Raadsvoorstel kredietaanvraag voorbereidings- en experimtenteerfase Verduurzaming Leeuwarden Oost

Raadsvoorstel Kredietaanvraag voorbereidings- en experimenteerfase Verduurzaming Leeuwarden Oost (VLO) Zaaknummer: 2021-116151 ----------------------------------------------------------Aan de gemeenteraad. Inleiding In juli 2021 is onze aanvraag voor het Volkshuisvestingsfonds (VHF) gehonoreerd. Hiermee heeft Leeuwarden een toekenning van ruim € 20,5 mln. gekregen van het Rijk voor het opknappen van 1.610 particuliere woningen in Leeuwarden Oost en het doen van aanpassingen in de openbare ruimte. Binnen deze regeling krijgen woningeneigenaren een bijdrage van 80% voor het verduurzamen van hun woning. De gemeentelijke cofinanciering bedraagt € 9 mln. dat als volgt kan worden gedekt: begroting 2022 € 4,5 mln., bestaand krediet € 2,5 mln. en subsidies € 2 mln. Dit voorstel ziet op het beschikbaar stellen van een voorbereidingskrediet van € 1 mln. In dit voorstel wordt het totale project in hoofdlijnen beschreven om context te geven aan het voorstel voor het beschikbaar stellen van een voorbereidingskrediet. De doelstelling, randvoorwaarden, uitgangspunten, fasering en belangrijkste mijlpalen komen aan bod. Ook wordt het project in relatie gebracht tot andere projecten. Dit biedt inzicht in de mogelijke koppelkansen. Tot slot worden de belangrijkste risico’s benoemd. Een mijlpalenplanning project Verduurzaming Leeuwarden Oost (VLO) is bijgevoegd.

Beoogd effect Het doel van het project is tweeledig: 1) Het beoogde resultaat is om in de periode tot juli 2031 1.610 woningen van particuliere eigenaren (verhuurders en bewoners) in Leeuwarden Oost te verduurzamen met drie labelstappen of naar minimaal label B. Eigenaren krijgen hierbij, binnen de randvoorwaarden, een bijdrage van 80%. Ook wordt de openbare ruimte aangepakt. 2) Het project draagt bij aan de bestrijding van energiearmoede. De focus ligt op kwetsbare huishoudens in woningen met een lage WOZ-waarde. Eigenaren ontvangen voor de ingrepen 80% financiële bijdrage. Kader De volgende randvoorwaarden worden vanuit de toekenning van het Volkshuisvestingsfonds en bijbehorende projectplan gesteld: 1) Het betreft particuliere woningeigenaren en particuliere verhuur; 2) De gemeente levert een eigen bijdrage van 30%. Dat komt neer op € 9 mln.; 3) Het project moet binnen 10 jaar afgerond zijn, in juli 2031; 4) Woningen worden verduurzaamd met minimaal 3 labelstappen of minimaal gerenoveerd naar label B; 5) Bewoners ontvangen een bijdrage van 80% en moeten een eigen financiële bijdrage leveren van 20%; Aanvullende uitgangspunten ten aanzien van de afbakening van het project: 6) De geselecteerde woningen hebben een WOZ-waarde van maximaal € 170.000,-

Blad 2

7) Het project beslaat de wijken Heechterp-Schieringen, Bilgaard, Vrijheidswijk en Oud Oost. Uitgangspunten In het project staan de volgende uitgangspunten centraal: 1) Bewonersgericht: Het perspectief van de bewoner staat centraal. We werken toe naar meer wooncomfort en lagere lasten voor de bewoner met duidelijkheid over de financiële mogelijkheden in een gebruiksvriendelijk proces. Ook voor de woningen die particulier worden verhuurd geldt dat de lagere lasten zoveel mogelijk ten gunste van de huurders moeten komen. 2) Een proces op maat: We bieden verschillende sporen afhankelijk van wat de eigenaar zelf kan en wil in de uitvoering. Dit betreft zowel de aanvraag van financiële regelingen, als de uitvoering van verduurzamingsmaatregelen. 3) Actiegericht (doen): Met de bestrijding van energiearmoede en verduurzaming draagt het project bij aan belangrijke en urgente sociale doelen en klimaatdoelen. We willen dan ook snel aan de slag, maar efficiëntie is niet het belangrijkste. Werkende weg ontwikkelen we de aanpak waarin gebruiksvriendelijkheid in proces en passend aanbod centraal staan. 4) Benutten van koppelkansen: We sluiten aan op wensen van bewoners voor de openbare ruimte (wijkvisies die in het kader van het programma Leeuwarden Oost worden opgesteld), andere projecten/beleidsontwikkelingen en reguliere onderhoudsactiviteiten in het gebied.

De context en relaties van het project worden verderop nader toegelicht. Projectfasering Het totale project beslaat een doorlooptijd van maximaal tien jaar met ingang van juli 2021. Het gedeelte dat de woningen betreft is opgedeeld in drie fases: de voorbereidingsfase, de inregelfase en uitvoeringsfase. 1) Voorbereidingsfase: Deze fase loopt tot in 2023 en heeft als doel om alle nodige voorbereidingen voor verduurzaming van de woningen te treffen en in de praktijk te toetsen alvorens de aanpak breeduit gelanceerd wordt. Door een combinatie van theorie en toetsing in de praktijk sluiten we aan bij wat er lokaal speelt en vergroten we de kans op succes. De uitkomsten worden vastgelegd in een draaiboek voor de uitvoering. 2) Inregelfase: Deze fase loopt gedurende het jaar 2023. In deze fase wordt uitvoering gegeven aan het draaiboek. De subsidie en het online en offline eigenarenproces wordt ingeregeld. Het project wordt volledig klaargezet voor de lancering. Alvorens deze fase start zal een volledige kredietaanvraag worden gedaan. 3) Uitvoeringsfase: Deze fase beslaat de brede uitrol naar alle geselecteerde woningen en openbare ruimte, de lancering van het totale project. De voorbereidingsfase Deze aanvraag van het voorbereidingskrediet ziet op de eerste fase.

De voorbereidingsfase bestaat uit twee onderdelen: de projectvoorbereiding (deskresearch) en de experimenteerfase (fieldresearch). Projectvoorbereiding Tijdens deze fase is onderzoek nodig om keuzes te kunnen maken over de te hanteren werkwijze, het proces, het inregelen van de subsidie en de inrichting van het eigenarenproces. De belangrijkste uitkomst van deze fase is een plan van aanpak met uitgangspunten voor onder andere communicatie,

Blad 3

maatregelen en de inzet van aanbieders. Woningeigenaren kunnen de financiële bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds combineren met ISDEsubsidie en leningen, zoals de Energie bespaarlening. Het is daarom van belang om tot een gebruiksvriendelijke financieringsconstructie voor woningeigenaren te komen. Verder is een analyse van de openbare ruimte en een analyse van doelgroepen en hun behoeften nodig. Daarnaast vertalen we genoemde energielabel-stappen naar bijpassende maatregelen voor woningtypes. Tijdens dit proces verkennen we de koppelkansen, dat wil zeggen afstemming en zo mogelijk gecombineerde maatregelen met andere projecten. Tot slot worden lessen getrokken uit vergelijkbare projecten; eigen subsidieprojecten, maar ook vergelijkbare projecten van andere gemeenten. Experimenteerfase Kort na de eerste lijnen van het plan van aanpak, starten we met toetsing in de praktijk. De experimenteerfase biedt inzicht in de context, toetsing van hypotheses en de aanpak en beantwoordt de belangrijkste vragen. Het voorstel is om circa 15 woningen verspreid over de verschillende types te selecteren voor deelname aan het experiment. Aan de hand van deze woningen kunnen we de technische toepasbaarheid van voorgestelde maatregelen en de kwaliteit van aanbieders toetsen.

Met het doorlopen van het gehele eigenarenproces op kleine schaal, van activering van de bewoner tot en met oplevering van de woning, kunnen we de belangrijkste drempels wegnemen alvorens de aanpak breed gelanceerd wordt. Tot slot willen tijdens deze fase kansen voor de openbare ruimte ophalen. Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de fasering van regulier onderhoud, de wijkvisies en/of lopende projecten. Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar koppelkansen met het project BOSK. Een project in Bilgaard dat al in uitvoering genomen kan worden is tevens onderdeel van deze kredietaanvraag. Draaiboek Het resultaat van de voorbereidingsfase is een draaiboek op basis waarvan het project ingeregeld kan worden. Voor de lancering van het totale project is het van belang dat de online en offline begeleiding van de eigenaren klaar staat. Gedacht wordt daarbij aan een online tool/loket. Bijlage 1 toont een overzicht van de bovengenoemd proces en belangrijkste resultaten in de tijd. Communicatie In de voorbereidingsfase gaat extra aandacht uit naar de communicatie aan eigenaren en/of bewoners.

Hierbij staan de volgende vragen centraal: - Wat wordt de boodschap aan eigenaren tijdens de experimenteerfase? - Wat wordt de boodschap aan eigenaren tijdens de brede lancering? - Wat wordt de boodschap aan bewoners die niet in aanmerking komen voor de regeling? Met de juiste boodschap beogen we verduurzaming in Leeuwarden te versnellen en op te schalen, met impact die ook buiten dit project valt. Hierin denken we ook aan koppelkansen zoals de Regeling Energiearmoede vanuit het Rijk. Interne voortgang en kredietaanvraag De gemeenteraad wordt halfjaarlijks op de hoogte gesteld van de voortgang van het project door middel van majeure projectrapportages. Alvorens de

Blad 4

start van de uitvoeringsfase volgt een volledige kredietaanvraag voor het project VLO. Argumenten Het project VLO valt binnen de programmalijn wonen van het programma Leeuwarden Oost. Naast de directe opdracht vanuit het project wordt ook getracht om de voor de hand liggende koppelkansen op te pakken. Op dit moment wordt er gewerkt aan de contouren van het programmaplan voor het programma Leeuwarden Oost. Daarin staat een eerste aanzet van de korte- en lange termijn plannen voor de vier thema’s leren, werken, wonen en gezondheid, de organisatie en de financieringsstrategie. Dat werken we in 2022 verder uit. Over de voortgang en inhoud van het Programmaplan zullen wij uw raad voorafgaand aan de besluitvorming, bij gelegenheid informeren. De positionering van het project VLO is weergegeven in bijlage 2. Risico’s Het project Verduurzaming Leeuwarden Oost kent de volgende risico’s: 1) De gemeentelijke cofinanciering van € 9 mln. is voor een groot deel gedekt. Er is bij de dekking gerekend met een bijdrage van andere overheden van € 2 mln. Dit budget is nog niet gerealiseerd. Er vindt afstemming plaats met de Provincie over de cofinanciering. Ook wordt gewerkt aan een verkenning van de subsidiemogelijkheden in Europa. Met een looptijd van 10 jaar, is het zeer aannemelijk dat de gemeentelijke bijdrage georganiseerd kan worden. 2) In totaal moeten 1.610 woningen worden verduurzaamd.

Er is een scan gemaakt van de adressen die in aanmerking komen. Het risico bestaat dat niet alle woningeigenaren maatregelen willen gaan treffen. Door toepassing van verschillende communicatiestrategieën en continu meten en verbeteren tijdens de uitvoeringsfase proberen we dit risico zo laag mogelijk te houden. Indien er eigenaren zijn die geen interesse hebben in verduurzaming van hun woning, kunnen andere adressen in aanmerking komen voor de subsidiemogelijkheden. 3) Gasprijzen, woningprijzen, materiaalprijzen en -schaarste zijn aan de orde van de dag. Dit zijn allemaal factoren die een negatieve of positieve invloed hebben op het resultaat van dit project. Met het uitgangspunt dat we ‘uitvoerenderwijze leren en ontwikkelen’ trachten we doorlopend in te spelen op deze dynamische context. Zo verkennen we bijvoorbeeld wat we daarbij in samenwerking met wijkbedrijven en werkgevers kunnen doen om mensen op te leiden naar de verduurzamingssector. Financiën Wij stellen aan uw raad voor om een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen van € 1.000.000,- voor de voorbereidingsfase inclusief experimentele uitvoering. Het gaat om de volgende kosten: 1. Onderzoek dat nodig is om de keuzes te kunnen maken voor de geschikte types woningen, doelgroepen en werkwijze. Dit zijn proceskosten o.a.

voor inhuur van experts, uren van projectleiding, verkenning van de ICT mogelijkheden voor een klantentool (€150.000,-) 2. Uitwerking communicatiestrategie (€ 50.000,-) 3. Uitvoering van maatregelen aan de eerste woningen, testfase

Blad 5

(€ 350.000,-) 4. Uitvoering van maatregelen openbare ruimte, eerste stempel Bilgaard experimenten en koppelkansen met BOSK. (€ 350.00,-) 5. Afronding van de testfase en vertaling naar het draaiboek (€100.000,-) Voorgesteld wordt om dit bedrag ten laste te brengen van het in de Begroting 2022 opgevoerde bedrag van € 4,5 mln. voor cofinanciering van dit project. Uw raad wordt nader geïnformeerd over de voortgang van het project via de half jaarlijkse majeure projectrapportages. De voorbereidings- en experimenteerfase resulteert in een “draaiboek” wat met het daarbij behorende krediet ter besluitvorming aan de gemeenteraad zal worden voorgelegd. Leeuwarden, 21 december 2021, burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. Signed By: Buma, Sybrand <sybrand.buma@leeuwarden.nl> {{Signer1}} 27/12/2021 09:49:46 CET ID: c4e6b350-516d-4664-ac48-a56e05845add Auth: Scribble

secretaris. Signed By: de Jong de, Eelke <eelke.dejong@leeuwarden.nl> {{Signer2}} 22/12/2021 10:07:57 CET ID: c4e6b350-516d-4664-ac48-a56e05845add Auth: Scribble

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.