210063 Bijlage 1 Jaarstukken 2020

88 | Jaarverslag

Prestatie opstellen Meerjaren Perspectief Grondexploitaties en Vermogensbeheer Onderdeel van deze prestatie zijn naast de actieve grondexploitaties de beschikbare budgetten voor grondexploitatie algemene dienst (a tot en met e), de beheerskosten van strategisch vastgoed (f), werken voor derden (g) en budget regionaal investeringsstrategie (h). Deze prestatie heeft een voordelig resultaat van € 6,4 miljoen. In onderstaande tabel is het voordelig resultaat opgenomen. Vervolgens wordt per betreffend onderdeel een toelichting gegeven. Omschrijving (bedragen x € 1.000) a - Exploitatiebijdragen aan investering

5.066

voordeel

b - Voorziening negatieve grondexploitaties en tussentijdse winstneming grondexploitatie Nieuweroord

2.081

voordeel

c - Onteigening Lammenschansdriehoek

1.824

nadeel

d - Incidentele bijdragen, huren en grondopbrengsten

724

voordeel

e - Onderhandelaarsakkoord Ons Doel

316

voordeel

f - Beheerkosten strategisch vastgoed

325

nadeel

g - Anterieure overeenkomsten

266

voordeel

h - RIS

90

voordeel

totaal

6.394

voordeel

Exploitatiebijdragen aan investeringen Het budget exploitatiebijdragen aan investeringen heeft een voordeel van € 5,1 miljoen Het gaat hierbij om verschillende bijdragen vanuit reserves aan kredieten die nog niet volledig zijn uitgegeven en worden doorgeschoven naar 2021. Voorziening negatieve grondexploitaties en tussentijdse winstneming grondexploitatie Nieuweroord Als gevolg van het actualiseren van de actieve grondexploitaties wordt de voorziening negatieve grondexploitaties € 0,7 miljoen lager. Daarnaast is er een tussentijdse winstneming genomen bij grondexploitatie Nieuweroord van € 1,4 miljoen. Hierdoor ontstaat in de exploitatie (grondexploitaties algemene dienst) een voordeel van € 2,1 miljoen. Zie voor een nadere toelichting van alle gemeentelijke grondexploitaties paragraaf 2.3.7 Grondbeleid. Onteigening Lammenschansweg Met collegebesluit (BW 21.0099) “vonnis onteigening Lammenschansweg 128” is besloten om niet in cassatie te gaan tegen de gerechtelijke uitspraak d.d. 13/01/2021. Hierdoor moet de schadeloosstelling en bijkomende kosten van € 4.174.609 worden betaald.

Na aftrek van het bedrag dat reeds is betaald (€ 1.025.000) en de reeds getroffen Voorziening “Lammenschansdriehoek” (€ 1.325.833) rest nog een, conform BBV regelgeving, aanvullend te storten bedrag in de Voorziening “Lammenschansdriehoek” ter hoogte van € 1.823.776 zodat voldoende middelen beschikbaar zijn om aan de betalingsverplichting te kunnen voldoen. Incidentele bijdragen, huren en grondopbrengsten Als gevolg van 2 rechterlijk uitspraken in het voordeel van de gemeente is in 2020 afgerond € 700.000 ontvangen. Daarnaast heeft de gemeente een aantal percelen grond verkocht waarbij ten opzicht van de begroting een positief resultaat is gerealiseerd van € 123.000. Voor 2 projecten heeft de gemeente een vergoeding ontvangen voor onder andere plankosten (€ 125.000) en de gemeente heeft een reserveringsvergoeding ontvangen (€ 50.000). Beide zijn niet begroot. Een begrote opbrengst van € 209.000 schuift door naar 2021 (een nadeel voor 2020). Daarnaast is in de exploitatie als gevolg van hogere huurinkomsten en hogere lasten een nadeel ontstaan van € 65.000. Per saldo resulteert bovenstaande in een voordeel van € 724.000. Onderhandelaarsakkoord Ons Doel In de begroting is voor het Onderhandelaarsakkoord Ons Doel in 2020 € 496.000 beschikbaar. Op basis van de geleverde prestaties van woningcorporatie Ons Doel is € 180.000 uitgekeerd.

Het restant budget moet beschikbaar blijven voor de afspraken zoals opgenomen in het Onderhandelaarsakkoord en zal dan ook worden overgeheveld naar 2021.

Jaarverslag | 89

Beheerskosten strategisch vastgoed De werkelijk kosten van beheer strategisch vastgoed zijn in 2020 € 325.000 hoger dan begroot. Bij een aantal panden is in 2020 meer onderhoud gepleegd om geen onveilige situaties te krijgen in gemeentelijke panden. Daarnaast zijn niet alle nutskosten volledig doorbelast aan gebruikers. Vanuit de reserve Grondexploitaties wordt jaarlijks het budget beschikbaar gesteld voor kosten beheer strategisch vastgoed aangezien deze portefeuille is ingericht voor verkoop en herontwikkeling van vastgoed. Anterieure overeenkomsten In 2020 zijn bij een aantal anterieure overeenkomsten de laatste werkzaamheden uitgevoerd waardoor het betreffend project kan worden afgesloten. Per saldo resulteert dit in een voordeel van afgerond € 100.000. Voor het project Ananasweg is van het beschikbaar budget € 160.000 niet besteed in 2020 en zal doorschuiven naar 2021. Regionaal Investeringsstrategie (RIS) Van het beschikbare budget voor Regionaal Investeringsstrategie campus Leiden is in 2020 € 90.000 niet besteed. Ten behoeve van de uitvoering van de bestuurlijke en ambtelijke activiteiten voortvloeiend uit gemeentelijke deelname aan het programma is budget beschikbaar gesteld voor projecten, lobby, inhuur externe expertise en out-of-pocket kosten. De middelen die in 2020 niet zijn besteed schuiven door naar 2021.

Prestatie exploiteren van gemeentelijke gebouwen De prestatie exploiteren van gemeentelijke gebouwen heeft een voordelig saldo van € 255.000. Dit voordeel komt grotendeels tot stand doordat de werkelijke lasten in 2020 afgerond € 300.000 lager zijn dan begroot. De werkelijke baten zijn conform begroting. Onderstaand wordt eerst ingegaan op de lagere lasten. Vervolgens wordt ingezoomd op de baten. De lagere lasten komen tot stand door: Verkoop gemeentelijk vastgoed De lasten van het project verkoop gemeentelijk vastgoed worden als percentage van de te verwachten koopsom begroot. In werkelijkheid zijn de verkoopkosten € 130.000 lager dan begroot. Exploitatie maatschappelijk vastgoed De werkelijke lasten zijn in 2020 € 200.000 lager dan begroot. Dit als gevolg van het niet aanwenden van de beschikbare instandhoudingsbijdrage voor onderhoud molens. De gemeente heeft een aantal molens verkocht waarbij is overeengekomen dat de instandhoudingsbijdrage beschikbaar is voor de koper voor in totaal € 535.504. Hiervan is in 2020 nog € 100.000 niet aangewend. Dit budget schuift door naar 2021. Daarnaast is in 2020 € 100.000 beschikbaar voor taxeren vastgoedportefeuille. Dit budget is niet aangewend in 2020 simpelweg omdat er geen portefeuilletaxatie heeft plaatsgevonden. Baten vastgoed De werkelijke baten zijn conform begroting. Enige nuancering is hier op zijn plaats.

Voor kwijtschelding huur als gevolg van corona is in 2020 namelijk eenmalig € 200.000 beschikbaar gesteld. Echter, dit budget is in 2020 niet aangewend. Voor 2020 resulteert dit in een voordeel in de exploitatie. Voorstel is om dit budget over te hevelen naar 2021. Naast dit voordeel is aan de batenkant ook een nadeel van afgerond € 200.000 gerealiseerd. Dit betreft enerzijds een lagere subsidie inkomsten van € 90.000 en lagere huurinkomsten als gevolg van wijziging huurder/nieuw huurcontract (einde looptijd huidig contract) gedurende het jaar (€ 100.000). Hierbij is het gebruikelijk om een huurvrije periode overeen te komen. Ook zijn aantal nieuwe huurcontracten ingegaan halverwege het jaar. In de begroting is deze wijziging voor het gehele jaar meegenomen. Beleidsterrein Wonen Het voordeel van € 58.000 op het beleidsterrein Wonen kan vrijwel geheel verklaard worden door de reservebijdrage aan het krediet Nota wonen die in 2020 niet volledig is ingezet en doorschuift naar 2021. Beleidsterrein Energietransitie Het beleidsterrein Energietransitie heeft een voordeel van € 436.000. Het voordeel is toe te schrijven aan een onderbesteding op de lasten ter hoogte van € 1,9 miljoen en het realiseren van lagere baten van € 1,5 miljoen.

De onderbesteding op de lasten is het gevolg van: ■ realisatie prestatie meer energiebesparing is € 170.000 lager dan begroot aangezien niet alle beschikbare organisatiekosten zijn ingezet. Reden hiervan is een vertraging in het vinden van voldoende goede medewerkers die kunnen bijdragen aan het realiseren van de doelen van het programma. Het restant schuift door naar 2021.

90 | Jaarverslag

■ realisatie prestatie meer duurzame opwekking energie is € 170.000 lager dan begroot. Dit komt met name tot stand doordat niet alle beschikbare middelen voor het opstellen van de Transitievisies warmte en het uitvoeren van het energieloket zijn ingezet. Reden hiervan is dat er in 2020 nog geen noodzaak was om de Transitievisie warmte vast te stellen en dat een aantal wijkaanpakken enige vorm van vertraging hebben opgeleverd. Het restant schuift door naar 2021. ■ realisatie prestatie aardgasvrije stad is € 1,6 miljoen lager dan begroot. De subsidie Regeling specifieke uitkering Reductie energiegebruik bij koopwoningen (RRE) is in 2020 niet volledig ingezet. Reden hiervan is een verminderd bereik bij bewoners en daardoor lagere conversiegraad van de beschikbaar gestelde vouchers. De regeling loopt door in 2021. De lagere baten komt tot stand doordat : ■ De gemeente Leiden heeft namens de gemeenten Kaag en Braassem, Leiderdorp, Níeuwkoop Oegstgeest, Voorschoten, Zoeterwoude en uiteraard Leiden zelf een aanvraag ingediend voor een subsidie in het kader van de Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik bij koopwoningen (RRE). Deze aanvraag is tot stand gekomen in overleg met vertegenwoordigers van deze gemeenten en de Omgevingsdienst WestHolland. Basis voor deze aanvraag was notitie RBE aanvraag / Strategie DAC.

Volgens deze notitie zal de Omgevingsdíenst namens deze gemeenten zorgdragen voor de uitvoering van de voucher-regeling. De subsidieaanvraag is ínmiddels toegewezen. Van de beschikbare middelen (€ 3,15 miljoen) is in 2020 € 1,6 miljoen ingezet en verantwoord in de exploitatie. Het restant van afgerond € 1,5 miljoen schuift door naar 2021. Toelichting op afwijkingen Reserves Onderstaand worden de afwijkingen van zowel de stortingen als de onttrekkingen aan de reserves toegelicht. Reserve Grondexploitaties De storting in de reserve is € 228.000 hoger als gevolg van het doorschuiven van een erfpachtopbrengst ter hoogte van € 350.000 naar 2021 en de niet begrote storting van de vrijval uit de voorziening negatieve grondexploitaties ter hoogte van € 578.000 (zie ook paragraaf 2.3.7 Grondbeleid). Naast deze hogere storting is de onttrekking aan de reserve € 2,4 miljoen lager. Reden is met name dat de geraamde exploitatiebijdragen aan investeringen niet volledig zijn uitgevoerd en dus ook niet volledig worden onttrokken. Dit betreft onder andere de projecten die voorgefinancierd zijn uit het krediet Initiatieven derden, het project Ontwikkeling entreegebied Bio Science Park, het restplan Vollenhovekade, het project Stationsgebied en omgeving De Geus. Vanuit de reserve Grondexploitaties is budget beschikbaar gesteld voor de projecten Ananasweg en Groenplan Alrijne.

Deze beschikbare budgetten zijn in 2020 niet volledig ingezet. Daarnaast is in 2020 geen beroep gedaan op het beschikbare budget voor instandhoudingsbijdrage onderhoud molens. Reserve Bovenwijkse voorzieningen Grondbedrijf (Programma 6) De onttrekking aan de reserve is € 14.000 lager als gevolg van exploitatiebijdragen aan investeringen die nog niet volledig zijn uitgevoerd en dus ook niet volledig worden onttrokken. Dit betreft het krediet onderzoek herplaatsing Waaghoofdbrug (€ 4.000) en het krediet Beeldende kunst (€ 10.000). Egalisatiereserve inkomsten bouwleges Er zijn in de tweede helft van het jaar diverse bouwaanvragen ontvangen met een grote bouwsom, waardoor er ten opzichte van de begroting een fors hogere opbrengst ter hoogte van € 1,4 miljoen is gerealiseerd. De kosten die verband houden met de Rijnlandroute bedragen € 28.738. Daarom wordt € 28.738 onttrokken aan de reserve, onderdeel Rijnlandroute. Reserve Sociale huurwoningen De reserve sociale huurwoningen wordt ingezet voor de uitvoering van de Nota wonen. In 2020 is hiervoor € 19.000 besteed. Reserve Strategische aankopen Als gevolg van het afsluiten van het krediet onteigening Lammenschansweg wordt er € 3.000 minder onttrokken dan begroot.

Reserve Leids uitvoeringsprogramma LUBO 2016 De onttrekking aan de reserve Leids uitvoeringsprogramma LUBO 2016 is € 1,1 miljoen lager als gevolg van exploitatiebijdragen aan investeringen die nog niet volledig zijn uitgevoerd en dus ook niet volledig worden onttrokken. Het betreft het project bodemsanering (algemeen).

Jaarverslag | 91

Reserve Herstructurering woongebieden SvZ&V De onttrekking aan de reserve is € 20.000 lager als gevolg van exploitatiebijdragen die in een later stadium worden gerealiseerd. Dit betreft het project Kooiplein. Daarnaast is de storting € 8.000 lager als gevolg van actualisatie interen rentedoorberekeningen en rentestortingen. Reserve Herstructurering woongebieden Ons Doel De onttrekking aan de reserve is € 316.000 lager. In de prognose van woningbouwcorportatie Ons Doel is opgenomen dat in 2020 6 woningen voor bijzondere doelgroepen gerealiseerd gaan worden (€ 180.000) en 6 reguliere sociale woningen (€ 300.000). Het uiteindelijke resultaat van 2020 is dat alleen de bijzondere doelgroepen zijn gerealiseerd. Hierdoor wordt dan ook € 180.000 onttrokken aan de reserve. Het restant schuift door naar 2021. Reserve Stedelijk ontwikkeling (P6) De onttrekking aan de reserve is € 173.000 lager als gevolg van een exploitatiebijdrage aan een investering die nog niet volledig is uitgevoerd en dus ook niet volledig wordt onttrokken. Het betreft het project wonen boven winkels. Reserve GSB-middelen ISV/EZ Vanuit deze reserve zijn middelen beschikbaar gesteld voor het opstellen van vijf gebiedsvisies. Van het beschikbaar gesteld budget is in 2020 nog € 79.000 beschikbaar. Hiervan is in 2020 € 43.000 ingezet. Het restant schuift door naar 2021 aangezien nog niet alle visies zijn afgerond.

Reserve Herontwikkeling Stationsgebied e.o. De werkelijke onttrekking aan de reserve is € 109.000 lager dan begroot aangezien de geraamde exploitatiebijdrage aan investeringen niet volledig zijn uitgevoerd en dus ook niet volledig worden onttrokken. Dit betreft het project Morssingelblok H2-5. Reserve Duurzame stad (P6) De werkelijke onttrekking aan de reserve Duurzame stad is in 2020 afgerond € 0,5 miljoen lager dan begroot. In 2020 zijn nog niet alle onderzoeken naar energietransitie (€ 0,4 miljoen) en duurzame mobiliteit (€ 0,1 miljoen) afgerond. Deze onderzoeken lopen door in 2021. Kredieten die afgesloten zijn met een overschot van € 50.000 of meer dan 10% van het investeringskrediet worden hieronder toegelicht. 7100886 onteigening Lammenschansweg 128 Het krediet “onteigening Lammenschansweg 128” heeft per 31 december 2020 een positief saldo van € 518.185. Dit wordt gedekt door een onttrekking uit de reserve strategische aankopen. Bij het bestemmingsvoorstel jaarstukken 2019 (RB 20.0059) is besloten om van deze dekking € 515.264 in te zetten voor de instelling van de Voorziening Lammenschansdriehoek t.b.v. afhandeling gerechtelijk vonnis Lammenschansweg 128 d.d. 13/01/2021. Als dekking voor krediet “onteigening lammenschansweg 128” resteert hierna € 2.922.

Aangezien dit krediet wordt afgesloten bij de jaarrekening 2020 blijft het restantsaldo in de reserve Strategische aankopen van € 2.922 vrij beschikbaar. 7101542 Trekkenwand Schouwburg Het krediet kan worden afgesloten aangezien de besturing van de trekkenwand is betaald uit de daarvoor bestemde reguliere middelen (VVI middelen Stadspodia). Voor vervanging besturing trekkenwand is een krediet beschikbaar gesteld ter hoogte van € 415.000. De bijbehorende kaptaallasten zijn gedekt middels een investeringsbijdrage van derden. Aangezien dit krediet kan komen te vervallen kan ook de investeringsbijdrage van derden komen te vervallen. Overschrijdingen op investeringskredieten 7101061 voorbereiding STEO-Openb.geb.+civ.werken In 2020 is van dit krediet € 40.111 te veel afgeraamd waarna er op de lasten een overschrijding is ontstaan voor genoemd bedrag. Het verschil dat per 31 december 2020 zichtbaar is telt echter niet mee in de toets op onrechtmatige uitgaven. Dit komt omdat er voor hetzelfde bedrag aan niet begrote dekking gerealiseerd is. Toelichting op investeringskredieten ouder dan drie jaar die niet afgesloten worden bij de jaarrekening 7100135 exploitatieovk Haagwegterrein (La Linea) Het project is op een enkel werk na afgerond. Krediet kan worden gesloten in 2021.

92 | Jaarverslag

7100136 LBSP externe plankosten en 7100153 planvoorb. Leiden Bio Science Park Het project- en gebiedsmanagement voor Leiden BioScience Park wordt benaderd volgens een programmastructuur ten behoeve van de voortdurende gebiedsontwikkeling van het BioScience Park. Hiertoe heeft de gemeenteraad de kredieten LBSP externe plankosten en planvoorbereiding Leiden Bio Science Park (ter dekking van de interne plankosten) beschikbaar gesteld. Zolang deze ontwikkelingen, volgens de leidraad als neergelegd in het Masterplan en in opdracht van de gemeenteraad, voortduren zal dit krediet naar verwachting niet worden afgesloten. 7100139 bodemsanering Dit krediet kan niet worden afgesloten vanwege (doorlopende) verplichtingen van het Leidse Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond 2016-2020 (LUBO). 7100152 Gevelsanering woningen Het krediet is nodig om aan de verplichting vanuit de rijksoverheid te kunnen voldoen om de gevels van de zogenaamde A-lijstwoningen te saneren voor wat betreft het geluid, alsmede voor de verplichte geluidsanering van niet gemelde woningen die wel in de saneringsprojecten moeten worden meegenomen. Prognose is dat de werkzaamheden tot en met 2026 zullen doorlopen. 7100153 planvoorb. Leiden Bio Science Park Het project- en gebiedsmanagement voor LBSP wordt benaderd volgens een programmastructuur ten behoeve van de voortdurende ontwikkeling van het BioScience Park.

Hiertoe heeft de gemeenteraad het krediet planvoorbereiding LBSP ter dekking van de interne plankosten beschikbaar gesteld. Zolang deze ontwikkelingen, volgens de leidraad als neergelegd in het Masterplan en in opdracht van de gemeenteraad, voortduren zal dit krediet naar verwachting niet worden afgesloten. 7100154 Kooiplein uitvoering Dit krediet is benodigd voor de deelgebieden 1 en 2 van het huidige projectareaal Kooiplein. De middelen dienen beschikbaar te blijven wegens contractuele afspraken hierover met Kooiplein CV. 7100245 muziekcentrum De Nobel Om (geluid-) technische problemen inzichtelijk te maken is een uitgebreid onderzoek gedaan door TNO en Level-acoustics. De definitieve rapportage is in 2020 nog niet volledig afgerond en zal naar verwachting leiden tot concrete, op korte termijn, uit te voeren maatregelen. Het krediet kan pas na afronding daarvan afgesloten worden. 7100316 planvoorbereiding Kaasmarkt Het ruimtelijke kader voor de Kaasmarkt is op 18 juni 2020 bij de gemeenteraad vastgesteld. Dat heeft ertoe geleid dat voor drie van de vier ontwikkelclusters het ruimtelijke kader vast ligt. Voor één ontwikkelcluster (III) zijn op verzoek van de gemeenteraad zes scenario’s uitgewerkt. De keuze voor een scenario en de kaders voor de herinrichting van het plein komen aan de orde in het kaderbesluit.

Een kaderbesluit kon pas volgen na besluitvorming over Autoluwe binnenstad. Dat betekent dat het kaderbesluit nu voorzien is voor behandeling in de gemeenteraad in het 2e kwartaal 2021. 7100459 wonen boven winkels Het project is in 2016 uitgebreid en het budget is hierdoor verhoogd. In 2018 is het project opnieuw verlengd voor de komende jaren. Er is geen strikte termijn aan te hangen aangezien inzet van het krediet afhankelijk is van het aantal aanvragen. 7100535 coördinatie uitvoering WOP Noord Dit krediet kan niet worden afgesloten omdat de hierin beschikbaar gestelde gelden bestemd zijn voor het wijkontwikkelingsplan Leiden Noord dat loopt tot en met 2020. In 2021 zal de financiële afronding van dit project plaatsvinden en kan daarna worden afgesloten. 7100536 uitvoering nota wonen In 2019 is voorafgaand aan vaststelling van de woonvisie 2020-2030 en de uitvoeringsagenda Wonen 2020-2023 gestart met de voorbereiding van nieuwe prestatieafspraken tussen huurders, de Leidse corporaties en de gemeente Leiden. De nog resterende middelen voor uitvoering van (voorgaande) nota wonen, zullen worden ingezet voor deze afspraken. 7100622 Kunst in openbare ruimte Dit krediet kan niet worden afgesloten aangezien lopende verplichtingen zijn aangegaan zoals plaatsing van een aantal beelden in het Singelpark. In 2020 wordt dit krediet verder aangesproken.

Jaarverslag | 93

7100666 Bijdragen opstellen gebiedsvisies Er wordt ingezet op intensieve integrale gebiedsaanpakken. Naast inzet op sociale vraagstukken volgt soms ook de noodzaak tot investeringen in de fysieke omgeving. Hiervoor is meestal nodig dat er een visie op een buurt of gebied wordt gemaakt, wat soms langer duurt dan gedacht, rekening houdend met de kans en uitdaging die er ligt. Ook bepaalde ontwikkelingen hebben het nodig dat er eerst geïnvesteerd wordt in het opstellen van een visie. 7100783 Afrondende werkzaamheden Nieuw Leyden Werkzaamheden lopen nog in 2021. Streven is dat deze begin 2021 gereed zijn en financieel wordt afgerekend. 7100788 Multifunctioneel maken Merendroom De bedoeling is om het pand multifunctioneel te maken zodat het gebruikt kan worden door verschillende instellingen. Om dit mogelijk te maken is een ruimte nodig die nu nog is verhuurd tot 2020. Het plan kan dus pas worden uitgevoerd na 2020. 7100800 Herinrichting Surinamestraat Dit krediet zal worden betrokken bij de scope-uitbreiding waaraan momenteel wordt gewerkt met een aantal partners in de stad. Deels zal het restantkrediet worden gebruikt ter dekking van het tekort op de "herinrichting plein Timorstraat-Arubapad'. Moet daarom beschikbaar blijven in 2021. 7100811 Vervanging BARS Dit betreft het systeem voor afhandelen bouwaanvragen. Nog niet alle werkzaamheden zijn uitgevoerd.

Verwachting is dat dit in 2021 wordt afgerond. 7101044 programma Lammenschansdriehoek Dit krediet in het kader van de stimulering van studentenhuisvesting zal voor ontwerpwijzigingen in de studentencampus ingezet gaan worden. 7101050 grond Haagwegkwartier - ROC Ter Haarkade Dit betreft de ontwikkeling van de leegstaande school op de Ter Haarkade 1 waar een ontwikkelende partij appartementen voor jongeren gaat realiseren. De grond is nog niet door de gemeente geleverd aangezien er nog bezwaar loopt tegen de afgegeven omgevingsvergunning. De verwachting is dat dit beroep uiterlijk in 2021 wordt afgerond. 7101058 Voorbereiding STEO - Buskavel 1 Dit krediet dient beschikbaar te blijven omdat hierop plankosten worden geboekt welke, nadat het Uitvoeringsbesluit STEO - Buskavel 1 door de gemeenteraad is besloten, zullen worden opgenomen in de vastgesteld 'grondexploitatie STEO - Buskavel 1". 7101059 Voorbereiding STEO-Morspoortterr. M1-2-3 Dit krediet dient beschikbaar te blijven omdat hierop plankosten worden geboekt welke, nadat het Uitvoeringsbesluit STEO-Morspoortterr. M1-2-3 door de gemeenteraad is besloten, zullen worden opgenomen in de vastgesteld 'grondexploitatie STEO-Morspoortterr. M1-2-3". 7101060 grond STEO - Openb.geb.en civiele werken Dit krediet betreft de boekwaarde van historische plankosten waarop geen boekingen meer zullen plaatsvinden.

Uit de globale grondexploitaties van STEO restgronden blijkt een positief saldo inclusief de op de balans geparkeerde plankosten. Er is dus geen sprake van een duurzame waardevermindering en afwaardering is nu niet nodig. 7101061 voorbereiding STEO-Openb.geb.+civ.werken Dit krediet dient beschikbaar te blijven omdat hierop deelgebied overstijgende externe onderzoeken worden verantwoord om vervolgens conform relevantie te worden doorbelast aan deelgebieden einde kalenderjaar. 7101063 voorbereiding STEO - Trafolocatie 1 Dit krediet dient beschikbaar te blijven omdat hierop plankosten worden verantwoord welke, nadat het Uitvoeringsbesluit STEO - Trafolocatie T1 door de gemeenteraad is besloten, zullen worden opgenomen in de vastgesteld 'grondexploitatie STEO - Trafolocatie T1". 7101068 Verb.entree minder-validen geb.Oude Vest Het onderzoek naar huisvesting voor BplusC is nog steeds gaande. Hierover is overleg met BplusC. Afhankelijk van de uitkomst van het huisvestingsonderzoek zal worden besloten of dit krediet gebruikt gaat worden. De verwachting is dat dit in 2021 duidelijk gaat worden.

94 | Jaarverslag

7101129 invoering omgevingswet De invoering van de Omgevingswet gaat uit van inwerkingtreding per 1-1-2021 en loopt dan door in de jaren erna (uitgaande van een wettelijke implementatietijd van acht jaar). Dit krediet blijft voor dit doel benodigd. 7101177 tijdelijke maatr. Lammenschansdriehoek Nog niet alle werkzaamheden zijn afgerond. Er moeten nog investeringen gedaan worden om de leefbaarheid te borgen tijdens de langjarige gebiedsontwikkeling Lammenschansdriehoek. 7101178 voorbereiding Humanities Campus Het project Humanities Campus is een meerjarig project met lange doorlooptijd. Dit heeft te maken met langdurige voorbereidingen maar vooral met het feit dat we voor de realisatie van dit project de bewoners van het Doelencomplex een compensatiewoning zullen aanbieden. Die woningen moeten eerst gerealiseerd worden en de mensen geherhuisvest voordat er sloop kan plaatsvinden ten behoeve van nieuwbouw van de campus. De realisatiefase loopt door tot 2025-2026. Ook dan zal er nog inzet vanuit de gemeente nodig zijn en dus krediet nodig. De openbare ruimte is het laatste onderdeel wat wordt uitgevoerd als de gebouwen klaar zijn.

7101300 Krediet Initiatieven derden Het doorlopende krediet Initatieven derden is ingesteld om aanloopkosten (zowel gemeentelijke plankosten als onderzoekskosten die overeenkomstig de Wet ruimtelijke ordening verhaald moeten worden op de initiatiefnemer) van projecten waarbij het initiatief bij een marktpartij ligt te kunnen voorfinancieren. Dit betreft de voorfinanciering tot sluiten anterieure overeenkomst. Door het sluiten van een anterieure overeenkomst, afroming van de meeropbrengst bij erfpachtconversie, extra opbrengsten uit grondverkoop of een exploitatieplan worden deze voorgefinancierde middelen van derden door de gemeente terug ontvangen. Dit doorlopende krediet is dus ingericht om initiatieven vanuit de markt te kunnen opstarten en moet hierdoor dus beschikbaar blijven.

Jaarverslag | 95

7 Jeugd en onderwijs

96 | Jaarverslag

Jeugd en onderwijs Programmanummer Commissie Portefeuille(s)

7 Onderwijs en samenleving Gezondheid, Jeugdzorg & Welzijn Kennis, Onderwijs, Sport en Financiën Bestuur, Veiligheid en Handhaving

De missie van het programma Jeugd en onderwijs luidt: "In Leiden krijgen kinderen en jongeren de kans gezond en veilig op te groeien in een stimulerende omgeving, zodat zij hun talenten kunnen ontwikkelen en volwaardig aan de samenleving kunnen deelnemen."

Ontwikkelingen in 2020 Corona Uitvoering prestaties Voor wat betreft de uitvoering van de doelen en prestaties zien we verschillende gevolgen van corona: sommige activiteiten zijn doorgegaan of zelfs vernieuwd; sommige activiteiten zijn vertraagd en hebben we niet kunnen uitvoeren. De coronatijd heeft een impuls gegeven aan nieuwe vormen van jeugdparticipatie via het onderwijs (zie hieronder) en geleid tot een verbeterde samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang. Met speciale maatregelen zijn de speeltuinen tijdens de lockdown deels open gebleven. Maatschappelijke effecten Naast het uitvoeren van activiteiten (prestaties) zien we ook maatschappelijke effecten van corona en van het niet volledig kunnen uitvoeren van de geplande activiteiten. Er is meer psychosociale problematiek bij jongeren en jongvolwassenen ontstaan, zoals gevoelens van eenzaamheid en soms zelfs ook psychiatrische problematiek (anorexia, angsten, depressies). In 2020 is de vraag naar jeugdhulp nog niet toegenomen. Deze toename door corona zien we echter wel in 2021. Er is daarmee sprake van een ‘dubbele’ toename vanwege de al reeds bestaande autonome groei in vraag in combinatie met de corona-groei in vraag. Veel scholen constateren, ondanks de vele aandacht voor de (kwetsbare) kinderen, dat er leerachterstanden zijn opgelopen.

Ook is er een groot tekort aan stageplekken voor met name mbo-leerlingen ontstaan, ondanks het faciliteren van werkgevers om op andere manieren stages te bieden. Deze maatschappelijke effecten van corona (bijv. meer psychosociale/psychiatrische problematiek bij jongeren en jongvolwassenen en leerachterstanden) zien we waarschijnlijk langere tijd. Uitvoering Visie Sociaal Domein In 2020 hebben we activiteiten op de drie niveau’s uit de Visie Sociaal Domein uitgevoerd: op het niveau van het stadsklimaat, op collectief en individueel niveau. Hieronder staat een aantal resultaten van ontwikkelingen in 2020 genoemd, geordend per niveau. Deze lijst is niet uitputtend (zie ook toelichtingen bij de prestaties). Stadsklimaat Jeugdparticipatie Er zijn nieuwe vormen van jeugdparticipatie ontstaan in 2020. Jongeren ontwikkelden zelf online activiteiten via bijvoorbeeld STAD. We hebben samen met jongeren en met andere organisaties (waaronder Leiden Marketing en cultuurorganisaties) "De Leidse Burcht" ontwikkeld, een digitale ontmoetingsplaats voor jongeren (zie ook Programma 8 Cultuur, Sport & Recreatie).

Jaarverslag | 97

Er is speciale aandacht gegaan naar het intensief volgen van de coronamaatregelen voor jongeren. De interactie en communicatie met jongerendoelgroepen is verbeterd, onder andere door gesprekken met leerlingraden en studentenorganisaties. Samen met hen is de campagne 'Lekker bezig blijven' opgezet. Onderwijsinnovatie Door de onderwijsinnovatiesubsidie is de samenwerking in het Leidse onderwijsveld toegenomen en men weet elkaar makkelijker te vinden voor nieuwe initiatieven. Een goed voorbeeld van een nieuw initiatief is de Leerling Portfolio Wereldburgerschap. In dit kader vindt de Challenge kansengelijkheid op de Zijlwijkschool plaats, waar leerlingen aan de slag gaan om manieren te vinden om kansengelijkheid te bevorderen. Dit betreft een samenwerking met Hogeschool Leiden en AGORA. Het instrument onderwijsinnovatiesubsidie is in 2020 positief geëvalueerd. Verwonder om de Hoek In 2020 zijn afspraken gemaakt met Naturalis, Kunstgebouw, BplusC en Cultuur Educatie Groep voor het platform Verwonder om de Hoek. Dit platform gaat begin 2021 online en biedt de rijke leeromgeving van Leiden en de regio. De rijke leeromgeving laat kinderen in aanraking komen met cultuur, natuur, wetenschap, technologie en duurzaamheid. In samenwerking met de stichting SOL wordt speciale aandacht besteed aan kinderen die weinig of geen toegang hebben tot deze omgevingen.

Internationalisering In 2020 is de Visie internationalisering vastgesteld (RV 20.0051). De internationalisering van het onderwijs is hierin een speerpunt, met onder andere internationaal basisonderwijs (IGBO) als belangrijke vestigingsfactor voor internationals. De opening van de IGBO kent vertraging omdat er een nieuw schoolbestuur is die de school gaat starten. Dit vergt een nieuwe licentieaanvraag bij het Ministerie van Onderwijs en een herstart van de onderwijshuisvesting op de Saffierstraat. De opening staat nu gepland voor augustus 2022. Onderwijshuisvesting Op 28 januari 2021 is het lntegraal Huisvestingsplan voor Onderwijs 2020-2032 (herijking IHP 2019-2030; RV20.0127) vastgesteld. Gedurende 2020 hebben de voorbereidingen voor dit besluit plaatsgevonden. Collectief niveau Onderwijskansenbeleid Gelijke kansen komen door corona verder onder druk te staan. Gedurende 2020 hebben we het initiatief genomen om samen met de scholen (primair, voortgezet, speciaal onderwijs, kinderopvangorganisaties) kinderen in kwetsbare situaties zoveel mogelijk te ondersteunen). Dit heeft geleid tot een stroomversnelling in het (preventieve) onderwijskansenbeleid. Er zijn nieuwe verbindingen ontstaan tussen bijvoorbeeld onderwijs en maatschappelijke organisaties, maar ook tussen onderwijsorganisaties onderling. Deze verbindingen hebben geleid tot meerdere initiatieven .

Ook hebben we zo met veel creativiteit ouders en kinderen toch een aanbod kunnen doen en ze niet ‘losgelaten’. Voorbeelden zijn het Crisisfonds voor kwetsbare kinderen thuis (beschikbaar stellen laptops/iPads via Stichting Leergeld en het Jeugdeducatiefonds), pilotproject aanbod beweegonderwijs in samenwerking met sportverenigingen, het goed organiseren van noodopvang in samenwerking met kinderopvang. Dit alles is gecoördineerd door het ‘Gemeentelijk Crisisteam Kinderopvang en Onderwijs’. 16 uur voorschoolse educatie Per 1 augustus 2020 krijgen alle kinderen die dat nodig hebben 16 uur per week voorschoolse educatie aangeboden. In 2020 is mede daartoe de Subsidieregeling Voorschoolse Educatie en Peuterspeelopvang vastgesteld (BW 20.0534). Deze regelt de financiering van enerzijds de basisvoorziening peuterspeelopvang en anderzijds het aanbod van voorschoolse educatie in zowel kinderdagopvang als peuterspeelopvang. De subsidieregeling is ook een belangrijke stap in het sturen op efficiënte en transparante inzet van middelen en het bieden van een gelijk speelveld voor alle voorschoolse aanbieders.

98 | Jaarverslag