straten kan wel zo’n 5-7° (verschil met temperatuur buiten de stad) oplopen. Stenen absorberen warmte en stralen deze warmte ‘s nachts weer uit. Bomen en planten in de wijk zijn door schaduw en verdamping erg van belang om het opwarmen van de straten te beperken en de nachtelijke koeling te bevorderen. Belangrijk is dat de juiste boom (vorm, hoogte, eigenschappen, droogte- of waterminnend) op de juiste plek staat. Het vergroenen van gevels heeft ook veel effect op de verkoeling. Diversiteit in boom- en plantsoorten versterkt de kwaliteit van het groen. In de straten van het Noorderkwartier is de ruimte om bomen en grote groenvakken toe te voegen een lastige opgave omdat functies als parkeren veel ruimte vragen. Naast groen zijn ook factoren als materiaalsoorten, -kleuren en aanwezigheid van schaduw van invloed op de gevoelstemperatuur. De kaart hittestress laat zien welke delen reatief gevoelig zijn voor temperatuurstijging.
Het type oppervlak en de aanwezigheid van schaduw (bomen) zijn bepalend voor de mate van hittestress. Aanwezigheid van veel verhard oppervlak verhoogt de gevoelstemperatuur terwijl de aanwezigheid van groen en water deze verlaagt. In nagenoeg alle straten van het Noorderkwartier Oost wordt een warmere gevoelstemparatuur gemeten. Op een aantal plekken is dit aanzienelijk warmer. De Bernhardkade en de Singel zijn de koele plekken.
hittestress aanzienlijk warmer warmer neutraal koeler aanzienlijk koeler gebouwen water Bron: Rijnland klimaatatlas
5.3 Droogte Verdroging is het meest schadelijke gevolg van de klimaatverandering. Bij aanhoudende droogte zal de capillaire zone in de bodem steeds kleiner worden waardoor bomen en planten kunnen verdrogen, terwijl deze zo belangrijk zijn voor een wat koeler microklimaat in de straat. Bij aanhoudende droogte kan ook de grondwaterspiegel dalen met mogelijk ernstige gevolgen als bodemdaling. Doordat de venige bodem in het Noorderkwartier bij droogte inklinkt daalt deze met als gevolg het zakken van een aantal ongefundeerde woningen waardoor deze nog kwetsbaarder worden voor waterschade bij extreme buien.
opgave: ––kans op waterschade in huizen minimaliseren ––waterberging op straat door toepasen trottoirbanden ––water op straat accepteren mits het geen schade veroorzaakt of calamiteitenverkeer belemmert ––vergroenen om hittestress te beperken ––diversiteit in soorten toepassen ––droogte- en waterminnende soorten ––strategische lokaties van bomen voor schaduw ––ruimte bieden voor het vergroenen van gevels ––diversiteit in soorten ––regenwater vasthouden om bij droogte te gebruiken
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
17
Deze kaart geeft een overzicht van globale kansen en oplossingen hoe het overtollige regenwater tijdens een wolkbreuk kan worden verwerkt.
5.4 Kansenkaart klimaatadaptatie: wateroverlast Kansenkaart klimaatadaptatie: wateroverlast
Legenda kaart: Doel van de kaart Deze kaart geeft een overzicht van globale kansen en oplossingen hoe het overtollige regenwater tijdens een wolkbreuk kan worden verwerkt.
waterbergende plek
verdiepte maaiveld lokaties verzamel afvoerpunt voor de straat
groene straat: Legenda kaart: waterbergende plek
verdiepte maaiveld lokaties verzamel afvoerpunt voor de straat
groene straat:
water bergen in grote groenvakken, onder parkeerplaatsen, rijbaan, trottoirs en/of infiltratiegoot
waterbergende straat:
water bergen onder parkeerplaatsen en rijbaan en/of infiltratiegoot afvoeren naar waterbergende plek of open water
waterafvoerende straat:
geen obstructies, met name water tussen de trottoirbanden, snel afvoeren naar waterbergende plek of -straat of open water water bergen in regentonnen
water bergen in grote groenvakken, onder parkeerplaatsen, rijbaan, trottoirs en/of infiltratiegoot
waterbergende straat:
water bergen onder parkeerplaatsen en rijbaan en/of infiltratiegoot afvoeren naar waterbergende plek of open water
waterafvoerende straat:
geen obstructies, met name water tussen de trottoirbanden, snel afvoeren naar waterbergende plek of -straat of open water water bergen in regentonnen
straat langs groene bermen
afwateren naar berm voor infiltratie
straat langs groene bermen
afwateren naar berm voor infiltratie
oppervlaktewater
boezempeil -0.60 NAP
gebouwen bestaande groene berm
oppervlaktewater
boezempeil -0.60 NAP
gebouwen
CONCEPT 29-12-2017
18
9-12-2017
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
bestaande groene berm
Deze kaart geeft een overzicht van globale kansen en groene oplossingen hoe gevoelstemperatuur op straat en in de huizen kan minderenbij temperatuurstijging. Bij iedere aanpassing in de openbare ruimte dient naar dit wensbeeld te worden toegewerkt.
5.5 Kansenkaart klimaatadaptatie: hittestress Kansenkaart klimaatadaptatie: hittestress
Legenda kaart:
Doel van de kaart Deze kaart geeft een overzicht van globale kansen en groene oplossingen hoe gevoelstemperatuur op straat en in de huizen kan minderenbij temperatuurstijging.
Bij iedere aanpassing in de openbare ruimte dient naar dit wensbeeld te worden toegewerkt.
Legenda kaart:
verkoelende plek
vergroenen en waterberging voor infiltratie en verdamping, grote klimaatboom met brede kroonprojectie voor schaduw en verdamping
groene straat met bomen:
verkoelende plek
bomenrijen en/of groepen voor schaduw, verdamping en biodiversiteit, groene oppervlaktes voor infiltratie en verdamping
groene straat met bomen:
straat met bomen
vergroenen en waterberging voor infiltratie en verdamping, grote klimaatboom met brede kroonprojectie voor schaduw en verdamping
bomenrijen en/of groepen voor schaduw, verdamping en biodiversiteit, groene oppervlaktes voor infiltratie en verdamping
straat met bomen
bomen voor schaduw n-z
bomen voor schaduw n-z
straat met bomen
bomen voor schaduw o-w
straat met bomen
bomen voor schaduw o-w
straat met groene gevels
geveltuinen voor verdamping
straat met groene gevels
geveltuinen voor verdamping
oppervlaktewater
boezempeil -0.60 NAP
gebouwen voortuin bestaande groene berm
oppervlaktewater
boezempeil -0.60 NAP
gebouwen
bestaand bosplantsoen
voortuin bestaande groene berm
CONCEPT 29-12-2017
29-12-2017
bestaand bosplantsoen
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
19
6. Ruimtelijke kwaliteit Programma
winkels Kooiplein
Speeltuin Noorderkwartier
Rondedans politiepost
eigendom Portaal De Sleutels Ons Doel parkeerplaatsen particuliere huiseigenaren invalide parkeerplaatsen
Sint-Josephkerk huisarts
laden en lossen
Heilig Hartschool (monument)
schoorsteen De Arend
bijzonder gebouw (geen woning)
6.1 Programma en bouwperiodes Naast wonen is er een aantal belangrijke voorzieningen in de wijk zoals de Josephkerk, dienstencentrum de Rondedans, gezondheidscentrum De Singel in de voormalige Heilig Hartschool en een huisarts. Daarnaast zijn er in de buurt belangrijke programma’s als speeltuin Noorderkwartier, een politiepost en winkels aan het Kooiplein.
parkeerplaatsen invalide parkeerplaatsen laden en lossen
de Rondedans
20
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
Josephkerk
Er zijn drie woningbouwverenigingen eigenaar van woningen en complexen in de wijk. Portaal, De Sleutels en Ons Doel bezitten samen ongeveer de helft van de woningen. De rest is particulier eigendom.
Bouwperiodes
bouwperiodes 1800 - 1850 1850 - 1900 1900 - 1930 1930 - 1945 1945 - 1960 1960 - 1975 1975 - 1985 1985 - 1995 1995 - 2005 > 2005
meeontworpen ruimte Waldeck Pyrmontstraat
verschillende dorpelhoogtes en bouwstijlen Julianastraat
Door de gefaseerde opbouw en wederopbouw van de wijk, de diversiteit aan woningbouwverenigingen en daartussen particuliere eigenaren heeft de wijk een rommelige opbouw. Zowel in bouwstijlen, positionering van bouwblokken en ook dorpelhoogtes. Sommige woonblokken staan zelfs zowel met de voorkant als achterkant aan de straat. Door deze wisselende posities onstaat er een aantal plekken in de openbare ruimte. Dit zijn bredere stukken in de straat of zelfs grote ruimtes voor groen, een pleintje of parkeerplaatsen.
In de Waldeck Pyrmontstraat nabij de Anna van Saksenstraat is tussen de bouwblokken een meeontworpen ruimte. Deze plek was oorspronkelijk een groen pleintje. Het plantsoentje is in zijn huidige inrichting niet meer als zodanig herkenbaar door inpassingen van parkeerplaatsen. opgave: ––creëren van rust en samenhang in het straatbeeld waarin de rommeligheid door diversiteit aan bouwstijlen en positionering van bouwblokken nu overheerst achterkant woningen aan de Anna Paulownastraat Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
21
Groenstructuur
bomenlaan Lusthoflaan
gewenste groenstructuur boomstructuur groene plek wijkgroenstructuur
parkeerplaatsen invalide parkeerplaatsen laden en lossen
6.2 Groenstructuur Een goed bomenbestand geeft continuïteit in het beeld en draagt bij de gezondheid van de wijk. De groenstructuur op de kaart zijn lijnen en plekken die ruimtelijk en functioneel van belang zijn. Het beleid richt zich op het in standhouden, uitbreiden en aanvullen van de bomenlijnen en vergroenen van de ruimtes die door de rommelige opbouw van de wijk zijn ontstaan. De grootste groenstructuren zijn het Singelpark en de Bernhardkade die ten noorden en zuiden van de wijk liggen. De belangrijkste bomenlijnen in de wijk zijn de Sophiastraat in oost-west richting en de Julianastraat en Lusthoflaan in noord-zuidrichting.
In de overige straten staan meestal kleine bomen en een enkele wat grotere, verspreid door de wijk. Uit nadere analyse van de kwaliteit van de bomen en de gewenste inrichting van de straten moet duidelijk worden welke bomen behouden kunnen blijven en waar nog bomen kunnen worden toegevoegd.
jonge bomen Sophiastraat
opgave: ––realiseren van boomstructuren in de Julianastraat en Lusthoflaan die als groene dragers van de wijk gaan fungeren die de verbinding maken met de grotere groene wijkstructuren Singelpark en Bernhardkade ––vergroenen van (speel)pleintjes groene berm Bernhardkade
22
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
Bereikbaarheid en verkeerscirculatie
wegafsluiting Sophiastraat
huidige situatie toegang buurt verkeersrichting afsluiting
parkeerplaatsen invalide parkeerplaatsen laden en lossen
6.3 Bereikbaarheid en verkeerscirculatie Het Noorderkwartier Oost is bereikbaar via de Marnixstraat, de Maresingel en Herensingel, de Kooilaan, Soestdijkkade en de Anna van Saksenstraat. De meeste straten zijn in één richting toegankelijk voor auto’s. Enerzijds vanwege de beperkte breedte van het profiel, anderzijds om sluipverkeer te voorkomen. Om die reden is op aantal plekken een afsluiting gemaakt zodat daar geen doorgang mogelijk is voor auto’s. De afsluitingen en het éénrichtingsverkeer maakt de wijk voor de bezoekende automobilist wel wat onoverzichtelijk. Om de snelheid in straten te beperken zijn op veel plekken
de wegassen verspringend aangelegd. Deze verspringingen daarintegen dragen niet bij aan een overzichtelijk en rustig straatbeeld. Rechte straatprofielen van een bepaalde lengte vragen wel om snelheidsremmende maatregelen zoals bijvoorbeeld drempels. Drempels kunnen echter een belemmering zijn voor de afwatering van de straat en onaanvaardbare trillingen veroorzaken. opgave: ––creëren van een heldere verkeerscirculatie die overzicht in de wijk biedt en bijdraagt aan de rust en samenhang van het straatbeeld ––snelheidsremmende maatregelen toepassen die geen belemmering vormen voor de afwatering en geen schedelijke trillingen veroorzaken
wegafsluiting met keerlussen Seinpaalstraat - Bufferkade
Prinsenstraat met verspringende wegas met langs- én haaksparkeren Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
23
Parkeren
6.4 Parkeren Binnen de projectgrens zijn er 602 gewone parkeerplaatsen in de wijk en 10 gereserveerde parkeerplaatsen (invalide of laad-los). Verder zijn er nog 12 particuliere parkeerplaatsen en in de omliggende straten zijn 173 parkeerplaatsen. De parkeerdruk in de wijk is hoog. Op een aantal plaatsen is de parkeerdruk 80% of hoger, soms zelfs meer dan 100%.
5
8
5
5
17 +1
3 +1
28+1
In de huidige situatie zijn de meeste parkeerplaatsen te klein naar de huidige maatstaven. Ook zijn er straten waarin volgens de huidige richtlijnen geen parkeerplaatsen meer gesitueerd kunnen worden of wordt er aan twee zijden geparkeerd terwijl dat eigenlijk niet past.
5
26
32
23 20
21
8
22
21 9
10
13
Het ruimtebeslag voor parkeren maakt dat er minder ruimte overblijft voor andere ontwerpopgaven, zoals vergroenen.
10+1
21
21+1
16
12
12 16 +1
Binnen het projectgebied en de aanliggende straten moet de parkeerbalans efficient en aanvaardbaar zijn. Naast parkeren voor auto’s dient er ook rekening gehouden te worden met geparkeerde fietsen in de straat. Het betreft met name locaties waar de huizen geen achterom hebben. opgave: ––aanpassen afmeting parkeervakken volgens richtlijnen ––onderzoek naar efficient parkeren om ruimte te bieden voor vergroening
34
8
26
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
24
6
10 +1 10
12 10 +1
1 25 +1
16
4
9 5+1
huidige aantallen
parkeerplaatsen invalide parkeerplaatsen laden en lossen
24
0
7
6
6.5 Straatprofielen De straten in het Noorderkwartier Oost variëren in breedtes. De smalste straat is de Oranjestraat met 6 meter terwijl de breedste, de Julianastraat, bijna 15 meter is. Door de vele verschuivingen van de bouwblokken is bijna geen straat over de hele lengte van dezelfde breedte. Ook in peilhoogte zitten verschillen binnen een straat. Dit hangt samen met de verschillende bouwperiodes; peilhoogtes bij aanleg en type fundering en de mate van bodemdaling. De Julianastraat heeft een breed profiel en heeft veel verschillen in dorpelhoogtes. In deze straat en in een aantal andere straten verspringt de wegas en liggen de rijbaan en het trottoir min of meer gelijkvloers. De Prinsenstraat en ook andere straten hebben een smalle rijbaan én smalle parkeerplaatsen aan beide zijden. Hierdoor kan de doorgang voor verkeer mogelijk beperkt zijn. Een ladderwagen van de brandweer bijvoorbeeld heeft een breedte van 3,50 m nodig om zijn stempels uit te zetten voor het blussen. En een fietser kan niet makkelijk fietsend een rijdende auto passeren, mede door de uitstekende spiegels van geparkeerde auto’s in de smalle parkeervakken. huidig profiel Prinsenstraat
huidig profiel Julianastraat
+0.43
-0.24 7,0
4,0
4,0
15,0
De huidige inrichting van de straten uit de jaren 70 heeft de volgende kenmerken: »» (te) smalle rijbanen, parkeervakken en trottoirs »» knikken in de rijbanen »» een woonerfachtige uitstraling »» een diversiteit aan bestratingsmaterialen »» veel verschillende parkeeroplossingen »» geen heldere groenstructuur »» veel gelijkvloers waardoor waterberging niet of nauwelijks mogelijk is
opgave: ––creëren van toegankelijkheid voor alle gebruikers van de openbare ruimte door een afgewogen functionele verdeling van de ruimte en toepassen maatvoering conform Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte 1,50
1,60
3,20
1,60
1,80
10,0 m
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
25
7. Ontwerpuitgangspunten 7.1 samenvatting opgave In de analyse ten aanzien van het rioleringsplan 2019-2023, klimaatadaptatie en ruimtelijk kwaliteit zijn een aantal opgaven genoemd die hiernaast zijn samengevat.
26
riolering • aanleggen gescheiden rioolstelsel waarvan het HWA is berekend op bui 10 klimaatadaptatie • kans op waterschade in huizen minimaliseren • waterberging op straat door toepassen trottoirbanden • water op straat accepteren mits het geen schade veroorzaakt of calamiteitenverkeer belemmert • vergroenen om hittestress te beperken • diversiteit in soorten toepassen • droogte- en waterminnende soorten • strategische lokaties van bomen voor schaduw • ruimte bieden voor het vergroenen van gevels • regenwater vasthouden om bij droogte te gebruiken ruimtelijk • creëren van rust en samenhang in het straatbeeld waarin de rommeligheid door diversiteit aan bouwstijlen en positionering van bouwblokken nu overheerst • realiseren van boomstructuren in de Julianastraat en Lusthoflaan die als groene dragers van de wijk gaan fungeren die de verbinding maken met de grotere groene wijkstructuren Singelpark en Bernhardkade • vergroenen van (speel)pleintjes • creëren van een heldere verkeerscirculatie die overzicht in de wijk biedt en bijdraagt aan de rust en samenhang van het straatbeeld • snelheidsremmende maatregelen toepassen die geen belemmering vormen voor de afwatering en geen schadelijke trillingen veroorzaken • aanpassen afmeting parkeervakken volgens richtlijnen • onderzoek naar effecient parkeren om ruimte te bieden voor vergroening • creëren van toegankelijkheid voor alle
gebruikers van de openbare ruimte door een afgewogen functionele verdeling van de ruimte en toepassen maatvoering conform Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
Voor de herinrichting van de straten gelden volgens het Handboek Kwaliteit Openbare Ruimte de volgende optimale maten: • breedte rijbaan 1-richting is 3,50 - 4,00 m • breedte rijbaan 2-richtingen is 4,50 - 5,50 m • langsparkeervak: breedte 1,80-1,95 m, lengte 5,00-5,50 m • haaksparkeervak: breedte 2,30-2,50 m, lengte 4,50-4,95 m (bij voldoende overstek) • schuinparkeren: breedte 2,30-2,50 m, lengte is afhankelijk van de hoek • trottoir: minimaal 1,80 m met een obstakelvrije ruimte 1,50 m (bij een puntobject 1,20m) • breedte geveltuinen is 0,15 - 0,45 m Verder is het van belang de volgende aspecten mee te nemen in het ontwerp: • lokaties verlichting en bomen zijn op elkaar afgestemd • bomen en kabels &leidingen zijn op elkaar afgestemd In overleg met bewoners zijn de genoemde uitgangspunten kneedbaar. Echter voor sommige uitgangspunten gelden er vanuit diverse overwegingen minimale maatvoeringen. Indien er keuzes gemaakt moeten worden dan is het de gemeentelijke inzet om in het gesprek met bewoners in onderstaande volgorde aan de slag te gaan: 1. rijbaan naar minimaal 3,50 m 2. rijbaan 2-richtingen wordt 1-richting 3. breedte parkeervak wordt minimaal 1,80 m 4. trottoir versmallen naar 1,50 m (obstakelvrije ruimte blijft minimaal1,20 m) 5. geveltuinen naar 0,15 m (puntobject) 6. geen geveltuinen 7. langsparkeren aan één zijde van de rijbaan weghalen
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
27
7.2 Mogelijke maatregelen klimaatadaptatie Ten aanzien van het klimaatbestendige ontwerpen van de openbare ruimte is er een longlist opgesteld met mogelijke maatregelen voor waterberging, waterinfltratie en hitte. De maatregelen zijn vervolgens nader getoetst op aspecten zoals effectiviteit, uitvoerbaarheid, beheerbaarheid en kosten als deze zouden worden toegepast in het Noorderkwartier Oost. De resultaten daarvan zijn in een matrix overzichtelijk gemaakt.
waterberging bij extreme buien om schade aan huizen te minimaliseren en belemmering calamiteitenverkeer te voorkomen
waterinfiltratie in de bodem tegen verdroging en bodemdaling
maatregelen om de stedelijke hitte in de straten te beperken
28
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
Nota van Uitgangspunten Noorderkwartier Oost
29
Matrix voor Noorderkwartier Oost
maatregelen NKO
30
bergen / vertraagd afvoeren
afvoeren
hitte
biodiversiteit
leefbaarheid
acceptatie
bouwkosten
beheerkosten
levensduur
opmerking / conclusie
verdiepte weg 8-10 cm
o
+++
++
o
o
++
+
€
€
l
goed toepasbaar
2
afwateren naar oppervlaktewater
++
++
++
++
++
++
++
€
€
l
alleen mogelijk langs Bernhardkade, via de berm. Let op maatwerk bij ontwerp
3
watergoot
o
o
++
o
o
+
+
€
€
l
op buurtpleintjes
4
waterpleinen
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
niet geschikt voor NKO
5
kratten onder bestrating
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
niet geschikt voor NKO
6
berging in K&L stroken
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
niet geschikt voor NKO
7
berging in wegfundering
++
++
++
o
o
++
++
€€€
€€€
l
is mogelijk maar kostbaar
8
grindkoffers
+
+
+
o
o
+
+
€
€€
l
op buurtpleintjes en in particuliere tuinen
9
HWA riool (dimensionering bui10) inclusief overstort naar open water
+
+++
+++
o
o
++
++
€
€
l
overstort alleen naar Singel mogelijk Ѵ
10
infiltratiegoot
+
+
+
o
o
+
+
€
€€
l
op buurtpleintjes en in tuinen particulieren
11
infiltratiekratten
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
Ө
niet geschikt voor NKO
12
waterdoorlatende verharding: hergebruik oude klinkers
+
++
+
o
o
++
++
€
€
l
goed toepasbaar
13
waterdoorlatende verharding: grasbetontegels
+
++
+
o
o
++
++
€€
€€€
n
kostbaar in onderhoud, toepassing beperken
14
groene vijvers
++
++
+
++
++
++
+
€
€
l
alleen op buurtpleintjes maar met aandacht voor de doorstroming van water
15
groene vijver met fontein
++
++
++
++
++
++
+
€
€€
l
alleen op buurtpleintjes
16
groenvakken
++
+
+
+++
+++
++
+
€
€
l
kan in brede straten
17
grote boomspiegels
+
+
o
+
++
++
+
€
€
n
minimaal 1/3 van de kroon van de boom
18
raingardens
++
++
++
++
++
++
++
€
€
l
kan in brede straten
19
klimaatbomen
++
++
o
+++
+++
+++
+++
€
€
l
betreft grote boom voor schaduw en verdamping
20
straatbomen
+
+
o
++
++
++
+
€
€
n
maat boomspiegels = 1/3 van de boomkroon
21
geveltuinen
+
+
o
++
++
++
++
€
€
l
akkoord en onderhoud door bewoners
22
groene gevels
o
o
o
++
++
+
+
€
€
l
akkoord en onderhoud door bewoners
25
begroeide schaduwelementen
o
o
o
++
++
+
+
€€
€€
n
alleen op buurtpleintjes
26
gebouwde schaduwelementen
o
o
o
+
o
o
o
€€
€€
l
alleen op buurtpleintjes
27
materialen met een hoog albedo
o
o
o
++
o
++
++
€
€€
l
lichte materialen regelmatig reinigen
+++ heel goed ++ goed + redelijk o geen waarde
Nota Uitgangspunten voor NKONoorderkwartier Oost Ө vanongeschikt
€ €€
kosten neutraal duurder
straatbomen
21
geveltuinen
22
groene gevels
25
begroeide schaduwelementen
26
gebouwde schaduwelementen
27
materialen met een hoog albedo
Legenda
vasthouden / infiltreren
1
Legenda
20
+++ heel goed ++ goed + redelijk o geen waarde Ө
€ €€ €€€ n l k
ongeschikt voor NKO kosten neutraal duurder veel duurder levensduur neutraal levensduur lang levensduur kort
Van longlist naar shortlist
van longlist naar shortlist... WATERBERGING
WATERBERGING
WATERINFILTRATIE
WATERINFILTRATIE
HITTE HITTE
vergroening/biodiversiteit
bovengronds • verdiepte weg
• infiltratiegoot
• bomen
• aflopende straat naar oppervlaktewater
• infiltratiekratten
• groenvakken
• watergoot
• waterdoorlatende verharding