Vierde inflatiebrief aan de raad (1)

Aan de gemeenteraad

Inflatiebrief IV 2023-176921 Sociaal Domein Bedrijfsvoering en Advies 14058, Henk Jansen 17 oktober 2023 Geachte leden van de gemeenteraad, Voor u ligt de vierde en voorlopig laatste inflatiebrief. In inflatiebrief III meldden we dat als de dalende trend op inflatiecijfers doorzet we de verantwoording hierover op de gebruikelijke wijze binnen de P&C-cyclus opnemen. Die trend lijkt inderdaad dalend. Toch willen we u nogmaals uitgebreid informeren over de ontwikkelingen, omdat op de verschillende onderdelen voldoende te melden is. Onverwachte ontwikkelingen daargelaten zal dit de laatste aparte inflatiebrief zijn. Een overzicht van de besluitvorming en informatievoorziening op inflatie: • 4 oktober 2022: inflatiebrief I • 30 november 2022: Raadsbesluit aanpak inflatie deel 1. Ondersteuning van inwoners en studenten was het centrale thema. • 20 december 2022: inflatiebrief II • 21 december 2022: Raadsbesluit om ondernemers met flankerend beleid te steunen. • 12 april 2023: Raadsbesluit aanpak inflatie deel 2. Incidentele steun (de reddingsboei) voor een aantal aan de gemeente gelieerde partijen. • 20 juni 2023: inflatiebrief III Net als in de vorige brieven delen we de actuele stand op inflatie met de indeling: inwoners, bedrijven, verbonden- en gecontracteerde partijen, bedrijfsvoering. De trend van de inflatiecijfers1 is dalend.

Over heel 2022 is de CPI (consumenten prijs index) uitgekomen op 10%. De inflatie in september 2023 (stijging prijspeil ten opzichte van september 2022) bedraagt 0,2%. Dit lage percentage is verklaarbaar: de inflatie in september 2022 liet een piek zien van 14,5%. Net als de afgelopen maanden zien we dat de energieprijzen (dalend) en de prijzen van consumentengoederen (stijgend) de inflatie sterk beïnvloeden. 1 Bron: cbs.nl, oktober 2023

Blad 2

Inwoners In de vorige inflatiebrief hebben we een opsomming gegeven van alle acties die zijn uitgevoerd om het bereik van de regelingen energietoeslag en compensatie energiekosten te maximaliseren. De regelingen zijn verlopen op 1 juli 2023 en ondanks alle acties resteert een onbenut budget op de regelingen voor de compensatie energiekosten 2022. Na verwerking van de laatste aanvragen is de stand van de aantallen en financiën op de energietoeslag en compensatie energiekosten op 31 augustus 2023 als volgt: Stand 31 augustus Regeling

Aanvragen Toekenningen

Afwijzingen Behandeling

Energietoeslag 2022

8122

10710

2899

13 €

1.300 € 13.933.000

Compensatie energiekosten 2022, studenten

1343

774

566

3 €

1.300 €

1.008.000

Compensatie energiekosten 2022, staffel, inwoners

1838

1058

772

8 €

519 €

551.000

Compensatie energiekosten 2022, staffel, studenten

526

220

302

4 €

519 €

115.000

€

500 €

5.461.000

Energietoeslag 2023, eerste deel

10922

Totaal

€ 21.068.000 Budget

Kosten

Saldo

Energietoeslag 2022 Rijk

13.925.000

13.933.000

-8.000

Energietoeslag 2022 raadsbesluit 30-11

4.400.000

1.674.000

2.726.000

Totaal budget energietoeslag 2022

18.325.000

15.607.000

2.718.000

Energietoeslag 2023

5.062.000

5.461.000

-399.000

601.000

800.000

Uitvoeringskosten t/m augustus 2023

-199.000 €

2.120.000 Saldo 22+23

Toelichting op bovenstaande tabel: • In de eerste regel van de tabel valt op dat er meer toekenningen dan aanvragen zijn op de energietoeslag 2022. Dat klopt, de verklaring is dat veel toekenningen ambtshalve zijn gedaan omdat cliënten reeds bekend zijn bij de gemeente. • In de meicirculaire 2023 heeft Leeuwarden € 601.000 ontvangen voor de extra inzet op energiearmoede. • Naar aanleiding van de positieve ontwikkeling van het saldo hebben we in de begroting 2024 een incidentele meevaller van € 1,9 miljoen opgenomen. Deze is meegenomen in de financiële positie van de gemeente. • Echter: na verwerking van deze meevaller constateren we dat het verdeelmodel van het Rijk voor het budget energietoeslag in 2023 ongunstiger is dan in 2022. Tot en met augustus laat dit een tekort zien van € 399.000. Met het uitkeren van de resterende € 800 van de energietoeslag 2023 zal dit over 2023 verder oplopen. Dit is zichtbaar in de volgende tabel. • Per 1 december 2022 is een deel (€ 500) van de energietoeslag 2023 uitgekeerd. Op 3 oktober j.l. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel Eenmalige Energietoeslag 2023. Gemeenten kunnen daardoor beginnen om de resterende € 800 van de energietoeslag 2023 uit te keren. Het wetsvoorstel daartoe bevat ook een regeling voor studenten. Zij ontvangen een eenmalige tegemoetkoming van € 400 via de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO).

• Op 15 september j.l. heeft het Rijk gecommuniceerd dat Leeuwarden voor de resterende € 800 van de energietoeslag € 8,4 miljoen zal ontvangen.

Blad 3

Onderstaande tabel geeft een prognose over heel 2023, waarbij de uitkering van de resterende € 800 van de energietoeslag 2023 is verwerkt. Prognose 31 december Regeling

Aanvragen Toekenningen

Afwijzingen Behandeling

Energietoeslag 2022

8122

10710

2899

13 €

1.300 € 13.933.000

Compensatie energiekosten 2022, studenten

1343

774

566

3 €

1.300 €

1.008.000

Compensatie energiekosten 2022, staffel, inwoners

1838

1058

772

8 €

519 €

551.000

Compensatie energiekosten 2022, staffel, studenten

526

220

302

4 €

519 €

115.000

Energietoeslag 2023, eerste deel

10922

€

500 €

5.461.000

Energietoeslag 2023, resterend deel

10922

€

800 €

8.738.000

Totaal

€ 29.806.000 Budget

Kosten

Saldo

Energietoeslag 2022 Rijk

13.925.000

13.933.000

-8.000

Energietoeslag 2022 raadsbesluit 30-11

4.400.000

1.674.000

2.726.000

Totaal budget energietoeslag 2022

18.325.000

15.607.000

2.718.000

Eneergietoeslag 2023

13.520.000

14.199.000

-679.000

601.000

1.400.000

Uitvoeringskosten t/m april 2024

-799.000 €

1.240.000 Saldo 22+23

De uitvoering van de resterende energietoeslag vereist extra uitvoeringskosten van € 600.000. Daarmee komen de uitvoeringskosten in totaal uit op € 1.400.000. Ten opzichte van de totale uitkeringsomvang van circa € 30 miljoen is dit 4,7%, relatief gering. Samenvattend is dan het financiële beeld voor 2022 tot en met 2023: Saldo 2022 en 2023 Incidentele meevaller 2023 Bijstelling 2023 (inclusief uitloop 2024)

€ 1.240.000 af: € 1.900.000 - € 660.000

De definitieve afwijking ten opzichte van het eerder geraamde voordeel zal worden verantwoord in de jaarrekening 2023 (uitgaven 2023) c.q. de lijst van uitzettingen en inkrimpingen 2024 (uitgaven 2024).

Bedrijfsleven We zijn doorgegaan met het ondersteunen van ondernemers in het verlagen van hun energiekosten, en het vergroten van hun inzet op duurzaamheid en toekomstbestendig ondernemerschap. Onderstaand is per maatregel aangegeven wat is gedaan tot en met augustus 2023: Maatregel 1: energiecoaches en energieadvies Er zijn tot nu toe 135 adviestrajecten opgestart en/of afgerond. Hiervan zijn 108 adviestrajecten voor algemene verduurzaming van het MKB. De overige 27 trajecten betreffen specialistische adviezen voor een specifieke doelgroep of specifiek thema: - De MKB energiecoaches van de gemeente hebben sinds januari 69 ondernemers begeleid in het traject van energiebesparende maatregelen, zelf energie opwekken, wet- en regelgeving, subsidie- en

Blad 4

-

-

-

financieringsmogelijkheden en worden gekoppeld aan marktpartijen voor de uitvoering van de plannen; In samenwerking met een lokaal adviesbureau zijn 39 adviestrajecten uitgevoerd, 10 adviesrapporten voor binnenstadondernemers en 29 voor ondernemers in en rondom de dorpen in de gemeente, met daarbij een voucher om direct kleine energiebesparende maatregelen te treffen. We kijken of we deze aanpak voort kunnen zetten. 23 agrariërs zijn bezocht door een adviseur van LTO Noord voor een energieadvies op maat. Eind september evalueren we deze actie en bekijken we of er een vervolg kan komen in het voor agrariërs ‘rustiger’ najaar. Er zijn inmiddels 2 adviestrajecten gestart met ondernemers voor het verduurzamen/elektrificeren van het wagenpark en/of het openbaar aanbieden van laadmogelijkheden op privaat bedrijventerrein. Samen met de accountmanagers van Economische Zaken en een specialistisch adviesbureau zijn 2 adviestrajecten opgestart voor grote bedrijven met veel impact die veel omzet en werkgelegenheid generen in onze gemeente. Dit zijn maatwerktrajecten voor vaak complexe energie- en opwekkingsvraagstukken waar deze bedrijven mee te maken hebben.

Maatregel 2: Innovatiefonds circulaire – en energietransitie voor ondernemers We hebben met ondernemers via de diverse sociale media kanalen, gemeentelijke website en de site van Ondernemend Leeuwarden gecommuniceerd over de openstelling van de ‘Subsidieregeling Innovatiefonds Circulaire - en Energietransitie’, die wij op 9 mei 2023 hebben vastgesteld. Er lopen inmiddels 2 concrete aanvragen en er worden diverse gesprekken gevoerd. Maatregel 3: project toekomstbestendig ondernemen in verduurzaming en energie In 2023 hebben we tot nu 4 kennissessies georganiseerd over verschillende duurzaamheidsthema’s zoals energie en circulair ondernemen. De volgende zal plaatsvinden in november, op het stadhuis, waarbij ondernemers bijgepraat worden over lopende projecten en initiatieven omtrent energie en circulariteit binnen de gemeente. We zijn bezig met het ontwikkelen van een ‘online community’ waarbinnen de inmiddels 70 deelnemende ondernemers kennis, middelen en in de toekomst wellicht arbeidskrachten op een laagdrempelige manier kunnen uitwisselen. We streven ernaar dit online platform in het najaar te lanceren. Onder toekomstbestendig ondernemen scharen we ook de verschillende samenwerkingen en duurzame en/of circulaire initiatieven waar wij als gemeente in faciliteren, zoals het Bakery Sweets Center en de Green Deal.

In de Green Deal zijn afspraken vastgelegd om de komende jaren verder samen te werken aan het verduurzamen en toekomstbestendig maken van bedrijventerrein de Zwette. Het is een samenwerking tussen de Rabobank, bedrijvenvereniging de Zwette en de gemeente. De samenwerking moet uiteindelijk leiden tot een energieneutraal, circulair en klimaatbestendig bedrijventerrein in 2035. Een twintigtal bedrijven op bedrijventerrein De Zwette worden gedurende de looptijd voorzien van een advies voor de verduurzaming van het vastgoed inclusief de begeleiding ervan, met als

Blad 5

resultaat dat 20 verandertrajecten in gang worden gezet. De Green Deal op de Zwette heeft in het eerste halfjaar 5 concrete adviezen opgeleverd, 2 volgende adviezen zijn nog in de maak. Maatregel 4: omscholingstrajecten naar sectoren in de energietransitie Er zijn diverse gesprekken gevoerd met ondernemers en onderwijsinstellingen, hieruit zijn twee sporen ontstaan. Het eerste spoor is gericht op het omscholen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt als energiecoach. Hiervoor is een pilot gestart voor het opleiden van twee energiecoaches die een betaald traineeship mogen doorlopen bij een lokaal adviesbureau. De eerste van deze twee kandidaten is inmiddels geworven en gestart. Het tweede spoor is een gesprekslijn die leidt tot het ontwikkelen van omscholingstrajecten in uitvoerende beroepen zoals installatie van warmtepompen, zonnepanelen of isolerende maatregelen. De verwachting is dat dit spoor na de zomer concreet gaat worden. Dan kan gestart worden met het werven van kandidaten. Financieel De door de gemeenteraad ter beschikking gestelde middelen voor het bedrijfsleven zijn voor circa 20% benut. Het gaat hier om structuurversterkende maatregelen die over een langere periode strekken. Het niet benutte deel in 2023 zal via de reserve budgetoverheveling voor het geoormerkte doel worden gereserveerd.

Communicatie over het inflatiepakket We maken voor de bekendmaking van de verschillende regelingen, bijeenkomsten en projecten gebruik van verschillende communicatiekanalen: (nieuws)brieven, direct mail, social media en website. Op de site van Ondernemend Leeuwarden is een pagina ingericht waar we berichten over het totale inflatiepakket2. Hier verschaffen we ook informatie over de verschillende deelprojecten op een eigen projectpagina.

Verbonden-, gecontracteerde en gesubsidieerde partijen Op 12 april 2023 heeft uw raad besloten tot de incidentele steun aan enkele partijen en daarbij de volgende budgetten vastgesteld: De Harmonie € 495.000 dbieb € 406.000 Neushoorn € 133.000 Broedplaatsen, de Doas en Haniahof € 200.000 Buurt-, wijk- en dorpshuizen € 80.000 Bv SPORT € 1.000.000 Noodfonds inflatie € 200.000 De stand van zaken op deze dossiers is als volgt: De Harmonie De Harmonie heeft een aanvraag ingediend voor de incidentele compensatie van € 495.000. De Harmonie heeft op dit moment eigen vermogen om deze kosten te dekken, maar de nasleep van de coronacrisis (en dan met name op het gebied van bezoekersaantallen) zet het eigen vermogen wel onder druk. De aanvraag van de Harmonie voor incidentele compensatie en het vereiste eigen vermogen 2

https://ondernemendleeuwarden.nl/support/inflatiepakket-ondernemers/

Blad 6

worden beoordeeld in samenhang met de statutenwijziging. Deze is in voorbereiding met als doel dat De Harmonie zo spoedig mogelijk zelf volledig risicodragend is. dbieb dbieb heeft ook een aanvraag ingediend voor incidentele compensatie van € 406.000. Wij hebben besloten om deze compensatie toe te kennen. In onze vergadering van 3 oktober 2023 is deze aanvullende incidentele subsidie verleend. Anders dan de Harmonie heeft dbieb een onvoldoende reservepositie om zelf deze schade te kunnen dragen. Zoals eerder gemeld is de financiële reddingsboei noodzakelijk, ook in het licht van het nieuwe rijksbeleid waar juist op een intensivering van het bibliotheekwerk wordt ingezet. Ook bij dbieb verwachten wij op dit moment dat de toekenning van deze incidentele compensatie, samen met de structurele percentages voor loon- en prijscompensatie in de gemeentelijke begroting 2024 voldoende lucht geeft om de continuïteit te waarborgen. Neushoorn Ook van Neushoorn in de aanvraag van € 133.000 voor incidentele compensatie in verband met stijgende energiekosten ontvangen. Ook Neushoorn heeft een onvoldoende reservepositie en de reddingsboei is noodzakelijk om de continuïteit te waarborgen. Ook hier geldt dat wij verwachten dat de toekenning van deze incidentele compensatie, samen met de structurele percentages voor loon- en prijscompensatie in de gemeentelijke begroting 2024 lucht geeft.

In juli 2023 is deze incidentele aanvullende subsidie verleend. Broedplaatsen, de Doas en Haniahof Het budget van € 200.000 is beschikbaar om een aantal gebruikers van de broedplaatsen die zich maatschappelijk inzetten en getroffen zijn door de hoge energieprijzen te kunnen compenseren. De afgelopen maanden is inzichtelijk gemaakt voor welke huurders de financiële ondersteuning van toepassing is. Hierbij is voornamelijk gekeken of een huurder valt binnen de definitie van een culturele, creatieve maker of organisatie, of dat de huurder duidelijke kenmerken heeft van een commerciële partij. De berekening van de tegemoetkoming heeft geleid tot een totaalsom van € 81.500. Dit past binnen het beschikbaar gestelde budget. Het geven van een eenmalige tegemoetkoming op de huur- of energielasten is de minst arbeidsintensieve weg om deze compensatie toe te passen. Een besluit van ons college is nodig om dit uit te voeren. Dit besluit is in voorbereiding. Het resterend saldo, € 118.500, komt ten goede aan de bron, dus de algemene reserve. Buurt-, wijk- en dorpshuizen (BWD-huizen) Het budget van € 80.000 is beschikbaar om de BWD-huizen te ondersteunen als die door inflatie, en met name energiekosten, in problemen komen. Vijf BWD-huizen hebben gereageerd en daaraan is in totaal € 35.000 verstrekt als aanvullende subsidie 2023 volgens de bestaande subsidieregeling.

Dit zijn: Stichting Wijkcentrum Nijlân, Stichting Wijkwerk Cambuursterhoek, Doarpshûs d’Ald Skoalle Jellum-Bears, Stichting wijkcomité Schepenbuurt, Stichting MFC Het Westenkwartier. In de eerste helft van 2023 heeft uitgebreide communicatie naar de BWD-huizen plaatsgevonden over deze mogelijke steun.

Blad 7

Er kunnen in de resterende maanden van 2023 nog aanvragen binnenkomen. Ook hier valt een eventueel resterend saldo eind 2023 vrij naar de algemene reserve. bv SPORT De bv SPORT ziet zich geconfronteerd met structureel hogere energielasten en dat vraagt om een brede heroriëntatie om financieel evenwicht te herstellen. Een onderdeel daarvan is de beoordeling of verduurzaming van het vastgoed gunstige effecten voor de exploitatie heeft. Extern onderzoek laat zien dat op verdere verduurzaming geen grote klappers zijn te maken die gunstig zijn voor de exploitatie. Wel wordt gekeken of meer complexe oplossingen nog soelaas kunnen bieden zoals het versnellen van toekomstige vervangingsinvesteringen. Als dit perspectief biedt, dan worden deze oplossingen als zelfstandige voorstellen aan uw raad voorgelegd. Er wordt gebruik gemaakt van de Rijksregeling in de vorm van een specifieke uitkering (SPUK). Deze regeling is per 22 mei 2023 opengesteld. De bv SPORT pakt de aanvraag op de SPUK-regeling samen met de gemeente op. De verwachte bijdrage uit de SPUK regeling komt redelijk overeen met eerdere inschattingen en sluit daarmee aan op de eerdere inflatiebrieven. In het coalitieakkoord is een bedrag van € 450.000 per jaar ter beschikking gesteld voor BV Sport om de basisinfrastructuur op orde te houden.

Op basis van de huidige inzichten is het beschikbare budget onvoldoende om de huidige dienstverleningsovereenkomst onveranderd voort te zetten. Daarom is in 2023 gestart met een onderzoek naar de mogelijkheden om het dienstverleningsniveau binnen het bestaande budgettaire kader op niveau te houden. Het is waarschijnlijk dat naar aanleiding van dit onderzoek keuzes moeten worden gemaakt over aanpassing van de dienstverlening door BV Sport en/of het budgettaire kader. In 2024 worden eventuele keuzes in de dienstverlening voorgelegd aan de raad en worden de uitkomsten van dit onderzoek geïmplementeerd. Noodfonds inflatie De regeling Noodfonds inflatie gemeente Leeuwarden 2023 staat open vanaf 30 mei 2023 en heeft als doelgroep organisaties, verenigingen met een maatschappelijk nut, waarmee de gemeente (nog) geen financiële relatie heeft. Zo is het mogelijk dat (sport) verenigingen, vrijwilligersorganisaties een aanvraag op de regeling kunnen doen. De regeling heeft een ruime looptijd, tot en met 31 december van dit jaar. Er is nog slechts één aanvraag binnen die mogelijk in aanmerking komt voor dit noodfonds. We voeren daarom nog communicatie-acties uit via Huis-aan-Huis, social media en de gemeentelijke website. We verwachten dat van het budget van € 200.000 een deel zal vrijvallen naar de algemene reserve conform de gemeentelijke begrotingsregels.

Bedrijfsvoering In deze inflatiebrief informeren wij u over een aantal posten die zijn opgenomen in de mee- en tegenvallers 2023: • Restantkredieten • Energiekosten van gemeentelijke gebouwen, openbare verlichting, verkeersinstallaties en gemalen

Blad 8

• •

Voorzieningen Kosten van inhuur

Restantkredieten De besteding op deze bestaande kredieten (ruim € 27 miljoen) moet nog plaatsvinden. Het zijn diverse investeringen: weg/waterbouw, vastgoed en civiel. Bij de begroting 2024 hebben wij een structureel bedrag van € 100.000 opgenomen voor de kapitaallasten om de sterke prijsstijgingen te compenseren. Ook vindt per 2024 jaarlijks indexering plaats van de restantkredieten zodat deze structureel op peil blijven. Energiekosten De markt lijkt enigszins te stabiliseren, maar wel op een hoger prijsniveau dan voorheen. Zo bedroeg de gasprijs voor de gemeente in 2022 € 0,15/m3. De verwachting voor 2024 is dat deze prijs rond € 0,55/m3 zal liggen. Voor stroom bedroeg de prijs in 2022 € 0,05/kWh en de schatting voor 2024 bedraagt € 0,14/kWh. Voor 2024 en verder gaat het om schattingen omdat energie nog moet worden ingekocht. Wel moeten we rekening houden met een hogere structurele toekomstige last omdat er geen zicht is dat prijzen weer terug gaan komen op het niveau van 2022. Voor 2023 is de aanvullende last via de mee- en tegenvallers gedekt met incidenteel € 1,7 miljoen. De energiemarkt is in beweging. Inhoudelijk worden slimme oplossingen ontwikkeld (accu’s, software). De LNG terminals zijn in Nederland goed gevuld, maar ook daar wordt wel opgemerkt dat vele landen naar LNG vragen en dit werkt dan weer prijsopdrijvend.

We verwachten dat de oplossingen positief gaan doorwerken, maar het is nog te vroeg om dit in te boeken of een verantwoord structureel beeld te geven. Op grond van de huidige inzichten zal voor het jaar 2024 de extra last ten opzichte van 2022 € 1 miljoen zijn. Bij het opmaken van de financiële positie in het voorjaar van 2024 zal het uiteindelijke bedrag als tegenvaller worden opgenomen. Met de kennis van nu verwachten we dat het structureel effect na 2025 lager gaat uitpakken dan de hiervoor geschetste € 1 miljoen. Een verantwoorde verwerking van het structurele effect is op zijn vroegst bekend in het voorjaar van 2024. Voorzieningen Het toereikend zijn van voorzieningen wordt jaarlijks intern getoetst en vervolgens extern getoetst door uw accountant. De meest recente toets is uitgevoerd bij de jaarrekening 2022. Voor wat betreft de voorzieningen onderhoud gymlokalen en onderhoud vastgoed is een verhoging van de storting noodzakelijk om het onderhoud op het gewenste niveau te kunnen houden. Bij de begroting 2024 is daarvoor een structureel bedrag van € 36.000 opgenomen. Inhuur In het raadsbesluit aanpak inflatie deel 2 is aangegeven dat voor 2023 een bedrag van € 600.000 voor de kostenstijging op inhuur wordt opgenomen als incidentele tegenvaller.

Blad 9

Er is een uitvraag bij Flexhuis gedaan van de lopende inhuurcontracten en de afloop daarvan. Deze analyse levert op dat een bedrag van € 450.000 benodigd is om de kostenstijging te dekken. Conclusie is dat het gereserveerde bedrag van € 600.000 ruim voldoende is. Voor 2024 en verder is uitgangspunt dat de structurele index van 7,4% voldoende is voor dekking van de kosten.

Vooruitblik structurele positie In de begroting 2024 is voor de loon- en prijscompensatie (LPO) met betrekking tot gesubsidieerde instellingen een index opgenomen van structureel 7,5% per 2024. Uitgangspunt is dat we niet meer kunnen uitgeven dan beschikbaar is. De nu geldende budgetten in de begroting moeten dan ook als taakstellend worden beschouwd. Dit is ook het uitgangspunt in de verdere gespreken met de aan de gemeente gelieerde partijen.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. {{Signer1}}

secretaris. {{Signer2}}

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.