210056 Bijlage 1 Advies Royal Haskoning DHV 'Strategische keuzes Omgevingsplan' d.d. 24 maart 2021

Strategische keuzes omgevingsplan Een basis voor ontwikkeling van het Leidse omgevingsplan Remko Blokpoel, Thijs Sommers 24 maart 2021 Project related

Inhoud ◼

P. 3

Introductie

◼

P. 9

De strategische keuzes: focus op sturing en samenwerking

◼

P. 15 Kansen, risico's en advies

2

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Introductie

3

Aanleiding en doel ◼

Gemeente Leiden werkt in het Programma Leiden 2040 aan de implementatie van de Omgevingswet. Het omgevingsplan is een belangrijk instrument binnen de beleidscyclus om invulling te geven aan de Leidse ambities voor 2040. In opdracht van, en in samenwerking met, Gemeente Leiden is een dialoog gevoerd over de strategische keuzes. Hiermee is een basis gelegd om te starten met het Leidse omgevingsplan.

◼

Het doel van de voorliggende notitie is het bieden van een samenvatting van de dialoog, en het geven van een advies over de strategische keuzes voor sturing en samenwerking en het vervolg.

4

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Methode De voorliggend notitie is opgesteld op basis van: ◼

Werksessie met het programmateam Leiden 2040 (7 januari 2021)

◼

Werksessie met ambtenaren VTH en R.O. (21 januari 2021)

◼

Opstellen en bespreken notitie concept strategische keuzes met projectgroep omgevingsplan, programmamanager Leiden 2040 en portefeuillehouder (februari en maart 2021)

◼

Raadsessie 16 maart 2021 (behandeling casus Westerpoort)

5

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Met het omgevingsplan werken aan Leiden 2040 ◼

Op 1 januari 2022 ontstaat automatisch een (tijdelijk) omgevingsplan-van-rechtswege.

◼

Voor eind 2029 transformeren naar volledig omgevingsplan.

◼

Bijdragen aan ambities Leiden 2040 o.a.:

6

◼

Duurzame verstedelijking;

◼

Klimaatverandering;

◼

Duurzame mobiliteit;

◼

Energietransitie;

◼

Circulaire economie;

◼

Gezondheid.

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Omgevingsplan ◼

Alle regels in één omgevingsplan

◼

Geen planhorizon, maar continue actualisatie

◼

De fysieke leefomgeving (bredere reikwijdte)

◼

Meer afwegingsruimte en mogelijkheden voor flexibiliteit

◼

Participatie

◼

Nieuwe integrale manier van weergeven en digitaal raadplegen van informatie (DSO).

7

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Succesvolle transitie behoeft strategische keuzes aan de voorkant 1.

De transitieperiode is veelomvattend en kent een lange doorlooptijd. Keuzes op hoofdlijnen helpen om koers te bepalen en gedurende het traject bij te kunnen sturen.

2.

De Omgevingswet biedt veel afwegingsruimte en mogelijkheden voor flexibiliteit. Keuzes op dit vlak zijn bepalend voor de manier waarop het omgevingsplan wordt opgesteld.

8

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

De strategische keuzes, met focus op sturing en samenwerking

9

◼

Focus op strategische keuzes voor sturing en samenwerking ◼

◼

◼

10

De manier van regelen van activiteiten en functies is een resultante van deze keuzes

De inhoudelijke keuzes voor gebieden en thema’s volgen uit de omgevingsvisie en de ontwikkelperspectieven, kortom hiervoor is al een kader Participatie wordt behandeld in een apart traject n.a.v. Rekenkameronderzoek

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

STRATEGISCHE KEUZES Governance en proces

Inhoudelijk

Planning

Regelen van activiteiten en functies

Sturing

Thema's

Samenwerking Participatie

Gebieden

Toelichting sturing en samenwerking ◼

◼

11

Sturing: hoe zet de raad het instrument omgevingsplan in? ◼

Rolopvatting

◼

Flexibiliteit versus rechtsbescherming

◼

Globaal versus gedetailleerd

◼

Van regelgericht (normen) naar doelgericht (doelen)

Samenwerking: ◼

Rolverdeling raad en college (delegatie)

◼

Rolverdeling raad/stad/samenwerking

◼

In de regio

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Sturing en samenwerking: huidige praktijk ◼

Gedetailleerde en consoliderende bestemmingsplannen: exact vastleggen van de huidige situatie in het bestemmingsplan.

◼

Afwijken door de gemeenteraad op basis van eigen beleid = toelatingsplanologie

◼

Voorbeeld: gewenste ontwikkeling, zoals transformatie sporthal naar 25 betaalbare appartementen vraagt met deze sturing om een volledige herziening van het bestemmingsplan, met een lange doorlooptijd (1> jaar)

12

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Sturing en samenwerking straks? ◼

Omgevingswet gaat uit van uitnodigingsplanologie i.p.v. toelatingsplanologie

◼

Ruimte bieden aan initiatieven (stimuleren en faciliteren)

◼

Kortom: vastleggen in globaal omgevingsplan wat je wilt bereiken (toekomstgericht) = uitnodigingsplanologie.

◼

Samenwerking: Raad kaderstellend en monitorend. College uitvoerend.

13

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Sturen en samenwerken: voorbeeld uit raadsessie Consoliderend (toelatingsplanologie)

mate van sturing

Toekomst-/ontwikkelgericht (uitnodigingsplanologie)

Thema 1: Bouwen en Wonen

- Binnen het bouwvlak is ruimte voor X woningen; - Het nieuwe woongebouw A heeft een maximale hoogte van X meter;

- Op het hele terrein is ruimte voor max X woningen; - De hoogte van nieuwe gebouwen is conform de Hoogbouwvisie;

Uitnodigingsplanologie: kansen, risico’s en advies

15

Sturing globaal en flexibel omgevingsplan (uitnodigingsplanologie) Kansen: ◼ Meer wendbaarheid om in te kunnen spelen op de snel veranderende (markt)omstandigheden ◼ Een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving door de doelen i.p.v. de regels/normen centraal te stellen ◼ Snellere besluitvorming en procedures Risico’s ◼ Weinig ruimte om bij te sturen als omgevingskwaliteiten in het gedrang komen, indien er onvoorzien te veel ruimte is geboden ◼ Uitnodigingsplanologie kan leiden tot ‘cherrypicking’ door marktpartijen: concurrerende plannen voor lucratieve functies/locaties en geen plannen voor minder lucratieve functies/locaties 16

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Advies sturing Kies voor een situationele aanpak met een voorkeur voor uitnodigingsplanologie (uitnodigingsplanologie, tenzij) om invulling te kunnen geven aan de verstedelijkingsambties van Leiden richting 2040. ◼

Stel de na te streven doelen van de gebieden en thema’s centraal in het omgevingsplan. De regels zijn ‘slechts’ een juridische doorvertaling voor het bereiken van de doelen

◼

Kies voor globale en flexibele regels voor de gebieden met verstedelijkingsambities, op basis van de kaders zoals gesteld in de ontwikkelperspectieven.

◼

Kies voor meer conserverende en gedetailleerde regels voor gebieden waar de focus ligt op het behouden van bestaande kwaliteiten, zoals de binnenstad

◼

Stel nadere (gedetailleerde) regels voor een beperkt aantal prioritaire thema’s waarvoor bescherming als wenselijk en noodzakelijk wordt gezien, zoals erfgoed en bomen.

17

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Samenwerking globaal en flexibel omgevingsplan (uitnodigingsplanologie) Kansen: ◼ Meer mogelijkheden om creativiteit van de samenleving en de markt te benutten, past bij faciliterende grondbeleid van de gemeente ◼ Beter invulling geven aan kaderstellende en monitorende rol van de gemeenteraad i.p.v. elke ‘postzegel’ omgevingsplanwijziging inhoudelijk behandelen Risico’s ◼ Omwonenden en andere belanghebbenden weten minder precies waar ze aan toe zijn, dit kan op gespannen voet staan met participatie ◼ Risico-regel-reflex: kans op een incident en daardoor maatschappelijke en/of politieke druk om weer ‘dicht’ te regelen in het omgevingsplan

18

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Advies samenwerking ◼

De voorkeur voor uitnodigingsplanologie vraagt om een kaderstellende rol van de gemeenteraad in de omgevingsvisie en de ontwikkelperspectieven. ◼

Stel ook kaders (in het grondbeleid) om ‘cherrypicking’ bij gebiedsontwikkeling op basis van uitnodigingssplanologie te voorkomen

◼

Het omgevingsplan wordt hiermee (m.u.v. een aantal gebieden en thema’s) een meer uitvoerend instrument voor het college en een uitnodigingskader voor samenleving en markt

◼

Daarnaast ook aandacht voor rol gemeenteraad bij monitoring van de doelen

19

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Quote uit raadsessie:

“Als we als raad voldoende heldere kaders hebben gesteld in omgevingsvisie/ontwikkelperspectief, kunnen we loslaten in omgevingsplan – vertrouwen in afweging college en samenleving.”

20

Advies vervolg ◼

Leg de strategische keuzes ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad als vertrekpunt voor het ontwikkelen van het omgevingsplan. ◼

◼

Aandacht voor informeren en betrekken van de gemeenteraad gedurende het traject

Zie de strategische keuzes niet als het einde van een dialoog, maar als de start van een dialoog ◼

Loslaten en vertrouwen moet worden opgebouwd. Dit vraagt om experimenteerruimte en het doorleven van de casuïstiek en dillema’s met college, raad en ambtelijke organisatie én de stad. Zoek hiervoor ook de verbinding met de ontwikkeling van participatiebeleid en het participatie-platform van Leiden

◼

Veranker uitnodigingsplanologie ook in het grondbeleid

21

Strategische keuzes omgevingsplan | 16 maart 2021

Quote uit raadsessie:

“Het werken met de Omgevingswet en het omgevingsplan is een kwestie van durven én laten we het gewoon gaan doen.”

22