Samenwerkingsagenda Fryslân-Leeuwarden

SAMENWERKINGSAGENDA

Fryslân Leeuwarden 2030

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

1

Inleiding Leeuwarden en Fryslân horen bij elkaar. Ze

De samenwerking is in de afgelopen twintig jaar tot

hebben elkaar nodig. Leeuwarden is de trotse,

een fundament geworden onder het succes van

monumentale hoofdstad van de mooiste provincie

Leeuwarden. De wijde omgeving profiteert daarvan.

van Nederland. Het is ook het economische en

Dankzij het programma Vrij Baan is de stad niet meer

culturele zwaartepunt: één vijfde van alle Friezen

het eindpunt van alle wegen, maar het middelpunt

woont in de stad of één van de dorpen in de

van een netwerk dat heel Fryslân samenbindt. Dankzij

gemeente. Op een gewone dag reizen daarnaast elke

LF2018 heeft de sterke culturele identiteit van Fryslân

dag tienduizenden mensen van buiten de stad naar

in heel Nederland en ver daarbuiten een eigen,

Leeuwarden om te werken, te winkelen, te studeren

nieuw smoel gekregen.

of te genieten van cultuur en sport. Leeuwarden is de plek waar stedelijke allure en Friese eigenheid elkaar

Leeuwarden is een complete stad geworden: met

ontmoeten.

cultuur van internationaal niveau en met meer topbedrijven. Met volwassen hogescholen en

Vanwege dat belang voor heel Fryslân werken

met wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.

provinsje en haadstêd al jaren samen aan de

Leeuwarden speelt mee in de eredivisie.

ontwikkeling van Leeuwarden. Dat is niet alleen voor Leeuwarden belangrijk, maar voor heel Fryslân en het

Die opbrengsten smaken naar meer en vragen

noorden van de provincie in het bijzonder.

tegelijk om een andere focus in de samenwerking tussen gemeente en provinsje. De samenwerking is toe aan een nieuw hoofdstuk. Fryslân en Leeuwarden blijven samen optrekken, maar zullen dat vaker doen als onderdeel van een grotere groep partners. Minder als regisseurs en bestuurders, maar meer als één ondersteunende overheid die zijn rol binnen de samenleving pakt. Met steeds het belang van Leeuwarders en Friezen voor ogen.

2

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

Waarom samenwerken?

is een stad met kritische massa, maar ook met

De bestaande samenwerkingsagenda Fryslân-Leeuwarden loopt weliswaar nog tot 2025, maar

overzichtelijk. Betrokkenen kennen elkaar en hebben

heeft al grotendeels opgebracht wat ervan was gehoopt. Dat is reden voor tevredenheid, maar de

hart voor het gebied waar ze wonen. De lijnen met de

samenleving verandert snel en dat brengt nieuwe uitdagingen met zich mee. De stikstofcrisis, de

omliggende regio zijn kort.

een menselijke maat. Het aantal sleutelspelers is

klimaatopwarming, de energie- en de coronacrisis en het tekort aan betaalbare woningen zijn grote maatschappelijke problemen die om een oplossing vragen. Het is tijd voor een nieuwe bladzijde in

Samenwerken als waren we één overheid

onze samenwerking.

Samen willen Leeuwarden en Fryslân de uitdagingen aangaan die in deze samenwerkingsagenda zijn

Leeuwarden is het economische, culturele en

Hoe samenwerken?

benoemd. Om daar succes in te behalen, hebben we

kennishart van Fryslân. Als hoofdstad met ‘eigen’

Samen hebben Fryslân en Leeuwarden ook de

deskundige medewerkers nodig, bedrijfsprocessen die

dorpen en platteland binnen een landelijke provincie

slagkracht om grote projecten tot een succes te

zowel stevig als soepel zijn en goede ondersteunende

met elf steden en een aantal grotere kernen

maken. De resultaten van die samenwerking zijn

middelen.

vullen beide elkaar naadloos aan. Wat goed is voor

in heel Fryslân merkbaar: van de 11 Fountains tot

Leeuwarden, is goed voor Fryslân. Als ze beiden willen

de Heak om Leeuwarden. Fryslân investeert in

Dat lukt het best als je ook op het gebied van de

bloeien, zijn ze op elkaar aangewezen.

Leeuwarden, maar Leeuwarden geeft ook aan Fryslân

bedrijfsvoering samenwerkt. Met zijn tweeën sta je

terug.

sterker en ben je minder kwetsbaar. Je hebt meer

Binnen het gebied tussen Lauwersmar en Afsluitdijk

massa, waardoor je meer kwaliteit kunt aantrekken én

is Leeuwarden het vanzelfsprekende centrum en met

Als overheden werken we voor onze inwoners: de

afstand de belangrijkste banenmotor. Wat belangrijk

Friezen en de Liwwadders. Dat doen we het best als

is voor Leeuwarden, is daarmee automatisch

we samen optreden, als één overheid. Daarbij trekken

Dat geldt nu al voor de kort geleden opgerichte

belangrijk voor heel Noord-Fryslân. Zowel Leeuwarden

we natuurlijk op met onze ondernemers, instituten en

Fryske Flekspool, maar ook bij onze samenwerking op

als de provincie voelen dat als een gezamenlijke

bovenal de mienskip: onze inwoners. We willen er zijn

het gebied van data en digitalisering. Gezamenlijke

verantwoordelijkheid.

voor iedereen die mee wil doen, maar ook voor de

inzet op privacy en (cyber-)veiligheid maakt onze

groeiende groep die het vertrouwen in de overheid

organisaties weerbaarder. Samen kunnen we ook

kwijt is.

beter inspelen op nieuw beleid en regelgeving,

Die onderlinge verbondenheid maakt het noodzakelijk dat Leeuwarden en Fryslân samen, knibbel oan

leveren.

bijvoorbeeld rondom de Wet Open Overheid. Op

knibbel, optrekken. De mooiste provincie van

Leeuwarden heeft de ideale schaalgrootte om die

het terrein van bedrijfsvoering werken we samen als

Nederland kan niet zonder bruisend centrum. En

quadruple helix van overheden, bedrijven, onderwijs

waren we één overheid.

omgekeerd.

en de mienskip tot een succes te maken. Het

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

3

4

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

Icoonprojecten Tot 2030 willen Fryslân en Leeuwarden samen, en samen met vele partners, de schouders zetten onder zes zogeheten icoonprojecten die de inwoners van stad én regio ten goede komen. Dit zijn grote, langdurige projecten die we zoveel mogelijk als één overheid uitvoeren, samen met onze kennisinstituten en met onze inwoners. Dat geeft de grootste garantie voor succes.

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

5

De Spoorzone

Vanaf het toekomstige station Werpsterhoeke wordt straks de nieuwe stadswijk Middelsee ontsloten,

Als Leeuwarden het zwaartepunt van Fryslân is, vormt de Spoorzone het infrastructurele zwaartepunt

waar tot 2030 grote aantallen woningen verrijzen. De

van Leeuwarden. Dit enorme gebied, van het knooppunt Werpsterhoeke via het hoofdstation tot de

spoorlijn vanuit Zwolle gaat daarna via een aquaduct

foodbedrijven rondom Friesland Campina, verandert het komende decennium compleet. Het project

onder het Van Harinxmakanaal de stad in, naar het

Spoorzone transformeert Leeuwarden en is een grote impuls voor de bereikbaarheid via het spoor,

Spoordok, direct ten westen van het hoofdstation:

voor de scheepvaart en voor al het verkeer in de stad. Maar het zorgt tegelijk voor een groenere

begin- en eindpunt van de toekomstige Lelylijn.

leefomgeving. Dit Spoordokgebied wordt ontwikkeld tot een hoogstedelijke wijk met 2-3000 woningen. Er is ruimte voor cultuur en voor werk in een omgeving die tegelijk groen, waterrijk en duurzaam is. Door die compacte groei binnen de stadsgrenzen hoeft Leeuwarden in de toekomst niet meer onnodig verder naar buiten uit te breiden en kan de duidelijke grens tussen stad en platteland in stand blijven. Maar er gebeurt nog veel meer. De Mediacampus op het terrein van Mediahuis Noord moet uitgroeien tot een broedplaats voor multimediabedrijven. De aanleg van een verdiepte spoorlijn van het station tot de fabrieken bij De Centrale neemt een hele reeks aan knelpunten in de stad weg. Dit biedt bovendien de kans om de twee stadsdelen ten noorden en zuiden van het spoor eindelijk te laten samensmelten. De komst van een aquaduct neemt tenslotte een grote hindernis weg voor de beroeps- en pleziervaart in het Van Harinxmakanaal. Binnen de Spoorzone kan Leeuwarden een groot deel van de groei opvangen die de aanleg van de Lelylijn met zich mee brengt. 6

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

De kennisinfrastructuur In de afgelopen twintig jaar hebben drie wetenschappelijke instituten van topniveau het academisch klimaat in Leeuwarden verrijkt. De Fryske Akademy heeft gezelschap gekregen van Wetsus, de Dairy Campus en RUG Campus Fryslân. Samen hebben ze een enorme impuls gegeven aan de Friese kenniseconomie. Met NHL Stenden en hogeschool Van Hall Larenstein heeft Leeuwarden hbo’s in huis waar studenten uit Friesland, Nederland en ver daarbuiten zich thuis voelen. Als studiestad doet Leeuwarden voor niemand onder. De kennis, de innovatiekracht en het studieklimaat van Leeuwarden zijn uniek in Fryslân en die moeten worden behouden en versterkt. In hun kielzog ontstaan vernieuwende bedrijven, ze zorgen voor een goede verbinding met de mbo’s, ze helpen Friese ondernemingen om concurrerend te blijven en houden Leeuwarden en Fryslân met zijn studentenpopulatie jong en creatief. Samen willen we bijdragen aan de groei en bloei van onze kennisinstellingen en de bedrijven die onze innovatie versterken.

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

7

De culturele infrastructuur

Leeuwarden staat nu landelijk op het podium. In het Fries Museum kon Nederland voor het

Na het klinkende succes van Leeuwarden als Kulturele Haadstêd van Europa heeft de culturele

eerst kennismaken met Rembrandts topstuk, De

sector door de coronacrisis harde klappen opgelopen. Maar de lessen van LF2018 zijn niet vergeten.

Vaandeldrager. Dansgezelschap Ivgi & Greben maakt

Met de eigenwijze draai die Leeuwarden en Fryslân aan het Frysk eigene hebben gegeven, worden

vanuit Leeuwarden producties voor het hele land.

beiden nu in heel Europa en daarbuiten herkend en gewaardeerd. Daarbij maakt de stad gebruik van zijn eigen trotse identiteit als tweetalige stad. Met die tweetaligheid werd Leeuwarden Unesco City of Literature. Tryater, Tresoar en de Afûk zijn fundamenten van de Friese cultuur. We willen de kracht en de eigenheid van de cultuursector in Leeuwarden versterken. De triënnale Arcadia en een deelproject als Bosk kijken met een Friese blik naar universele vragen. Ze bieden naast schoonheid en verwondering ook stof tot nadenken over de uitdagingen waar onze tijd voor staat: het verminderde vertrouwen van de samenleving in de overheid, de dreigende kloof tussen stad en platteland en de zorgen om ons klimaat en onze biodiversiteit. Voor Arcadia is bovendien niet alleen Leeuwarden, maar heel Fryslân het podium. Met zijn musea, zijn schouwburg en theater, zijn poppodium en bibliotheken trekt Leeuwarden bezoekers uit de wijde omtrek. Ook in die culturele infrastructuur zoeken we naar nieuwe mogelijkheden en kansen. Als de huiskamer van Fryslân bruist, voelt iedere Fries er zich thuis. 8

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

Digitalisering De digitalisering van onze samenleving gaat onverminderd door, en in een hoog tempo. Natuurlijk moet de overheid inspelen op de kansen en ook de risico’s die de verdergaande digitalisering met zich mee brengt. Provinsje en gemeente willen ook hier inniger samenwerken, omdat we onze inwoners en ondernemers beter van dienst kunnen zijn. Zo zorgen we voor een betrouwbare en beter werkende overheid. Het ligt voor de hand dat de twee grootste Friese

Ook kan het verantwoord delen van databronnen

overheden, Fryslân en Leeuwarden, samen het

(ook met andere partners) helpen bij het maken

voortouw nemen om kansen voor heel Fryslân

van beter, effectiever en efficiënter beleid. Dat

te benutten. Op sommige vlakken, bijvoorbeeld

beleid komt namelijk tot stand van betere feitelijke

de Omgevingswet die op in januari 2023 wordt

informatie. Dat maakt het ook mogelijk om tot betere

ingevoerd, is die digitale samenwerking al een

besluiten te komen.

vereiste. Maar dat is maar een begin. En natuurlijk kunnen we technologie inzetten om de Door data over onze gezamenlijke ruimte op elkaar

mening van burgers te horen en hen te betrekken bij

te leggen, kunnen we bijvoorbeeld beter voorspellen

de besluitvorming. Online platforms als De stem van

welke gevolgen een ingreep in de omgeving kan

Leeuwarden en De Stim fan Fryslân kunnen helpen

hebben. Wat gebeurt er als we het waterpeil sterk

om een grotere groep inwoners te bereiken dan we

stijgt? Wat is het effect van een nieuwe voorziening

tot nu gewend zijn. Zo kan digitalisering leiden tot

in de stad? Door hier van te voren een beeld van te

democratisering en een grotere participatie van onze

krijgen, kun je beter inschatten welke maatregelen

inwoners.

het meest passen.

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

9

Greidhoeke Plus

In 2030 hebben meer agrariërs met hun hoofd en hart, maar ook op het land een omslag naar

Groene weilanden met oude dijken, vaarten en verspreide terpdorpen vol met melkvee en

een meer natuurinclusieve landbouw gemaakt.

weidevogels: geen landschap is zo symbolisch voor Fryslân als dat van de Greidhoeke. Een groot deel

De bodemvruchtbaarheid blijft hierdoor goed. De

van dit iconische gebied hoort al enkele jaren bij de gemeente Leeuwarden.

landbouw levert gezonde producten voor een goede prijs. Bij melkveebedrijven is, mede door met

Samen met de boeren willen provinsje en gemeente

inwoners, boeren en andere belanghebbenden op

akkerbouwers samen te werken, de kringloop zo

dit landschap behouden en versterken. Tegelijk willen

om het platteland om een duurzame manier te

goed mogelijk gesloten. De typische flora en fauna

we een goede toekomst bieden voor de agrarische

ontwikkelen. Daarbij zetten we ons samen in om ons

van kleiweidegebied bloeit op, wat onder meer te

sector. Bij de gebiedsprocessen in het Grouster

voedsel op een volhoudbare manier te produceren.

merken is aan de talrijke gruttokuikens in het voorjaar.

Leechlân en Baarderadiel trekken we samen met

De natuur heeft zichtbaar terrein gewonnen en het landschap wint aan kleur en rijkdom. Om dit alles te bereiken werken provinsje en onder anderen de gemeente Leeuwarden samen met Wetterskip onder de noemer Greidhoeke Plus. Onder die naam werken we samen met de boeren in vier gebiedsprocessen aan de overgang naar een meer natuurinclusieve landbouw. Zo ook in Baarderadiel, het kleiweidegebied rondom Mantgum. Ook kennisinstellingen, agrarische en maatschappelijke partijen en natuurorganisaties zijn hierbij betrokken. Greidhoeke Plus is daarmee een schoolvoorbeeld van de aanpak die we samen voorstaan: met de overheden als spil in een groter netwerk.

10

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

Leeuwarden Oost In de vijf wijken van Leeuwarden Oost wonen 36.000 inwoners, meer dan een derde van de hele stad Leeuwarden. Elke wijk heeft een eigen karakter en heel veel bewoners voelen zich er thuis. Maar Leeuwarden Oost is ook een gebied waar veel problemen samen komen. Meer dan de helft van alle Leeuwarders in de bijstand woont in Leeuwarden Oost en dat heeft gevolgen voor de brede leefbaarheid. Veel bewoners willen en kunnen aan het werk, maar ervaren hindernissen om echt aan de slag te kunnen. Ook de kwaliteit van het woningbestand kan beter. Het programma Leeuwarden Oost wil in de komende twintig jaar, met de focus op de nieuwe generatie, de kloof met de rest van Leeuwarden en Fryslân blijvend dichten. Dat doet de overheid niet alleen, maar samen met bijna vijftig partners. Een belangrijk project is de Verduurzaming Leeuwarden Oost, waarbij eigenaren van 1610 particuliere woningen hulp en financiering krijgen om hun woning te verduurzamen. Ook willen we met opleidingen, baangaranties en andere trajecten zoveel mogelijk obstakels naar betaald werk wegnemen, of anders naar een andere waardevolle bijdrage aan de samenleving.

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

11

Meer samenwerkingsthema’s

Naast de iconen van de samenwerking eerder in dit document zijn er veel andere thema’s waarop de provincie Fryslân en de gemeente Leeuwarden over het algemeen al lange tijd samenwerken. Ook op die samenwerkingsthema’s worden de komende jaren concrete stappen gezet door de beide overheden. Hieronder vindt u de thema’s en enkele voorbeelden van stappen die gezet gaan worden. Er zijn meer van die voorbeelden. In de uiteindelijke Samenwerkingsafspraken worden alle acties per thema opgesomd. 12

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

Energie en circulariteit

Wonen

Landschap

Provincie en gemeente kijken samen naar de manier

• Afspraken voor de langere termijn in het kader van de

• Vaker benutten van de methode van ontwerpend

waarop ze participeren en mogelijk investeren in

regionale woondeal.

circulariteit en energie. We onderzoeken in het

onderzoek in gebieden waar verschillende belangen in ruimtegebruik samenkomen (wonen/werken/

kader van de Samenwerkingsafspraken hoe we

Economie

synergie kunnen realiseren en hoe het staat met

• Innovatie Pact Fryslân. Verdere professionalisering

landbouw/mobiliteit/energie) • De samenwerking rondom de Alde Feanen

projectontwikkeling. De gezamenlijk inzet kan

van de samenwerking met onderwijs, ondernemers

bijvoorbeeld gaan over:

en overheden. Het gezamenlijk opstellen van

Leefbaarheid

• warmtenetten & duurzame opwek

Investeringsagenda’s op de economische

• Aan de slag met de methodiek van een

• opslag van energie

speerpunten, zoals agrofood en watertechnologie.

• groen gas

• Europese Verbindings Alliantie. Versnellen van de

• aanpak netcongestie

inzet en projectverwerving met kans op Europese

• toepassen van de methode van ontwerpend

subsidie voor speerpunten op innovatie, onderwijs,

onderzoek • circulariteit, duurzame innovaties en energiebesparing in gebiedsontwikkeling.

DorpsOntwikkelingsMaatschappij (DOM) en verkennen of er ook een stedelijke variant van die werkwijze mogelijk is.

creatieve sector voor meer werkgelegenheid en een

Regionale samenwerking

betere concurrentiepositie.

• Gezamenlijk met de collega-overheden in Noardwest

• Pilot ontwikkelen voor totaal duurzaam industrieterrein Zwette IV: ruimtelijke inrichting/

Fryslân inzetten op een Regio-deal met de Rijsoverheid.

Deze samenwerking kan ten dienste staan van

landschap (klimaat – stikstof, CO2), energie

specifieke gezamenlijke ontwikkeling en investering

(energieneutraal), circulair (biobased bouwen),

Lobby

in energie en circulariteit, maar mogelijk ook t.b.v.

mobiliteit (electrisch)

• Gezamenlijk focus aanbrengen in de lobby richting

duurzame gebiedsontwikkelingen in meer algemene zin.

Den Haag en Europa. Vrije tijd en gastvrijheidseconomie • Inzet op cultuur en evenementen op Friese schaal

Bedrijfsvoering • Onderzoek naar samenwerking op het terrein van ICT (digitale infrastructuur en werkplekken via het regionale ICT-platform)

met thema’s aanvullend op Arcadia. • Ontsluiting dagrecreatieve routenetwerken en aanbod in Fryslân en Leeuwarden. • Stimuleren van arbeidspotentieel in de vrijetijdssector

• Onderzoek naar samenwerking voor personeels- en

(in combinatie met andere sectoren en onderwijs).

salarisadministratie (binnen het regionale eHRM-

• Bevordering duurzaamheid en circulariteit binnen de

platform). Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030

vrijetijdssector. 13

14

Samenwerkingsagenda Fryslân Leeuwarden 2030