210067 Bijlage 3. Brief aan de raad over de ontwikkeling uitkering gemeentefonds 2021-2025 en meicirculaire 2021

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor

Aan de leden van de Raad

Bargelaan 190 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 E-Mail Website www.leiden.nl/gemeente

10 juni 2021 Ons kenmerk Z/21/3265474 Onderwerp Ontwikkeling uitkeringen gemeentefonds 2021 – 2025 meicirculaire 2021

Hans Smit Doorkiesnummer 0652443174

Datum

Contactpersoon

Geachte leden van de Raad,

Maandag 31 mei jl. is de meicirculaire verschenen. De circulaire gaat over de financiële gevolgen van de Voorjaarsnota 2021 van het Rijk voor de gemeentelijke financiën. De ontwikkelingen uit de meicirculaire betrekken we zoals gebruikelijk bij de opstelling van de volgende begroting, i.c. 2022-2025. (De tijd was te kort om de meicirculaire integraal in de Kaderbrief 2021-2025 te verwerken.) Op voorhand hebben wij bij de opstelling van de Kaderbrief 2021-2025 zo veel mogelijk rekening gehouden met financiële ontwikkelingen in het gemeentefonds die tot dan toe bekend waren. Kortheidshalve verwijzen wij hiervoor naar hoofdstuk 5.4 van de Kaderbrief 2021-2025. Samenvatting. De uitkeringen uit het gemeentefonds stijgen met € 5,9 miljoen in 2021 tot € 2,3 miljoen in 2025 ten opzichte van de raming in de Kaderbrief 2021-2025. Er is echter sprake van veel zogenaamde taakmutaties (geld voor speciale extra taken), waardoor het voordeel in de eerste jaren een stuk lager is, en in latere jaren omslaat in een nadeel ten opzichte van het huidige meerjarenbeeld. Bedragen x € 1.000 Bruto ontwikkeling algemene uitkering

2021 5.890 V

2022 5.464 V

2023 4.162 V

2024 2.321 V

2025 2.283 V

waarvan: Taakmutaties Netto ontwikkeling

5.032 858 V

3.828 1.636 V

4.049 113 V

4.056 -1.735 N

4.064 -1.781 N

Taakmutaties: Er zijn 28 taakmutaties, zie bijlage 1 bij deze brief. Bij de taakmutaties gaat het vooral om aanpassingen van de budgetten in het sociaal domein van € 5 miljoen in 2021 tot € 4 miljoen in 2025. Het gaat om extra geld voor jeugdzorg in 2021 van € 2,6 miljoen en loon- en prijscompensatie voor de integratie uitkeringen sociaal domein vanaf 2022 voor € 3,6 miljoen. De taakmutaties worden in de begroting 2022 verrekend met de overeenkomstige beleidsvelden.

Datum

10 juni 2021

Kenmerk

Z/21/3265474

Pagina

Gemeente Leiden

2/9

Netto ontwikkeling De netto ontwikkeling van het gemeentefonds wordt vanaf 2024 negatief beïnvloed door een lagere groei van de rijksuitgaven. Door de “samen de trap op en af” afspraak werkt dit ook door naar het gemeentefonds. Dat de rijksuitgaven lager zijn dan geraamd heeft onder meer te maken met de demissionaire status van het Kabinet, hierdoor wordt er minder geld uitgetrokken voor nieuwe zaken. De algemene verwachting is dat bij het aantreden van een nieuw kabinet de rijksuitgaven weer zullen stijgen door beleidsintensiveringen. Het gemeentefonds zal dan weer groeien en daarmee de algemene uitkering. De netto ontwikkeling van de algemene uitkering betrekken wij bij de opstelling van de programmabegroting 2022-2025. Overige ontwikkeling: Compensatie Corona In de circulaire wordt een aankondiging gedaan voor de komende compensatie voor corona. Vertaling vindt plaats in de september- of decembercirculaire 2021. Het gaat landelijk om  Lokale cultuur en buurt- en clubhuizen, € 60 miljoen  Regionale en lokale cultuur, € 51,5 miljoen. Betreft instandhouding infrastructuur alsmede inkomstenderving als gevolg van kwijtschelding huren  Afrekening inkomstenderving 2020, PM  Meerkosten WMO en Jeugdwet, € 141 miljoen Arbitrage jeugdzorg.

Het kabinet heeft op 3 juni bekend gemaakt dat het voor 2022 € 1,3 miljard extra beschikbaar stelt aan gemeenten ter compensatie van de tekorten in de jeugdzorg. Het Leidse aandeel hierin is afgerond € 8 miljoen. Dit bedrag komt bovenop de eerder toegezegde € 300 miljoen voor 2022. Hierin is ook meegenomen dat gemeenten uitvoering geven aan maatregelen die in 2022 een besparing van € 214 miljoen op de jeugdzorguitgaven opleveren. Het kabinet en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben dat met elkaar afgesproken naar aanleiding van het oordeel van de Commissie van Wijzen. Voor de jaren na 2022 dient het oordeel als zwaarwegende inbreng voor de kabinetsformatie. Tegelijk committeren gemeenten en het Rijk zich nu al aan het maken van afspraken over maatregelen waarmee het jeugdstelsel op de lange termijn beter houdbaar wordt. Deze afspraken worden vastgelegd in een Hervormingsagenda. Hierbij geldt wel als kanttekening dat een aantal maatregelen om op de jeugdzorguitgaven te besparen al binnen Leiden wordt toegepast, zoals de inzet op de praktijkondersteuner jeugd (POH-J), collectiveren van jeugdhulp, verstevigen triage, voorkomen en verkorten residentiele zorg, afbakening jeugdhulp (bv tov Passend Onderwijs, Wlz etc.). Daarnaast is nog niet bekend of het Rijk voorwaarden stelt aan de middelen die beschikbaar worden gesteld voor 2022.

Voor 2021 is dit wel aan de orde, een deel van middelen is bestemd en komt binnen via een specifieke uitkering (bv. crisiscapaciteit jeugdGGZ) en een deel komt via de algemene uitkering (aanpak wachttijden specialistische jeugdhulp).

Datum

10 juni 2021

Kenmerk

Z/21/3265474

Pagina

Gemeente Leiden

3/9

Omdat de middelen vooralsnog alleen voor het jaar 2022 zijn toegekend, blijft de vraag bestaan hoe gemeenten hiermee om mogen gaan in meerjarig perspectief bij het opstellen van de begroting voor volgend jaar. De VNG zal zich ervoor inspannen dat gemeenten nog deze maand duidelijkheid krijgen hoe ze hiermee om mogen gaan, zodat zij hier rekening mee kunnen houden in hun reguliere begrotingsproces. Op korte termijn zullen hierover nadere gesprekken worden gevoerd met BZK en IPO. Doel is om gezamenlijk te komen tot een pragmatische oplossing tot aan het moment dat een nieuw regeerakkoord definitief uitsluitsel geeft over het structurele financiële perspectief. Vooralsnog geldt deze ruimte echter alleen voor 2022. Herijking van de verdeling van het gemeentefonds. De fondsbeheerders hebben op 2 februari 2021 de voorlopige resultaten van het nieuwe verdeelstelsel bekend gemaakt. 200 gemeenten gingen er vooruit, 150 gemeenten op achteruit. Eerder hebben wij u geïnformeerd dat de herijking voor Leiden vooralsnog voordelig uitvalt, €.5,4 miljoen. De Raad voor het Openbaar Bestuur is om advies gevraagd. Die heeft op 26 maart 2021 een tussenbericht met kritische vragen en opmerkingen uitgebracht. Het ging onder andere over de uitlegbaarheid van de herverdeeleffecten, met name in het sociaal domein. Dat was voor de fondsbeheerders aanleiding het voorstel opnieuw te bezien.

Begin juni wordt een aangepast voorstel verwacht, waarbij tevens een actualisatie is voorzien van het kostenniveau van 2017 naar 2019. Na ontvangst en weging van het definitieve advies van de ROB start de VNG-consultatie bij gemeenten. Die zal wel voortduren tot eind september 2021. Een nieuw kabinet zal een besluit moeten nemen over het nieuwe verdeelstelsel. Inwerkingtreding is voorzien per 1-1-2023. De publicatie van definitieve resultaten is uiterlijk in de meicirculaire 2022. Hierdoor is het waarschijnlijk nog niet mogelijk om bij de begroting 2022-2025 hiervoor al een bedrag op te nemen.

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,

Datum

10 juni 2021

Kenmerk

Z/21/3265474

Pagina

Gemeente Leiden

4/9

Bijlage 1. Overzicht taakmutaties meicirculaire 2021

Onderwerp (bedragen x € 1.000) 1 Aanpak problematiek jeugdzorg: verdringing en lichte jeugdzorgproblematiek *) 2 Aanpak problematiek jeugdzorg: POH Jeugd GGZ *) 3 Aanpak problematiek jeugdzorg: wachttijden specialistische jeugdzorg *) 4 Compensatieregeling Voogdij 18+ 5 Ketensystemen Jeugd 6 Rijksvaccinatieprogramma meningokokken 7 Rijksvaccinatieprogramma informed consent 8 Handhaving energielabel C kantoren 9 Handelsregister 10 Versterking gemeentelijke antidiscriminatievoorziening 11 Verrekening Voogdij 18+ 12 Prenataal huisbezoek door jeugdgezondheidszorg 13 Kinderopvang toezicht en handhaving 14 Wet Open Overheid (structureel) 15 Wet Open Overheid (incidenteel 2022 t/m 2026) Taakmutaties algemene uitkering Decentralisatieuitkeringen: 16 Koplopergemeenten cliëntondersteuning *) 17 Aanpak discriminatie en bevorderen samenleven *) 18 Bodembescherming 19 Maatschappelijke opvang en OGGz 20 Vrouwenopvang 21 Maatschappelijke begeleiding statushouders 22 Inburgering (IU) 23 Armoedebestrijding kinderen Totaal decentralisatieuitkeringen Corona steunpakket 24 Heroriëntatie zelfstandigen (Corona) 25 Jeugd aan Zet (Corona) Subtotaal:

2021 2022 2023 2024 2025 1.352 59 1.186 38 -2 21 4 11 -6 50

2.714

-2 23

-2 25

26

27

12 -6

13

14

15

51 -48 37 3 96 113 278

53 -49 38 3 122 115 317

55 -51 39 3 151 119 355

57 -53 40 3 181 123 392

-15 63

-15 63

-15 63

-15 63

78 -2 123

42 -2 88

27 -2 73

11 -2 57

400 25 394 -20 200 159 -36 1.123

38 10 48

Datum

10 juni 2021

Kenmerk

Z/21/3265474

Pagina

Gemeente Leiden

5/9

Onderwerp (bedragen x € 1.000) 3 D’s in het sociaal domein 26 Beschermd Wonen 27 Participatie 28 Voogdij/18+ Subtotaal: Totaal taakmutaties

2021 2022 2023 2024 2025 578 1.032 1.253 1.271 1.270 517 495 491 458 445 52 1.900 1.900 1.900 1.900 1.147 3.427 3.644 3.629 3.615 5.032 3.828 4.049 4.057 4.064

*) deze mutaties zijn vooruitlopend op de meicirculaire verwerkt in de Kaderbrief.

Toelichting: 1 t/m 3 Het Rijk stelt dit jaar € 613 miljoen euro beschikbaar voor acute problematiek in de jeugdzorg. Van dit bedrag wordt € 493 miljoen euro beschikbaar gesteld via de algemene uitkering van het gemeentefonds. Daarnaast wordt € 120 miljoen euro beschikbaar gesteld via de VWS-begroting (onder andere voor de tijdelijke uitbreiding van de crisiscapaciteit jeugd-GGZ, vereenvoudiging van de jeugdbeschermingsketen en het passend maken van accommodaties om de leefomstandigheden van kwetsbare jeugdigen te verbeteren) De € 493 miljoen kent drie delen. Een deel van € 228 miljoen heeft als oogmerk dat gemeenten hiermee in staat worden gesteld om de consultatiefunctie ggz vorm te geven, wachtlijsten bij lichtere jeugdhulpproblematiek tegen te gaan en om verdringing van andere uitgaven bij gemeenten tegen te gaan. 4. In de decembercirculaire 2020 is aan 43 gemeenten compensatie toegekend (op basis van de compensatieregeling voogdij en 18+ (2021)), omdat het budget voor voogdij en 18+ dat zij in 2021 ontvangen niet aansluit bij de kosten die zij (in 2019) hebben gemaakt. De totale omvang van de toegekende compensatie was lager dan de € 30 miljoen die hiervoor binnen de integratie-uitkering Voogdij/18+ was gereserveerd. Het resterende deel (€ 6,38 miljoen) wordt in deze circulaire aan het objectieve verdeelmodel voor Jeugd (subcluster Jeugdhulp) toegevoegd 5.

Kleine aanpassing bestaande taak. 6. Met ingang van 1 januari 2021 wordt de uitvoering van de vaccinatie tegen meningokokken overgedragen aan de gemeenten. De daarmee gemoeide middelen worden toegevoegd aan de reeds eerder overgehevelde middelen voor de uitvoering van het rijksvaccinatieprogramma (RVP).

Datum

10 juni 2021

Kenmerk

Z/21/3265474

Pagina

Gemeente Leiden

6/9

7. In 2021 wordt eenmalig € 680.000 aan de algemene uitkering toegevoegd voor de uitvoering van de zogenoemde ‘informed consent procedure RVP’. Deze procedure richt zich op het inbouwen van de toestemmingsverklaring in de registratie van het rijksvaccinatieprogramma (RVP), waarmee ouders (en kinderen vanaf 12 jaar) gevraagd worden om toestemming voor het delen van vaccinatiegegevens met het RIVM. 8. In het Bouwbesluit is vastgelegd dat per 1 januari 2023 een kantoor energielabel C of beter moet hebben om nog als kantoor gebruikt te mogen worden. De gemeente is het bevoegde gezag en handhaaft de wetgeving. Sira Consulting heeft de handhavingslasten in de periode 2020-2030 voor gemeenten berekend in het onderzoek ‘Actualisatie handhavingslasten verplicht energielabel C voor kantoren’ (april 2020) . 9. De Kamer van Koophandel beheert in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat het Handelsregister. Dit register is de basisregistratie waarin alle bedrijven en rechtspersonen ingeschreven staan. Daarnaast staan alle andere organisaties die deelnemen aan het economisch verkeer ook in dit register. Naast private organisaties kunnen ook gemeenten, provincies, ministeries, waterschappen en overige organisaties met een publieke taak gebruik maken van het Handelsregister. 10. In 2009 is de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga) in werking getreden.

Het doel van deze wet is een landelijk dekkend stelsel van meldpunten voor onafhankelijke bijstand aan slachtoffers van discriminatie en de registratie van klachten over discriminatie. Alle gemeenten zijn verplicht te voorzien in een antidiscriminatievoorziening (ADV). Voor de uitvoering van de Wga is in 2009 een bedrag toegevoegd aan de algemene uitkering. Uit onderzoeken blijkt dat deze huidige financiering voor de uitvoering van de Wga-taken al enige jaren tot knelpunten leidt. De meeste ADV’s zijn op dit moment zeer krap bemeten en bij het grotere publiek relatief onbekend. In haar reactie op het rapport Ongekend onrecht van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag heeft het kabinet aangekondigd structurele middelen vrij te maken voor de aanpak van discriminatie, waaronder de versterking van de antidiscriminatievoorzieningen (ADV). Om die reden wordt er vanaf 2021 structureel ruim € 6,9 miljoen extra aan de algemene uitkering toegevoegd, zodat de ADV’s ruimere budgetten kunnen krijgen om meer activiteiten te kunnen ontplooien, om zodoende een betere beschikbaarheid en bereikbaarheid voor melders mogelijk te maken. Deze ruimere budgetten zijn ook nodig om de door uitvoeringsorganisaties doorverwezen melders te kunnen bijstaan. Deze structurele extra bijdrage komt neer op meer dan een verdubbeling van de middelen.

De financiering van de organisatie van en het toezicht op de ADV’s zal, als onderdeel van de aangekondigde versterking van de aanpak van discriminatie, het komende jaar onderzocht

Datum

10 juni 2021

Kenmerk

Z/21/3265474

Pagina

Gemeente Leiden

7/9

worden. De uitkomsten van het onderzoek kunnen mogelijk leiden tot wijzigingen. Als dit nodig blijkt te zijn, zullen gemeenten tijdig geconsulteerd en geïnformeerd worden. 11. Door de stijging van het aantal voogdij 18+ casussen is de uitkering Voogdij/18+ vanaf uitkeringsjaar 2022 geactualiseerd en neemt daardoor toe. 12. Vanaf 2022 wordt jaarlijks € 5,3 miljoen aan de algemene uitkering toegevoegd voor de uitvoering van het wetsvoorstel ‘Prenataal huisbezoek door de jeugdgezondheidszorg (PHB JGZ)’ . Met dit wetsvoorstel krijgen gemeenten de taak een prenataal huisbezoek aan te bieden aan zwangere vrouwen en/of hun gezinnen in een kwetsbare situatie in hun gemeente. Om een gezonde ontwikkeling van het ongeboren kind te bevorderen en het ontstaan van gezondheids- en ontwikkelingsrisico’s voor het kind te beperken, is het van belang tijdig hulp en ondersteuning tijdens de zwangerschap te bieden. De gemeente moet deze taak op grond van de wet opdragen aan dezelfde organisatie die voor de gemeente de jeugdgezondheidszorg uitvoert. 13. Voor het ondersteunen van gemeenten bij hun handhavingstaak in de kinderopvang stelt het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vanaf 2022 jaarlijks € 550.000 ter beschikking via de algemene uitkering.

De toevoeging komt in de plaats van een subsidie die de VNG tot en met 31 december 2021 vanuit het Rijk ontving en waarmee zij gemeenten ondersteunde via training, kennisontwikkeling, beleidsadvisering en innovatie op het terrein van handhaving kinderopvang. 14 en 15. Op 26 januari 2021 heeft de Tweede Kamer de (Wijzigingswet) Wet open overheid (Woo) aangenomen. Het betreft een initiatiefwet uit de Tweede Kamer die beoogt de gehele overheid transparanter en toegankelijker te maken. Met dit wetsvoorstel geven de initiatiefnemers zowel de actieve als de passieve openbaarmaking van overheidsinformatie een nieuwe basis, verankeren zij het recht op toegang tot informatie wettelijk en beogen zij de informatievoorziening en informatiehuishouding van het Rijk en decentrale overheden te verbeteren. De Eerste Kamer dient nog een besluit te nemen over de Woo. Bij instemming van de Eerste Kamer zal de wet een halfjaar later in werking treden. Dit zal waarschijnlijk in het eerste kwartaal van 2022 zijn. De huidige Wet openbaarheid van bestuur (Wob) wordt ingetrokken bij de inwerkingtreding van de Woo. Vooruitlopend op de besluitvorming in de Eerste Kamer heeft het kabinet bij de kabinetsreactie op het rapport ´Ongekend onrecht´ van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) financiële middelen vrijgemaakt.

Datum

10 juni 2021

Kenmerk

Z/21/3265474

Pagina

Gemeente Leiden

8/9

Met de beschikbaarstelling van deze financiële middelen ondersteunt het Rijk gemeenten bij de implementatie en uitvoering van de Woo. De financiële middelen bestaan uit zowel incidentele als structurele middelen. De structurele middelen (€ 21,03 miljoen in 2022, oplopend naar structureel € 42,06 miljoen vanaf 2026) zijn bedoeld voor de actieve openbaarmaking van de informatiecategorieën zoals genoemd in de Woo, het aanwijzen van een contactfunctionaris en het beheer en onderhoud van systemen.

16. Inwoners van gemeenten hebben op grond van de Wmo 2015 recht op gratis onafhankelijke cliëntondersteuning. In het Regeerakkoord zijn extra middelen vrijgemaakt om deze functie te versterken. In het kader van deze impuls voert de VNG een koplopertraject cliëntondersteuning uit. In totaal achttien gemeenten zijn gestart als nieuwe koplopers en ontvangen in 2021 een bijdrage in verband met de doorontwikkeling van deze functie. Een cliëntondersteuner helpt bij het verhelderen van de ondersteuningsvraag en het verkrijgen van passende ondersteuning. 17. Recente cijfers over (ervaren) discriminatie laten zien dat discriminatie naar herkomst veel voorkomt in Nederland. Het ministerie van SZW spant zich er voor in om discriminatie naar herkomst te voorkomen en het samenleven te bevorderen. Lokaal bestuur kan hier een belangrijk rol in vervullen. Gemeenten ontvangen op aanvraag een decentralisatie-uitkering met als doel het stimuleren van effectief maatschappelijk initiatief op lokaal niveau ter voorkoming van discriminatie op grond van religie, levensovertuiging en ras (huidskleur, afkomst, nationale of etnische achtergrond) en het bevorderen van het samenleven. 18. In het Bestuurlijk Overleg Bodem zijn op 23 september 2020 afspraken gemaakt over doelen en financiering van bodemopgaven in het jaar 2021. Het betreft een wettelijke taak van gemeenten.

Er zijn onder meer afspraken over een apparaatskostenvergoeding en de afronding van spoedsaneringen, met een daarbij vastgestelde verdeelsleutel. Voor de 29 bevoegd-gezag-gemeenten gaat het om € 8,57 miljoen aan apparaatskostenvergoeding en € 8,19 miljoen voor de afronding van spoedsaneringen. Het doel is de gevallen van ernstige bodemverontreiniging met onaanvaardbare humane of ecologische risico’s of verspreidingsrisico’s (spoedlocaties) te saneren of de risico’s te beheersen. Het jaar 2021 is een overbruggingsjaar naar nieuwe bestuurlijke afspraken over de bodemopgaven vanaf 2022, als vervolg op het Convenant Bodem en Ondergrond 2016-2020. 19 t/m 23 Betreft aanpassing bestaande uitkeringen. 24. Bij de aankondiging van het tweede steun- en herstelpakket is aangegeven dat gemeenten vanaf 1 januari 2021 ondersteuning bieden aan zelfstandig ondernemers die zich willen heroriënteren. Dit kan grotendeels vanuit de extra impulsen en extra budgetten voor crisisdienstverlening worden betaald. Voor aanvullend maatwerk voor zelfstandig

Datum

10 juni 2021

Kenmerk

Z/21/3265474

Pagina

Gemeente Leiden

9/9

ondernemers is een bedrag van € 6,39 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd. Het bedrag wordt over alle gemeenten verdeeld. De verdeelsleutel is identiek aan die wordt gebruikt voor de Tozo-voorschotten, namelijk naar rato van het aantal zelfstandig ondernemers in de gemeente. 25. Op verzoek van het Veiligheidsberaad (werkgroep jongeren) is het gemeentelijk programma Jeugd aan Zet in Crisistijd, na de zomereditie, verlengd met een wintereditie. De middelen voor de zomereditie zijn reeds verwerkt in de decembercirculaire 2020. De meicirculaire 2021 bevat de middelen voor de wintereditie. Het programma beoogt jongeren te ondersteunen die geraakt worden door de effecten van de coronacrisis. Doordat de dagelijkse activiteiten voor veel jongeren door de coronacrisis niet of niet goed mogelijk zijn (zoals onderwijs, sport, sociale ontmoetingen en de mogelijkheid om te werken) is er een toenemende overlast van jongeren in de openbare ruimte. Ook is er vanwege de steeds verdergaande en langdurige beperkende maatregelen grote zorg over het effect van de coronamaatregelen op de fysieke en psychische gezondheid van jongeren. 26 t/m 28 Aanpassing bestaande integratie uitkeringen voor indexering en volumeontwikkeling.