200142 Bijlage 1b Besluit tot continuering investeringsfonds Maatschappelijke Zorg 2021 en 2022

Voortgangsrapportage Innovatiebudget Beschermd Wonen en Investeringsfonds Maatschappelijke zorg Holland Rijnland 2017 – 2019 1. Inleiding De regio Holland Rijnland levert grote inspanning om de Maatschappelijke Zorgtaken die vanaf 2022 naar de individuele gemeente worden gedecentraliseerd, toekomstbestendig vorm te geven. Het streven daarbij is dat cliënten zoveel mogelijk in hun eigen woonomgeving kunnen blijven wonen en daar de ondersteuning bij krijgen die zij nodig hebben. De uitvoering van maatschappelijke zorgtaken geschiedt ‘lokaal, tenzij…’. In 2016 en 2017 is deze visie beschreven in het Beleidskader Maatschappelijke Zorg en het Uitvoeringsprogramma Maatschappelijke Zorg. Om de beoogde transformatie in de maatschappelijke zorg te bevorderen zijn de afgelopen jaren de nodige middelen beschikbaar gesteld aan gemeenten. Zo is in 2017 vanuit de regionale reserve Beschermd Wonen een innovatiebudget van 1 miljoen euro beschikbaar gesteld aan de zorgpartijen in Holland Rijnland. Daarmee zijn tussen 2017 en 2020 zeven innovatieve projecten uitgevoerd, verspreid over de regio. Vervolgens is in 2018 een investeringsfonds ingesteld ten behoeve van gemeenten om hen in staat te stellen de noodzakelijke stappen te zetten in de realisatie van vernieuwende woonzorg-vormen en het ontwikkelen van vernieuwende vormen van preventie en begeleiding voor kwetsbare doelgroepen.

In deze rapportage staat een beknopte samenvatting van de resultaten van het innovatiebudget, de inhoudelijke resultaten van het investeringsfonds (tot 2020) met daarbij de financiële verantwoording en een voorstel voor verlenging van het investeringsfonds en bijbehorende budgetverdeling voor het jaar 2021. Deze verlenging hangt samen met de latere ingangsdatum van de doordecentralisatie van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang naar de regiogemeenten. De regio Holland Rijnland heeft hierdoor de mogelijkheid om de lokale infrastructuur verder te optimaliseren. 2. Inhoudelijke resultaten van het Innovatiebudget Beschermd Wonen Holland Rijnland 20172019 en Investeringsfonds Holland Rijnland 2018-2019 Innovatiebudget Beschermd wonen Eind 2016 is regionaal vanuit de reserve Beschermd Wonen een innovatiebudget Beschermd Wonen van 1 miljoen euro aan zorgaanbieders beschikbaar gesteld. Met behulp van dit budget zijn in de periode 2018 – 2020 verspreid over de regio 7 innovatieve projecten opgestart.

Doelstellingen die in de pilots centraal stonden waren:  Vermindering van de instroom van cliënten in de 24-uursvoorzieningen voor beschermd wonen;  Beweging van intramurale naar ambulante begeleiding, waarbij de cliënt zelfstandig woont;  Versterken van de steunstructuren rond de cliënt in de wijk;  Realiseren van kleinschalige woonvarianten, gebaseerd op het scheiden van wonen en zorg verspreid over de regio. De wijze waarop door de pilots invulling is gegeven aan deze doelstellingen is zeer divers. Zo is binnen de pilot ‘Gewoon Thuis in de Rijnstreek’ een vorm van 24-uurs begeleiding thuis ontwikkeld voor inwoners met ondersteuningsvragen voorbij het reguliere ambulante aanbod. In de Leidse pilot ‘Beschermd Wonen Light’ is geïnvesteerd in de realisatie van een tussenvorm als antwoord op het in de praktijk gesignaleerd ‘gat’ tussen ambulante begeleiding Wmo en intramuraal Beschermd Wonen. Investeren in de inzet van ervaringsdeskundigheid ter voorkoming van terugval en bevordering van herstel was daarnaast een belangrijk thema binnen diverse pilots. Zo heeft GGZ Rivierduinen verspreid over heel Holland Rijnland (Katwijk, Duin & Bollenstreek, Leiden en Alphen a/d Rijn) ervaring opgedaan in het opzetten van buurtcirkels waarbij kwetsbare mensen die zelfstandig wonen (of gaan wonen) leren elkaar te ondersteunen.

In Alphen aan den Rijn is door een groep ouders een Woon-zorg initiatief voor jongvolwassenen met ASS opgezet en is door de Stichting Lumen gewerkt aan de realisatie van een Respijthuis/ Herstelwerkplaats. In de Duin- en Bollenstreek is in de pilot Time Out ervaring opgedaan met het vormen van een multidisciplinair begeleidingsteam 1

die samen complexe casuïstiek analyseren en bij individuele casuïstiek hun expertise in het bieden van begeleiding bundelen. De overkoepelende lessen en ervaringen vanuit het innovatiebudget Beschermd Wonen zijn samengebracht in een e-document “Innovatie in Maatschappelijke Zorg Holland Rijnland”.

Investeringsfonds Maatschappelijke zorg Gedurende de looptijd van het innovatiebudget beschermd wonen ontstonden de plannen voor het instellen van een investeringsfonds MZ Holland Rijnland. In het Voorstel Investeringsfonds Maatschappelijke Zorg Holland Rijnland 2018-2020 is als doelstelling van het investeringsfonds geformuleerd om – vooruitlopend op het landelijk verdeelmodel – uitvoering te geven aan de transformatie van maatschappelijke zorg in Holland Rijnland en de beweging van regionaal naar lokaal te versterken. Korte termijn doelen (20218-2020):  De wachtlijst beschermd wonen verkleinen.  Meer spreiding van maatschappelijke opvang over de subregio’s en een kleinere centrale opvang. Lange termijn doelen:  Kwetsbare inwoners, in het bijzonder met psychische problematiek, in staat stellen zelfstandig in eigen omgeving te blijven wonen.  Voorkomen dakloosheid, bevorderen uitstroom uit de opvang en frequente gebruikers van de MO een eigen woonplek geven. De looptijd van het investeringsfonds maatschappelijke zorg was gepland tot aan de beoogde start van het landelijk verdeelmodel maatschappelijke zorg per 1-1-2021. Beoogde interventies: - Ruimte voor zowel lokale als regionale investeringen mogelijk maken. - Lokaal: Versterking lokale infrastructuur maatschappelijke zorg. - Regionaal: Realisatie intramurale voorzieningen voor specifieke groepen.

Veel van de pilots die vanuit het innovatiebudget Beschermd Wonen zijn opgestart, zijn dankzij het investeringsfonds Maatschappelijke zorg voortgezet of kregen hierdoor zelfs een structurele bekostigingsbasis. Voorbeelden hiervan zijn het Respijthuis in Alphen aan de Rijn en in de Leidse regio, alsmede Gewoon Thuis in de Rijnstreek en BW light in de Leidsche regio. Naast voorzetting van de pilots hebben gemeenten in Holland Rijnland de afgelopen jaren met de budgetten uit het investeringsfonds Maatschappelijke zorg op vele andere vlakken de lokale infrastructuur op het gebied van de maatschappelijke zorg versterkt. De projectgroep Holland Rijnland is blij te zien dat het investeringsfonds ertoe geleid heeft dat in alle subregio’s een groot aantal activiteiten zijn ontplooid om gemeenten te helpen zich voor te bereiden op de gedecentraliseerde maatschappelijke zorgtaken. Wat het innovatiebudget en investeringsfonds aantoont is de duidelijke meerwaarde van de inzet van ervaringsdeskundigheid. In alle regio’s zijn hier activiteiten in ontplooid waarbij ervaringsdeskundigheid werkelijk op de kaart is gezet. Het is een vanzelfsprekendheid dat bij nieuwe plannen hier blijvend gebruik van wordt gemaakt. Ook inzetten op preventie, variërend van buurtcirkels tot antistigmaprogramma’s en publiekscampagnes, staat in de regio’s scherp op het netvlies.

Daarnaast is ingezet op versterking van de bemoeizorg en zijn door het investeringsfonds specifieke investeringen in arbeidstoeleiding van mensen met GGZ-problematiek mogelijk geworden. In alle regio’s is er stevig ingezet op het realiseren van een diversiteit aan woon-zorgvormen. Van friendswoningen in Leiderdorp tot herinrichten van een schoolgebouw in Duin en Bollen. Richting de uiteindelijke decentralisatie in 2022 zijn er op basis van de ervaringen uit het innovatie- en investeringsfonds een aantal knelpunten zichtbaar:  Het vinden van passende woonlocaties blijft een punt van zorg. Een aantal projecten kunnen enkel slagen als huisvesting beschikbaar is. Dit verdient continue ambtelijke en bestuurlijke scherpte en slagkracht om locaties ter beschikking te krijgen. 2

 



In een aantal situaties hebben bezwaren van buurtbewoners geleid tot vertraging en of stoppen met de voorbereidingen op de beoogde locatie. Ketensamenwerking gaat niet vanzelf. Betrokken partijen zijn wel genegen om samen te werken maar hebben moeite om nieuwe samenwerkingsvormen in te passen in de reguliere bedrijfsprocessen. Dit vergt veel afstemming, overleg en lange adem. Continu investeren in deze relaties en benoemen van de nut en noodzaak van de transformatiegedachte binnen de maatschappelijke ondersteuning blijft noodzakelijk. Het vinden en betrekken van professionals die integraal en ontschot kunnen werken, is geen vanzelfsprekendheid. Professionals willen samenwerken maar zijn erg geneigd hun eigen professionele standaard daarin leidend te laten zijn. In de praktijk kan dit een belemmering zijn om op een ontschotte manier samen te werken aan een passend ondersteuningsaanbod.

Daarnaast blijkt uit de jaarcijfers voor Beschermd wonen en Maatschappelijke opvang over 2019 dat de activiteiten hebben geleid tot de gewenste uitbreiding van ambulante plekken Beschermd wonen, maar (nog) niet tot een substantiële verlichting van de wachtlijst BW en een afbouw van intramurale plekken. Daarmee zijn de kosten voor beschermd wonen in 2019 gestegen. Voor Maatschappelijke opvang is een vergelijkbare ontwikkeling te zien: het aantal decentrale opvangplekken is behoorlijk toegenomen en het aantal centrale plekken afgenomen, maar dat heeft nog niet tot kostenreductie geleid. Daarvoor is het nodig dat de komende tijd in de gemeenten meer invulling gegeven wordt aan zelfstandig wonen en scheiden wonen en zorg.

Regionale projectorganisatie Binnen het innovatiebudget en het investeringsfonds waren middelen geraamd voor de regionale projectorganisatie Maatschappelijke zorg. Vanuit deze middelen is o.a. een 0,5 fte projectleider aangesteld, zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd (HHM, AEF en Radar) en is een grote regionale kennisdag georganiseerd in maart 2019. Deze kennisdag was een groot succes, een groot aantal organisaties hebben hieraan deelgenomen als bezoeker en door voorbeelden uit de praktijk te presenteren. 3. Kennisnemen van de financiële realisatie van het Innovatiebudget Beschermd Wonen Holland Rijnland 2017-2019 en Investeringsfonds Holland Rijnland 2018-2019 tot 1/1/2020 Innovatiebudget Beschermd Wonen In 2017 is besloten tot instelling van het innovatiebudget Beschermd wonen ad. 1 mln euro. Daarnaast is besloten voor 2017 en 2018 € 140.000 ter beschikking te stellen voor subregionale aandachtsfunctionarissen BW en € 200.000,- voor de regionale projectorganisatie 2017. Tot en met 2019 is uit het innovatiebudget uitgegeven: begroot Innovatiebudget Aandachtsfunctionarissen BW Projectorganisatie MZ Totaal

uitgegeven 1.000.000 140.000 200.000 1.340.000

935.000 72.000 53.000 1.060.000

Derhalve resteert van het innovatiebudget van 1 mln een bedrag van € 280.000. Dit kan in 2020 worden toegevoegd aan het Investeringsfonds. Daarmee wordt het innovatiebudget beëindigd.

3

Het investeringsfonds Het investeringsfonds 2018-2020 is in 2018 gevormd uit een incidenteel bedrag van € 4 mln uit de reserve BW aangevuld met de jaarlijkse overschotten op Beschermd wonen. De middelen zijn grotendeels bedoeld voor innovatieve projecten en investeringen binnen de subregio’s; daarnaast is een deel van de middelen beschikbaar gesteld voor investeringen in regionale voorzieningen en voor de regionale projectorganisatie. Bij de jaarrekening 2019 is gebleken dat het overschot BW 2019 lager uitviel dan verwacht, waardoor de Duin- en Bollenstreek meer toegekend heeft gekregen dan werkelijk beschikbaar was:

Duin- en Bollenstreek Leidse regio Rijnstreek Totaal subregio’s Regio Regionale projectorg.

Beschikbaar cf jaarrekening 2018/2019 1.246.000 1.642.000 982.000 3.870.000 1.500.000 500.000

Toekenningen 2018/2019 1.345.000 1.340.000 789.000 3.474.000 0 228.000

Restant per 31/12/2019 -99.000 302.000 193.000 396.000 1.500.000 272.000

Op regionaal niveau was 1,5 mln beschikbaar voor het aanpakken van knelpunten in het regionale voorzieningenniveau. Tot en met 2019 hebben hierop nog geen structurele uitgaven plaatsgevonden. De beslissing om te investeren in nieuwe regionale voorzieningen is aangehouden in afwachting van de uitkomsten van nader onderzoek van RadarAdvies naar de knelpunten in het regionale voorzieningenniveau. Dit onderzoek is gestart naar aanleiding van de notitie ‘Naar een evenwichtig aanbod van regionale en subregionale voorzieningen voor kwetsbare inwoners in Holland Rijnland’ die is behandeld in het PHO Maatschappij van 4 maart 2020.

Regionale projectorganisatie Vanuit de regionale projectorganisatie zijn in 2018 en 2019 de volgende uitgaven gedaan ten laste van de incidentele middelen investeringsfonds: Uitgaven regionale incidentele uitgaven Project Maatschappelijke zorg HR

2018 bijeenkomsten monitoring innovatieve pilots factsheets maatschappelijke zorg ondersteuningsprogramma vng samenwerking gemeenten - Z&Z projectleiding Totaal

€ € € € € €

3.113,55 13.039,00 3.765,00 10.000,00 30.000,00 59.917,55

2019 bijeenkomsten advieskosten AEF factsheets maatschappelijke zorg regionale kennisdag projectleiding Totaal

€ € € € € €

689,35 89.349,70 750,00 33.030,80 43.974,00 167.793,85

4

4. Aanpassing van de prognose voor Investeringsfonds Holland Rijnland 2020 en beschikbaarstelling van middelen uit het verwachte overschot BW 2021 ten behoeve van het investeringsfonds De uitkomst van het overschot BW 2019 leidt tot een aangepaste, lagere, prognose voor het overschot BW 2020. Om de geplande uitgaven uit de investeringsplannen toch te kunnen doen, is alternatieve dekking gezocht vanuit het Landelijke actieprogramma Dak- en thuisloosheid en vanuit gemeenten zelf. Dit leidt tot een lager beroep op het investeringsfonds voor 2020. Daarnaast is een raming opgesteld voor 2021. Ook in 2021 is de wens om het verwachte overschot BW in te zetten in het investeringsfonds. Dit leidt tot het volgende overzicht van beschikbare middelen investeringsfonds 2020 en 2021 waarbij de uitkomsten 2018/2019 zijn verwerkt:

Uitgaven

Beschikbaar progn. 2020

2020 incl. Aanvragen Prognose restant 2020 resterend 2018/2019 (bijgesteld) 2020

Beschikbaar prognose 2021

Duin- en Bollenstreek Leidse regio Rijnstreek

1.324.000 1.843.000 1.003.000

1.226.000 2.144.000 1.196.000

1.281.000 2.720.000 1.576.000

-56.000 -575.000 -380.000

1.290.000 2.012.000 888.000

Totaal subregio’s

4.170.000

4.566.000

5.578.000 -1.011.000

4.190.000

Regio Regionale projectorganisatie

1.500.000 300.000

3.000.000 572.000

0 300.000

3.000.000 272.000

0 0

Voorstel is evt. tegenvallende uitkomsten van het overschot 2020 of 2021 niet meer te verrekenen met de middelen voor de subregio’s, maar te dekken uit de reserve BW. Dat voorkomt onzekerheid over de te besteden middelen in de resterende anderhalf jaar.

5