21.0050 Brief aan raad Tweede Kamerverkiezingen maart 2021 (LIS, februari 2021, nr B. 22)

Burgemeester en Wethouders

Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden

Gemeente Leiden Bezoekadres Stadskantoor

Aan de leden van de raad

Bargelaan 190 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 14071 E-Mail verkiezingen@leiden.nl Website www.leiden.nl/gemeente

2 februari 2021 Ons kenmerk Z/21/3215457 Onderwerp Tweede Kamerverkiezingen maart 2021 Datum

M.J. Geltink Doorkiesnummer 06-36583507 Contactpersoon

Geachte leden van de raad, Op 17 maart 2021 vindt de verkiezing van leden van de Tweede Kamer plaats. In deze brief wordt u geïnformeerd over de wijze waarop in Leiden wordt omgegaan met de wettelijke maatregelen die zijn genomen om de verkiezingen doorgang te kunnen laten vinden en gelijktijdig het verspreidingsrisico van het Covid-19-virus bij de stemming te beperken. De inzet is erop gericht dat de verkiezingen zo worden georganiseerd dat alle kiezers – en de stembureauleden - zich veilig voelen in het stemlokaal als daar de stemming plaatsvindt. Tijdelijke wet verkiezingen Covid-19 Om verkiezingen ‘coronaproof’ te kunnen organiseren is de Tijdelijke wet verkiezingen Covid19 aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer. De belangrijkste maatregelen uit de Tijdelijke wet verkiezingen Covid-19: • Alle kiesgerechtigden van 70 jaar en ouder krijgen de mogelijkheid om per brief te stemmen. • Kiesgerechtigden kunnen 2 dagen voor de dag van de stemming (maandag 15 en dinsdag 16 maart 2021) in hun gemeente op een aantal locaties vervroegd hun stem uitbrengen. • Als stemlokalen wel groot genoeg zijn om een stemming te houden, maar te klein om met inachtneming van de 1,5 meter de stemmen te tellen, mogen de stembiljetten op de verkiezingsdag op een andere locatie worden geteld.

• Het minimale aantal stembureauleden wordt uitgebreid van 3 naar 4, vanwege extra taken door coronamaatregelen. • Stembureauleden kunnen aanwijzingen geven aan kiezers om de coronamaatregelen in acht te nemen. Het stembureaulid dat bij de ingang staat en de voorzitter kunnen kiezers die zich ook na herhaald verzoek niet aan de coronamaatregelen houden, vragen het stemlokaal te verlaten. • Kiezers die een volmacht verleend krijgen van een andere kiezer, kunnen maximaal 3 machtigingen aannemen, in plaats van het huidige maximum van 2. • De stemmen van het vroegstemmen en de (meeste) briefstemmen worden woensdag overdag geteld; het proces verbaal (formele uitslag) wordt woensdag 17 maart na 21 uur ingevuld en bekendgemaakt.

Datum

2 februari 2021

Kenmerk

Z/21/3215457

Pagina

Gemeente Leiden

2/7

•

Het hoofdstembureau (kieskring Leiden) zendt haar zitting via een live-verbinding op internet uit. Ook kunnen de voorzitters besluiten geen fysieke, maar een digitale zitting te houden.

Briefstemmen Het stemmen per post voor 70-plussers heeft als doel dat deze coronarisicogroep bij het uitbrengen van hun stem niet belemmerd wordt door extra gezondheidsrisico’s. Briefstemmen op deze schaal is nieuw in Nederland. Tot op heden was dit alleen mogelijk voor in het buitenland wonende Nederlanders via het landelijke briefstembureau dat gevestigd is bij de gemeente Den Haag. Landelijke maatregelen Naast een eerste zending met daarin de stempluspas en gezondheidscheck, zullen 70plussers een tweede zending ontvangen met daarin het briefstembiljet, een envelop voor het briefstembiljet, een (grotere) retourenvelop en een bijsluiter/folder met uitleg. Voor het briefstemmen gaat het stembiljet (ingevuld) in de kleine envelop en wordt deze vervolgens mét de stempluspas in de grote retourenvelop gedaan en ter post besteld. Zowel stempluspas als het briefstembiljet wijken in uiterlijke verschijningsvorm sterk af van de stempas voor 70-minners en het reguliere stembiljet. De doelgroep kan het stembiljet per post retourneren, maar kan er ook voor kiezen het biljet af te geven bij een door de gemeente ingesteld afgiftepunt. Het is niet de bedoeling, maar een briefstembiljet kan ook afgegeven worden op een stembureau tijdens de verkiezingsdagen. Briefstemmen die binnenkomen na woensdag 17 maart om 21 uur, worden niet meegeteld. Briefstemmen gebeurt op basis van vrijwilligheid.

De betreffende personen kunnen met hun stempluspas ook ‘gewoon’ naar een stembureau komen om daar hun stem uit te brengen. Ze doen dat met hun ontvangen stempluspas, maar niet met het briefstembiljet. Op het stembureau ontvangen ze dan een ‘gewoon’ stembiljet. Mochten er onverhoopt briefstembiljetten (eenvoudig door extra kleurenbalken te onderscheiden van gewone stembiljetten) in de stembus belanden, dan zijn deze ongeldig. Lokale uitwerking Op het Stadskantoor wordt van 10-16 maart een afgiftepunt ingesteld, waar de envelop met stempluspas en het briefstembiljet kan worden afgegeven. Daarnaast worden twee briefstembureaus ingericht. Eén voor het vooropenen en tellen van de stemmen die zijn binnengekomen tot en met dinsdag 16 maart en een tweede briefstembureau dat de vooropening doet van de briefstemmen die op 17 maart binnenkomen en daarna deze stemmen telt. Dit briefstembureau kan de telling pas afronden als alle briefstemmen die tot 21.00 uur zijn binnengekomen, zijn geteld. Briefstemmen die op een stembureau in de stad worden afgegeven, worden daar apart gehouden (mogen niet in de stembus), overgebracht naar het briefstembureau en meegeteld. Vroegstemmen Op maandag 15 en dinsdag 16 maart kan in Leiden bij 16 stemlokalen vervroegd worden gestemd.

Het vervroegd stemmen geeft kiezers de mogelijkheid om hun stem eerder uit te brengen, naast de mogelijkheid om op de verkiezingsdag te stemmen of het geven van een volmacht. Het vroegstemmen is vooral bedoeld voor kiezers die tot een risicogroep behoren.

Datum

2 februari 2021

Kenmerk

Z/21/3215457

Pagina

Gemeente Leiden

3/7

Landelijke maatregelen Het minimale aantal stemlokalen dat op deze dagen open moet zijn, is wettelijk geregeld op basis van het aantal kiesgerechtigde inwoners. Omdat het niet doenlijk is om te controleren of iemand al dan niet tot een risicogroep behoort, is het voor iedere kiesgerechtigde mogelijk om op maandag, dinsdag of woensdag te gaan stemmen. Vanuit het Rijk wordt een landelijke campagne opgezet, om te bewerkstelligen dat op de maandag en dinsdag met name kiezers uit de risicogroepen gaan stemmen. Lokale uitwerking Het wetsvoorstel regelt het minimaal aantal ter beschikking te stellen stemlokalen, gebaseerd op het aantal kiesgerechtigden van de gemeente. In verband met een goede spreiding over de stad – en onzekerheid over de opkomst op deze dagen - worden in Leiden aanzienlijk meer stemlokalen op beide dagen ingericht (16) dan het minimaal voorgeschreven aantal (8) op basis van het aantal kiesgerechtigden. In onze eigen lokale communicatie zullen we aansluiten bij de boodschap zoals vanuit het Rijk wordt gecommuniceerd ten aanzien van de doelgroep voor briefstemmen. Stemlokalen Bij de organisatie van deze verkiezingen staat de veiligheid van de kiezers en de stembureauleden voorop. Er worden maatregelen genomen om de veiligheid voor iedereen te waarborgen.

Het gaat hierbij om algemene, preventieve coronamaatregelen alsook om extra maatregelen die voortvloeien uit de Tijdelijke wet verkiezingen Covid-19. Landelijke maatregelen De stemlokalen worden zo ingericht dat er te allen tijde 1,5 meter afstand kan worden gehouden tussen de aanwezigen in het stemlokaal. Daarnaast komen er plekken waar de handen worden ontsmet en worden er kuchschermen op de stemtafel geplaatst tussen de stembureauleden en de kiezers. Verder worden er voor de stembureauleden beschermingsmaterialen beschikbaar gesteld zoals mondneusmaskers, handschoenen en schoonmaakmiddelen. Ook wordt er op de stemlocaties extra schoongemaakt. Het minimum aantal stembureauleden wordt door de Tijdelijke wet verkiezingen Covid-19 uitgebreid van drie naar vier leden. Het vierde lid krijgt de taak ervoor te zorgen dat de kiezers in het stemlokaal zich aan de extra veiligheidsmaatregelen houden, om zo verspreiding van het coronavirus te voorkomen. Lokale uitwerking Na de verkiezingen in 2019 is een analyse gemaakt waaruit blijkt dat er meer stembureaus nodig zijn om het verkiezingsproces goed en veilig te laten verlopen. Wij zien de laatste jaren hogere opkomsten bij verschillende verkiezingen. Bij de komende Tweede Kamerverkiezingen zal blijken of deze trend zich voortzet.

Dit resulteert in langere wachttijden voor kiezers en meer druk op het team van stembureauleden die dan ook langer moeten tellen. De Tweede Kamerverkiezing is historisch gezien een verkiezing met een hoge opkomst. In 2017 was de opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen bijna 85% en waren er 53 stembureaus geopend. Bij deze verkiezingen was destijds op een aantal stemlocaties sprake van zeer grote drukte en erg lange rijen.

Datum

2 februari 2021

Kenmerk

Z/21/3215457

Pagina

Gemeente Leiden

4/7

Bij de komende verkiezingen zijn in Leiden 61 stembureaus actief op 54 locaties, op de maandag en dinsdag werken we op beide dagen met 16 stembureaus. In de bijlage de lijst met locaties. Door de toename van het aantal bureaus, gekoppeld aan de mogelijkheid om vervroegd te gaan stemmen in 2 x 16 stembureaus alsook een verwachte lagere (fysieke) opkomst door het briefstemmen, verwachten we de stroom kiezers zo te kunnen spreiden dat de gezondheidsrisico’s zo beperkt mogelijk zijn. Alle stemlocaties zijn geschouwd en beoordeeld op geschiktheid in relatie tot de eisen op het gebied van afstand kunnen houden en hygiëne. Dit heeft ertoe geleid dat een aantal vertrouwde stemlocaties (Marehuis, Hooglandse Huys, buurthuis Herenstraat, buurthuis Meet&Greet, TC Leidse Hout, TC Merenwijk) zijn vervangen door grotere locaties in de nabijheid. In enkele gevallen wordt een tent geplaatst. Daarnaast is besloten om geen zitting te houden in verzorgingstehuizen. Enerzijds willen we de doelgroep van 70-plussers die hier overwegend wonen geen onnodig extra risico op besmetting laten lopen en anderzijds bestaat het risico dat het pand gesloten wordt voor derden op het moment dat er een uitbraak van het coronavirus onder de bewoners plaatsvindt. Voor de deze doelgroep is de mogelijkheid tot het stemmen via machtiging verruimd en zij kunnen ook gebruikmaken van briefstemmen.

Stembureauleden Op ieder stembureau zijn permanent vier stembureauleden - waaronder een (plaatsvervangend) voorzitter – aanwezig om de stemming te faciliteren. Om iedereen gelegenheid te geven tot het nemen van pauzes (de stemming is van 7.30-21 uur, waarna – op woensdag - nog geteld moet worden) wordt voor ieder stembureau een bezetting van 7 leden aangehouden. Eén van de stembureauleden heeft roulerend de taak om ervoor te zorgen dat de kiezers zich in het stemlokaal aan de veiligheidsmaatregelen houden, om zo de verspreiding van het coronavirus zoveel mogelijk te voorkomen. Daarnaast worden bij ieder bureau nog drie tellers benoemd. Voor 61 + 16 + 16 bureaus gaat het dan om bijna 1.000 bureauleden. Op dit moment zijn al erg veel stembureauleden voor de verkiezingen beschikbaar. De werving is nog in volle gang. Gelet op het enthousiasme en de hoeveelheid aanmeldingen hebben we er volop vertrouwen in dat de bemensing van de bureaus goed in orde komt, inclusief een voldoende grote reservelijst. Het tellen van de stemmen Voor het veilig tellen van de uitgebrachte stemmen is dit keer meer ruimte nodig om voldoende afstand tussen de tellers te houden. Voor één stembureau is minimaal 80 m 2 nodig om ’s avonds veilig de stemmen te tellen; dit is meer ruimte dan nodig is voor het stemproces overdag.

Lokale uitwerking Voor enkele stembureaus betekent het vereiste van voldoende oppervlak dat zij niet op de eigen stemlocatie de stemmen kunnen tellen. Deze stembureaus zullen op een alternatieve locatie de uitgebrachte stemmen gaan tellen, waar dit wel veilig kan. Deze locaties worden via de gebruikelijke kanalen vooraf gepubliceerd. Dit geldt voor de stemlocaties sociëteit Dobbegaarde, portocabin Leiden CS en de tent aan de Fruinlaan.

Datum

2 februari 2021

Kenmerk

Z/21/3215457

Pagina

Gemeente Leiden

5/7

Op maandag 15e en dinsdag 16e wordt wel gestemd, maar niet geteld. Na de zitting worden de stembussen veilig opgeslagen en de stemmen worden woensdag overdag op een centrale tellocatie geteld. De locatie en de aanvangstijd van het tellen worden tijdig via de gebruikelijke kanalen gepubliceerd. De uitslag van de stemming van de bureaus die woensdag overdag worden geteld, wordt niet vóór woensdag 21 uur bekendgemaakt. Catering In plaats van te cateren, gaan we de stembureauleden een vergoeding geven om zelf in hun natje en droogje te voorzien. Dit heeft een aantal voordelen: het is duurzamer (minder vervoersbewegingen, minder afval); geeft meer mogelijkheden voor maatwerk (inspelen dieetwensen); is goedkoper (overhead/marge cateringbureau); is efficiënter i.v.m. minder tijdsbeslag voor verkiezingsteam; en leidt tot slot naar verwachting tot minder klachten van stembureauleden. De stembureauleden worden hierover vooraf geïnformeerd. Toegankelijkheid Leiden is één van de koplopergemeenten in de “Alliantie VN-verdrag gehandicapten”, dat de bestuurlijke partner is voor de vertegenwoordiging van mensen met een beperking. In het Beleidsakkoord 2018-2022 is inclusie dan ook één van de speerpunten van het College. In de “Lokale Inclusie Agenda” wordt ingezet op bewustwording, participatie en gelijke behandeling.

Het wegnemen van drempels in letterlijke en figuurlijke zin kan ook toegepast worden op de verkiezingen. Stemlokalen worden zoveel mogelijk toegankelijk gemaakt. Uitgangspunt is dat ieder bureau toegankelijk moet zijn voor personen met een rolstoel of scootmobielen, al dan niet door middel van een plank of hellingbaan. Voor slechtzienden is in ieder bureau een leesloep beschikbaar. Deze inspanningen waren bij de laatste verkiezingen al gemeengoed. Daarnaast zal dit jaar zal voor het eerst in één goed bereikbaar stemlokaal de beschikking zijn over een stemmal en soundbox voor blinden en slechtzienden. Op de website en achterkant van het stembiljet zal bij de lijst met stemlokalen worden aangegeven in hoeverre ieder stembureau toegankelijk is. Financiële compensatie De maatregelen die aanvullend noodzakelijk worden geacht voor de Tweede Kamerverkiezingen brengen ook kosten voor de gemeenten mee. De gemeenten ontvangen daarvoor een compensatie. Leiden ontvangt in twee tranches in totaal € 298.000,=. De meerkosten zitten met name in vergoedingen voor meer stembureaus en meer stembureauleden/tellers, materialen (stembussen, bureaubenodigdheden), coronaproof maken van lokalen (hygiëne, belijning), drukwerk briefstemmen, huur tenten/portocabins en extra werkzaamheden voor Stedelijk Beheer. De verwachting is dat de meerkosten gedekt kunnen worden uit de extra rijksbijdragen.

Datum

2 februari 2021

Kenmerk

Z/21/3215457

Pagina

Gemeente Leiden

6/7

Orde in het stemlokaal Het is moeilijk in te schatten hoe de pandemie zich verder ontwikkelt en wat dit in maart 2021 voor de samenleving betekent. Van de stemmende inwoners wordt verwacht dat zij zich goed aan de voorschriften houden en meewerken aan de instructies hierover van de stembureauleden. Niet uitgesloten is dat een klein deel van de stemmers dit niet kan opbrengen en hier tegenin gaat. Alle stembureauleden krijgen de bevoegdheid om de aanwijzingen te geven die nodig zijn om te zorgen dat de stemming verloopt met inachtneming van de Covid-maatregelen. Het stembureau geeft de kiezer pas een aanwijzing nadat de kiezer eerst is geattendeerd op de geldende regels en voorschriften, en de kiezer is gevraagd om daar gevolg aan te geven. Het ligt voor de hand dat vooral het stembureaulid bij de ingang van het stemlokaal en de voorzitter de kiezer zo nodig attenderen op de geldende regels, en als het niet anders kan ook aanwijzingen geven. Aangenomen mag worden dat in het overgrote deel van de gevallen de kiezer gevolg zal geven aan het verzoek en/of de aanwijzing. Als de kiezer willens en wetens, ook na een herhaald verzoek, weigert om de geldende regels te volgen, dan kan het stembureaulid dat bij de ingang van het stemlokaal staat, besluiten dat de kiezer het stemlokaal niet kan betreden.

Als de kiezer al in het stemlokaal is, kan de voorzitter hem of haar vragen om het stemlokaal te verlaten. Overigens heeft de voorzitter van het stembureau ook onder de huidige wet al de bevoegdheid om kiezers aanwijzingen te geven en om, in een uiterst geval, de kiezer te vragen het stemlokaal te verlaten. De stembureauleden zijn nadrukkelijk geen beveiligers of uitsmijters. Zodra er sprake is van onwil en weerstand, moet de politie snel ingeschakeld worden. Er worden afspraken gemaakt met politie (en Handhaving) op welke wijze de orde gehandhaafd kan blijven worden en tegelijkertijd de stemming op een goede manier kan plaatsvinden. Samenloop met referendum Op 15, 16 en 17 maart wordt tevens een lokaal raadgevend referendum gehouden over het raadsvoorstel Inrichtingsvoorstel wijksportpark Roomburgerpark. Uit oogpunt van kostenefficiëntie, logistiek en bevordering van de opkomst, is eerder aan de Raad voorgesteld het referendum gelijktijdig met de Tweede Kamer-verkiezingen op 15, 16 en 17 maart te organiseren. Het referendum vindt zijn juridische basis in de referendumverordening, waarbij voor de gang van zaken wordt verwezen naar het geregelde in de Kieswet en het Kiesbesluit. De verordening is partieel herzien naar aanleiding van de tijdelijk wet verkiezingen Covid-19, zodat ook deze op het referendum van toepassing is.

Hierdoor is ook het briefstemmen, vroegstemmen en de uitbreiding van het aantal machtigingen op het lokaal referendum van toepassing. In het stembureau komt een extra stembus voor het referendum en het stemmen per kiezer zal hierdoor langer duren. Naast efficiencyvoordelen leidt de samenloop van beide verkiezingen tegelijkertijd ook tot extra complicaties bij de organisatie van de verkiezingsdag. Zowel bij de stemming als bij de telling moeten beide stromen stembescheiden goed uit elkaar worden gehouden, vergelijkbaar met bijvoorbeeld de samenloop van Provinciale- en Waterschapsverkiezingen zoals in 2019. Daar komt nog bij het briefstemmen voor 70-plussers (die nu vier postzendingen thuisgestuurd krijgen en twee keer – separaat - stembescheiden kunnen/moeten terugzenden),

Datum

2 februari 2021

Kenmerk

Z/21/3215457

Pagina

Gemeente Leiden

7/7

vroegstemmen (dubbel en gescheiden transport en opslag van gebruikte stempassen en – biljetten) en dubbele centrale telling woensdag overdag. Communicatie De verkiezingen van maart 2021 worden speciaal. Covid-19 zal dan nog steeds actueel zijn, terwijl het stemmen per brief en het stemmen op drie achtereenvolgende dagen ook nieuw zijn. Goede communicatie is daarbij essentieel. Het Ministerie van BZK start hiertoe een landelijke campagne op. Aanvullend daarop zullen wij specifiek voor de Leidse situatie, ook in relatie tot het raadgevend referendum, ook zelf veelvuldig en gericht communiceren over het stemproces en de maatregelen die worden getroffen om ervoor te zorgen dat er zowel voor kiezers als voor stembureauleden veilige verkiezingen kunnen worden gehouden. De wijziging in het aantal en de (nieuwe) locaties van de stembureaus zal extra aandacht krijgen. Ook zal via de communicatie geprobeerd worden de kiezers zoveel mogelijk gespreid over de dag te laten stemmen. Via de website wordt een druktemeter ingezet, waarbij een stembureau groen, oranje of rood wordt aangegeven, al naar gelang de drukte op dat moment. Wij hopen u hiermee vooralsnog voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Leiden, de Secretaris, de Burgemeester,