Raadsvoorstel Vaststellen Jeugd Agenda 2024-2028

Raadsvoorstel vaststellen Jeugd Agenda 2024-2018 Zaaknummer: 2024-113271 ----------------------------------------------------------Aan de gemeenteraad, Met dit raadsvoorstel stellen we u voor: • De Jeugd Agenda 2024-2028, met uitzondering van de bijlage Uitvoeringsagenda Jeugd 2024-2025 (collegebesluit), vast te stellen • De incidentele kosten van de uitvoering in 2024-2028 van € 4.150.800 te dekken uit de reserve budgetoverheveling (een begrotingswijziging via het verzamelvoorstel begrotingswijzigingen volgt) Waarom een Jeugd Agenda? Landelijke cijfers laten zien dat in 20 jaar tijd het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van een vorm van jeugdhulp is verviervoudigd. Van 1 op de 27 naar 1 op de 7,5 jeugdigen. Ook de meest recente cijfers over het gebruik van jeugdhulp in onze gemeente laten geen daling zien, ondanks al onze inzet en inspanningen om onze jeugd te ondersteunen. Landelijk zijn er in de Hervormingsagenda Jeugd afspraken gemaakt over fundamentele verbeteringen van de jeugdhulp. Deze verbeteringen dienen twee doelen, die nadrukkelijk aan elkaar zijn gekoppeld. Ten eerste betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. Ten tweede een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel.

Hiermee is een belangrijke stap gezet, ook al gaat het nog jaren duren voordat wetgeving hierop is aangepast en financiering echt kloppend is. Ook op regionaal niveau zijn er ontwikkelingen. In februari 2023 is door de gemeenteraad van Leeuwarden, net als door alle andere Friese gemeenteraden, de Regiovisie Mei-inoar foar ús bern vastgesteld. De Regiovisie legt een stevige basis voor passende en kwalitatief hoogwaardige jeugdhulp. We investeren met alle Friese gemeenten in positief opgroeien, een sterke basis, sterke preventie, duurzaam effectieve hulp en integraal werken dichtbij de jeugdige en het gezin. De Jeugd Agenda is de lokale vertaling van de opgaven uit de Hervormingsagenda Jeugd en uit de Fryske Regiovisie Jeugdhulp. In de informerende brief aan de raad van 4 juli 2023 hebben we u geïnformeerd over ontwikkelingen op het gebied van jeugd en zijn de eerste contouren van de Jeugd Agenda geschetst. Hoe is het proces geweest om te komen tot de Jeugd Agenda Wetenschappelijk onderzoek, kennis op basis van ervaring, landelijke visies, monitors etc. vormen de basis van de Jeugd Agenda. Het rapport “Betrek mij gewoon” is bijvoorbeeld gebruikt om het perspectief van jeugdigen te borgen in de Jeugd Agenda.

Vervolgens hebben wij in een aantal bijeenkomsten, samen met u, onze partners op het gebied van onderwijs, welzijn en zorg (vertegenwoordigd in de LEJA: de Leeuwarder Educatie en Jeugd Agenda) en

Blad 2

een aantal jeugdigen de contouren van de Jeugd Agenda ingekleurd en uitgewerkt. Een eerste conceptversie hebben we vervolgens voorgelegd aan een aantal kritische vrienden (waaronder de LEJA partners). Op basis van deze reacties zijn aanpassingen en aanscherpingen gedaan. We verwijzen u ter informatie naar de Reactie Nota die wij hebben vastgesteld. Over de Jeugd Agenda is op 31 januari een informatieve bijeenkomst van uw raad geweest. In de aanloop naar het debat over de Jeugd Agenda op 7 februari is de raad op de hoogte gebracht van tegenvallers bij de gemeentelijke uitgaven aan jeugdhulp. Dit heeft er toe geleid dat de Jeugd Agenda 2024-2028 op 7 februari niet inhoudelijk is behandeld maar dat er een ordedebat heeft plaatsgevonden. Als uitkomst van dat debat hebben wij de Jeugd Agenda als raadsvoorstel teruggetrokken, om te kunnen herijken op basis van het bij te stellen financiële perspectief. De herijkte Jeugd Agenda 2024-2028 wordt nu ter vaststelling aan u voorgelegd. In het Wijzigingsoverzicht kunt u lezen op welke punten de Jeugd Agenda is gewijzigd. Ook deze herijkte versie is voorgelegd aan de leden van de LEJA. In de reactie nota kunt u hun reactie op deze versie lezen.

Wat is de reikwijdte van de Jeugd Agenda De Jeugd Agenda is het kader waarmee we de integraliteit van onze inspanningen op meerdere beleidsterreinen bewerkstelligen. We verbinden en verbreden; het gaat over meer dan alleen jeugdzorg. We werken integraal: de lokale jeugdagenda gaat over jeugdigen van -9 maanden tot 27 jaar. Hiermee hebben we verbinding met beleid en uitvoering rond bijvoorbeeld veiligheid, bestaanszekerheid, kinderopvang, jeugdpreventie, sociale basis, onderwijs, jeugdgezondheidszorg, inkomen, armoede, gezondheid (IZA en GALA), mentale weerbaarheid, sport, cultuur, langdurige zorg, wonen etc. Samen voeren we de Jeugd Agenda uit. Met de Jeugd Agenda sluiten we aan bij wat werkt, ondersteunen we positieve nieuwe ontwikkelingen en laten we achterwege wat niet goed is of niet meer werkt. Ook de uitgangspunten van het Manifest ‘Sterke gezinnen’ en het rapport ‘Betrek mij gewoon’ zijn meegenomen in de uitwerking. Daarmee voeren we twee van uw moties uit. Daarnaast sluiten we aan bij het gedachtegoed van landelijke ontwikkelingen, zoals het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.

Hoe gaan we de samenwerking aan de Jeugd Agenda organiseren? De Jeugd Agenda is een meerjarenagenda waarin we de ambitie, rol en inzet beschrijven van de gemeente Leeuwarden op de maatschappelijke opgave: Alle jeugdigen van -9 maanden tot 27 jaar groeien op in een veilige omgeving, vrij van armoede, waar ze zich kunnen ontplooien, zichzelf kunnen zijn en hun talenten en mogelijkheden worden erkend.

Blad 3

Dit kunnen we niet vanuit een enkel beleidsterrein en ook niet zonder onze maatschappelijke partners, ouders, jeugdigen en ervaringsdeskundigen. Deze samenwerking is essentieel; vanuit heldere verdeling van taken, rollen en verantwoordelijkheden werken we samen toe naar het gemeenschappelijke doel. Daarom organiseren, faciliteren en onderhouden we deze samenwerking vanuit het Programma Jeugd Agenda. Eén van de kenmerken van een programma is dat er geen pasklaar stappenplan is van a naar b. Het is een samenspel van vraagstukken: van een eenvoudig werkproces tot een zeer ingewikkeld zoekproces met veel actoren. Dat laatste houdt in dat er binnen het programma naar nieuwe wegen wordt gezocht. Naar verbanden die wel werden en worden vermoed, maar nog niet eerder werkelijkheid waren. De gemeente neemt hierin sterk de regie door met de Jeugd Agenda richting en sturing te geven, omdat samenwerking meer dan ooit nodig is om de doelen en resultaten te bereiken. Zowel in eigen huis, als in het externe netwerk. Voor het realiseren van een dusdanig belangrijke, strategische (verander)opgave is een totaalaanpak in een duidelijke structuur nodig. Dit vraagt om een programmatische aanpak, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van kennis, middelen en invloed van het hele (interne en externe) netwerk.

Hoe gaan we de Jeugd Agenda uitvoeren? Voor de uitvoering van het programma Jeugd Agenda wordt een programmamanager aangetrokken. Deze programmamanager stelt een uitvoeringsstrategie op. In deze uitvoeringsstrategie komt terug: • •

Hoe de gemeente haar cirkel van invloed vergroot; Welke positie de gemeente inneemt in het speelveld van preventie, de markt van aanbieders en in de relatie met andere gemeenten en het Rijk; • Hoe de gemeente samenwerkt, optrekt met en leert van andere gemeenten, aanbieders en het programma Leeuwarden Oost. Wij hebben, onder voorbehoud van vaststelling van de Jeugd Agenda, de Uitvoeringsagenda Jeugd 2024-2025 vastgesteld. In de Uitvoeringsagenda Jeugd 2024-2025 staan de acties benoemd die voortgezet of ingezet moeten worden om de doelen uit de Jeugd Agenda te behalen. De acties voor 2026 en verder worden door het programmateam in het voorjaar van 2025 uitgewerkt in een Uitvoeringagenda 2026 en verder. Niet alle acties in de Jeugd Agenda kunnen direct worden uitgevoerd. In de keuzes die we hebben moeten maken, gezien de strakkere financiële kaders, hebben we in elk geval de uitvoering van goede praktijkvoorbeelden zoveel mogelijk geborgd. Daarnaast hebben we gekozen voor interventies die direct kunnen bijdragen aan het beheersen van de kosten.

Inhoud van de Jeugd Agenda De Jeugd Agenda is een meerjarenagenda waarin we kiezen voor een focus op drie pijlers. Elke pijler bevat een aantal doelen die in de periode 2024-2028 in

Blad 4

nauwe samenwerking met partners, ouders en jeugdigen wordt omgezet in concrete acties. Pijler 1: Jeugd & het versterken van het dagelijkse leven Kinderen die opgroeien in een omgeving die kwetsbaar is, zijn oververtegenwoordigd in jeugdhulp. Hierdoor lijkt jeugdhulp het antwoord te zijn op problemen van ouders op het gebied van inkomen, schulden, relaties, gezondheid, huisvesting of veiligheid. Het versterken van het dagelijkse leven gaat over het verbeteren van deze kwetsbare omgeving. Maar ook om het benutten van de kracht van de gewone plekken waar kinderen elke dag al zijn: thuis, op school of in de buurt. Kinderen hebben immers het recht ‘op mogelijkheden om te bestaan, te groeien en zich in lichamelijk, geestelijk en sociaal opzicht te ontwikkelen, waarbij ieder kind het maximale uit zichzelf haalt.’ We werken aan een sterke sociale basis voor jeugdigen en gezinnen. Preventieve interventies worden zoveel mogelijk groepsgewijs of collectief ingezet. Het jongerenwerk is onderdeel van pijler 1. De kaders van het jongerenwerk zijn nog altijd actueel (zie voor een beschrijving van deze kaders bijlage H in het bijlagen boek). Aansluiten bij de leefwereld van de jongere vormt de basis. Met de recente evaluatie van het jongerenwerk van 2023 wordt een verschuiving van de fysieke naar online wereld geconstateerd.

Dit zorgt niet voor een andere benadering van het jongerenwerk, het wordt onderdeel van het huidige principe ‘vindplaatsgericht werken’. Jongeren geven aan behoefte te hebben aan ‘écht contact’ en willen ‘méédoen’. De kernfuncties van het jongerenwerk: ontmoeting, participatie, dienstverlening en educatie dragen bij aan de ontwikkeling naar volwaardige actieve burgers in de samenleving. Om goed in te spelen op behoeftes van jongeren, is jongerenwerk vraaggericht en flexibel. Daarom wordt de visie niet aangepast, maar op basis van de huidige kaders (in verbinding met bestaande beleidsnota’s en programma’s zoals Gezondheidsbeleid, Preventieplan schulden, Preventie Met Gezag, Taskforce Jeugdoverlast) wordt een nieuw uitvoeringsprogramma Jongerenwerk opgesteld. Bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma worden jongeren betrokken door middel van een behoefteonderzoek. Daarnaast is ook uitvoering gegeven aan de motie ‘continuering jongerenwerk’ door extra inzet te realiseren in 2024. Deze extra inzet wordt bekostigd uit ISI middelen. Vanaf 2025 wordt op basis van de reguliere middelen de focus met het uitvoeringsprogramma bepaald.

Pijler 2: Jeugd & inclusiever onderwijs Een sterke pedagogische basis op school heeft een preventief effect en beschermt alle jeugdigen. Belangrijke voorwaarde is dat de onderwijsomgeving past bij de jeugdige en aansluit op de ontwikkelingsmogelijkheden van de jeugdige. Om invulling te geven aan de individuele en gezamenlijke ontwikkeling van jeugdigen moeten onderwijs en gemeente samen optrekken in het werken aan inclusief onderwijs. Waarbij eventuele hulp naar de school toekomt in plaats van dat het kind naar de hulp toe moet. Voor een deel van de jeugdigen zal een speciale onderwijssetting de beste plek zijn.

Blad 5

Onderdeel van pijler 2 is de IKC ontwikkeling. In het uitvoeringsprogramma Kansen voor Kinderen 2.0 ligt de focus op IKC’s in aandachtsgebieden. Wat deze aandachtsgebieden zijn, is bepaald aan de hand van wetenschappelijke data en monitoren over kansen en risico’s in het ontwikkelen en opgroeien van kinderen. De met de start van Kansen voor Kinderen 2.0 vastgestelde aandachtsgebieden zijn: Heechterp & Schieringen, Vrijheidswijk, Bilgaard & Havankpark e.o., Potmargezone, Oud-Oost, Nijlân & De Zwette en HuizumWest. Door ongelijk te investeren in een aantal IKC’s in aandachtsgebieden kunnen ontwikkelings-/onderwijsachterstanden en opvoedingsproblemen van kinderen vroegtijdig in beeld komen en preventiever worden aangepakt. Op een bestuurlijk overleg rondom Kansen voor Kinderen 2 in april 2021 is, gebaseerd op die analyse van data en monitoren, vastgelegd welke IKC’s een ‘plus’ moeten krijgen en in welke IKC’s daarmee ongelijk moest worden geïnvesteerd. De toen vastgestelde 10 plus IKC’s zijn: IKC Prins Constantijn, IKC De Kinderkoepel, IKC Aventurijn, IKC De Plataan, IKC Potmarge, IKC Franciscus, IKC Prins Maurits, IKC Eestroom, MKC Montessori en IKC Het Palet. Op dit overleg is ook afgesproken dat er een tweejaarlijkse herijking komt van de plus IKC’s. In 2024 is deze herijking uitgevoerd en op een bestuurlijk overleg besproken.

Naast de analyse van de aandachtsgebieden is daarbij ook een analyse op locatieniveau is gedaan (met data over schoolweging, OAB-score, zittenblijvers, jeugdhulpgebruik en VE-indicaties). Op basis van deze analyses is gezamenlijk besloten dat de huidige plus IKC’s deze status behouden en dat IKC Sint Paulus daaraan moet worden toegevoegd, omdat: •

Uit de data wederom blijkt dat Huizum-West een wijk is met (veel) kwetsbaarheden als het gaat om het opgroeien van kinderen. De meeste kinderen van IKC Sint Paulus komen uit deze wijk. • Uit de data blijkt dat op deze locatie een kwetsbare populatie kinderen zit, die vraagt om ongelijk investeren. Zo heeft dit IKC in verhouding veel VE-peuters en een relatief hoog jeugdhulpgebruik. • Deze kwetsbaarheden zijn als enige ‘vergelijkbaar’ met de huidige plus IKC’s, aangezien dit de enige locatie die in alle analyses ‘tussen de plus IKC’s’ in is gaan staan. IKC Sint Paulus kan conform de regels van het programma School en omgeving en de beschikbare middelen vanaf 2025 aanhaken op dit programma en komt in aanmerking voor een jeugdondersteuner. Op basis van de herijking en met het oog op de mogelijkheden van de Jeugdagenda en het programma School en omgeving zijn er nu 10 plus IKC’s. Kwetsbaarheden in de ontwikkeling van kinderen zijn echter ongelijk verdeeld over de gemeente en kennen een continuüm van meer naar minder kwetsbaar.

De IKC-Commissie geeft daarom aan dat het ‘wellicht – op termijn- wenselijk is om in plaats van de huidige indeling in basis-IKC’s en Plus-IKC’s een onderscheid in drie categorieën te hanteren, waarbij de huidige basis-IKC’s verder worden onderverdeeld op basis van wijkkenmerken als gemiddeld inkomens- en opleidingsniveau.’ Daarom wordt voor de regeling Kansen voor Kinderen 2025 (schooljaar 2025-2026) onderzocht of zo’n tussenvorm moet worden ingevoerd.

Blad 6

Pijler 3: Jeugd & de gemeentelijke toegang tot jeugdhulp Een hoogwaardige toegang is een toegang waarin de route naar ondersteuning zo optimaal mogelijk is: toegankelijk, beschikbaar en passend. We gaan hierbij uit van de beleving van de gezinnen; we doen wat voor hen nodig is. We werken met de Gezamenlijke Verklarende Analyse. De toegang wordt zo ingericht dat we op middellange termijn geen (grote) aanpassingen meer hoeven te doen voor het landelijke Toekomstscenario Kind- en Gezingsbescherming. We werken aan een sluitende jeugdhulpketen op basis van een gedeelde visie. In deze Pijler wordt hiernaast een stevige relatie gelegd met betere kostenbeheersing en meer effectiviteit van hulp. Met het Jeugdexpertteam hebben we op beide fronten een belangrijke voorziening in eigen huis, die we hier nog beter voor gaan benutten. Zie ook de informerende brief hierover.

Adviesraad Sociaal Domein Leeuwarden (ASD) De adviesraad heeft op de eerste versie van de Jeugd Agenda positief geadviseerd. De ASD heeft aandacht gevraagd voor de volgende thema’s bij de verdere uitwerking van de visie: • • •

de vormgeving van de sterke regie van de Gemeente Leeuwarden, het tijdspad, de planning van evaluatie momenten en daaruit voortkomende eventuele bijstellingen. In het advies stonden een aantal verdiepende vragen die zijn beantwoord in de Reactienota. De adviesraad is meegenomen in de herijkte Jeugd Agenda en deze is ook voorgelegd ter advisering. De verwachting is dat zij hierop positief adviseren. Het formele advies ontvangen wij naar verwachting binnen twee weken en sturen we u door. De adviesraad wordt betrokken bij de verdere uitwerking van de uitvoeringsplannen Jeugd Agenda. Financiën Om de ambities van de Jeugd Agenda te realiseren zetten wij de incidentele middelen in die we van het rijk hebben ontvangen. Het gaat om een bedrag van € 4,1 miljoen. Deze middelen zijn incidenteel en worden daarom alleen ingezet om tijdelijke activiteiten aan te jagen en te ontwikkelen. Dit betreffen activiteiten gericht op het versterken van het dagelijkse leven en die bijdragen aan het realiseren van lagere instroom in specialistische zorg (bijvoorbeeld de Buurtgezinnen) én activiteiten die voortvloeien/ bijdragen aan de korte termijn maatregelen ‘grip op kosten’ (bijvoorbeeld monitoring en kwaliteit en toezicht).

Blad 7

De totale kosten van de activiteiten uit de Jeugd Agenda zijn geraamd op een bedrag van € 4.150.800. De activiteiten worden uitgevoerd in de jaren 2024, 2025 en 2026. Informerende verzamelbrief Voorafgaand aan de behandeling van dit raadsvoorstel ontvangt u van ons een informerende brief met de stand van zaken op een aantal relevante thema’s: • de maatregelen in het kader van de jeugdzorgkostenbeheersing; • de voortgang van deze maatregelen; • de ontwikkelingen met betrekking tot het Jeugdexpertteam; • en de monitoring van de effectiviteit en behoefte aan uitbreiding van de POHJ-ers. Vervolgacties op hoofdlijnen Gedurende de looptijd van de Jeugd Agenda wordt u tweemaal per jaar, voor de zomer en het kerstreces, geïnformeerd over de voortgang en behaalde resultaten van de Jeugd Agenda. Dit wordt ingebed in de afspraak om elk kwartaal de raad te informeren over alle lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen binnen de portefeuille jeugd. We hebben het voornemen om ons kandidaat te stellen voor European Youth Capital 2028. U heeft bij de recente fondsenaanvragen het voorstel ontvangen voor het besluit tot kandidaatstelling en voor de dekking van de kosten van het bidbook. Na vaststelling wordt een jeugd versie van de Jeugd Agenda gemaakt waarmee we de jeugdparticipatie in de Jeugd Agenda benadrukken en verder brengen.

Leeuwarden, 28 mei 2024, burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. Signed By: Buma, Sybrand <sybrand.buma@leeuwarden.nl> 31/05/2024 10:23:55 CEST {{Signer1}} ID: 70f20cb3-a709-4627-8628-85a56c5e06ad Auth: Scribble

secretaris. Signed By: de Jong de, Eelke <eelke.dejong@leeuwarden.nl> 29/05/2024 12:35:36 CEST {{Signer2}} ID: 70f20cb3-a709-4627-8628-85a56c5e06ad Auth: Scribble

Blad 8

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.