210034 Bijlage 5.‘Participatie - Werkboekje 25 september 2020’

Jan van Houtkade werkschrift 25 september 2020

1

Inleiding Haalbaarheidsstudie vergroenen Jan van Houtkade Wat zijn de mogelijkheden om een stukje Singelpark te maken met behoud van de helft van de huidige parkeerplaatsen en wat is het draagvlak voor de uitkomst. Om dit te onderzoeken willen we de mogelijkheden van een vergroening in beeld te brengen. Hiervoor zijn principemodellen gemaakt voor een deel van de Jan van Houtkade. Circa 60 meter van de kade is op schaal nagemaakt. Het is een werkmodel van een gemiddeld stukje van de straat en geen maquette waarop je kunt herleiden waar het precies is. De maten kloppen, de materialen kloppen maar het is een virtueel stukje straat waarop we uitproberen wat de impact is van bepaalde voorstellen. In een schaalmodel kunnen we beter, dan op een platte tekening, visualiseren wat de mogelijkheden zijn voor het vergroenen van de Jan van Houtkade. De volgende modellen hebben we in beeld gebracht: •

Jan van Houtkade

•

Jan van Houtstraat

•

Jan van Houtlaan

•

Jan van Houtwal

•

Jan van Houtpark

Voor alle modellen geldt dat het sfeerimpressie zijn, ideeën die verder moeten worden aangevuld en uitgewerkt. Aan de hand van de modellen en de reacties hierop vanuit de buurt willen we de ontwerp richting bepalen die we dan willen uitwerken tot een schets ontwerp.

2

Singelpark Op de eerste zonnige dag van het jaar zou iedere inwoner van Leiden moeten verlangen naar het Singelpark. Hoe kan er zich een park ontwikkelen dat zo levendig, weelderig en veelzijdig is, dat het de belangrijkste groene ruimte voor Leidenaren wordt en een populaire bestemming voor bezoekers? Hoe kunnen we het beste halen uit de singels, de verschillende intieme ruimtes en de historische verhalen om zo een karakteristiek en sterk stadspark te ontwikkelen, dat nieuwe dimensies biedt aan het moderne stadsleven? De visie van een botanisch stadspark is een herinterpretatie van de locatie: het Singelpark als de groene grens van een tuinachtige binnenstad, gevormd door de inwoners van Leiden. Dit gebeurt door het verbeteren van routes en faciliteiten, het vergroten van de herkenbaarheid en door het opbouwen van bijzondere plantencollecties. Onderzoek, onderwijs en participatie spelen hier een grote rol in. Hoe meer mensen meedoen aan de activiteiten en het onderhoud van het Singelpark, hoe sterker de identiteit van een levendig, groen en veelzijdig botanisch stadspark zich zal ontwikkelen.

Beeldkwaliteitsplan Singelpark

3

Singelpark

Beeldkwaliteitsplan Singelpark ; De 10 Geboden

4

Singelpark Jan van Houtkade - Het Singelpark op z’n smalst! Rond de Boisotkade en de Jan van Houtkade is de ruimte voor het Singelpark op z’n smalst. Dit is de zwakte, maar ook de kracht ervan: op het zuiden kan de noordhelling van het water een intieme en zonnige strook worden, geflankeerd door cafés op de straathoeken. Dit is het oudste gedeelte van het Singelpark, waar de restanten van de oudste stadsmuur nog steeds aanwezig zijn. Veel verhalen uit de belangrijke geschiedenis van Leiden zijn verbonden met deze plek. Waar kun je aan denken Aangename verstilde plekken aan de oever van de singel om een boek te lezen, om te genieten van de geschiedenis og een glas wijn te drinken aan een van de terasjes aan de koppen van de kade. Met een meer compact verkeersontwerp zijn veel verbeteringen mogelijk en zijn er mogelijkheden om te vergroenen. Binnen de grenzen van het Singelpark is de behouden uitkijktoren Oostenrijk het meest opvallende gebouw. De restanten van de fundering van de Bourgondië-toren zouden prominenter in beeld kunnen worden gebracht. Specifiek programma dat de aantrekkelijkheid en identiteit van dit gebied kan versterken kan zijn: - Een leestuin met stoelen op het zuiden. Vanuit het Beeldkwaliteitsplan Singelpark zijn de volgende ontwerprichtingen opgegeven om te onderzoeken.

• markeren van de historische torens en locaties • toevoegen van een rustig programma voor bewoners, zoals een leestuin • ideale locatie voor waterkant voorzieningen • toevoegen van een speelplek voor kinderen uit het gebied • ruimte maken voor zonnige grasvelden op noordelijke helling • boekenruilpaviljoen • verkeersprofiel optimaliseren voor voetganger Bomen en groen De groenstructuur van de Jan van Hout bestaat uit privé tuinen, een achttal meidoorns in het trottoir en de lommerrijke openbare oever van de singel. De Jan van houtkade had vroeger een groene laan uitstraling met grote hoge bomen. Van de Kastanjes die begin vorige eeuw zijn geplant vallen de afgelopen 20 jaar steeds vaker een bomen uit. De destijds gemaakte keuze om de kastanjes bij uitval in te boeten met vleugelnoten stuit steeds vaker op verzet omdat de bomen nogal wat opschot geven en de verharding opdrukken daarnaast vindt de botanisch curator van het Singelpark dat er te veel vleugelnoten in de stad staan. In de oever staan relatief weinig bomen (21 bomen) maar door de maat en het karakter van de bomen, kastanjes en vleugelnoten heeft de oever toch een monumentaal en groen karakter. De cijfers De Jan van Houtkade is ca.

170 meter lang en heeft een gemiddelde breedte van 21 meter Het profiel is voor het grootste gedeelte als volgt opgebouwd: voortuin (privé) trottoir, verharde berm, fietspad, parkeervakken, rijbaan, parkeervakken, trottoir groene oever 62 % van de Jan van Houtkade heeft nu een verkeersfunctie en 38 % bestaat uit een groene oever met grote bomen. Gebruik De jan van Houtkade heeft nu voornamelijk een verkeersfunctie, de kade is een 50 km zone, beide kanten van de weg zijn bezet met auto’s en er rijdt een bus door de straat. Het vrij liggende fietspad is alleen toegankelijk van oost naar west (Plantsoen-Doezastraat). De waltoren Oostenrijk is nu in gebruik als escaperoom en aan beide koppen van de kade zit een horecavoorziening, Grand café de Vriend en Café van Hout. Een bloemenkiosk Oud Hollandt staat aan de oostzijde van de kade in de oeverzone.

5

Project Jan van Houtkade

Korevaarstraat

ra Doezast at

Hoefstraat Jan van Houtkade

nsweg

escha

Lamm

Herenstraat

Zoeterwoudsesingel

Projectgebied

6

Historie Beknopte historie (ELO, E.D. Orsel 22-09-2020) Jan van Houtkade sinds begin 20ste eeuw (1904?), daarvoor Vestwal. Genoemd naar Jan van Hout (Leiden, 14-12-1542 – aldaar, 12-12-1609), stadssecretaris, secretaris van de universiteit, vernieuwer. Middeleeuwse stadsvergroting uit 1386. Tussen middeleeuwse Koepoort en muurtoren Huis te Brem. Stadsgrens tot 1896. Buitengebied behoorde tot gemeente Leiderdorp. Middeleeuwen Stadsverdediging met buiten- en binnengracht en stadsmuur, inclusief Koepoort en waltorens. In eerste instantie alleen vestgracht. Stadsmuur van baksteen, mogelijk eerst alleen muur, later met weergang. Stad ‘financierde’ de muur met zogenaamde steenboetes. Koepoort aan de uitvalsweg richting Zoeterwoude al gebouwd voor 1400. Leiden zowel 1420 als in 1481 belegerd en ingenomen. Waltorens Oostenrijck en Bourgondië toegevoegd in 1486. In verband met sterker geschut versterking met aarden wallen tegen binnenzijde stadsmuur. Op kaarten is zichtbaar dat Koepoortsgracht (Doezastraat), St. Jacobsgracht en Zijdgracht (Korevaarstraat) door de muur en wal uitmonden in de vestgracht. Ligging van grachten bepaalt door pre-stedelijke kavelsloten. Aan de binnen- en buitenzijde van de stadsvest lagen de raamlanden, voor opspannen en drogen van geproduceerd wollen laken. 16de eeuw 1572-74 80jarige oorlog en beleg. Sloop bebouwing buitengebied/raamlanden.

Versteviging stadsverdediging. Koepoort buiten gebruik. Bouw molens op de stadswal. 1592 Koepoort weer in gebruik met nieuwe brug. 1594 verkaveling raamlanden (tussen Koepoortsgracht (Doezastraat) en Zijdgracht (Korevaarstraat) met aanleg Kijfhoek/Hoefstraat. Bebouwing daar grenst aan de binnenvestgracht. Vanaf eind 16de/17de eeuw in buitengebied speelhuisjes, andere bebouwing en warmoezerijen, wasserijen en bleekerijen. 17de eeuw 17de eeuw stadsuitbreidingen met moderne vestingwerken. Zuidzijde niet gemoderniseerd en bleef zwakke plek. Op de singel rondom de stad een wandeling tussen bomenrijen. 1659/60 sloop walmolen. 1671 Koepoort geheel vernieuwd, ontwerp stadsarchitect W. van der Helm. 18de eeuw Rond 1800 sloop stadsmuur. 19de eeuw Omstreeks 1864 ingrijpende wijzigingen. Sloop Koepoort, demping Koepoortgracht (Doezastraat), vervanging Koepoortsbrug door gietijzeren brug. Ook worden de Binnenvestgracht, St. Jacobsgracht en Zijdgracht gedempt, inclusief mondingen. Sloop muurtoren Bourgondië. Bouw brandspuithuisje. De vestwal wordt daarna heringericht met centrale laan met zijpaden begeleid met drie bomenlanen. Dit betekent ook dat de oriëntatie van het bouwblok langs de Hoefstraat omkeert en dat eind 19de/ begin 20ste eeuw aan de Jan van Houtkade huizen worden gebouwd.

Kort na 1879 wordt tegen het brandspuithuisje een locomotiefloods tbv Liernurstelsel (rioleringssysteem) gezet. 20ste eeuw 1923 aanleg Jan van Houtbrug voor Blauwe tram, kort daarop ook rijbaan en nieuwe verbinding naar Voorschoten. 1928 sloop bandspuithuisje. 1930 bouw transformatorhuisje met urinoir (laatste gesloopt jaren ’70?). In 1957 vervanging Koepoortsbrug door een bredere plaatbrug. Aanpassing inrichting met ruimte voor auto en parkeren. 1984 restauratie waltoren Oostenrijck.

7

Historie

Detail tekening Bast, 1600

Stadsprofiel 1675

Detail tekening Liefrinck 1578, kopie 1744 (UL collectie Bodel Nijenhuis) 8

Historie

Historische ondergrond 1760

Detail kaart W.J. Van Campen 1850

Detail kaart H.L.A. Van Campen 1879 9

Historie

Jan van Houtkade 1788

Jan van Houtkade 1900 10

Historie

Jan van Houtkade 1965

Jan van Houtkade 1977 11

Visie

Boisotkade

Jan van Houtkade

Het Plantsoen

Singelpark, elk parkdeel heeft zijn eigen karakter

Van verkeersruimte naar parkruimte. Ruimte voor historie 12

Uitgangspunten •

Onderdeel Singelpark, Singelparkroute

•

Vergroenen

•

Historische basis

•

Relatie met het water, verblijf aan het water

•

Van verkeersruimte naar verblijfsruimte

•

Afwaarderen 50 km/u naar 30 km/u

•

Minder parkeren

•

Auto te gast, profiel a niveau

•

Leidse masten, klinkers

Jan van Houtkade 1935

13

Jan van Houtkade - Huidige situatie

14

Jan van Houtstraat - model 1

15

Jan van Houtstraat - model 1

16

Jan van Houtlaan - model 2

17

Jan van Houtlaan - model 2

18

Jan van Houtpark - model 3

19

Jan van Houtpark - model 3

20

Jan van Houtwal - model 4

21

Jan van Houtwal - model 4

22

Profiel

23

Profiel

24

Oever

25

Oever

26

Historie

27

Ondergrond t.b.v. rondgang

Ondergrond Jan van Houtkade deel 1

Notities:

28

Ondergrond t.b.v. rondgang

Ondergrond Jan van Houtkade deel 2

Notities:

29

Ondergrond t.b.v. rondgang

Ondergrond Jan van Houtkade deel 3

Notities:

30

Notities:

31

Fijn d a tu mee den kt! Wilt u lid worden van de meedenkgroep? Schrijf hier dan uw naam, adres en e-mail op! Naam: Adres: E-mailadres: Ik ben ondernemer / bewoner/ anders:

32