210088 Bijlage 2 Monitor Sociaal Domein 2021

De armoede cijfers worden één keer in de twee jaar gepubliceerd. Het laatste jaar dat beschikbaar is, is 2017. In september 2021 publiceert het SCP over 2019. Het SCP maakt een onderscheid tussen 8 typen huishoudens. Onderstaande tabel laat zien dat de meeste armoede is te vinden onder huishoudens met een uitkering (2017 21,3%) gevolgd door niet westerse migranten (2017 - 19%)

jaar

gm_naam p_totaal

p_kind

p_werkne p_zelfstan mer dige p_uitkering p_pensioen p_autoch

p_wmig

p_nwmig

2011

Leiden

7,6%

9,9%

3,3%

10,9%

27,4%

3,6%

4,7%

9,9%

20,4%

2013

Leiden

9,0%

11,5%

3,6%

11,9%

32,8%

3,9%

5,4%

11,1%

24,2%

2015

Leiden

7,3%

9,5%

2,9%

9,6%

22,9%

3,4%

4,1%

9,1%

20,5%

2017

Leiden

7,0%

9,4%

3,0%

9,7%

21,3%

3,6%

3,9%

8,9%

19,0%

Tabel 28 - Armoede verschillende huishoudtypen - Bron SCP, juli 2021

35

Als we inzoomen op de aantallen met betrekking tot minderjarige kinderen (tot 18 jaar) in armoede in Leiden, zien we een lichte daling (zie Tabel 29). Jaar

Percentage

Aantal

2011

9,90%

1.991

2013

11,50%

2.302

2015

9,50%

1.870

2017

9,40%

1.846

Tabel 29 - armoede minderjarige kinderen – Bron SCP, juli 2021

3.4.3

Toelichting cijfers Participatiewet

Het aantal bijstandsgerechtigden is in 2020 is relatief stabiel gebleven (Tabel 24). Het effect van corona zien we niet direct terug in de bijstandscijfers. Wel zien we een toename van het aantal jongeren in de bijstand. Het effect is waarschijnlijk beperkt gebleven door de ondersteuning vanuit de overheid. Ook is de Leidse regio veerkrachtig en beschikken we over een sterke regionale economie. We verwachten een verdere daling te kunnen realiseren door de aantrekkende economie en toenemende vraag naar arbeidskrachten. Er blijft sprake van een mismatch op de arbeidsmarkt tussen vraag en aanbod. In 2013 zijn de cijfers over armoede relatief hoog ( Tabel 28 en Tabel 29) Het opvallende hoge cijfer van 2013 heeft niet alleen betrekking op Leiden. Heel Nederland (en ook veel andere westerse landen) hadden in de periode t/m 2013 last van een stijgende armoede cijfer. Dit komt voornamelijk door macro-economische factoren zoals de banken crisis in 2007/2008 en de daarop volgende eurocrisis in de periode 2009-2013. Vanaf 2014 ging het weer steeds beter met de Nederlandse economie, vandaar dat het armoede cijfer vanaf 2014 weer een stuk lager lag.

36

Deel 2: Gebruik monitor sociaal domein als instrument en prioriteitstelling onderzoeksagenda

37

4 Monitor als instrument Bij de behandeling van de monitor sociaal domein in de commissie onderwijs en samenleving in oktober 2020 is toegezegd in de eerste helft van 2021 in gesprek te gaan over de mogelijkheden van de monitor als sturingsinstrument. Voor 1 juni 2021 zijn raadsleden van de commissie werk & middelen en onderwijs & samenleving uitgenodigd voor een informeel gesprek met de wethouder jeugd en welzijn over de mogelijkheden van het gebruik van de monitor als sturingsinstrument of signaleringsinstrument. Het gesprek heeft waardevolle inzichten gegeven over de manier waarop de monitor gebruikt kan worden. Voor een conclusie over het mogelijk gebruik is het van belang de monitor af te zetten tegen andere instrumenten en documenten die in inzicht geven in de stand van zaken van het sociaal domein. De andere instrumenten / documenten zijn: • • • •

Dasboard / online gegevens De Corona Impact monitor Programmabegroting / budgetcyclus Beleid specifieke notities

Dashboard / online gegevens Voor het verzamelen van informatie op de site WaarStaatJeGemeente stuurt de VNG naar de bronhouders van de data een instructie. Het voordeel is dat informatie éénduidig is en vergelijkbaar met elkaar wordt gemaakt. Gezien de zorgvuldigheid en betrouwbaarheid vraagt de informatieverzameling tijd. In de praktijk zijn medio juli in het jaar x de meeste gegevens beschikbaar over het jaar voorafgaand (jaar x min 1). Actuelere informatie over het sociaal domein is gefragmenteerd en afhankelijk van publicatie van de bronhouder. Zo publiceert de GGD Hollands Midden cijfers over veilig thuis op: https://eengezonderhollandsmidden.nl/dashboard/dashboardthemas/maatschappelijke-zorg-en-veiligthuis. Corona impact monitor Onder speciale omstandigheden zoals de corona crisis is actuele informatie gewenst en wordt rechtstreeks geschakeld met de bronhouders. Voor de Coronacrisis is voor Leiden een corona impact monitor opgesteld. De rapportage over de gevolgen van corona is op 14 juni door het college aangeboden aan de gemeenteraad (Z/12/3270921). Actuele informatie over de coronacrisis staat ook opgenomen op de landelijke site van Waarstaatjegemeente (Dashboard sociale impact corona) https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/landelijk-dashboard-sociale-impact-corona.

Programmabegroting / budgetcyclus In de programmabegroting / budgetcyclus zijn streefcijfers opgenomen. Streefcijfers bepalen de gewenste richting. De programmabegroting kijkt vooruit. De monitor kijkt terug. Als sturingsinstrument zijn de producten uit de budgetcyclus (kaderbrief, begroting en jaarverslag) een beter instrument om te sturen dan de monitor sociaal domein. Zeker ook gezien het gegeven dat in de budgetcyclus een koppeling met financiën is gemaakt. Beleidsnotities Meer gedetailleerde informatie is opgenomen in verschillende beleidsplannen. Beleidsplannen gaan in op de aanpak van specifieke problemen en hebben vaak een wat langere tijdshorizon. In beleidsplannen zijn visie en doelstellingen opgenomen die na verloop van tijd geëvalueerd worden. De evaluatie geeft sturingsinformatie over het mogelijk wijzigen van doelstellingen of over het veranderen van de aanpak van een specifiek probleem. Resumerend Kijkend naar het beschikbaar instrumentarium in het sociaal domein dan is de monitor met name geschikt als signaleringsinstrument. De monitor geeft inzicht in veranderingen van gebruik van voorzieningen die vallen onder de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet sinds 2015. Daarnaast is sinds de monitor 2019 een vergelijking met andere gemeenten mogelijk. Veranderingen in de trend en afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten zijn mogelijk aanleiding voor nader onderzoek.

38

Over sturen in het sociaal domein als geheel en de relatie tussen de visie op het sociaal domein, de programmabegroting en beleidsnotities is op 18 mei een wethoudersbrief verzonden naar de leden van de raadscommissie onderwijs en samenleving (Z/21/3260843).

5 Prioriteitstelling onderzoeksagenda Na de behandeling van de MSD 2020 met gegevens over 2019 is in de raadscommissie van oktober 2020 besloten om de volgende thema’s nader te onderzoeken: 1. Eén gezin, één plan en aantal hulpverleners dat wordt ingeschakeld; 2. Effectiviteit van de jeugdhulp en interventies t.b.v. meedoen; 3. Invloed van jeugdhulptrajecten en activiteiten in werk & inkomen op kinderarmoede; 4. Barrières voor zorggebruik, ofwel het voorkomen van zorgmijden; 5. Samenhang jeugdzorg, speciaal onderwijs en voortijdig schoolverlaten; 6. Tijdigheid verstrekking voorzieningen Sociaal Domein; 7. Maatwerk kwetsbare groepen. Voor de financiering van het onderzoek is in de MSD 2020 een incidenteel benodigd bedrag berekend van €275.000 De financiering van het onderzoek is betrokken bij de Kaderbrief 2021 – 2025. In de Kaderbrief is een totaal bedrag opgenomen van €215.000. De bedragen zijn conform onderstaande tabel verdeeld over de jaren 2021, 2022 en 2023.

jaar bedrag (in €)

2021 55.000

2022 60.000

2023 100.000

Totaal 215.000

Tabel 30 - beschikbaar budget onderzoeksagenda

Gegeven het beschikbaar budget en de reservering van middelen over de jaren 2021, 2022 en 2023 wordt voor uitvoering de volgende prioriteitstelling gehanteerd. Het maken van een prioriteitstelling betekent dat begonnen wordt met het thema met de hoogste prioriteit. Om verwachtingen over het onderzoek scherp te hebben wordt voor het uitwerken / aanbesteden van het onderzoek de onderzoeksvraag teruggekoppeld aan de raad. Gegeven het totaal beschikbaar budget is het waarschijnlijk niet mogelijk het thema met de laagste prioriteit nader te onderzoeken. 1. Maatwerk kwetsbare groepen 2. Invloed van jeugdhulptrajecten en activiteiten in werk & inkomen op kinderarmoede 3. Effectiviteit jeugdhulp en interventies t.b.v. meedoen 4. Tijdigheid verstrekkingen voorzieningen Sociaal Domein 5. Barrières voor zorggebruik, ofwel het voorkomen van zorgmijden 6. Eén gezin, één plan en aantal hulpverleners dat wordt ingeschakeld 7. Samenhang jeugdzorg, speciaal onderwijs en voortijdig schoolverlaten Belangrijkste criterium voor de prioriteitsvolgorde is de mate waarin het onderzoek inzicht geeft in het motto van de visie op het sociaal domein te weten ‘Iedereen telt en doet mee’. Om mee te kunnen doen is als eerste belangrijk dat huishoudens de beschikking hebben over voldoende middelen.

Het onderzoek naar maatwerk voorzieningen voor kwetsbare groepen doet onderzoek naar het effect van het stopzetten van regelingen als tegemoetkoming zorg en de declaratieregeling en de overstap naar maatwerk. In het onderzoek wordt gekeken in hoeverre huishoudens rond kunnen komen in de nieuwe situatie en hoe maatwerk geboden kan worden bij kwetsbare inwoners die het hardst getroffen worden. Dit onderwerp sluit aan bij het armoedebeleid dat zich richt op het bieden van maatwerk alsook bij de behoefte om de menselijke maat op te zoeken binnen de Participatiewet.

39

Het tweede onderzoek kijkt naar armoede en het rond kunnen komen van huishoudens met kinderen. Kinderarmoede maakt een belangrijk onderdeel uit van het Leidse armoedebeleid. Spullen en kosten die te maken hebben met school (zoals bijdragen voor schoolreisjes maar ook fietsen en computers) worden door Stichting Leergeld verschaft voor kinderen uit huishoudens met een laag inkomen. Ook kunnen kinderen zich aanmelden voor zwemles, sport en cultuur via Jeugdfonds Sport en Cultuur. Onderzoek drie gaat verder in op de groep jeugd, jongeren en de effectiviteit om mee te kunnen doen. Om mee te kunnen doen is het van belang dat de beschikbare voorzieningen ook op het juiste moment worden verstrekt. Het vierde onderzoek gaat hier dieper op in. In het vijfde onderzoek wordt gekeken welke barrières er zijn om mogelijk geen gebruik te maken van de beschikbare voorzieningen in het sociaal domein. Onderzoek 6 (één gezin, één plan) en 7(samenhang jeugdzorg, speciaal onderwijs en voortijdig schoolverlaten) zijn laag geprioriteerd omdat hier (recent) onderzoek naar is gedaan.

Voor één gezin, één plan in het kader van de landelijke pilot integraal budget en voor de vraag naar de samenhang jeugdzorg, speciaal onderwijs en voortijdig schoolverlaten is onderzoek voor een groot deel uitgevoerd De thema’s staan nog op de agenda omdat naar aanleiding van het uitgevoerde onderzoek aanbevelingen zijn gedaan voor vervolg onderzoek. (voor een nadere specificatie van de onderzoeksvragen wordt verwezen naar paragraaf 4 van de monitor sociaal domein 2020).

40

Bijlage 1 - Motie: Leiden Global Goals Gemeente De raad van de gemeente Leiden, bijeen in de vergadering van 11 juli 2019, Overwegende dat: • De Sustainable Development Goals (SDGs) van de Verenigde Naties 17 duurzame ontwikkelingsdoelen omvat, die ook voor Leiden relevant en belangrijk zijn; • De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) gemeenten ondersteunt bij het invulling geven aan de duurzame ontwikkelingsdoelen via de VNG-campagne Global Goals Gemeente, bijvoorbeeld via het bieden van kennis, tools, communicatie en netwerk; • Inmiddels 66 gemeenten zich hebben aangesloten bij de campagne; • Ook Leiden kan profiteren van ondersteuning vanuit de VNG en andere aangesloten Global Goals gemeenten, bij het behalen van haar duurzaamheidsambities; Constaterende dat: • Leiden op dit moment nog niet is aangesloten bij de Global Goals campagne van de VNG Verzoekt het college: • De gemeente Leiden aan te melden als Global Goals Gemeente. Martine van Schaik – Partij voor de Dieren Gebke van Gaal - GroenLinks

41

Bijlage 2 - Begrippen en definities 1. Onderwijsniveaus 1 Laag 11 Basisonderwijs 111 Basisonderwijs 1111 Basisonderwijs gr1-2 1112 Basisonderwijs gr3-8 12 Vmbo, havo-,vwo-onderbouw, mbo1 121 Vmbo-b/k, mbo1 1211 Praktijkonderwijs 1212 Vmbo-b/k 1213 Mbo1 122 Vmbo-g/t, havo-,vwo-onderbouw 1221 Vmbo-g/t 1222 Havo-, vwo-onderbouw 2 Middelbaar 21 Havo, vwo, mbo 211 Mbo2 en mbo3 2111 Mbo2 2112 Mbo3 212 Mbo4 2121 Mbo4 213 Havo, vwo 2131 Havo-bovenbouw 2132 Vwo-bovenbouw 3 Hoog 31 Hbo-, wo-bachelor 311 Hbo-, wo-bachelor 3111 Hbo-associate degree 3112 Hbo-bachelor 3113 Wo-bachelor 32 Hbo-, wo-master, doctor 321 Hbo-, wo-master, doctor 3211 Hbo-master 3212 Wo-master 3213 Doctor

2. Vormen van jeugdzorg Jeugdhulp zonder verblijf Hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. De jongere verblijft thuis, in het eigen gezin. Of anders gezegd, de jongere slaapt thuis. In ieder geval formeel. Het kan zijn dat de jongere bij opa en oma slaapt of bij iemand anders, echter dit is dan niet formeel zo geregeld. Jeugdhulp met verblijf Hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een

42

verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. De jongere verblijft elders. Of anders gezegd, de jongere slaapt formeel niet thuis in het eigen gezin. Dit betekent dat het hier alleen om de verblijfsvormen gaat waarbij er sprake is van een overnachting. Ook verblijf in logeerhuizen, alleen tijdens weekenden of juist door de week, vallen onder jeugdhulp met verblijf. Jeugdbescherming Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan 'onder toezicht gesteld' of 'onder voogdij geplaatst'. Jeugdreclassering Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 22 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat.

Jeugdreclassering kan worden opgelegd door kinderrechter of de officier van Justitie. Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt.

3. Maatwerkarrangementen WMO Ondersteuning thuis Deze groep bevat de volgende productcategorieën uit de iWmo-standaarden: begeleiding, persoonlijke verzorging, kortdurend verblijf, overige ondersteuning gericht op het individu of huishouden/gezin, dagbesteding, overige groepsgerichte ondersteuning en overige maatwerkarrangementen. Hulp bij het huishouden Hulp bij het huishouden is bijvoorbeeld het huis schoonmaken, boodschappen doen, maaltijden klaarmaken, de was doen, verzorging van planten en huisdieren, enzovoort.

Verblijf en opvang Deze groep bevat de volgende productcategorieën uit de iWmo-standaarden: beschermd wonen, opvang, spoedopvang en overige beschermd wonen en opvang. Hulpmiddelen en diensten Deze groep bevat de volgende productcategorieën uit de iWmo-standaarden: woondiensten, vervoersdiensten, rolstoelen, vervoersvoorzieningen, woonvoorzieningen en overige hulpmiddelen.

43