Visie versterking sociale basis

Visie Gemeente Leeuwarden

Versterking sociale basis mei 2021

Inhoud

Samenvatting 

3

Inleiding 

5

1.

Wat is de sociale basis 

7

1.2 Sociale basis in Leeuwarden 

9

2.

10

Het maken van de visie 

2.1 De sociale basis is nooit weg geweest 

11

2.2 De stappen 

11

2.2.1 De dialoog met de sociale basis 

12

2.3 Uitwerking thema’s 

12

2.3.1 Samenwerken 

12

2.3.2 Eigenaarschap en betrokkenheid 

13

2.3.3 Ondersteuningsstructuur voor de sociale basis 

13

2.3.4 Draagkracht en draaglast 

14

2.3.5 Kennisdeling 

14

Versterken van de sociale basis 

15

3.

3.1 De uitgangspunten 

16

3.2 Hoe gaan wij nu verder? 

16

3.3 De Leeuwarder Ontwikkelagenda 

17

3.4 Monitoren 

19

3.5 Investeren in de sociale basis 

19

Slotwoord 

20

Samenvatting

Samenvatting De sociale basis is het geheel van informele contacten en netwerken van bewoners(organisaties) en vrijwilligers(organisaties). Onze visie is dat een sterke sociale basis de ruggengraat vormt van de Leeuwarder samenleving. Een sterke sociale basis bestaat uit inwoners die zich inzetten voor elkaar en voor hun wijk of dorp. De ondersteuning geboden door beroepskrachten sluit hierop aan. Met een sterke sociale basis maken wij de gemeente Leeuwarden een plaats waar mensen graag wonen, werken en elkaar ontmoeten. Een sterke sociale basis is ook de plek waar mensen terecht kunnen met vragen over hulp, ondersteuning of andere zaken. Bewoners kunnen elkaar helpen of kunnen door beroepskrachten van de diverse maatschappelijke organisaties geholpen worden, daar waar nodig. De uitwerking van de gespreksthema’s is samen met de sociale basis, betrokken partijen en Amaryllis tot stand gekomen en vormt de basis voor de visie versterking sociale basis. Dit leidt tot volgende uitgangspunten: • In de sociale basis werken wij samen waarbij wij samen verantwoordelijk zijn. Vrijwilligers en beroepskrachten zijn samen scherp op draagkracht en -last. • De inwoner staat centraal. Vrijwilligers en beroepskrachten zijn dichtbij, zichtbaar en laagdrempelig aanwezig. • Het eigenaarschap van (bewoners-)initiatieven ligt bij de initiatiefnemer.

Bewoners, vrijwilligers(organisaties) en beroepskrachten sluiten aan bij wat nodig is en daar waar kansen liggen.

Hoe verder? De komende jaren gaat de gemeente, samen met de sociale basis en betrokken organisaties aan de slag. De gemeente Leeuwarden werkt samen met bewoners, (vrijwilligers-)organisaties en beroepskrachten aan een sterke sociale basis. De gemeente biedt daarnaast ruimte voor (bewoners-)initiatieven en ontwikkelingen die bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van de Leeuwarder wijken en dorpen.

De ontwikkelagenda Ontwikkelopgave 1: maatwerk per wijk of dorp De komende jaren zet de gemeente samen met maatschappelijke organisaties met maatwerk in op het versterken van de sociale basis infrastructuur zet in op het versterken van de infrastructuur van de sociale basis. Om maatwerk nog gerichter toe te passen gaat de gemeente, samen met betrokken organisaties in de wijk of het dorp, in 2021 en 2022 werken aan een uitvoeringsagenda per gebied.

Ontwikkelopgave 3: ruimte voor gesprek met sociale basis De gemeente neemt het initiatief om op regelmatige basis met organisaties in en rondom de sociale basis in gesprek te gaan. Ontwikkelopgave 4: van elkaar leren Het stimuleren van collectief leren is een opgave voor de gemeente. Collectief leren gaat over het beschikbaar stellen van eigen kennis en expertise en ruimte nemen om in elkaar te investeren vanuit gezamenlijk belang. Amaryllis ontwikkelt het aanbod voor de individuele vrijwilligers verder en onderzoekt daarnaast hoe dit beter bij de behoefte van de sociale basis kan aansluiten. Over twee jaar evalueren wij de ontwikkelagenda.

Ontwikkelopgave 2: ondersteuning van initiatieven van onderop De ontwikkelopgave voor de gemeente is om te komen tot een goede ondersteuning van (bewoners-)initiatieven. In 2021 en 2022 werken wij verder uit hoe wij de ondersteuning beter kunnen laten aansluiten bij de initiatieven, en werken wij verder aan het toegankelijker en bekend maken van het bestaande aanbod.

4

Benieuwd naar het hele rapport? www.leeuwarden.nl/socialebasis

Inleiding

Inleiding In dit rapport leest u de visie op de versterking van de sociale basis in de gemeente Leeuwarden. Deze visie sluit aan op de leidende principes vanuit het college: iedereen telt mee, iedereen doet mee en de kracht van samen, uit het collegeprogramma 2018 – 2022: De Kracht van Samen. In het collegeprogramma worden, naar aanleiding van de leidende principes, verschillende doelstellingen genoemd die zich richten op de sociale basis. Dit zijn: • We willen de kracht van Mienskip blijven stimuleren. Deze zo goed mogelijk kunnen inzetten om de leefbaarheid en vitaliteit van dorpen en wijken te versterken. • We willen de dialoog met de samenleving versterken en staan open voor nieuwe vormen van samenwerking. Als we durven te vertrouwen op de kracht, bevlogenheid en het leiderschap van mensen zelf, komen we tot oplossingen die werken. Dit doen wij door toe te werken naar een permanente dialoog met de samenleving zodat eigen kracht en initiatieven van inwoners meer ruimte krijgen.

Leeswijzer De visie die in dit rapport staat is tot stand gekomen in samenwerking met de mensen en de organisaties, die de sociale basis vormen, vanaf nu ‘de sociale basis’ genoemd. Wanneer de sociale basis genoemd wordt, worden daar ook alle beroepskrachten actief in en rondom de sociale basis mee bedoeld. In hoofdstuk 1 wordt uitgelegd wat er met de sociale basis in gemeente Leeuwarden wordt bedoeld. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het proces om tot de visie te komen. Vervolgens staan in hoofdstuk 3 de thema’s die centraal stonden tijdens de gesprekken tussen de gemeente en de sociale basis. Daarin hebben wij uitgangspunten benoemd, die wij samen met de sociale basis hebben opgesteld. De uitkomsten daarvan vormen de basis van de visie. Ook leest u de ontwikkelagenda, bestaande uit vier ontwikkelopgave voor de gemeente Leeuwarden.

6

1

Wat is de sociale basis

1. Wat is de sociale basis De sociale basis is een breed en soms ook ongrijpbaar begrip. Met de hernieuwde aandacht voor het versterken van de sociale basis, sluit de gemeente aan op de Leeuwarder sociale basis. De Mienskip in gemeente Leeuwarden is een bruisend geheel van bewoners die in allerlei verbanden, geformaliseerd en gelegenheidsverbanden, initiatieven en activiteiten ondernemen. Het illustreert dat de sociale basis zijn eigen dynamiek kent, en ook zonder bemoeienis van de overheid op volle kracht draait. Het is een geheel wat een hoge mate van autonomie kent en zich niet wil laten sturen. We erkennen dat het eigenaarschap en initiatief veelal bij bewoners en organisaties ligt. Met de sociale basis wordt het geheel van informele contacten en netwerken van bewoners(organisaties) en vrijwilligers(organisaties) bedoeld (notitie van Movisie “De sociale basis: terug van weggeweest”, 2018).

Om de sociale basis meer handen en voeten te geven delen we de sociale basis op in drie onderdelen (zie ook figuur 1): • Informele sociale basis De indeling begint met de informele sociale basis: Het gaat hier om mantelzorgers of om een inwoner die boodschappen voor de buren meeneemt, een klus doet of een keer kookt voor iemand uit de buurt. • Georganiseerde informele sociale basis Daarnaast is er de georganiseerde informele sociale basis. Het gaat hier om culturele verenigingen, sportclubs, buurten dorpsactiviteiten, bewonersinitiatieven, hobbyclubs, kerken en moskeeën die vaak draaien op de inzet van vrijwilligers. • Georganiseerde formele sociale basis Tenslotte is er de georganiseerde formele sociale basis. Hier gaat hier om bijvoorbeeld organisaties die gesubsidieerd worden door de gemeente en voor een deel met beroepskrachten werken en voor een deel met vrijwilligers.

8

Figuur 1: Indeling Sociale basis (BMC)

GEÏNDICEERDE ZORGAANBIEDERS

Toegang / wijkteam

GEORGANISEERD FORMEEL

Onderwijs Sport Gezondheid Cultuur Welzijn

GEORGANISEERD INFORMEEL

Inwoners-organisaties Kerken, moskeeën Ouderenbonden Sportverenigingen

INFORMEEL

Het gezin De straat De buurt

Sociale basis

1.2 Sociale basis in Leeuwarden Om alle verenigingen, organisaties en losse verbanden te betrekken bij de versterkingen, en ondersteuning van de sociale basis richten wij ons op de belangenorganisaties. Juist deze belangenorganisaties kunnen de wensen, behoeftes en ideeën van al deze organisaties ophalen en zijn daardoor een goede gesprekspartner, zonder daarmee individuen uit te sluiten. De volgende opsomming is bedoeld om een beeld te geven welke organisaties zich in en rondom de sociale basis in gemeente Leeuwarden begeven:

Sociale basis Wekelijks trainen jongens en meiden in de Vrijheidswijk en Bilgaard mee met Cambuurt Voetbal. Zo kunnen jongeren elke week, onder begeleiding van jongerenwerk, studenten en medewerkers van Cambuur Verbindt kennis maken met voetbal en samen trainen. Cambuur is namelijk veel meer dan voetbal. Cambuur heeft ook een maatschappelijke taak. Stichting Cambuur Verbindt zet zich in voor maatschappelijke taken1 en zet zo in op gezondheid, leefbaarheid en talentontwikkeling.

• Sportverenigingen en cultuurverenigingen; • Buurt-, en dorpshuizen en wijkpanels en dorpsbelangen;

1 Over Cambuur Verbindt - SC Cambuur

• Sociaal wijkteam, vrijwilligerswerk en mantelzorg Amaryllis; • Gesubsidieerde maatschappelijke instellingen zoals dbieb; • Beroepskrachten zoals wijkverpleegkundige, de GGD, huisarts, woningcorporaties, etc; • Onderwijs en kinderopvang; • De overheid, de gemeente, BV Sport; • (Maatschappelijke) ondernemers.

9

2

Het maken van de visie

2. Het maken van de visie De afgelopen anderhalf jaar is er gewerkt aan de visie versterken sociale basis. De aanleiding voor visievorming wordt in het Collegeprogramma de Kracht van Samen gegeven en in de in juli 2019 vastgestelde document Herijking WMO. Daarop volgend zijn een aantal ontwikkelingen gestart. Samen met de sociale basis, betrokken partijen en Amaryllis hebben wij vorm gegeven aan de visie versterken sociale basis. Deze samenwerking heeft verschillende stappen gehad, wat geleid heeft tot een adviesrapportage van van Vrijwilliger Organisatie Leeuwarden (V-O-L) en bijeenkomsten met organisaties in en rondom de sociale basis. De belangrijkste opbrengsten van deze samenwerking is dat de dialoog met elkaar op zichzelf al leidt tot het versterken en beter begrijpen van elkaar. Het opstellen van een visie spreekt veel inwoners niet direct aan omdat het te abstract of ongrijpbaar is. Dit werd in de bijeenkomsten ook naar voren gebracht. Wel hebben vrijwilligersorganisaties en vrijwilligers baat bij praktische uitwerking van de visie en duurzaam contact onderling. We sluiten de vorming van de visie nu af maar zetten in op dat waar behoefte aan is: in contact komen en blijven en concretiseren in een uitvoeringsprogramma.

2.1 De sociale basis is nooit weg geweest Uit de bijeenkomsten wordt nogmaals duidelijk dat de sociale basis nooit weg is geweest. Een sterke sociale basis zorgt onder meer voor sterke leefgemeenschappen, burgerschap, een verhoogd welbevinden van mensen, minder hulpvragen en een goede verbinding tussen inwoners, vrijwilligers en beroepskrachten. De roep om met de sociale basis in gesprek te gaan is groot, ook in Leeuwarden. Uit de opbrengsten komt onder andere een duidelijk beeld van de veranderende rol van de overheid en het samenspel met de samenleving. Daarnaast zijn handelingsadviezen, hoe versterk je nu echt de sociale basis, meegenomen. Ook zijn er ervaringen gedeeld van andere gemeenten. Uit de gesprekken en ervaringen van andere gemeenten wordt duidelijk hoe belangrijk maatwerk is. In elk gebied is de situatie anders en vraagt het om een gerichte aanpak. De gemene deler is de veranderende rol van de overheid. Bewoners vragen ruimte voor eigen initiatieven en vragen een faciliterende rol van de overheid. De overheid vraagt daarnaast aan bewoners om elkaar te ondersteunen en zorg voor elkaar te hebben.

2.2 De stappen • Onderzoeksrapport Vrijwilliger Organisatie Leeuwarden Om tot een visie op de versterking van de sociale basis te komen vroeg de gemeente Leeuwarden aan V-O-L om een onderzoek te doen binnen de sociale basis. In augustus 2019 presenteerde V-O-L

11

hun rapport1. Hier staan adviezen in over de wensen en behoeften die er zijn binnen de sociale basis. En hoe dat zo dicht mogelijk in de eigen wijk, buurt of dorp kan worden gerealiseerd. • Herijking Wmo en totstandkoming buurt- en dorpskamers2 Naast het rapport van V-O-L leverde het proces om te komen tot buurt- en dorpskamers als onderdeel van de nieuwe Wmo ook veel informatie op. De opbouwwerkers van de gemeente Leeuwarden gingen het gesprek aan met de organisaties en vrijwilligers(-organisaties) in het gebied van een potentiële buurt- en dorpskamers-locatie. Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd met de besturen van deze potentiële locaties. Deze gesprekken boden informatie voor de visie op de sociale basis. • Eigen onderzoek en research Als laatste heeft de gemeente Leeuwarden zich verdiept in publicaties van kennisinstituten, zoals Movisie, Buurtwijs en het Fries Sociaal planbureau over de sociale basis. Dit gaf een goed beeld van de definitie van de sociale basis en welke onderwerpen en thema’s er leven rondom de sociale basis.

1 Meer informatie over de rapportage van Vrijwilligers Organisaties Leeuwarden: https://www.leeuwarden.nl/nl/ file/35365/download 2 Meer informatie over de Herijking WMO en totstandkoming Buurt-, en dorpskamers: https://www.leeuwarden.nl/nl/ veranderingen-wmo-vanaf-2021

2.2.1 De dialoog met de sociale basis De maanden augustus tot november 2020 voerde de gemeente, met in achtneming van de COVID19 beperkingen, gesprekken met de sociale basis, betrokken partijen en Amaryllis. De COVID19 maatregelen brachten de nodige uitdagingen in een proces waar elkaar ontmoeten en van gedachten wisselen centraal stonden. Naast een digitaal spoor was de wens vanuit het veld om ook fysieke bijeenkomsten te organiseren. Er zijn meerdere digitale bijeenkomsten geweest en één fysieke bijeenkomst. Tijdens de bijeenkomsten is gesproken over de visie met organisaties actief in en rondom de sociale basis. Dit waren het V-O-L, dbieb, Ixta Noa, enkele wijkpanels en dorpsbelangen, enkele wijkverenigingen en dorpshuizen, Amaryllis opbouwwerk en vrijwilligerswerk/mantelzorg, Maar ook o.a. Solidair Fryslân, Support Fryslan, beleidsmakers en opbouwwerkers van de gemeente, Odense huis en het BuurtservicePunt. Ook namen leden van de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) deel aan de bijeenkomsten. Daarnaast zijn er verdiepende gesprekken gevoerd met Amaryllis en het V-O-L. Tijdens de gesprekken stonden vijf thema’s centraal. De gespreksthema’s waren: • samenwerken in en rondom de sociale basis, • eigenaarschap en betrokkenheid, • ondersteuningsstructuur voor de sociale basis, • draagkracht en draaglast, • kennisdeling.

2.3 Uitwerking thema’s De uitwerking van de thema’s is samen met de sociale basis en betrokken maatschappelijke organisaties gedaan. De uitkomsten, de leidende principes, worden onderschreven door de partijen die meegedacht hebben met deze visie. Aan de hand van de uitwerking van deze thema’s heeft de gemeente uitgangspunten benoemd en een ontwikkelagenda opgesteld. In dit hoofdstuk staat de uitwerking per thema benoemd. 2.3.1 Samenwerken In de loop der jaren zijn er in de sociale basis meerdere samenwerkingsrelaties ontstaan. Deze kwaliteit wil de gemeente gebruiken en uitbouwen naar een robuuste samenwerking. Dat doet de gemeente door datgene te versterken wat er al is en waar de mogelijkheden en kansen zijn. Dit vanuit de overtuiging dat er slimme verbindingen worden gelegd en er samen meer bereikt kan worden dan ieder voor zich. De gemeente put uit de geslaagde voorbeelden, zoals Lab Noord en het bewonersbedrijf Heechterp Schieringen. Maar ook uit ervaringen die minder geslaagd zijn, of waar wij als gemeente geen onderdeel van uit maken.

Ook in de komende jaren zijn beroepskrachten zichtbaar in de wijken en dorpen aanwezig. Hiervoor is continuïteit nodig. Uit de bijeenkomsten met de sociale basis blijkt dat die continuïteit zich in de praktijk vertaalt naar een stevig vangnet waar vrijwilligers en bewoners op terug kunnen vallen met een laagdrempelige toegang. Waar bekende gezichten werken en er vertrouwen is. We willen van elkaar weten wat een ieder doet en elkaar kunnen inschakelen als we het alleen niet kunnen oplossen. Om elkaar te leren kennen zijn er verbinders nodig, die actief het netwerk stimuleren en ontmoeting in het netwerk faciliteren. Deze verbinders zijn prominente vrijwilligers, vrijwilligersorganisaties in de wijken en dorpen, de opbouwwerkers van Amaryllis en de gebiedswerkers van gemeente Leeuwarden. Dit betekent dat bewoners, vrijwilligers(organisaties) en beroepskrachten bekend zijn met en bij de sociale basis. De buurt- en dorpskamers zijn belangrijke maar niet de enige plekken waar de verbinders werken en vanuit waar de samenwerking gestimuleerd wordt.

“Samenwerken is geen doel op zich maar leidt tot verrijking en versterkingen.” – uit de gesprekken met de sociale basis

12

Maar ook het gebiedsgericht werken3, ontwikkelingen rondom de omgevingswet4 en samenwerken met bewonersinitiatieven5 stimuleren het gezamenlijk werken aan de gedeelde belangen in een wijk of dorp. De gemeente evalueert samen met de sociale basis en betrokken organisaties met regelmaat de samenwerking. Daar waar dit al gebeurt, neemt de gemeente deel aan deze evaluatie. Daar waar dit niet gebeurt, faciliteert de gemeente de opstart van de evaluatie, met als doel het aanjagen van de samenwerking vanuit gezamenlijk belang en om kansen te zien. De komende jaren zal dit vooral gericht zijn op de samenwerking rondom de buurten dorpskamers.

de sociale basis bewegen, maar ook van de organisaties, vrijwilligers en verenigingen zelf. Het acteren op een dynamiek van de samenleving vraagt om een open gesprek waarin het ook gesproken wordt over bestaande regels, procedures en patronen. Ondersteunen deze nog een sterke sociale basis.

2.3.2 Eigenaarschap en betrokkenheid Friesland staat bekend als een provincie met een grote sociale samenhang. Meer dan één derde van de inwoners uit Friesland biedt informele hulp en Friesland scoort het hoogste op vrijwillige inzet (CBS, 2016). De betrokkenheid van de Friese inwoners biedt maatschappelijke kansen. Dit vraagt ook wat van de beroepskrachten van de diverse maatschappelijke organisaties die zich in en rondom

2.3.3 Ondersteuningsstructuur voor de sociale basis Beroepskrachten zijn daar waar het mogelijk is dichtbij, zichtbaar en laagdrempelig aanwezig. Er wordt ingezet op het combineren van de kennis en kunde uit de sociale basis, van beroepskrachten en de gemeente. Er wordt ruimte gegeven aan elkaar zodat er een flexibele vertrouwens-en samenwerkingsrelatie ontstaat. Continuïteit in beleid, maar wel flexibel zijn: speel in op wat er nodig is en, ruimte houden voor verschillen. In de sociale basis komen alle aspecten van het leven samen: ontmoeting, vrije tijd, opgroeien, opvoeden, werk of geen werk, gezondheid (fysiek maar ook emotioneel en financieel), bewegen, wonen, cultuur, veiligheid. Daarin zijn beroepskrachten van welke organisatie dan ook ondersteunend: Zij versterken de sociale en economische zelfredzaamheid van inwoners op een laagdrempelige manier; voor iedereen toegankelijk. Dat vraagt van de beroepskrachten maar ook van vrijwilligers dat zij flexibel zijn, zichtbaar, over de juiste (vak-)kennis beschikken en die ook op het juiste moment en op de juiste manier weten in te zetten.

3 Meer informatie over het gebiedsgericht werken in gemeente Leeuwarden in het Handboek Gebiedsgericht Werken op: https://www.leeuwarden.nl/nl/file/2553/ download 4 Meer informatie over de Omgevingswet op: https://omgevingswet.leeuwarden.nl/nl/omgevingswet 5 Meer informatie over de ondersteuning van bewonersinitiatieven op: https://www.leeuwarden.nl/nl/ bewonersinitiatieven-0

Uit de gesprekken bleek dat er een dunne grens is tussen loslaten en steunen, faciliteren en overnemen. Het uitgangspunt is dat het eigenaarschap bij de initiatiefnemer ligt, tenzij deze anders beslist. Beroepskrachten nemen niet ongevraagd initiatieven van bewoners over maar bewoners verwachten ook niet ongevraagd dat beroepskrachten het initiatief overnemen. Beroepskrachten vrijwilligers(organisaties) en bewoners nemen elkaar en elkaars initiatieven serieus.

13

Sociale basis Elke maandag sporten vrouwen en mannen samen in wijkgebouw Cambuursterhoek. Stichting 058 Samen Sterk organiseert dan ‘Bewegen met plezier’1 en een feestje is het zeker met discolichten en vrolijke muziek. Een uur lang dansen en bewegen de buurtbewoners onder begeleiding van een coach. Daarna is er altijd tijd voor een goed gesprek en een kop koffie. Zo werken de buurtbewoners aan hun gezondheid, vitaliteit en leggen ze nieuwe contacten. 1 058samensterk - Berichten | Facebook

Sociale basis ‘Eigenlijk is dit gewoon een hele gezellige wijk, een moderne volksbuurt’ zegt Sabina als haar gevraagd wordt om Heechterp Schieringen te typeren. Sabina is vrijwillig bestuurslid bij het Bewonersbedrijf Heechterp Schieringen. Bij het Bewonersbedrijf kunnen buurtbewoners terecht voor een bak koffie en een praatje. Buurtbewoners kunnen hier ook aan de slag met werken in de wijk en kunnen er diploma’s halen. Er zijn meer dan 50 buurtbewoners actief bij het Bewonersbedrijf.

2.3.4 Draagkracht en draaglast Waar ligt de grens tussen taken van een vrijwilligers en van een beroepskracht? Dit kan spelen in buurten dorpskamers maar ook bij bewonersinitiatieven of andere plaatsen (zie figuur 1). De meningen over waar de grens ligt, zijn verschillend. De één vindt dat bepaalde zaken heel duidelijk niet bij een vrijwilliger horen; een ander vindt dat een vrijwilliger dit zelf mag inschatten/beslissen. Het is afhankelijk van de context en van de affiniteit en capaciteiten van de vrijwilliger. Waar iedereen het over eens is: Ga als vrijwilliger en beroepskrachten het gesprek hierover aan. Vrijwilligers en beroepskrachten trekken gezamenlijk op; naast elkaar. Uitgangspunt is dat vrijwilligers zelf verantwoordelijk zijn voor het bewaken van de grenzen en deze ook aangeven. Als de druk op de vrijwilligers te groot wordt of er wordt teveel bij de vrijwilliger neergelegd, dan zal de beroepskracht hier alert op zijn en adequaat op acteren. Een aanspreekpunt voor vrijwilligers wordt als meerwaarde gezien, dit zijn in Leeuwarden de coördinatoren bij vrijwilligersorganisaties. Op het moment dat er geen evenwicht in draagkracht/ draaglast is bij de vrijwilliger en deze niet bij een organisatie is aangesloten, dan kan hij hierover het gesprek aan gaan bij Amaryllis.

2.3.5 Kennisdeling Bewoners, ervaringsdeskundigen, vrijwilligersorganisaties en beroepsorganisaties bezitten kennis, op basis van opleiding, vaardigheden die door (persoonlijke) ervaringen verkregen zijn of theoretische kennis vanuit de kennisinstituten. Zo kan een voetbalvereniging ook kennis en ervaring hebben op het gebied van gezonde levensstijl en kan een wijkbedrijf met een repaircafé kennis hebben over armoede en kostenbesparing. Dit is een kracht, een kans, die in de samenleving schuilt. Er is veel behoefte om ‘bij elkaar in de keuken te kijken’. Er is een grote bereidheid om van elkaar te leren en om elkaar te leren. Dit draagt bij aan het vergroten van de competenties en vaardigheden van vrijwilligers én beroepskrachten. Tijdens de bijeenkomsten kwam naar voren hoe belangrijk het is om deze kennis te ontsluiten en het delen van kennis te stimuleren. De verschillende beroepskrachten van de organisaties die actief in wijk en dorp zijn brengen specifieke kennis in en delen dit met de sociale basis. Van de vrijwilliger wordt een open leerhouding verwacht ten opzichte van de beroepskracht en vice versa. Daar waar gevraagd kan de vrijwilliger en/of beroepskracht belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen agenderen bij zowel gemeente als maatschappelijke partners. Er moet voldoende aandacht zijn voor de scholing van en voor vrijwilligers.

Ook kennen bewoners en beroepskrachten het belang en zien de kansen van vrijwillige inzet. In 2021 wil Amaryllis het aanbod voor individuele vrijwilligers verder ontwikkelen en onderzoekt daarnaast hoe dit beter bij de behoefte van de sociale basis aan kan sluiten.

“Vrijwilligers, bewoners en beroepskrachten geven elkaar de ruimte en krijgen deze ook zodat er een flexibele vertrouwens-, en samenwerkingsrelatie ontstaat.” 14

3

Versterken van de sociale basis

3. Versterken van de sociale basis Onze visie is dat een sterke sociale basis de ruggengraat vormt van de Leeuwarder samenleving. Het is voorwaardelijk voor de Mienskip waarin we betrokken zijn bij elkaar. Een sterke sociale basis bestaat uit inwoners die zich inzetten voor elkaar en voor hun wijk of dorp. De ondersteuning geboden door beroepskrachten van de diverse maatschappelijke organisaties sluit hierop aan. Met een sterke sociale basis maken wij de gemeente Leeuwarden een plaats waar mensen graag wonen, werken en elkaar ontmoeten. 3.1 De uitgangspunten Tijdens de bijeenkomsten met de sociale basis stonden de thema’s centraal, genoemd in paragraaf 2. De uitkomsten daarvan vormen de kern van de visie op de versterking van de sociale basis.Samengevat werken wij aan het versterken van de sociale basis aan de hand van de volgende uitgangspunten: • In de sociale basis werken wij samen waarbij wij samen verantwoordelijk zijn Vrijwilligers en beroepskrachten zijn samen scherp op draagkracht en -last • De inwoner staat centraal Vrijwilligers en beroepskrachten zijn dichtbij, zichtbaar en laagdrempelig aanwezig • Het eigenaarschap van (bewoners-)initiatieven ligt bij de initiatiefnemer Bewoners, vrijwilligers(organisaties) en beroepskrachten sluiten aan bij wat nodig is en daar waar kansen liggen

3.2 Hoe gaan wij nu verder? De visie ligt er en nu gaan wij verder. Zoals wij al eerder hebben opgemerkt is de sociale basis vooral gebaat bij de uitwerking in de praktijk. De komende jaren zetten wij ons in voor een verdere versterking en betere ondersteuning van de sociale basis, de inwoners en vrijwilligers en een vruchtbare samenwerking in en rondom de sociale basis. Een groot deel van de ontwikkelingen zijn al ingezet of sluiten aan bij huidige ontwikkelingen er is dus een aantoonbare behoefte en draagvlak voor de onderstaande ontwikkeldoelen. Wij zijn ons bewust dat de versterking vraagt om een lange adem, dat het gaat om een groeiproces en dat dit per wijk of dorp kan en mag verschillen. Een sterke sociale basis bestaat uit actieve vrijwilligers die, samen met diverse beroepskrachten, de gemeente verbeteren en versterken. Dit betekent dat wij de komende jaren inzetten op een stevig netwerk van de beroepskrachten en vrijwilligers-(organisaties) actief in en rondom de sociale basis. Daarnaast versterken wij de ondersteuningsstructuur voor de vrijwilligers in de sociale basis en krijgen (bewoners)-initiatieven de ruimte en faciliteiten. Om dit te bereiken werkt de gemeente gebiedsgericht, een werkwijze waar wij al ruime ervaring mee hebben.

Maar ook de ontwikkelingen in de nieuwe Wmo, met de buurt- en dorpskamers en de omgevings­ wet ondersteunen de gewenste uitkomsten van een sterke sociale basis. We hebben ruimte nodig om met elkaar het juiste pad te vinden en om uit te proberen.

16

Sociale basis Melvin is al jaren actief bij dierenasiel de Wissel in Leeuwarden. Al negen jaar helpt hij bij de Wissel met het verzorgen van de dieren, het schoonmaken van de hokken en klanten helpen. Die inzet is niet ongemerkt gebleven en in 2019 heeft hij de HERO58 publieksprijs1 gewonnen. Dit is de prijs die Amaryllis elk jaar uitreikt aan jongeren die zich jaarlijks belangeloos inzetten voor de Leeuwarder samenleving.

1 HERO58 - Amaryllis Leeuwarden

Hiervoor zullen we als gemeente de komende jaren intensief optrekken met de sociale basis, dit vraagt ook een actieve houding van de sociale basis. Er ligt een verantwoordelijkheid bij de sociale basis om zich te verenigen en samen met beroepskrachten en gemeente op te trekken in de maatschappelijke vraagstukken. 3.3 De Leeuwarder Ontwikkelagenda Deze ontwikkelagenda omschrijft de speerpunten waar de gemeente zich de komende jaren op gaat richten. De agenda is leidend maar niet in beton gegoten en sluit aan bij de dynamiek van de sociale basis. De ontwikkelopgaven zijn voortgekomen uit alle gesprekken die gevoerd zijn met de sociale basis, binnen de gemeente en gebaseerd op de ambities uit het collegeprogramma. Per ontwikkelopgave omschrijven wij waar we de komende jaren op inzetten en wat we gaan doen of al aan het doen zijn. De ontwikkelagenda is de rode draad en wordt verder uitgewerkt in een uitvoeringsagenda, vanaf 2021 gaan wij aan de slag met de ontwikkelagenda.

Ontwikkelopgave 1: maatwerk per wijk of dorp De komende jaren zet de gemeente samen met de sociale basis en betrokken maatschappelijke organisaties met maatwerk in op het versterken van de sociale basis infrastructuur6. Hiervoor zet de gemeente mensen in die deze structuren goed kennen, er vertrouwd mee zijn en kunnen verbinden. De gemeente ziet hier een belangrijke rol voor Amaryllis in de verdere uitwerking van de buurt-, en dorpskamers. Amaryllis zal de komende jaren nog zichtbaarder in de wijken en dorpen aanwezig zijn en werkt zo aan de zichtbaarheid van de ondersteuningsstructuur voor inwoners en vrijwilligers.

6 Een stevige sociale basisinfrastructuur is het geheel van organisaties, diensten, voorzieningen en betrekkingen die het mogelijk maken dat inwoners in sociale wijken en dorpen samen kunnen leven en kunnen participeren in de samenleving.

Amaryllis is in 2020 gestart met een integraal team waar het vrijwilligerswerk, mantelzorg, buurtbemiddeling en opbouwwerk samen werken. Vrijwilligersorganisaties, bewoners, verenigingen en andere betrokken partijen uit de wijken en dorpen hebben een belangrijke rol in het versterken van de sociale basis infrastructuur. De gemeente faciliteert deze partijen door het gebiedsgericht werken en de gebiedswerkers (voorheen wijkmanagers). Daarnaast hebben vanaf 2021 de gebiedswerkers nauw contact met de beroepskrachten van de diverse maatschappelijke organisaties om adequaat te reageren op signalen uit de sociale basis. Dit draagt bij aan het delen en anticiperen op signalen in de wijken en dorpen, bevorderen van expertise op basis van deskundigheid en zichtbaarheid en laagdrempelig in de wijken en dorpen aanwezig zijn. Om maatwerk nog gerichter toe te passen gaat de gemeente, samen met betrokken organisaties in de wijk of dorp, in 2021 en 2022 een grondige analyse per gebied aan de hand van beschikbare statistieken7 maken. De analyse dient als basis om te komen tot een uitvoeringsagenda per gebied. In 2021 en 2022 richten wij ons op de wijken en dorpen in Leeuwarden waar ook een buurt-, of dorpskamer start om aan te sluiten bij de ontwikkelingen van de Herijking Wmo.

7 De gemeente voert onderzoeken uit, verzamelt, bewerkt en analyseert gegevens en maakt rapportages. Daarmee wordt een bijdrage geleverd aan gemeentelijk beleid en management dat is gebaseerd op kennis en inzicht. https://www.leeuwarden.nl/nl/onderzoek-cijfers-en-data

17

Ontwikkelopgave 2: ondersteuning van initiatieven van onderop De ontwikkelopgave voor de gemeente is om te komen tot een goede ondersteuning van (bewoners-)initiatieven. Initiatieven van en voor bewoners zorgen voor een bruisende samenleving, waar bewoners actief mee kunnen doen. De gemeente heeft een belangrijke rol in het faciliteren en ondersteunen van initiatieven in en rondom de sociale basis. We blijven werken aan passende ondersteuning door integraal te werken en vereenvoudigen van procedures. Wij doen dit al door middel van het Mienskipsfonds, de wijk-, en dorpsbudgetten en het platform Fysieke Bewonersinitiatieven. In 2021 en 2022 werken wij verder uit hoe wij de ondersteuning beter kunnen laten aansluiten bij de initiatieven. Hier kijken we ook naar de behoefte van de verschillende initiatiefnemers uit de samenleving. Amaryllis maar ook de andere maatschappelijke organisaties in wijken en dorpen hebben een belangrijke rol in het signaleren van wensen en behoeften in de sociale basis en stimuleren van initiatieven. De ondersteuning voor initiatieven vanuit de gemeente is niet voldoende bekend bij bewoners. Wij werken in 2021 verder aan het toegankelijker en bekend maken van het bestaande aanbod. Initiatieven vanuit de sociale basis vieren en delen wij onder andere middels social media, om zo anderen te inspireren.

Ontwikkelopgave 3: ruimte voor gesprek met sociale basis De gemeente neemt het initiatief om op regelmatige basis met organisaties in en rondom de sociale basis in gesprek te gaan. Op de agenda staat het delen van wensen en het afstemmen van verwachtingen, beleidsontwikkeling en het reflecteren op elkaars handelen en op de resultaten. De agenda is een gedeelde verantwoordelijkheid, evenals de acties die hieruit voortkomen. Partijen op basis van expertise kunnen aansluiten bij dit gesprek. Ontwikkelopgave 4: van elkaar leren Kennisdeling op individueel niveau is een opgave van Amaryllis. In 2021 ontwikkelt Amaryllis het aanbod voor vrijwilligers verder en onderzoekt daarnaast hoe dit beter bij de behoefte van de sociale basis kan aansluiten. Het stimuleren van leren op collectief organisatieniveau is een opgave voor de gemeente, die samen met de sociale basis wordt ontwikkeld. Vanuit gezamenlijk belang zal het komende jaar met een aantal partijen, waaronder V-O-L en andere belangenorganisaties collectief leren verder worden ontwikkeld. Het is belangrijk dat leren van elkaar een meerwaarde heeft voor alle partijen in de sociale basis. Collectief leren gaat over het beschikbaar stellen van eigen kennis en expertise en ruimte nemen om in elkaar te investeren vanuit gezamenlijk belang.

Op basis van thema’s zoals besproken in paragraaf 2 organiseert de gemeente in 2021 en 2022 kennissessies, in samenwerking met de sociale basis.

18

3.4 Monitoren Een stevige sociale basis is goed voor een wijk of dorp. Maar hoe meet je of de sociale basis voldoende is versterkt of ondersteund? Tijdens de bijeenkomsten met de sociale basis bleek dit een lastig vraagstuk. Het is sterk afhankelijk van het individu of de organisatie wanneer ‘het goed genoeg is’. In de sociale basis acteren verschillende type organisaties, waarvan ook organisaties die wel financiële relatie met de gemeente hebben. Daarvoor zijn de indicatoren onderdeel van de afspraken. Er zijn ook organisaties actief waar de gemeente geen financiële afspraken mee heeft, betreffende de sociale basis. Er is een aantal waardevolle indicatoren waar wij het succes op willen meten; • Iedereen kan betekenisvol meedoen; • De tevredenheid over de samenwerking; • Er is ruimte om kennis te delen, met elkaar te leren en voort te bouwen op inzichten; • Betekenis/meerwaarde van het versterken van de sociale basis voor bewoners op verschillende leefgebieden. In het tweede deel van 2021 werken wij aan een verdere uitwerking van de indicatoren om de indicatoren te definiëren en meetbaar zijn te maken. Naar aanleiding van de indicatoren en ontwikkelagenda zal de gemeente in 2023- de uitvoerings agenda’s per gebied evalueren samen de sociale basis en betrokken maatschappelijke organisaties.

Dit doen wij door verhalen van bewoners en organisaties in de sociale basis op te halen aan de hand van de bovenstaande succesindicatoren. Hierbij laat de gemeente zich begeleiden door kennisinstituten zoals hogescholen, Movisie en Platform31.

3.5 Investeren in de sociale basis De gemeente stelt middelen beschikbaar voor de sociale basis, onder andere aan bewonersinitiatieven, ondersteuningsaanbod voor vrijwilligers, aan zorg en ondersteuning en vrijwilligersorganisaties. Op deze wijze investeert de gemeente in een sterke sociale basis. Als gemeente financieren wij de sociale basis op verschillende manieren vanuit verschillende sectoren. Voorbeelden zijn het Mienskipsfonds, de budgetten voor bewonersbedrijven en stimuleren van het groenonderhoud door bewoners, subsidies aan maatschappelijke organisaties en vrijwilligersorganisaties en de middelen voor de buurtpreventie teams. In de loop van 2021 werken wij aan een totaaloverzicht van de budgetten van de gemeente die landen in de sociale basis. We gaan slimmere verbanden leggen tussen die budgetten en waar kan verder ontschotten. Ook werken wij aan beter richten van de opdrachten die wij verstrekken aan de organisaties die een financiële relatie met de gemeente hebben en zich bezighouden in de sociale basis. Deze zullen meer gericht zijn op het versterken van de sociale basis, vanuit deze visie om daarmee eenduidig en efficiënt de sociale basis te kunnen ondersteunen. In het tweede kwartaal van 2021 zullen wij hier ook onze opdrachten op aanscherpen gericht op het herzien van het subsidiebeleid.

19

Sociale basis Het Buurtservicepunt organiseert laagdrempelige inloopspreekuren op locatie bij de buurtkamers in de verschillende wijken van de gemeente Leeuwarden en op locatie bij dbieb. De goed getrainde vrijwillige medewerkers van het Buurtservicepunt zetten zich als ervaringsdeskundige met veel enthousiasme in voor de doelgroep, die ook voor een groot deel uit uitkeringsgerechtigden en mensen met een minimum inkomen bestaat. Zij kunnen bij het spreekuur terecht met al hun vragen op het gebied van wonen, werk en welzijn. De hulp is gratis. De geboden ondersteuning betreft o.a. hulp bij het aanvragen van bijzondere bijstand, het aanvragen van een uitkering, hulp bij de belastingaangifte, het aanvragen van toeslagen, hulp bij het aanvragen van kwijtschelding, advies over de WMO. Aldus een van de vrijwilligers van het Buurtservicepunt: “Wij helpen en ondersteunen andere burgers graag bij het beantwoorden van vragen en het oplossen van problemen, om ze een steuntje in de rug te geven”.

Slotwoord

4. Slotwoord

Sociale basis

De samenleving in gemeente Leeuwarden is een bewegelijk geheel, waar bewoners, gemeente, (vrijwilligers-)organisaties en beroepskrachten samen aan een sterke Mienskip werken. Dit samenspel is van grote waarde. Om tot een sterke sociale basis te komen zijn er de nodige uitdagingen voor de komende jaren. Met deze visie is het kader waarin wij met elkaar in gesprek gaan om de sociale basis verder te versterken neergezet. Het omschrijft niet alleen een ontwikkelagenda voor de gemeente maar omschrijft ook een opdracht aan de sociale basis, om elkaar te leren kennen en actief op te zoeken. Deze notitie is een startpunt voor een duurzame relatie met en in de sociale basis, vanzelfsprekend sluit de visie aan bij dynamiek van de samenleving en de maatschappelijke ontwikkelingen. De versterking van de sociale basis is een continu proces: het is nooit af.

21

Ellen uit Grou spreekt elke week een middagje af met haar maatje van Support Fryslân. Samen gaan ze winkelen, soms doen ze samen huiswerken en laten ze de hond uit. Op die manier hebben Ellen en haar maatje elke week een leuke middag. Support Fryslân koppelt maatjes aan jongeren die behoefte hebben aan contact. Friese jongeren tussen de 12 en 27 jaar die moeite hebben met sociale ontwikkeling worden zo ondersteund.1 1 Support Fryslân - Home (supportfryslan.nl)

Contact: gemeente@leeuwarden.nl