210088 Bijlage 1 Brief aan de Raad monitor Sociaal Domein - digi handt bgm en gs

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor

Leden van de gemeenteraad Leiden

Bargelaan 190 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 E-Mail Website www.leiden.nl/gemeente

7 september 2021 Ons kenmerk Z/21/3240877 Onderwerp Monitor Sociaal Domein 2021 Datum

Jan van Kleef Doorkiesnummer 5227 Contactpersoon

*Z222EFE3CA6* Geachte leden van de gemeenteraad,

Sinds de decentralisatie van taken in het sociaal domein in 2015 van het Rijk naar gemeenten stelt de gemeente Leiden een monitor sociaal domein samen. Met de monitor kunnen aan de hand van een set indicatoren ontwikkelingen in het sociaal domein worden gevolgd. De monitor sociaal domein 2021 bestaat uit twee delen. Deel 1 gaat in op de indicatoren. Basis voor deel 1 is het inrichtingsvoorstel monitor sociaal domein zoals door u vastgesteld in het najaar van 2019 (RV 19.0081). Op 7 september 2021 heeft ons college de indicatoren en de meetresultaten over 2020 vastgesteld. Wij bieden u de indicatoren en meetresultaten ter kennisname aan. Deel 2 gaat in op het gebruik van de monitor als instrument en het vervolg op de onderzoeksagenda zoals opgenomen in de monitor sociaal domein 2020. Ons voorstel is de monitor sociaal domein de komende jaren te gebruiken als signaleringsinstrument. Voor de uitwerking van de onderzoeksagenda hebben wij een prioriteitsvolgorde gemaakt. Basis voor ons voorstel tot prioritering is de visie op het sociaal domein ‘iedereen telt mee en doet mee’ (RV 19.0029). Deel 1: Kaders monitor sociaal domein Deel 1 van de monitor sociaal domein 2021 bestaat uit een inleidend hoofdstuk (hoofdstuk 1) en twee hoofdstukken over indicatoren.

Het eerste van de twee hoofdstukken over indicatoren (hoofdstuk 2) gaat in op een aantal algemene indicatoren die van belang zijn voor het sociaal domein, te weten demografie, onderwijs en beroepsbevolking. Het tweede van de twee hoofdstukken over indicatoren (hoofdstuk 3) gaat in op indicatoren die gaan over het gebruik van voorzieningen die vallen onder de Jeugdwet (hoofdstuk 3.2) de Wet maatschappelijke ondersteuning (hoofdstuk 3.3), en de participatiewet (hoofdstuk 3.4).

Datum Kenmerk Pagina

7 september 2021

Gemeente Leiden

Z/21/3240877 2/4

In het inleidend hoofdstuk van deel 1 staan de kaders voor de monitor. Het vertrekpunt is de visie op het sociaal domein. Voor het eerst leggen wij ook een verbinding met de zogeheten sustainable development goals (SDG’s) van de Verenigde Naties. Op 25 september 2019 heeft Leiden zich bij de VNG aangemeld als Global Goals gemeente. Leiden heeft zich daarmee gecommitteerd aan zeventien doelstellingen voor duurzame ontwikkeling. Acht van de zeventien SDG’s hebben het meest betrekking op het sociaal domein. In feite zijn het doelstellingen die vooraf gaan aan de doelstellingen uit de visie op het sociaal domein. In tabel 1 is aangeven hoe de SDG’s en de doelen uit de visie op het sociaal domein met elkaar zijn verweven. Het inleidend hoofdstuk van deel 1 besluit met een verantwoording over de opgenomen informatie. De opgenomen informatie geeft een beschrijving van de stand van zaken in het sociaal domein en geen oordeel. Hoofdlijnen gebruik van zorg en ondersteuning in 2020 Van alle Leidse huishoudens in 2020 krijgt ruim 19% zorg en ondersteuning. Dit percentage is gestegen ten opzichte van voorgaande jaren. Vergeleken met het gemiddelde voor middelgrote steden (23,5%) en Nederland (23,5%) is het aandeel huishoudens met zorg en ondersteuning in Leiden wel kleiner (19%). (figuur 10). De ontwikkeling in het gebruik is vergelijkbaar met wat we zien bij andere gemeenten.

Tabel 11 laat zien dat de toename met name zit bij huishoudens met een P-wet voorziening (van 2.830 (in 2019) naar 4.560 (in 2020)) en in iets mindere mate bij de Wmo voorzieningen (van 5.640 (in 2019) naar 5.865 (in 2020). De toename in huishoudens met een P-wet voorziening is te verklaren door de Coronacrisis en de opname van Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo- regeling) in de cijfers. De gestage toename in het gebruik van Wmo voorzieningen sinds 2018 is onder andere te verklaren door de introductie van het abonnementstarief. Het abonnementstarief heeft als resultaat dat naar verhouding meer inwoners met een hoger inkomen gebruik hebben gemaakt van Wmo voorzieningen, specifieker gaat het om een toename van Hulp bij het huishouden en ondersteuning thuis (zie ook tabel 19). In de jeugdzorg zien we over de hele linie een constant beeld. Alleen bij de jeugdbescherming is een stijgende lijn te zien (tabel 13). Nieuwe definitie armoede Bij de behandeling van de monitor sociaal domein 2020 is toegezegd om voor een beeld over armoede te kijken naar de definitie van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). De SCP definitie geeft een beter beeld van armoede dan de definitie van het CBS, die voorheen in de monitor was opgenomen. De SCP definitie kijkt zowel naar de situatie van het inkomen als de uitgaven van een huishouden.

De CBS definitie kijkt alleen naar het inkomen van een huishouden. In paragraaf over armoede (paragraaf 3.4.3.2) hebben wij de CBS definitie vervangen door de SCP definitie. Wij beschouwen daarmee de toezegging over het kijken naar de SCP definitie als indicatie voor armoede als afgedaan. Waar mogelijk wordt in deel 1 van de monitor een toelicht gegeven over opvallende ontwikkelingen in de cijfers.

Datum Kenmerk Pagina

7 september 2021

Gemeente Leiden

Z/21/3240877 3/4

Deel 2: Monitor als instrument Hoofdstuk 4 van de monitor gaat over het gebruik van de monitor als instrument.. Bij de behandeling van de monitor sociaal domein 2020 is toegezegd in de eerste helft van 2021 in gesprek te gaan over de mogelijkheden van de monitor als sturingsinstrument. Op 1 juni 2021 heeft hierover een informeel gesprek plaatsgevonden tussen een aantal leden van de raadscommissie onderwijs & samenleving en de wethouder gezondheid, jeugdzorg en welzijn. Om het gebruik van de monitor beter te kunnen duiden hebben wij de monitor geplaatst naast een aantal andere instrumenten waarmee ontwikkelingen in het sociaal domein zijn te volgen. Voor een beoordeling van het gebruik is de monitor gezet naast online dashboards, de corona impact monitor, de programmabegroting/ budgetcyclus en beleid specifieke notities. Gezien het gegeven dat de monitor met name terugkijkt en we voor sturing de budgetcyclus producten beschikbaar hebben zien wij de monitor met name geschikt als signaleringsinstrument. Als sturingsinstrument is het van belang een normstelling te hebben en een koppeling te hebben tussen doel en inzet van (financiële) middelen. Normstelling in de vorm van streefcijfers en een koppeling van doelen met de (financiële) inzet is geborgd in de producten van de budgetcyclus (kaderbrief, begroting en jaarrekening).

Als signaleringsinstrument geeft de monitor inzicht in verandering in de trend en afwijkingen ten opzichte van andere gemeenten. De geconstateerde ontwikkelingen in de monitor zijn bij het gebruik als signaleringsinstrument mogelijk aanleiding voor nader verdiepend onderzoek. Over sturen in het sociaal domein als geheel en de relatie tussen de visie op het sociaal domein, de budgetcyclus, de monitor en beleidsnotities is op 18 mei een brief van de wethouder jeugdzorg, gezondheid en welzijn verzonden naar de leden van de raadscommissie onderwijs en samenleving (Z/21/3260843). Het geheel van instrumenten maakt sturen in het sociaal domein mogelijk Prioritering onderzoeksagenda In het besluit over de monitor sociaal domein 2020 is vastgelegd om een zevental thema’s nader te onderzoeken. Voor de financiering van het onderzoek is een benodigd bedrag berekend van €275.000. De financiering van het onderzoek is betrokken bij de Kaderbrief 2021-2015. Besloten is om voor het onderzoek €215.000 te reserveren. Het gereserveerd bedrag is verdeeld over de jaren 2021 (€55.000), 2022 (€60.000) en 2023 (€100.000). De reservering betekent dat niet alle thema’s op hetzelfde moment kunnen worden uitgevoerd. In hoofdstuk 5 van de monitor zijn wij gekomen tot een prioriteitsvolgorde.

Ons belangrijkste criterium voor de prioriteitsvolgorde is de mate waarin het onderzoek inzicht geeft in het motto van de visie op het sociaal domein, te weten ‘iedereen telt en doet mee’. Om mee te kunnen doen is het als eerste belangrijk dat huishoudens de beschikking hebben over voldoende middelen. Hoogste prioriteit voor ons heeft dan ook het onderzoek naar maatwerk voorzieningen voor kwetsbare groepen. In onderzoek kijken we naar het effect van het stopzetten van de regeling tegemoetkoming zorg en de overgang van de declaratie regeling naar het maatwerk dat vanuit het sociaal wijkteam wordt ingezet. Gekeken wordt in hoeverre huishoudens rond kunnen komen in de nieuwe situatie. Conform de voorgestelde methodiek in de monitor sociaal domein 2020 willen wij in het onderzoek veel aandacht schenken aan het verzamelen van kwalitatieve informatie. Dat wil zeggen dat we op zoek gaan naar de verhalen van de betrokken huishoudens zelf. Over het resultaat van het eerste onderzoek naar

Datum Kenmerk Pagina

7 september 2021

Gemeente Leiden

Z/21/3240877 4/4

maatwerkvoorzieningen voor kwetsbare groepen en de aanpak van de andere onderzoekthema’s rapporteren wij u graag in de eerste helft van 2022. De monitor sociaal domein 2021 in zijn geheel is toegevoegd als bijlage (bijlage I). Tot slot is de monitor sociaal domein 2021 voor advies voorgelegd aan de Adviesraad Sociaal Domein. Het preadvies van de Adviesraad en onze reactie op het pre-advies zijn als bijlage toegevoegd (bijlage II en III).

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,

Bijlagen:  Bijlage I – Monitor Sociaal Domein 2021  Bijlage II– Preadvies Adviesraad Sociaal Domein  Bijlage III – Reactie college van B&W op het preadvies van de Adviesraad Sociaal Domein