Tussenevaluatie Goed Terecht in Leeuwarden
Tekst van het document
Versie 23 augustus 2023
‘Goed Terecht In Leeuwarden’ Tussenevaluatie Overzicht van het eerste halfjaar van 2023
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
1
2
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
Inhoud 1. 1. Inleiding
4
1.1. Grondstoffenvisie
4
1.2. Goed Terecht In Leeuwarden
4
1.3. Tussenevaluatie
4
1.4. Leeswijzer
4
2. Goed Terecht In Leeuwarden 2023
5
2.1. Opbouw van de afvalstoffenheffing
5
2.2. Communicatiecampagne Goed Terecht In Leeuwarden
5
2.3. Maatwerk voor doelgroepen
6
2.4. Aanvullend beleid
8
2.4.1. Grof huishoudelijk afval 8 2.4.2. GFT bij hoogbouwlocaties 8 2.4.3. De inzet van afvalcoaches
8
2.4.4. De inzet van handhaving 8 2.4.5. Recreatiecontainers 9 2.5. Schone buurtpassen
9
2.6. Containerslotjes
9
3.
Resultaten afvalscheiding
10
3.1. Fijn restafval
10
3.2. VANG-doelstelling van 100 kilo restafval
10
3.3. Sorteeranalyse
12
3.4. GFT
13
3.5. Oud papier, glas en textiel
14
3.6. Luiers
14
3.7. Grof afval
14
4. Zwerfafval, bijzet huisvuilzakken en illegale dump grofvuil
15
4.1. Onderscheid zwerfafval, bijzet en illegale dump
15
4.2. Plan van aanpak
15
4.3. Zwerfafval en prullenbakken
17
4.4. Bijzet van huisvuilzakken
17
4.5. Dumping van grof huisvuil
19
4.6. Containerslotjes
20
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
3
1. 1.
Inleiding
1.1. Grondstoffenvisie
Gemeenten (zoals Leeuwarden) die plastic metalen en
Om de grondstoffen waar we over beschikken zo
drankverpakkingen (PMD) laten nascheiden, gebruiken
optimaal mogelijk te gebruiken en zo lang mogelijk in de
bronscheiding voor de grondstoffen als GFT, glas, oud papier
keten te houden is nieuw grondstoffenbeleid ingevoerd.
en textiel. Om bewoners te stimuleren deze, relatief zware,
Dit beleid is gebaseerd op de doelstellingen uit de
grondstoffen uit het restafval te laten en gescheiden aan te
Grondstoffenbeleidsvisie die in 2019 door de gemeenteraad
bieden, is tariefdifferentiatie die op gewicht stuurt de meest
is vastgesteld. In deze visie zijn doelstellingen geformuleerd
effectieve vorm.
om trapsgewijs, via 100 kg restafval per jaar, naar 30 kg restafval in 2030 te komen tot een afvalvrije samenleving in
1.3. Tussenevaluatie
2050.
In 2022 is Goed Terecht In Leeuwarden ingevoerd, met Van de circa 560 kilo afval die een gemiddelde inwoner
alle reeds voorbereidde voorzieningen, maar nog zonder
van de gemeente Leeuwarden produceert, worden via
de invoering van een variabel tarief. Het jaar 2022 werd
bronscheiding (door de bewoners thuis) én nascheiding
daarmee een overgangsjaar waarin inwoners konden wennen
(machinale scheiding na inzameling) al veel waardevolle
aan het nieuwe systeem en tegelijk inzicht konden krijgen in
materialen gescheiden. Desondanks werd er in 2021 in de
de hoeveelheid afval die zij aanbieden. De resultaten over
gemeente Leeuwarden gemiddeld nog 171 kilo per inwoner
2022 zijn in vier kwartaalrapportages aan de gemeenteraad
als restafval verbrand , terwijl hier nog veel waardevolle
aangeboden. Bij de behandeling van de verordening
grondstoffen in zitten die, als ze gescheiden zouden worden,
afvalstoffenheffing is de gemeenteraad toegezegd om
een nieuwe toepassing zouden kunnen krijgen.
een tussenevaluatie op te stellen over het eerste half
1
jaar van 2023. Dit rapport richt zich op de ontwikkeling Dit is de totale hoeveelheid ingezameld restafval (fijn én grof)
van de verschillende indicatoren rondom afvalscheiding
minus de hoeveelheid die door middel van nascheiding uit het
(scheidingspercentage, ingezamelde grondstoffen) en
restafval wordt gehaald.
ontwijkgedrag (zwerfafval, dump en bijzet). Tevens wordt
1
beschreven welke maatregelen en acties zijn uitgevoerd en wat de effecten ervan zijn geweest.
1.2. Goed Terecht In Leeuwarden Om de afvalscheiding bij huishoudens te verbeteren en om de hoeveelheid te verbranden (rest)afval te verminderen,
1.4. Leeswijzer
heeft de gemeenteraad eind 2020 het raadsvoorstel
Deze rapportage beschrijft in hoofdstuk 2 een overzicht van
‘Goed Terecht In Leeuwarden’ vastgesteld. Goed Terecht In
alle maatregelen en beleidswijzigingen die als gevolg van de
Leeuwarden is een gecombineerde inzet van uitgebreide
invoering van Goed Terecht In Leeuwarden zijn ingevoerd.
communicatie, het inrichten van het juiste servicemodel én
In hoofdstuk 3 worden de resultaten van op het vlak van
het toepassen van een financiële stimulans. Dit om ervoor
afvalscheiding weergegeven en geduid. Hoofdstuk 4 geeft
zorgen dat zo veel mogelijk verschillende mensen met
een overzicht van de stand van zaken met betrekking tot de
verschillende motivaties worden bereikt om mee te doen met
aanpak van zwerfval, bijzet en dump.
het scheiden van afval. Belangrijk onderdeel van dit beleid is de splitsing van de afvalstoffenheffing in een vast en een variabel deel. Hierbij wordt het variabele deel van de aanslag gebaseerd op de werkelijke hoeveelheid restafval die wordt aangeboden. Afrekenen op basis van het gewicht van het restafval stuurt met name op het scheiden van de zware stromen in het huishoudelijk afval.
4
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
2. Goed Terecht In Leeuwarden 2023 2.1. Opbouw van de afvalstoffenheffing Met de invoering van Goed Terecht In Leeuwarden is
2.2. Communicatiecampagne Goed Terecht In Leeuwarden
de opbouw van de afvalstoffenheffing per 1 januari
Om alle inwoners van de gemeente Leeuwarden goed te
2023 veranderd. Voorheen werden alle kosten van het
informeren over de nieuwe manier van afrekening, maar
afvalbeheer gedekt door één vast tarief voor alle bewoners
ook om scheidingsregels (wat mag in welke bak), nut,
(gedifferentieerd naar één- en meerpersoonshuishoudens),
noodzaak en recyclingmogelijkheden van de verschillende
ongeacht je scheidingsgedrag. Per 1 januari 2023 is de
afval-/grondstofstromen onder de aandacht te brengen, is
heffing verdeeld in een basistarief voor de vaste lasten, en
communicatie van groot belang. Hierbij is het uitgangspunt
een variabel tarief voor de bekostiging van de inzameling
om niet alleen te informeren en aanzetten tot beter
en verwerking van restafval. Het vaste tarief in 2023 is lager
scheidingsgedrag, maar juist ook met inwoners in gesprek te
dan het vaste tarief in 2022, omdat een deel van de aanslag
gaan om te vernemen wat zíj nodig hebben om hun afval
variabel is (afhankelijk van de hoeveelheid aangeboden
optimaal te kunnen scheiden. De algemene communicatie,
restafval). Het variabele tarief voor inwoners die hun restafval
bedoeld voor alle inwoners, werd via verschillende kanalen
aanbieden middels de Sortibak bestaat uit twee delen: een
aangeboden. Dit gaat online, via social media, maar ook via
bedrag per keer dat een minicontainer wordt aangeboden
de meer traditionele weg: via advertenties in kranten, per brief
en een tarief per kilogram. De inwoners die hun restafval
en via fysieke bijeenkomsten. Een overzicht is te vinden in de
aanbieden via een ondergrondse verzamelcontainer, betalen
bijlage ‘communicatiekalender’.
een bedrag per keer dat zij een afvalzak wegbrengen (per klepopening). Voor grondstoffen die herbruikbaar zijn en apart
Online en social media
worden gescheiden, zoals GFT, papier, glas en textiel hoeft
Informatie over Goed Terecht in Leeuwarden is te vinden
niet apart te worden betaald.
via de website van Goed Terecht In Leeuwarden, de website van Omrin, de gemeentelijke website en via de Afvalapp.
Sturen op afvalscheiding zware stromen
Wekelijks worden berichten geplaatst op social media, via
Afrekenen op basis van het gewicht van het restafval
de afvalapp en worden er filmpjes gelanceerd over hoe een
stuurt met name op het beter scheiden van de zwaardere
minicontainer wordt gewogen, hoe grofvuil moet worden
grondstofstromen. Gemeenten, zoals de gemeente
aangemeld, etc. Ook is geadverteerd in verschillende media.
Leeuwarden, die plastic, metalen en drankenkartons (PMD) laten nascheiden, gebruiken bronscheiding voor de andere
Advertenties, brieven en fysieke bijeenkomsten
grondstoffen als gft, glas en papier. Om bewoners te
Er zijn artikelen geplaatst in de huis-aan-huisbladen en in
stimuleren deze, relatief zware, grondstoffen uit het restafval
lokale krantjes en er is een informatiebrief meegestuurd
te laten en gescheiden aan te bieden, is een vorm van
met de afvalstoffenheffing en bij de afvalkalender. Er is een
tariefdifferentiatie die op gewicht stuurt het meest effectief.
recycletour georganiseerd, een open dag op De Wierde en
Huishoudens hebben dan de mogelijkheid om hun restaval
een compostvatactie. Daarnaast worden de afvalcoaches
in gewicht te reduceren door juist deze zware grondstoffen
ingezet om te spreken met inwoners: n.a.v. een melding, bij
gescheiden te houden van het restafval en verpakkingen in
infostands, via aanbellen (buurtinterviews), n.a.v. een controle
de Sortibak. Het tarief per kilo restafval wordt aangevuld met
van de inhoud van de Sortibak, etc. Aan alle wijkpanels en
een (laag) tarief per aanbieding van de minicontainer, om te
-verenigingen in de gemeente Leeuwarden is meerdere
voorkomen dat containers half vol aan de weg worden gezet
malen het verzoek gedaan om informatie te geven en om
wat zou leiden tot inefficiënte inzamelroutes.
in gesprek te gaan over het nieuwe afvalbeleid. Meer dan een kwart is ingegaan op dit verzoek. Hier is een presentatie
Relatief laag variabel tarief
gegeven en is gesproken met de inwoners over het nieuwe
Voor het eerste jaar van invoering is gekozen voor een relatief
beleid.
laag variabel tarief, namelijk €1,00 per aanbieding en € 0,09 per kilogram (in de Sortibak) en € 0,73 per klepopening (in de verzamelcontainer).
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
5
Bewustwording hoeveelheid afval
• Afvalcoaches zijn op diverse plekken geweest in de wijk.
De afvalapp is een handig middel voor inwoners om inzicht
Hier komen we natuurlijk ook deze doelgroep tegen.
te krijgen in de hoeveelheid restafval die wordt aangeleverd.
Bijvoorbeeld bij de buurvouw & buurvouw bus, Energie
Momenteel is bijna 70% van de huishoudens al in het bezit
Festival in de Vrijheidswijk, Buurtexpeditie Heechterp-
van de afvalapp. Van deze huishoudens heeft ruim driekwart
Schieringen, Bruisend Bilgaard, wijkfeest Oldegalieën etc.;
(76%) een account aangemaakt, waarvan 75% zijn/haar
• Via intermediairs: De medewerkers van o.a. handhaving,
account heeft geactiveerd. Dat komt neer op ruim 38%
WoonFriesland en Amaryllis zijn op de hoogte gebracht
van het aantal huishoudens van de gemeente Leeuwarden .
van de diverse regelingen. Zo kunnen zij hun cliënten
Met deze percentages en aantallen scoort de gemeente
ook op de hoogte brengen van eventuele regelingen;
Leeuwarden het beste van alle gemeenten waar de Omrin
• Bij wijkgebouwen de formulieren voor kwijtschelding:
2
Afvalapp actief is.
vrijwilligers ondersteunen bij invullen aanvraag; • Via spreekuren in de bieb;
Naast de Afvalapp is het voor inwoners ook mogelijk
• Ook worden er buurtkamergesprekken gevoerd, de
om via de gemeentelijke website inzicht te krijgen in de
afvalcoaches trekken inmiddels samen op met de
hoeveelheid afval en in het aantal klepopeningen. Hiervoor
energiecoaches om met de inwoners met een smalle
is de digitale belastingbalie ontwikkeld. Inwoners kunnen via
beurs in contact te komen en tips en tricks te geven om
Digid inloggen en krijgen inzicht in het te verwachten bedrag
zo goed mogelijk afval te scheiden.
dat aan variabele heffing moet worden betaald en wordt Medisch afval
bewustwording gecreëerd.
Inwoners die door een medische aandoening (chronische Dit is de totale hoeveelheid ingezameld restafval (fijn én grof)
ziekte of handicap) onvermijdelijk restafval produceren,
minus de hoeveelheid die door middel van nascheiding uit het
komen in aanmerking voor een medische indicatie, en
restafval wordt gehaald.
daarmee vrijstelling van 50% van het variabele tarief.
2
Inwoners dienen hiertoe een aanvraagformulier in te vullen. Huishoudens met medisch afval zijn op verschillende
2.3. Maatwerk voor doelgroepen
manieren bereikt:
De diverse doelgroepen in onze gemeente zijn op
• Een online campagne met daarin een filmpje waarin de
verschillende manieren benaderd. Om ervoor te zorgen dat
afvalcoach verteld over de verschillende regelingen die
er geen huishoudens zijn die door deze afrekenmethodiek
er zijn. Er is online geadverteerd met dit filmpje om een
benadeeld worden, is rekening gehouden met verschillende
zo’n groot mogelijk bereik te hebben;
doelgroepen. Het belang van goed en gebalanceerd
• Via de huis-aan-huis is een artikel geplaats met daarin
doelgroepenbeleid is door zowel de bewoners als de
de verschillende regelingen (een soort veel gestelde
gemeenteraad aangeduid als belangrijke voorwaarde voor de
vragenlijst waar verschillende onderwerpen naar voren
invoering van Goed Terecht In Leeuwarden.
kwamen); • Via de huisartsenpraktijken en apotheken zijn flyers
Minima
uitgedeeld aan inwoners die mogelijk in aanmerkingen
Huishoudens die in aanmerking komen voor kwijtschelding,
kwamen voor deze regeling. In de wachtkamers zijn
hoeven het vaste deel van de afvalstoffenheffing niet te betalen. Het variabele deel, waarmee bewoners worden gestimuleerd hun afval te scheiden, wordt tot een
posters opgehangen om inwoners erop te attenderen; • Inwoners die al gebruik maakten van de medische regeling zijn per brief op de hoogte gebracht;
bepaald maximum vergoed. Dit maximum is gebaseerd
• De formulieren voor aanvraag medische regeling zijn bij
op de gemiddelde hoeveelheid afval van een gemiddeld
diverse wijkgebouwen gebracht, zodat vrijwilligers kunnen
meerpersoonshuishouden. Het deel wat een huishouden
helpen om ze in te vullen.
moet betalen is te vermijden door goed afval te scheiden. Wanneer deze huishoudens hun afval goed scheiden, zullen
Luiers
ze er dus niet op achteruit gaan ten opzichte van de oude
Op 21 locaties in onze gemeente zijn speciale luiercontainers
situatie waarin ze volledige kwijtschelding ontvingen. Goede
geplaatst. De meeste staan bij een kinderopvanglocatie
communicatie hierover is belangrijk. Hieronder volgt een
van Sinne. Op verzoek van de gemeenteraad is het aantal
overzicht van communicatieacties die zijn ondernomen:
luiercontainers uitgebreid met vijf locaties (in de dorpen). Met
• Er is een brief gegaan naar inwoners met kwijtschelding;
6
de plaatsing van de luiercontainers bieden we inwoners met
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
jonge kinderen de mogelijkheid om kosten te besparen op de afvalstoffenheffing vanaf 2023. De verzamelcontainers voor luiers zijn geplaatst in Leeuwarden, Stiens, Grou, Techum, Irnsum, Weidum, Wergea, Warten en Goutum. Om inwoners hierover te informeren zijn o.a. de volgende acties uitgevoerd: • Via de flyer die bij de afvalkalender; • Artikel in nieuwsbrief van Sinne; • Posters en flyers bij de verschillende kinderdagverblijven. Ouderen • Advertentie in de Seniorenkrant; • Er zijn bij verschillende dorpsbelangen en wijkpanels presentaties gegeven; • Inzet afvalcoaches. Studenten • Tijdens de verhuisperiode komt er een online film over het lenen van een bakfiets om spullen naar de milieustraat te brengen; • Presentaties gegeven aan studenten, voorzitters studentenvereniging; • Filmpje gelanceerd over grofvuil gericht op studenten; • Tijdens de introductie week staan de afvalcoaches bij Leip en komt er een flyer in het introductiepakket; • Artikel in studentengids. Anderstaligen • Voor de anderstaligen worden intermediairs ingezet. Daarbij hebben we contact over het geven van een ‘afvalles’ bij nieuwe inwoners die Nederlands leren; • Samenwerking met Vluchtelingenwerk + werken we met links naar google translate en maken we gebruik van info via filmpjes en beeld en iconen op containers etc.
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
7
2.4. Aanvullend beleid
3
Per 2022 zijn diverse wijzigingen doorgevoerd naar aanleiding
tuinafval, maar in de hoogbouw bestaat dit GFT-afval met name uit
van het besluit om GTIL in te voeren. Deze wijzigingen
groente- en fruitafval (de GF-fractie), ook wel keukenafval genoemd.
We noemen ze GFT-voorzieningen. GFT staat voor groente-, fruit- en
hebben onder meer betrekking op: • Grof huishoudelijk afval (GHA); • GFT bij hoogbouw-locaties;
2.4.3. De inzet van afvalcoaches
• Inzet van afvalcoaches;
Om onze inwoners ervan bewust te maken dat
• Inzet van handhaving;
afvalstoffenheffing deels afhankelijk is van de hoeveelheid
• Recreatiecontainers;
restafval, de kwaliteit van grondstofstromen te handhaven en
• Schone-buurt-passen;
mogelijke neveneffecten te minimaliseren, is extra inzet van
• Containerslotjes.
afvalcoaches georganiseerd. Er zijn twee extra afvalcoaches ingezet om op een laagdrempelige manier inwoners aan te spreken en van tips te voorzien over afvalscheiding.
2.4.1. Grof huishoudelijk afval Sinds 1 januari 2022 geldt dat inwoners twee keer gratis hun grof huishoudelijk restafval (GHA) kunnen laten ophalen. Na
2.4.4. De inzet van handhaving
de tweede keer worden kosten in rekening gebracht. Tot 2022
Sinds 2022 zijn er twee extra handhavers toegevoegd aan de
was dit na de derde keer. Het tarief is kostendekkend gemaakt
formatie binnen Stadstoezicht die zich met afval bezighoudt.
en is € 62,-. Dit bedrag was tot 2022 € 10,-. Het tarief van €
In totaal worden momenteel 6 fte’s ingezet. Een paar
62,- geldt ook wanneer inwoners buiten de regulier geplande
voorbeelden van de werkzaamheden:
routes om hun GHA willen laten ophalen. In de praktijk zien
• Gezamenlijke diensten met Omrin (incl. wijkgerichte
we dat meer dan 80% van de huishoudens met twee keer
aanpak)
aanbieden (wat gratis is) uit de voeten kan. Het zijn vooral
Samen met Omrin worden wekelijks gezamenlijke
grootverbruikers en bedrijven die bedrijfsafval als huishoudelijk
diensten uitgevoerd. Hierin wordt samen met Omrin
afval aanbieden, die deze tariefsaanpassing merken.
gecontroleerd op bijzet en afvaldumping op vaste routes bij bekende dump- en bijzetplaatsen. Daarnaast zijn
Gescheiden afval altijd gratis naar de milieustraat
er iedere maand (3 of 4 keer per maand) wijkgerichte
Voor het brengen huishoudelijke afvalstoffen die goed zijn
diensten waarbij Omrin en Handhaving speciale aandacht
gescheiden, hoeft op de milieustraat niet betaald te worden.
geven aan een wijk waar veel bijzet en dumping
Wanneer ongescheiden grof huishoudelijk afval en/of
plaatsvindt. Een dag van tevoren worden er stickers
ongescheiden bouw- en sloopafval vaker dan twee keer per
geplakt (door afvalcoaches van Omrin/wijkteams) op de
kalenderjaar wordt aangeboden op de milieustraat, geldt het
afvalstoffen die onjuist zijn aangeboden. De inwoners
poorttarief. Dit tarief is afhankelijk van de wijze van aanlevering
krijgen hierbij nog een kans om het onjuist aangeboden
(kofferbak, grootte van aanhanger) en varieert van €6,- tot €
afval alsnog op de juiste wijze aan te bieden. Daarnaast
40,-.
wordt hiermee een signaal afgegeven dat het bijzetten of dumpen van afval een normafwijkend gedrag is en dat hiertegen wordt opgetreden. Mocht het afval blijven
2.4.2. GFT bij hoogbouwlocaties
liggen, dan krijgen de overtreders de kosten van het
Plaatsen van gft-voorzieningen
opruimen toegezonden.
Door het plaatsen van 170 verzamelcontainers is stevig
• Eigen afvaldiensten
ingezet op het stimuleren en faciliteren van bewoners van
Naast de gezamenlijke diensten met Omrin heeft de
hoogbouw om hun GFT te scheiden. Rondom de plaatsing
gemeentelijke handhaving ook haar eigen afvaldiensten.
van deze verzamelcontainers voor GFT-afval zijn keukenbakjes
Hierin worden meldingen van burgers over bijzet en
uitgedeeld (om in de keuken het scheiden van voedselafval
afvaldump opgepakt door handhavers en worden de
makkelijker te maken). De GFT-voorzieningen3 zijn zuiltjes (al
hotspotlocaties (waar veel bijzet en dump plaatsvindt)
dan niet met toegangscontrole) waarin een minicontainer is geplaatst.
bezocht door de handhavers voor controle. • Posten op locatie Op plekken waar dumpingen plaatsvinden is Handhaving gevraagd om te posten in burgerkleding, zodat overtreders op heterdaad kunnen worden betrapt.
8
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
2.4.5. Recreatiecontainers
van hun directe en indirecte leefomgeving. Voor inwoners
Daar waar recreatieafval en huishoudelijk afval voorheen
die zwerfafval opruimen zijn speciale ‘schone buurtpassen’
gezamenlijk werden ingezameld via ondergrondse containers,
ontwikkeld (zie par. 4.1). Hiermee kunnen zij hun
gaat dat sinds de invoering van Goed Terecht In Leeuwarden
opgeruimde zwerfafval in de ondergrondse restafvalcontainers
gescheiden van elkaar. Het huishoudelijk afval dat afkomstig
kwijt, zonder dat zij hiervoor hoeven te betalen. In paragraaf
is van huishoudens, kan met behulp van de milieupas in de
4.2 wordt dieper ingegaan op het effect van het nieuwe
verzamelcontainers worden gedaan. Het recreatieafval kan
beleid op zwerfafval.
door middel van het openen van een pincode-slot in de verzamelcontainer worden gedaan. Dit betreft voorzieningen in Grou, Warten en Leeuwarden.
2.6. Containerslotjes Een zorg van veel inwoners is dat anderen afval in hun container doen om zo op een goedkope wijze van hun
2.5. Schone buurtpassen
afval af te komen. In andere gemeenten blijkt in de praktijk
Zwerfafval is een grote bron van ergernis. Zwerfafval kan
dat dergelijke situaties sporadisch voorkomen en veel
op meerdere manieren ontstaan. Een veelgehoorde zorg
minder dan van te voren werd gedacht. Dit komt doordat
is dat het zwerfaval zou toenemen na invoering van Goed
de drempel om dit te doen wordt vergroot bij de invoering
Terecht In Leeuwarden. De ontwikkeling van het zwerfafval
van Goed Terecht In Leeuwarden. Waar het voorheen geen
wordt zo goed mogelijk in kaart gebracht. In 2023 hebben
financiële consequenties had, zijn die er bij Goed Terecht
we de situatie m.b.t. het zwerfafval vergeleken met 2022 en
In Leeuwarden wel. Om inwoners te beschermen tegen
daarvoor. Mede op basis van deze schouwresultaten wordt
het misbruiken van andermans Sortibak, zijn op aanvraag
gericht gewerkt aan het voorkomen van zwerfafval en het zo
containerslotjes beschikbaar gesteld waarbij de gemeente een
snel mogelijk op te ruimen. In onze gemeente zijn gelukkig
deel van de kosten voor haar rekening neemt. In paragraaf
tal van enthousiaste vrijwilligers actief in het schoonhouden
4.5 wordt hier nader op ingezoomd.
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
9
3. Resultaten afvalscheiding 3.1. Fijn restafval
Na de nascheiding blijft er ongeveer 53% van de bruto
Eén van de belangrijkste indicatoren om het niveau van
hoeveelheid restafval over als ‘netto’ restafval. Dit is het
afvalscheiding van gemeenten te meten is de hoeveelheid
deel dat uiteindelijk in de afvalverbranding eindigt (met
restafval per inwoner per jaar. De landelijke VANG-
energieterugwinning).
doelstellingen zijn dan ook gericht op een reductie van de hoeveelheid restafval. De hoeveelheid ingezameld (fijn)
De totale hoeveelheid restafval die meetelt voor de VANG-
restafval4 is in Leeuwarden in het eerste halfjaar van 2023
doelstelling5 is een optelsom van ‘netto’ fijn restafval, grof
met 27% gedaald ten opzichte van het eerste halfjaar van
restafval en bouw&sloop-restafval. Dit deel wordt verbrand.
2021 (zie figuur 1). Waar in de eerste zes maanden van
Voor dat totaal geldt de VANG-doelstelling van 100 kg per
2021 nog gemiddeld 109 kilo restafval per inwoner werd
inwoner per jaar.
ingezameld, is dit in dezelfde maanden van dit jaar nog maar 79,6 kilo. Op basis van het resultaat van het eerste
In onderstaande grafiek (figuur 2) is de prognose voor heel
halfjaar van 2023 is de prognose dat de hoeveelheid bruto
2023 weergegeven ten opzichte van de jaren 2021 en 2022
fijn restafval (de hoeveelheid restafval voorafgaand aan de
en de VANG-doelstelling van 100 kg.
nascheiding) in 2023 uitkomt op 156 kg per inwoner. Ten opzichte van 2022 is dit een daling van 18%. De hoeveelheid fijn restafval ontwikkelt zich ongeveer volgens verwachting. Bij de vaststelling van het tarief werd immers uitgegaan van 160 kg fijn restafval per inwoner. 100kg
Figuur 2: Totale hoeveelheid restafval (kg/inw) in 2021, 2022 en 2023 (prognose) t.o.v. de VANG-doelstelling
Op basis van het eerste half jaar van 2023 verwachten we ten opzichte van 2021 een daling in de hoeveelheid restafval van 173 kg naar 112 kg per inwoner per jaar. Dit is een Figuur 1: hoeveelheid restafval in kg per inwoner, voorafgaand aan
afname van 61 kg per inwoner per jaar. Dit komt neer op een
de nascheiding, in Q1&2 van 2021, 2022 en 2023
daling van 35% ten opzichte van 2021. Circa 90% van deze daling wordt veroorzaakt door het aanleveren van minder
Restafval dat wordt ingezameld via de ondergrondse containers
‘fijn’ restafval (zie toelichting in paragraaf 3.1). De overige
voor restafval en via de minicontainers.
10% daling wordt verklaard door de afgenomen hoeveelheid
4
grof restafval (van 30 kg naar 23 kg). De toename van de hoeveelheid grof restafval in de eerste 6 maanden van
3.2. VANG-doelstelling van 100 kilo restafval
2023 ten opzichte van 2022 komt door de toegenomen hoeveelheid ingezameld grof afval (zie hiervoor par. 3.7).
De hoeveelheid fijn restafval uit paragraaf 3.1 betreft de ‘bruto’ hoeveelheid restafval, aangezien hier de nog na te scheiden fracties in zitten. Denk bijvoorbeeld aan plastic verpakkingen, drankenkartons en blik. De 47% aan grondstoffen die in de nascheiding uit de afvalstroom wordt gehaald, wordt gerecycled.
10
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
Ontwikkeling hoeveelheid restafval 2017-2023 In de ontwikkeling van de hoeveelheid restafval is met de invoering van Goed Terecht In Leeuwarden 2022 een duidelijke trendbreuk zichtbaar (zie figuur 3). Waar voorafgaand aan de invoering (2019, 2020 en 2021) sprake was van een stagnering van de hoeveelheid restafval per inwoner per jaar, is dit met de invoering van Goed Terecht In Leeuwarden omgebogen naar een substantiële daling naar 112 kg per inwoner per jaar. Dit is niet alleen goed voor het milieu, want er wordt minder afval verbrand, maar is ook gunstig voor de afvalbeheerskosten. Verbranding van restafval
Figuur 3: ontwikkeling hoeveelheid restafval gemeente Leeuwarden
is namelijk duur en wordt vanuit het Rijk nog eens extra
(kg/inw) tussen 2017 en 2023
belast. 5
Het Uitvoeringsprogramma Van Afval naar Grondstof (VANG)
is onderdeel van het Rijksbrede Uitvoeringsprogramma circulaire economie
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
11
3.3. Sorteeranalyse Periodiek wordt gekeken naar de samenstelling van het
In 2023 is een nieuwe sorteeranalyse uitgevoerd. Uit de
restafval door middel van sorteeranalyses. Hierbij wordt
resultaten (zie figuur 5) blijkt dat de afvalscheiding sterk
het restafval dat is aangeboden via de Sortibak en de
is verbeterd. Waar in 2021 nog het merendeel van het
ondergrondse container gesorteerd in circa 20 deelstromen.
aangeboden restafval onterecht werd aangeboden via
De sorteeranalyse is een middel om inzicht te krijgen in de
de Sortibak of ondergrondse container, is dat nu gedaald
samenstelling van huishoudelijk restafval. Dit inzicht kan voor
naar 36%. Het grootste (gewichts)aandeel hierin hebben
verschillende doeleinden worden gebruikt, zoals het bepalen
etensresten met 20% van het totaal. Van de grondstoffen
van de van de omvang van grondstofstromen in het restafval
die niet in het restafval thuishoren (het rode deel van de
en het meten van het effect van de gescheiden inzameling.
taartdiagram), bedraagt het aandeel etensresten meer dan de helft. Voor de doorontwikkeling van het grondstoffenbeleid
Het rode deel (wat niet thuishoort bij restafval) wordt
blijft dit dus een belangrijke grondstofstoom.
kleiner Uit de sorteeranalyse van het restafval6 in 2021 (dus voorafgaand aan de invoering van Goed Terecht In Leeuwarden) bleek dat meer dan de helft (56%) van het aangeboden afval bestond uit grondstoffen die niet in de Sortibak/ondergrondse container thuishoren. Voor deze grondstoffen zijn namelijk gescheiden inzamelstructuren aanwezig (bijv. voor textiel, GFT en papier). In figuur 4 zijn dit de ‘rode stromen’. De grootste ‘rode’ stroom hierin zijn de etensresten (voedselafval), 28%.
Fig.5: Sorteeranalyse restafval 2023. ‘Rode’ stromen horen niet in het restafval, ‘groene’ wel.
Sorteeranalyse in kg/inw In onderstaand overzicht is de sorteeranalyse per kg/inw weergegeven. Hier valt op dat de scheiding van met name etensresten (groente/fruit) is verbeterd t.o.v. 2021. De hoeveelheid restafval is toegenomen. Als gevolg van het inrichten van de luierinzamelpunten zien we een afname in Fig.4: Sorteeranalyse restafval 2021. ‘Rode’ stromen horen niet in
het aantal luiers in het restafval. De hoeveelheid herbruikbaar
het restafval, ‘groene’ wel.
papier in het restafval is gedaald met bijna 50%.
12
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
Sorteeranalyse hoeveelheid fijn restafval in kg/inw
de hoogbouw, en er zijn 170 extra GFT-zuilen geplaatst waar
2021
2023
Verschil (kg/ inw)
Plastic folie
27,2
26,6
-0,6
Overige plastic
2,4
1,6
-0,8
Luiers
9,1
5,5
-3,6
plastic flesjes
0,1
0,2
0,1
blikjes
1,0
0,6
-0,4
drankkartons
3,2
2,9
-0,3
Papier niet rec
0,8
1,4
0,5
Glas niet rec
0,0
0,0
0,0
Textiel niet rec
0,3
0,1
-0,2
Rest
0,8
11,9
11,1
Figuur 6: hoeveelheid gescheiden ingezameld GFT-afval in Q1&2
Groente/fruit
29,6
15,8
-13,9
van 2021, 2022 en 2023
Tuinafval
7,2
1,1
-6,1
Papier/karton
6,3
3,5
-2,9
Glas
3,1
1,2
-1,9
Textiel
3,2
2,5
-0,7
Bouw- en sloopafval
4,7
2,2
-2,5
Puin
1,6
0,2
-1,4
Tapijt/matten
0,2
0,0
-0,2
Ijzer
1,5
1,1
-0,4
Ijzer (gereedschappen) 1,8
0,1
-1,7
KCA
0,6
0,7
0,1
Aeea
1,5
0,4
-1,1
Niet beoordeeld
2,8 109,1
6
Er is immers extra geïnvesteerd in uitdelen van biobakjes bij goed gebruik van wordt gemaakt.
79,6
Afval dat wordt aangeboden via de Sortibak of ondergrondse
container voor restafval, dus voordat nascheiding bij Omrin plaatsvindt.
3.4. GFT Meer gft ingezameld Ten opzichte van 2021 zien we in het eerste halfjaar van 2023 een stijging van de ingezamelde hoeveelheid gftafval van ongeveer 4%. Ten opzichte van 2022 steeg de hoeveelheid gescheiden GFT per inwoner met 12%. Hoewel deze toename voor een deel wordt verklaard door het droge voorjaar van 2022 (weinig tuinafval), is het beter scheiden van GFT ook het gevolg van het nieuwe beleid. Dit valt af te leiden uit de hoeveelheid etensresten die in 2023 is ingezameld (ten opzichte van 2021) .
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
13
3.5. Oud papier, glas en textiel De ingezamelde hoeveelheid oud papier is licht gedaald in de eerste 6 maanden van 2023 ten opzichte van dezelfde periode in 2021. De hoeveelheid glas steeg licht en de gescheiden inzameling van textiel is gelijk gebleven. Van oud papier is bekend dat de ingezamelde hoeveelheid ieder jaar afneemt als gevolg van de digitalisering. De hoeveelheid ingezameld glas zit in de lift en textiel fluctueert licht.
Figuur 8: Aantal kilogram gescheiden ingezamelde luiers in 2022 en 2023
3.7. Grof afval De hoeveelheid grof afval (milieustraat én aan-huis inzameling) fluctueert. De hoeveelheid aan-huis opgehaald grof afval is, in de eerste 6 maanden van Figuur 7: hoeveelheid gescheiden ingezameld papier, glas en textiel
2023 weer gestegen naar het niveau van de eerste helft
in Q1&2 van 2021, 2022 en 2023
van 2021. De hoeveelheid naar de milieustraat gebracht grof afval is daarentegen ongeveer gelijk aan 2022. Het
Vervuiling in textielcontainers
scheidingspercentage van grof afval op de milieustraat is de
We zien dat in bepaalde routes de -vrij toegankelijke-
afgelopen jaren stabiel gebleven op 89%.
textielcontainer soms wordt misbruikt om huishoudelijk afval kwijt te raken. Dit was al zo voor de invoering van GTIL, en zien we nu nog steeds gebeuren. In de eerste 6 maanden van 2023 is de gemeten hoeveelheid vervuiling van het textiel overigens lager dan in dezelfde periode in 2022. Gezien het belang van schoon en droog textiel voor de recycling willen we in 2023 een proef starten waarbij we op bepaalde textielcontainers een toegangscontrole plaatsen waarbij de containers alleen te openen zijn met de milieupas.
3.6. Luiers
Figuur 9: Hoeveelheid gebracht en gehaald grof afval
Op dit moment staan er 21 luierinzamelpunten verspreid over de gemeente Leeuwarden. Hiervan zijn vijf luierinzamelpunten naar aanleiding van de motie ‘luiers in de buitendorpen’ gecreëerd. Deze staan in Warten, Wergea, Weidum, Irnsum en Goutum. In totaal zijn er 39 containers geplaatst. Op sommige locaties staan meerdere containers. Na de invoering van de financiële prikkel is het gebruik van luiercontainers in de eerste maanden van 2023 fors toegenomen. Om overvolle containers en dumpingen te voorkomen, zijn begin 2023 op verschillende plekken extra containers geplaatst. Sinds maart 2023 is het gebruik gestabiliseerd.
14
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
4. Zwerfafval, bijzet huisvuilzakken en illegale dump grofvuil 4.1. Onderscheid zwerfafval, bijzet en illegale dump
Communicatie
Zwerfafval
communicatiemiddelen: artikelen in huis-aan-huis bladen en
Zwerfafval is al het afval dat rondslin gert op straat, in
de studentengids, veel informatie op de website van Omrin
de berm, op het strand of bijvoorbeeld in natuurparken.
en de gemeente, een folder over grof vuil (in Nederlands
Zwerfafval is ‘afval dat door mensen bewust of onbewust is
en Engels) en uiteraard informatie op de afvalkalender en
weggegooid of achtergelaten op plaatsen die daar niet voor
afvalapp van Omrin. Daarnaast wordt er een (toegenomen)
bestemd zijn of door indirect toedoen of nalatigheid van
aantal mensen ingezet om dump en bijzet te voorkomen en
mensen op die plaatsen is terecht gekomen. Voorbeelden
op te ruimen:
van zwerfafval zijn: lege blikjes en flesjes, kauwgom, snoeppapiertjes, patatbakjes, sigarettenpeuken. Dit type afval hoort thuis in de openbare prullenbakken of dient naar huis te worden meegebracht.
Er wordt gewerkt met een een breed scala aan
• Het zogenaamde ‘Netheidsteam’ van Omrin wordt structureel in de hele gemeente ingezet om bijzet en dump op te ruimen. • Daarnaast worden afvalcoaches ingezet om de inwoners kennis te laten maken de nieuwe systematiek, de
Bijzet
kwaliteit van grondstofstromen op peil te houden én
Onder bijzet wordt verstaan: alle huisvuilzakken die naast de
de problematiek rondom dump en bijzet te reduceren.
container worden geplaatst of op de openbare weg worden
Afvalcoaches spreken inwoners aan en informeren
gedumpt. Bijzet kan een relatie hebben met de invoering
inwoners over de juiste manier van afval aanbieden (zie
van Goed Terecht In Leeuwarden omdat dit gaat over het
paragraaf 2.4.3)
aanbieden van (fijn) restafval.
• Ook is het team van handhavers uitgebreid om, in nauwe samenwerking met het Netheidsteam en
Illegale dump
de afvalcoaches, dump en bijzet zo veel mogelijk te
Illegale dump betreft het dumpen van grof huishoudelijk
beperken (zie paragraaf 2.4.4);
afval. Dit afval is te groot voor een huisvuilzak (past niet
• Ook organiseert Omrin in samenwerking met de
in een Sortibak) en past ook niet in een ondergrondse
gemeenten speciale bewonersbijeenkomsten om
container voor restafval. Voorbeelden hiervan zijn: banken,
inwoners te informeren en betreken bij het afvalbeleid,
planken, matrassen, koelkasten, etc. Grofvuil dat op straat
en wordt eind dit jaar een tour georganiseerd waarbij met
wordt gedumpt heeft geen relatie met het fijn huishoudelijk
een inzamelvoertuig langs verschillende wijken wordt
restafval waar sinds 2023 een financiële prikkel geldt. Dit fijn
gegaan om informatie te geven over het belang en de
huishoudelijk restafval is kleiner van aard en valt niet onder
werking van afvalscheiding.
het dumpen van grof huishoudelijk afval. Fysieke (gedrags)interventies
4.2. Plan van aanpak
Naast deze structurele inzet van communicatie en mensen worden er ook verschillende ‘fysieke’ (gedrags)interventies
Ontwijkgedrag zoals zwerfafval, bijzet van zakken naast
gepleegd op locaties waar veel overlast wordt ervaren van
containers en illegale dump van grof afval is voor veel
dumpingen en bijzet.
inwoners een grote bron van ergernis. In het kader van de
• Dit begint uiteraard met het zorgen dat de ‘basis op orde’
invoering van GTIL is er extra aandacht voor het voorkomen
is: containers moeten functioneren, niet vol zitten en
en opruimen hiervan. Om ontwijkgedrag aan te pakken zijn
de openbare ruimte rondom de containers moet goed
diverse maatregelen genomen, gebaseerd op het plan van
onderhouden zijn. Pas dan hebben andere interventies
aanpak dat in 2022 is gedeeld met de gemeenteraad. De
het meeste effect. Omrin is hier intensief mee aan de
belangrijkste elementen uit deze aanpak zijn communicatie
slag, onder andere door het op afstand bijhouden van de
en fysieke (gedrags)interventies.
vulgraad van de containers.
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
15
• Een deel van de GFT-verzamelcontainers zijn ingepakt met mooie ‘containerwraps’ die, naast verduidelijking dat het om een GFT-container gaat, moet voorkomen dat er afval naast wordt gezet. • Alle verzamelcontainers in de gemeente zijn voorzien van informatiestickers over de manier waarop inwoners hun afval kwijt kunnen. • Door middel van zogenaamde nudging (keuzebeïnvloeding op onbewust niveau) worden bewoners gestuurd richting gewenst gedrag: zo worden er bijvoorbeeld voetstappen op de grond gezet om inwoners naar de opening van de (juiste) container te leiden. • Er rouleren een 40-tal borden met ludieke afbeeldingen/ teksten langs notoire dumplocaties, om bewoners op bewust te maken van hun gedrag. Betrekken inwoners bij schoonhouden openbare ruimte • Schone buurtpas: In onze gemeente zijn gelukkig tal van enthousiaste vrijwilligers actief in het schoonhouden van hun directe en indirecte leefomgeving. Voor inwoners die zwerfafval opruimen zijn speciale ‘Schone Buurtpassen’ ontwikkeld. Hiermee kunnen zij hun opgeruimde zwerfafval in de ondergrondse restafvalcontainers kwijt, zonder dat zij hiervoor moeten betalen. In het eerste half jaar van 2023 zijn er 178 ‘Schone Buurt-passen’ aangevraagd en afgegeven. In totaal zijn er sinds de start van Goed Terecht In Leeuwarden 378 passen afgegeven.
• Er zijn naar schatting zo’n 200 inwoners betrokken bij een zogenaamd ‘zwerfafvaladoptiegebied’ waarbij bewoners, door middel van samenwerkingsovereenkomsten met de gemeente, hun ‘geadopteerde’ buurt zwerfafvalvrij houden. • Adoptiecontainers: sinds begin 2023 kunnen inwoners zich aanmelden om (op vrijwillige basis) de directe omgeving van een verzamelcontainer schoon te houden. Hiervoor krijgen ze een veger, blik, grijper, handschoenen én een ‘Schone Buurtpas’ waarmee ze bijzet en zwerfafval gratis in de container kunnen gooien. Op deze manier worden problemen rondom een container veel sneller gesignaleerd dan door de gemeente, kan bijzet vlug worden opgeruimd, én is het idee dat de betrokkenheid van de buurt zorgt voor een preventief effect. Er zijn inmiddels 62 containers geadopteerd.
16
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
4.3. Zwerfafval en prullenbakken
Pop-up-momenten
Zwerfafval
Zoals in paragraaf 4.1 al is aangegeven, is handhaving een
We doen jaarlijks op meerdere momenten een schouw van
belangrijk onderdeel in de aanpak van overlast. Dit doen
de openbare ruimte. We kijken daarbij naar hondenpoep,
zij niet alleen op de traditionele correctieve manier, maar
onkruid, prullenbakken en zwerfafval op vaste locaties. Uit
handhaving heeft ook een rol in de preventie. Dit doen zij
de schouw van dit voorjaar blijkt dat de algemene indruk ten
door met inwoners in gesprek te gaan, bijvoorbeeld tijdens de
aanzien van zwerfafval een score van 8 toegekend krijgt. Dit
‘pop-up-momenten’. Tijdens deze pop-up-momenten wordt
cijfer staat gelijk aan een hoog onderhoudsniveau. Wel dient
een kraampje ingericht i.s.m. Omrin, de afvalcoaches.
benadrukt te worden dat dit een momentopname op die locaties is. Gezien de scores van de voorgaande jaren zien we
Bestuurlijke boete
geen afwijkingen in de resultaten van de schouw.
Een belangrijk element in de aanpak van overtreders is het kunnen opleggen van een boete. Sinds 2023 kan
Groepen die voor de gemeente op reguliere basis zwerfafval
handhaving de bestuurlijke boete inzetten. Dit betekent dat
opruimen constateren echter wel dat er sinds de invoering
de bewijslast sinds 2023 bij de bewoner ligt in plaats van bij
van GTIL meer afval gedumpt wordt en daardoor meer
de gemeente. Hierdoor kan sneller worden opgetreden bij
zwerfafval is. Met name in de wijken Valeriuskwartier,
overtredingen. Deze werkwijze heeft geleid tot het verzenden
Vrijheidswijk, Heechterp-Schieringen en Bilgaard wordt een
van ca. 700 besluiten spoedeisende bestuursdwang met
toename ervaren.
kostenbeschikking (van € 135,58) naar de herleidbare overtreders. Ter vergelijking: in de jaren ervoor werden
Kijken we naar het aantal meldingen over zwerfafval, dan
via de strafrechtelijke weg gemiddeld 70 boetes per jaar
zijn er 229 meldingen gemaakt in de eerste 6 maanden van
uitgeschreven. In ca. één op de vijf besluiten spoedeisende
2023. In het eerste half jaar van 2022 waren dit er 265 en in
bestuursdwang wordt een bezwaar ontvangen die door de
het eerste half jaar van 2021 waren dit er 219. Het gaat hier
juristen van handhaving wordt afgehandeld.
om kleine, gebruikelijke fluctuaties. Er is dus geen toename van het aantal meldingen te zien na invoering van GTIL.
Preventieve werking – inzet social media Wij denken dat er een preventieve werking uitgaat van het
Prullenbakken
bekendmaking van het opleggen van deze boetes (veelal
In de eerste twee maanden van 2023 zagen we een
via social media). Met enige regelmaat wordt een bericht via
toename in de hoeveelheid afval in de prullenbakken in de
social media gedeeld over de afvalacties die zijn uitgevoerd.
openbare ruimte. In de maanden daarna lijkt de hoeveelheid
Daarnaast maakt Omrin korte informatiefilms over hoe afval
afval weer op het ‘oude’ niveau te liggen. Wanneer we kijken
op de juiste wijze dient te worden aangeboden. Er is een
naar het aantal meldingen van overvolle prullenbakken zien
informatieve video gemaakt met een handhaver en een
we geen bijzonderheden sinds de invoering van GTIL. De
afvalcoach van Omrin in de hoofdrol. Deze video gaat over
eerste zes maanden van dit jaar zijn er iets minder meldingen
het bijzetten van afval naast een container.
binnen gekomen (270) dan voorgaande jaren (349 in 2021 en 280 in 2022). We hebben dit jaar wel wat vaker
Wijkgerichte aanpak
oneigenlijk gebruik geconstateerd van prullenbakken in de
Sinds 2023 zijn Omrin en handhaving vaker gezamenlijk
openbare ruimte, met name van blikvangers. We hebben een
opgetrokken. Onder meer de hotspotlijst8 is de basis waarop
enkele blikvanger daarom verwijderd.
de samenwerking tussen Omrin en Handhaving wordt vormgegeven. Op basis van informatie gestuurd werken zetten Omrin en Handhaving gezamenlijk op dezelfde
4.4. Bijzet van huisvuilzakken
locaties en problematiek in. Daar waar bijvoorbeeld een
Voorafgaand aan de invoering van de financiële prikkel,
huisvuilzak wordt aangetroffen, wordt op zoek gegaan
het betalen naar de werkelijke hoeveelheid restafval, zijn
naar daderinformatie. In het eerste half jaar zijn diverse
er zorgen geuit over mogelijk ontwijkgedrag, bijvoorbeeld
‘stickeracties’ uitgevoerd. In steeds een andere wijk (een
door de bijzet van huisvuilzakken naast de ondergrondse
maand lang) werden huisvuilzakken door inwoners/wijkteams
containers. Om ongewenst gedrag tegen te gaan, worden een
en afvalcoaches voorzien van een sticker met de tekst: ‘oeps,
aantal maatregelen ingezet.
ik sta hier verkeerd’ en de mededeling dat handhaving de zakken binnenkort gaat onderzoeken. Er is dagelijks intensief contact tussen beide organisaties op operationeel niveau.
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
17
Resultaat: bijzet daalt In figuur 10 is de trend weergegeven van de hoeveelheid bijzet (huisvuilzakken naast de containers/ op straat) in de gemeente Leeuwarden over van januari 2021 t/m juni 2023. Daar waar de hoeveelheid bijzet in het najaar van 2021 sterk steeg, zien we een daling tot eind 2022. Ten tijde van de invoering van de financiële prikkel (per 1 januari 2023) zien we de bijzet weer tijdelijk toenemen met een piek in januari. Mede dankzij de beschreven maatregelen is de bijzet de afgelopen vijf maanden aan het afnemen en is het niveau momenteel vergelijkbaar aan het niveau van 2021 (vóór Goed Terecht In Leeuwarden). Voorafgaan aan de invoering van Goed Terecht In Leeuwarden was de verwachting dat de bijzet (na een opleving) na een aantal maanden weer richting ‘normaal’ zou gaan wanneer o.a. flink zou worden ingezet op handhaving en omdat inwoners wennen aan dit nieuwe systeem. Dit is het patroon dat ook bij andere gemeentes zichtbaar was bij de invoering van een prijsprikkel. De cijfers over het eerste half jaar ondersteunen deze verwachting.
Figuur 10: Ontwikkeling bijzet van huisvuilzakken 2021-2023
Bijzet in perspectief Hoewel bijzet een zeer vervelend fenomeen is dat alle aandacht verdient, zien we dat het aandeel zakken dat op een verkeerde manier wordt aangeboden maar een klein deel van het totale afvalaanbod uitmaakt: 1,3% van het fijne huishoudelijk afval wordt door bewoners verkeerd aangeboden. Dit betekent dat 98,7% van het afval dat de inwoners van Leeuwarden aanbieden netjes op de daarvoor bestemde plek of container terecht komt. 8
De hotspotlijst is een top 20 die maandelijks wordt opgesteld van
locaties waar de meeste bijzet is en waar de meeste dump heeft plaatsgevonden.
18
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
4.5. Dumping van grof huisvuil Het dumpen van grof huishoudelijk afval in de openbare ruimte leidt tot een rommelig straatbeeld, ergernissen bij burgers en extra kosten voor het opruimen van het afval. De hoeveelheid dumpingen blijft een aandachtspunt. Het dumpen van grofvuil wordt in verschillende gebieden meer waargenomen dan andere. Vanuit de afvalcoaches wordt stevig ingezet om de dump te verminderen door het gesprek aan te gaan met inwoners juist in deze gebieden over bijvoorbeeld de spelregels rondom de afvalinzameling. Ook wordt handhaving waar mogelijk ingezet. Bij grofvuil dumpingen is echter vaak niet herleidbaar waar de spullen vandaan komen. Dit maakt het lastig om effectief te handhaven. Ontwikkeling dumping grof huisvuil – laatste maanden voorzichtig positief Sinds begin 2021 is een stijgende trend te zien van het aantal illegale dumpingen van grof huishoudelijk afval in Leeuwarden zonder dat hieraan een beleidsverandering ten grondslag ligt. In 2022 zijn de dumpingen van grof huishoudelijk afval verder toegenomen. In de eerste twee maanden van 2023 zien we nog steeds een toename (na een afname eind 2022). In de laatste vier maanden is echter sprake van een lichte daling.
Figuur 11: Ontwikkeling dump grof huisvuil 2021-2023
Verklaring dumpingen Een verklaring voor deze stijging is er (nog) niet. Er zijn weliswaar beleidswijzigingen doorgevoerd ten aanzien van het ophalen en brengen van grofvuil, maar de cijfers over het gebrachte en gehaalde grofvuil verklaren niet de toename van het aantal dumpingen. De toename is gestart in de coronatijd, wellicht dat de verharding in de maatschappij (met bijbehorend ontwijkgedrag in het afval tot gevolg) een rol speelt. Door de ambtenaren die zich bezighouden met het Rijksbeleid VANG wordt aangegeven dat de toename van het dumpen van grofvuil een landelijke trend is. Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
19
Maatregelen tegen dump Met buurtinterviews en afvalcoaches proberen we scherper te krijgen wat de oorzaak is van het dumpen van grof afval en op basis daarvan nemen we gerichte maatregelen. Onder andere door (meer) gezamenlijke acties met Omrin, inzet op structurele vervuilers, meer preventie en extra toezicht op wijkniveau, of soms zelfs op straatniveau. Hieronder valt ook het posten op bekende dumplocaties. Een doel van de buurtinterviews is om commitment te vragen van inwoners om hun leefomgeving schoon te houden, in gesprek te gaan over een schone buurt, maar ook om hen te informeren over de spelregels. Onderdeel van deze aanpak is het adopteren
Figuur 12: uitgifte slotjes t.b.v. Sortibak in de eerste 6 maanden van
van ondergrondse containers (zie paragraaf 4.1).
2023
Wijkgerichte aanpak De wijkgerichte aanpak (zoals beschreven in paragraaf 2.8) heeft plaatsgevonden in: • Heechterp – Schieringen (april) • Vrijheidswijk en Bilgaard (mei) • Vlietzone (juni) De komende maanden gaan we door met deze acties in twee nieuwe wijken. Aangezien dit de buurten en wijken zijn met de grootste bijzet en dumping, wordt hiertussen gerouleerd. Af en toe kan hier een nieuwe wijk/buurt tussen komen indien hier de noodzaak toe bestaat.
4.6. Containerslotjes Vanaf het najaar van 2021 konden slotjes worden aangevraagd om het dumpen van huisvuilzakken in andermans container te voorkomen. In Q4 van 2021 zijn 212 slotjes aangevraagd. In Q1 van 2022 zijn 103 slotjes aangevraagd, en in Q2 en Q3 hebben respectievelijk 85 en 72 huishoudens hierom gevraagd. In de laatste drie maanden van 2022, vlak vóór de invoering van een tarief op restafval, zijn er 281 slotjes aangevraagd. In de eerste maanden na de invoering nam het aantal aanvragen voor slotjes verder toe. In deze maanden waren de aanvragen dermate hoog dat we begin dit jaar een tweede leverancier hebben ingeschakeld om de slotjes na aanvraag binnen twee weken te kunnen plaatsen. In figuur 12 is de uitgifte van de hoeveelheid slotjes te zien. Sinds mei op een stuk lager niveau dan de eerste vier maanden van 2023.
20
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie
21
22
Gemeente Leeuwarden | ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ – Tussenevaluatie