210035 Bijlage 9 Boomsoortkeuzes Gasthuiswijk fase 1
Tekst van het document
boomsoortkeuzes gasthuiswijk fase 1
Nieuwe bomen in (smalle) straten / hofjes
Hofjes • Van der Helmlaan • Zochterstraat • Van Banchemhof • Stalpaerthof • Vingboonshof Straten • Jacob Romansstraat – straatje • Jan Keldermansstraat – straatje • Dudokpad – voetgangersstraatje • Jacob van Campenlaan – doorgaande straat • Van der Helmlaan - 1x plantvak thv van Bazelstraat • Berlagestraat (bij het water en aan de zuidzijde van de straat)
Bestaande bomen
Bestrating ter plaatse van bomen: Door het openbreken van de bestrating zal 10% wortelverlies optreden. Dit is acceptabel. Onder de boomkroon de bestrating handmatig verwijderen, dit beperkt het wortelverlies.
Uitgangspunten nieuwe bomen in de hofjes en straatjes
• • • • • • • • • •
loofbomen verschillende soorten in een straat of hof hoogte tot ca 12m maximaal (per locatie beoordelen), als het toelaat tot max 15m. breedte kroon tot ca 7 a 8m maximaal voor vogels-insecten-bijen-vlinders en met bijzondere kenmerken vruchtdragend met aandacht bij auto’s. geschikt voor bestrating -of grote boomspiegels verschillende ‘uiterlijkheden’ door het jaar heen; oa bloemen, vruchten, herfstverkleuring. geen meerstammige bomen tpv parkeerplaatsen en hagen; opgekroonde boom op stam.
Boomsoorten Biodiverse soorten • Crataegus (eenstijlig of tweestijlig) – stricta • Acer campestre ‘Huibers Elegant’ • Acer campreste ‘ Red Shine’ • Acer planatoides ‘Grenoble’ • Sorbus aucuparia ‘Edulis’ • Prunus padus ‘Albertii’ • Pyrus nivalis • Pyrus communis ‘Beech Hill’ • Amelanchier arborea ‘Robin Hill’ • Fraxinus ornus ‘Paus Johannes-Paulus II’ • Betula pendula ‘Purpurea’ • Koelreuteria paniculata ‘Rosseels’
meidoorn veldesdoorn / Spaanse aak veldesdoorn / Spaanse aak Noorse esdoorn Lijsterbes vogelkers sneeuwpeer peer krentenboom pluimes berk vernisboom / lampionboom
bomen met bijzondere kenmerken • Liquidambar styraciflua ‘Pasquali Fastigiata’ • Parrotia persica ‘Vanessa’ • Liriodendron tulipifera ‘Fastigiatum’
amberboom Perzisch ijzerhout zuiltulpenboom
groenblijvende boom • Quercus rhysophylla ‘Maya’
Mexicaanse eik
Van der Helmlaan - hofje Eenstijlige meidoorn - Crataegus monogyna ‘Stricta’ of Tweestijlige meidoorn - Crataegus laevigata ‘Stricta’ Grote impuls voor biodiversiteit. Niet alleen voor vogels. Mooie bloei en smakelijke bessen die snel en graag worden gegeten. Dus weinig of geen overlast geven. Stricta past in smalle profielen.
Hoogte: Breedte: Kroon:
8-10 m 2-4 m zuilvormig, halfopen kroon
Eenstijlige meidoorn - Crataegus monogyna ‘Stricta
Blad: groen Bloemen: wit, bloeit in mei, geurende bloemen Herfstkleur: geel
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
gewone lijsterbes - Sorbus aucuparia ‘Edulis’ Goede biodiversiteit; bijen, vlinder, vogels, pollenwaarde 3, nectarwaarde 3 Hoogte: 8-12m Breedte: 4-5m Kroon: piramidaal, gesloten Bloemen: Herfstkleur: Vrucht:
in tuilen, Ø circa 14 cm, wit, mei/juni geel, oranje, rood bessen in het najaar
Lichtbehoefte:
zon, halfschaduw
Zocherstraat - hofje es - Fraxinus ornus ‘Paus Johannes-Paulus II’ (obelisk) biodivers: bijen en vogels, ongevoelig voor essentaksterfte Hoogte: 8 - 10 m Breedte: 4-5m Kroon: smal zuilvormig, later breder, halfopen kroon Bloem: vrucht: Herfstkleur:
wit, in grote opstaande eindstandige pluimen, mei/juni , geurende bloemen gevleugelde nootvrucht, na de bloemen tot ver in de winter geel
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
Chinese vernisboom / rijkbloeiende lampionboom - Koelreuteria paniculata ‘Rosseels’ biodivers voor bijen, nectarwaarde 4 en pollenwaarde 4 Hoogte: 6-8m Breedte: 4-6m Kroon: rond, half open
Bloemen: vrucht: herfstkleur:
Lichtbehoefte: zon
pluimen, opvallend groot, geel opvallende grote zaaddozen (bellen/lampions) oranje
Perzisch ijzerhout, Perzische plataan - Parrotia persica ‘Vanessa’ Hoogte: Breedte: Kroon:
7 - 10 (12) m 4 - 5m ovale kroon, halfopen kroon
Blad: ovaal tot omgekeerd eirond, groen, 7 - 10 cm Bloemen: kleine bloemhoofdjes, rood, februari/maart Herfstkleur: geel, rood, purper grote boomspiegel nodig
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
Jacob Romansstraat - straatje berk - Betula pendula ‘Purpurea’ biodivers voor bijen, vlinders, nectarwaarde 0, pollenwaarde 1 Hoogte: 6-10 m Breedte: 4-5 m Kroon: zuilvormig, halfopen kroon blad: Bloemen: Herfstkleur:
Lichtbehoefte: zon
roodbruin, uitloop purper geelgroen, bloeit in april rood
zuilvormige sargentkers - Prunus sargentii ‘Rancho’ biodivers voor bijen, vlinders Hoogte: 6-8 m Breedte: 3-4 m Kroon: smal vaasvorm, halfopen kroon blad: Bloemen: Herfstkleur:
groen, uitloop oranjerood lichtroze in april, opvallend oranjerood
Lichtbehoefte: zon
van Banchemhof Bij de entree van het hofje staat een bestaande amberboom
veldesdoorn - Acer campreste ‘ Red Shine’ Goede biodiversiteit; bijen, vlinder, nectarwaarde 5 en pollenwaarde 5 Hoogte: 7-8 m Breedte: 4-5 m Kroon: eirond, gesloten Bloemen: Blad: Herfstkleur:
tuilen, geelgroen, niet opvallend roodviolet uitlopend, groen roodbruin
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw, schaduw
krentenboom - Amelanchier arborea ‘Robin Hill’ biodivers voor bijen, vlinders en vogels Hoogte: 5 - 10 m Breedte: 3-4m Kroon: ovaal, later breder, halfopen kroon Bloemen: vrucht: Herfstkleur:
trossen, roze in de knop, later wit, begin april eerst donkerrood, later zwart, klein, eetbare vruchten geel, rood
Lichtbehoefte: zon
‘Robin Hill’ is als hoogstamboom door zijn groeiwijze en geringe vruchtdracht geschikt voor (smalle) straten, pleinen en parkeerplaatsen in een grote boomspiegel.
Stalpaerthof Perzisch ijzerhout, Perzische plataan - Parrotia persica ‘Vanessa’ Hoogte: Breedte: Kroon:
7 - 10 (12) m 4-5m ovale kroon, halfopen kroon
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
Blad: ovaal tot omgekeerd eirond, groen, 7 - 10 cm Bloemen: kleine bloemhoofdjes, rood, februari/maart Herfstkleur: geeloranje, roodviolet grote boomspiegel nodig
Noorse esdoorn - Acer planatoides ‘Grenoble’ Goede biodiversiteit; bijen, vlinder, pollen- en nectarwaarde 5 Hoogte: 7 - 10 m Breedte: 2-3m Kroon: smal eirond, gesloten Bloemen: Blad: Herfstkleur:
tuilen, geelgroen, opvallend, april bronskleurig uitlopend, groen geeloranje, scharlakenrood
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
krentenboom - Amelanchier arborea ‘Robin Hill’ biodivers voor bijen, vlinders en vogels Hoogte: 5 - 10 m Breedte: 3-4m Kroon: ovaal, later breder, halfopen kroon Bloemen: vrucht: Herfstkleur:
trossen, roze in de knop, later wit, begin april eerst donkerrood, later zwart, klein, eetbare vruchten geel, rood
Lichtbehoefte: zon
‘Robin Hill’ is als hoogstamboom door zijn groeiwijze en geringe vruchtdracht geschikt voor (smalle) straten, pleinen en parkeerplaatsen in een grote boomspiegel.
Vingboonshof Bij de entree van het hofje staat een bestaande amberboom
Spaanse aak of veldesdoorn - Acer campestre ‘Huibers Elegant’ In april bloeit veldesdoorn ‘Huibers Elegant’ met geelgroene bloemtuilen, die nectar-en pollenwaarde 5 hebben. Bijen, vlinders en andere insecten worden dan enorm aangetrokken tot de boom.
Hoogte: Breedte: Kroon:
Blad: Bloemen: Herfstkleur:
6-10 m 3-4 m eirond/eivormig, dichte kroon
groen geelgroen, bloeit in april geel/opvallende herfstkleur
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw, schaduw
krentenboom - Amelanchier arborea ‘Robin Hill’ biodivers voor bijen, vlinders en vogels Hoogte: 5 - 10 m Breedte: 3-4m Kroon: ovaal, later breder, halfopen kroon Bloemen: vrucht: Herfstkleur:
trossen, roze in de knop, later wit, begin april eerst donkerrood, later zwart, klein, eetbare vruchten geel, rood
Lichtbehoefte: zon
‘Robin Hill’ is als hoogstamboom door zijn groeiwijze en geringe vruchtdracht geschikt voor (smalle) straten, pleinen en parkeerplaatsen in een grote boomspiegel.
Van Banchemhof, Stalpaethof, Vingboonshof
- meerstammig heester tpv wadi - 3 soorten op vochtige grond; wilde kardinaalsmuts, toverhazelaar, schijnhazelaar
wilde kardinaalsmuts - Euonymus europaeus bijen, vlinders, nectarwaarde 4 Hoogte: 4-6 m Breedte: 4-6 m Kroon: halfopen meestammig of lage hoogstam
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
toverhazelaar - Hamamelis x intermedia ‘Diane’ bijen, vlinders, pollen- en nectarwaarde 1 Hoogte: 2-3 m Breedte: 2-3 m Kroon: breed vaas, halfopen meestammig
Lichtbehoefte: zon
schijnhazelaar - Corylopsis sinensis bijen, nectarwaarde 3 Hoogte: 2-3 m Breedte: 2-3 m Kroon: gesloten meestammig
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
Dudokpad vogelkers - Prunus padus ‘Albertii’ Opvallende bloei - dachtboom voor bijen, pollen en nectarwaarde 3, vlinders en vogels
Hoogte: Breedte: Kroon:
8 - 10 m 5-6m breed piramidaal, halfopen kroon
Blad: Bloemen: Bessen:
groen wit, bloeit in april, geurende bloemen na de bloei zwarte bessen
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
Van der Helmlaan 4 liquidambar’s verplaatsen naar de Jacob van Campenlaan. Op de vrijkomende locatie nieuwe perenbomen plaatsen. Onderbegroeiing vernieuwen en aanpassen. sneeuwpeer - Pyrus nivalis biodivers voor bijen Hoogte: 6 - 10 m Breedte: 5-7m Kroon: rond, halfopen kroon Blad: Bloemen: Herfstkleur:
ovaal tot omgekeerd ovaal, zilvergrijs, later grijsgroen, 5 -8 cm in tuilen, wit, Ø circa 2,5 - 3 cm, eind april/mei rood
Lichtbehoefte: zon
peer - Pyrus communis ‘Beech Hill’ Drachtboom voor bijen, voedselboom voor vogels, pollen- en nectarwaarde 5 Hoogte: 9-12 m Breedte: 4-6 m Kroon: smal piramidaal, halfopen kroon Lichtbehoefte: zon, halfschaduw Bloemen: Herfstkleur:
in bundels, zuiver wit, april geel, oranje, rood
Jacob van Campenlaan het deel richting Scallocatie 4 liquidambar’s van der Helmlaan verplaatsen naar de Jacob van Campenlaan.
Amberboom - Liquidambar (styraciflua 'Pasquali Fastigiata' is een smalle variant) Bijzonder blad, prachtige herfstkleur, aantrekkelijk voor vlinders Hoogte: 10-12m Breedte: 2-4 m Kroon: zuilvormig tot smal piramidaal, halfopen kroon Blad: Bloemen: Herfstkleur:
handvormig gelobd, 5(-7)-lobbig, glanzend donkergroen, 8 - 16 cm lang geelgroen, onopvallend, april/mei geel, oranje, rood
Lichtbehoefte: zon
zuiltulpenboom - Liriodendron tulipifera ‘Fastigiatum’
Bijzonder blad, prachtige gele herfstkleur, cultivar - niet biodivers Hoogte: 10-15 m Breedte: 3-6 m Kroon: zuilvormig, gesloten kroon Lichtbehoefte: zon Blad: Bloemen: Herfstkleur:
tulpvormig oranje, geelgroen, juni-juli, opvallend (tulpvormig) goudgeel
Jacob van Campenlaan tussen Churchilllaan/Van - ‘s Gravensandestraat
Spaanse aak of veldesdoorn - Acer campestre ‘Huibers Elegant’ In april bloeit veldesdoorn ‘Huibers Elegant’ met geelgroene bloemtuilen, die nectar-en pollenwaarde 5 hebben. Bijen, vlinders en andere insecten worden dan enorm aangetrokken tot de boom.
Hoogte: Breedte: Kroon:
Blad: Bloemen: Herfstkleur:
6-10 m 3-4 m eirond/eivormig, dichte kroon
groen geelgroen, bloeit in april geel/opvallende herfstkleur
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw, schaduw
Noorse esdoorn - Acer planatoides ‘Grenoble’ Goede biodiversiteit; bijen, vlinder, pollen- en nectarwaarde 5 Hoogte: 7 - 10 m Breedte: 2-3m Kroon: smal eirond, gesloten Bloemen: Blad: Herfstkleur:
tuilen, geelgroen, opvallend, april bronskleurig uitlopend, groen geeloranje, scharlakenrood
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
veldesdoorn - Acer campreste ‘ Red Shine’ Goede biodiversiteit; bijen, vlinder, nectarwaarde 5 en pollenwaarde 5 Hoogte: 7-8 m Breedte: 4-5 m Kroon: eirond, gesloten Bloemen: Blad: Herfstkleur:
tuilen, geelgroen, niet opvallend roodviolet uitlopend, groen roodbruin
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw, schaduw
es - Fraxinus ornus ‘Paus Johannes-Paulus II’ (obelisk) biodivers: bijen en vogels, ongevoelig voor essentaksterfte Hoogte: 8 - 10 m Breedte: 4-5m Kroon: smal zuilvormig, later breder, halfopen kroon Bloem: vrucht: Herfstkleur:
wit, in grote opstaande eindstandige pluimen, mei/juni , geurende bloemen gevleugelde nootvrucht, na de bloemen tot ver in de winter geel
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
Berlagestraat oostzijde Mexicaanse eik - Quercus rhysophylla ‘Maya’ biodivers voor vogels en kleine zoogdieren Hoogte: 6-10 m Breedte: 4-7 m Kroon: piramidaal, gesloten kroon Vruchten: zelden Blad: rood uitlopend blad
Lichtbehoefte: zon
Groenblijvend
berk - Betula pendula ‘Purpurea’ biodivers voor bijen, vlinders, nectarwaarde 0, pollenwaarde 1 Hoogte: 6-10 m Breedte: 4-5 m Kroon: zuilvormig, halfopen kroon blad: Bloemen: Herfstkleur:
roodbruin, uitloop purper geelgroen, bloeit in april rood
Lichtbehoefte: zon
Openbaar groen Bomen Quercus ilex Prunus padus ‘Albertii’ Betula pendula ‘Purpurea’ Quercus rhysophylla ‘Maya’ Acer Griseum Alnus glutinosa Corylopsis colurna ‘VDB Obelisk’ Meerstammige Acer griseum Pterocarya fraxinifolia Zelkova serrata Euonymus europaeus Alnus glutinosa Sorbus aucuparia Salix daphnoides Alnus glutinosa ‘Laciniata’ Haag Elaeagnus ebbingei Ligustrum vulgare ‘Atrovirens’ Prunus laurocerasus ‘Zabeliana’ Bosplantsoen Viburnum oplusus Viburnum Davidii Oeverbeplanting waterrand Lythrum salicaria Iris pseudacorus Eupatorium purpureum ‘Little Red’ Oeverbeplanting Acorus calamus Butomus umbellatus Eupatorium purpureum ‘Little Red’ Sparganium erectum aterplanten Nymphaea alba Nuphar lutea
Bomen
eik - Quercus ilex biodivers voor vlinders Hoogte: 5-8 m Breedte: 5-8 m Kroon: rond, eirond gesloten kroon
Lichtbehoefte: zon
Groenblijvend
boomhazelaar - Corylus colurna 'VDB Obelisk' Opvallende bloei Drachtboom voor bijen Eetbare vruchten
Hoogte: Breedte: Kroon:
10 - 12 m 4-6m zuilvormig, halfopen kroon
Blad: Bloemen:
breed eivormig, basis hartvormig, donkergroen, 8 - 12 cm katjes, geelbruin, tot 10 cm lang, februari/maart
Lichtbehoefte: zon
vogelkers - Prunus padus ‘Albertii’ Opvallende bloei - dachtboom voor bijen, pollen en nectarwaarde 3, vlinders en vogels
Hoogte: Breedte: Kroon:
8 - 10 m 5-6m breed piramidaal, halfopen kroon
Blad: Bloemen: Bessen:
groen wit, bloeit in april, geurende bloemen na de bloei zwarte bessen
Lichtbehoefte: zon, halfschaduw
berk - Betula pendula ‘Purpurea’ biodivers voor bijen, vlinders, nectarwaarde 0, pollenwaarde 1 Hoogte: 6-10 m Breedte: 4-5 m Kroon: zuilvormig, halfopen kroon blad: Bloemen: Herfstkleur:
roodbruin, uitloop purper geelgroen, bloeit in april rood
Lichtbehoefte: zon
Mexicaanse eik - Quercus rhysophylla ‘Maya’ biodivers voor vogels en kleine zoogdieren Hoogte: 6-10 m Breedte: 4-7 m Kroon: piramidaal, gesloten kroon Vruchten: zelden Blad: rood uitlopend blad
Lichtbehoefte: zon
Groenblijvend
Acer griseum - Papieresdoorn drachtboom voor bijen, waardboom voor vlinders Hoogte: 10-15 m Kroon: rond, halfopen kroon Vruchten: weinig, meestal leeg, rood gekleurd Blad: drietallig, donkergroen, 3 - 5 cm
Lichtbehoefte: zon
Alnus glutinosa - Gewone els drachtboom voor bijen, waardboom voor vlinders Lichtbehoefte: zon Hoogte: 10 - 20 m, snelgroeiend Kroon: kegelvormig tot ovaal, halfopen kroon Vruchten: eivormige elzenproppen, 1 - 2 cm Blad: omgekeerd eirond, glanzend donkergroen, 4 - 10 cm kan op natte grond, bestand tegen lange overstroming, bestand tegen korte overstroming
Meerstammige Alnus glutinosa - Gewone els drachtboom voor bijen, waardboom voor vlinders Lichtbehoefte: zon Hoogte: 10 m, snelgroeiend Kroon: kegelvormig tot ovaal, halfopen kroon Vruchten: eivormige elzenproppen, 1 - 2 cm Blad: omgekeerd eirond, glanzend donkergroen, 4 - 10 cm kan op natte grond, bestand tegen lange overstroming, bestand tegen korte overstroming
gewone lijsterbes - Sorbus aucuparia ‘Edulis’ Goede biodiversiteit; bijen, vlinder, vogels, pollenwaarde 3, nectarwaarde 3 Hoogte: 8-12m Breedte: 4-5m Kroon: piramidaal, gesloten Bloemen: Herfstkleur: Vrucht:
in tuilen, Ø circa 14 cm, wit, mei/juni geel, oranje, rood bessen in het najaar
Lichtbehoefte:
zon, halfschaduw
Euonymus europaeus - Wilde Kardinaalsmuts Voedselboom voor vogels Hoogte: 3-6m Kroon: rond, halfopen kroon Vruchten: rozerood, zaden oranje Blad: ovaal tot langwerpig, donkergroen, 4 - 7 cm kan op natte grond, bestand tegen lange overstroming
Lichtbehoefte: zon
Zelkova serrata - Japanse schijniep Hoogte: Kroon: Vruchten: Blad:
10-12m Lichtbehoefte: zon breed waaiervormig tot rond, halfopen kroon kleine boonvormige vrucht, 0,4 - 0,5 cm eivormig tot langwerpig, top toegespitst, zachtgroen, 7 - 13 cm
Acer griseum - Papieresdoorn drachtboom voor bijen, waardboom voor vlinders Hoogte: 8 -10m Kroon: rond, halfopen kroon Vruchten: weinig, meestal leeg, rood gekleurd Blad: drietallig, donkergroen, 3 - 5 cm
Lichtbehoefte: zon
Salix daphnoides - Berijpte wilg waardboom voor bijen en vlinders Hoogte: 6 -10m Kroon: rond - ovaal, halfopen kroon Vruchten: weinig, meestal leeg, rood gekleurd Blad: onderzijde blauw grijs Inheems: ja
Lichtbehoefte: zon / halfschaduw
Alnus glutinosa ‘Laciniata’ - Geveerdbladige zwarte els waardboom voor bijen en vlinders Hoogte: 10-15 m Breedt: 6-8 m Kroon: breed kegelvormig, halfopen kroon Blad: zeer diep ingesneden, donkergroen, 3 - 8 cm
Lichtbehoefte: zon / halfschaduw
Haag
olijfwilg - eleagnus ebbingei
liguster vulgare atrovirens / laurierkers - prunus laurocerasus ‘Zabeliana’
laurierkers - prunus laurocerasus ‘Zabeliana’
Bosplantsoen Viburnum davidii - Sneeuwbal drachtboom voor bijen, waardboom voor vlinders Hoogte: 50-70 cm Breedte: 80-100 cm Kroon: gesloten Vruchten: blauwe vruchten Blad: donker groene bladeren kenmerk: groenblijvend
Lichtbehoefte: zon
Oeverbeplanting Lythrum salicaria - Grote kattenstaart Hoogte: bloetijd: bloeikleur: bloeivorm:
80 -100 cm juni - augustus Lila - roze forse, opstaande aren
Lichtbehoefte: zon / halfzon
Iris pseudacorus - Gele lis Hoogte: bloetijd: bloeikleur: bloeivorm:
80 -100 cm juni - augustus Lila - roze forse, opstaande aren
Lichtbehoefte: zon / halfzon
Eupatorium purpureum - Koninginnenkruid Hoogte: bloetijd: bloeikleur: bloeivorm:
80 -100 cm Augustus, September, Oktober wit - lila Grote piramidale bloeiwijze.
Lichtbehoefte: zon / halfzon
Oeverbeplanting waterrand Acurus calamus - Kalmoes Hoogte: bloetijd: bloeikleur:
80 -100 cm Julli, Augustus groen - geel
Lichtbehoefte: zon / halfzon
Butomus umbellatus - Zwanenbloem Hoogte: bloetijd: bloeikleur: bloeiwijze:
80 -100 cm mei - juni roze kleine bloempjes in scherm
Lichtbehoefte: zon
sparganium erectum - Grote egelskop Hoogte: bloeitijd: bloeikleur: bloeiwijze:
80 -100 cm Juni, Juli, Augustus groen kleine bloempjes in scherm
Lichtbehoefte: zon / halfschaduw
Waterplanten Nymphaea alba - Witte waterlelie Hoogte: bloetijd: bloeikleur: bloeiwijze:
2 - 5 cm Julli, Augustus, september geel - wit fraai gevormd, 5-7 cm doorsnee
Lichtbehoefte: zon
Nuphar lutea - Gele plomp Hoogte: bloetijd: bloeikleur: herkomst:
2 - 5 cm mei t/m augustus geel inheems
Lichtbehoefte: zon