Raadsvoorstel Circulaire Grondbank Leeuwarden

Raadsvoorstel Krediet- en fondsaanvraag circulaire grondbank Leeuwarden Zaaknummer: 2023-233530 ----------------------------------------------------------Aan de gemeenteraad. Inleiding In het Coalitieprogramma 2022-2026 en het programma Volhoudbaar 2.0 is de ambitie opgenomen een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving te realiseren. Daarbij wordt gewerkt aan een duurzame en concurrerende economie. Een van de vijf programmalijnen binnen het programma Volhoudbaar 2.0 betreft de inzet op de transitie van een lineaire naar een circulaire economie. Via deze weg draagt de gemeente bij aan de doelstellingen en de ambitie van het Rijk om volledig circulair te zijn in 2050. De provincie Fryslân heeft als doel in 2025 de meest gunstige ontwikkelregio te zijn op het gebied van de circulaire economie. “Nederland heeft de ambitie om in 2050 een samenleving zonder afval te zijn en op weg daarnaartoe in 2030 de helft minder materialen te gebruiken. Met onze partners reduceren wij het gebruik van materialen en dringen we afval verder terug. Wij lopen in Fryslân voorop in de transitie naar een circulaire economie en daar zetten wij ook de komende jaren maximaal op in. Wij zetten Leeuwarden op de kaart als dé vestigingsplaats voor circulaire bedrijven. Ook als gemeentelijke organisatie maken we de omslag naar circulair…” Bron: coalitieakkoord gemeente Leeuwarden 2022-2026, blz. 19

Deze ambities worden gerealiseerd via verschillende sporen. Dit doen we bijvoorbeeld door het nuttig toepassen en hergebruiken van afvalstromen van huishoudens, door de ontwikkeling van sterkere campussen/ clusters en meer living labs, door een versterkte inzet op een rol als launching customer, door meer circulair inkopen en stimuleren van circulaire bedrijvigheid. Wij werken ook aan de eigen grondstofstromen en het eigen inkoopbeleid, om uiteindelijk ook als gemeente een circulaire organisatie te worden. Duurzame grondbank Om de grondstromen binnen de gemeente Leeuwarden 100% circulair te maken, is een gemeentelijke grondbank van groot belang. Met een grondbank wordt een fysieke plek bedoeld waar partijen grond worden ingenomen, gekeurd, opgewerkt en hergebruikt. Het gaat om grondstromen uit projecten van lokale gebiedsontwikkelingen, en ook (in samenwerking met andere overheden binnen de provincie Fryslân) om grondstromen uit regionale gebiedsontwikkelingen.. De eerste stap die we nu willen zetten is een 100% circulaire grondbank. De tweede stap is een circulaire en CO2-neutrale grondbank. De derde stap is een circulaire klimaatneutrale grondbank. Deze stappen zullen gefaseerd

Blad 2

(iteratief) worden gezet. Onze insteek daarbij is te onderzoeken, proberen en doen, samen met andere partijen. De Grondbank is een zogenaamde living lab die ruimte biedt voor doorontwikkeling. Dit raadsvoorstel heeft betrekking op de hierboven genoemde eerste stap (circulaire grondbank).

Impressie van grondbank IJsselmonde

Argumenten De afgelopen jaren hebben wij ervaring opgedaan met een grondbank op tijdelijke locatie, vaak gesitueerd bij grote gebiedsontwikkelingen, onder andere bij Wiarda en Techum. Na afronding van een (deel)project moest een nieuwe locatie voor de grondbank gezocht worden. Dat bleek inefficiënt en zorgde ervoor dat de continuïteit niet gegarandeerd is. In 2018 is de samenwerkingsovereenkomst ‘Grip op Grond’ gesloten tussen provincie Fryslân en alle Friese gemeenten; een overeenkomst op het gebied van gronduitwisseling. Het doel van deze samenwerkingsovereenkomst is het hanteren van een integrale werkwijze voor grondstromen in de provincie Fryslân (verschillende overheden), waarbij het beperken van milieubelasting centraal staat. Aan deze werkwijze kan de gemeente Leeuwarden niet (volledig) voldoen door het ontbreken van een (vaste) grondbank locatie. Uit onderzoek blijkt dat een gesloten grondbalans hoog scoort op circulariteit en maximaal op haalbaarheid. Het lokaal opslaan, opwerken en hergebruiken van grond voorkomt immers veel transportbewegingen. Bovendien gaat het voor wat betreft Leeuwarden om zeer grote (jaarlijkse) volumes, met name door gebiedsontwikkeling. Het realiseren van een vaste grondbank biedt kansen voor nieuwe ontwikkelingen en samenwerkingen.

Denk aan het creëren van nieuwe grondstromen en het opwerken van grond en slib naar (van elders in het land afkomstige, dure) bomengrond, compost/ bokashi. Ook ontstaat de mogelijkheid voor een nieuwe werklocatie van gemeentelijke toezichthouders. Hiervoor worden nu (relatief) dure keten gehuurd. Er zijn nog verschillende grote gebiedsontwikkelingen in Leeuwarden waar langdurig en grootschalig grondverzet plaats gaat vinden. Denk aan Middelsee, Zuidlanden, Zwette en Spoordok. Een structurele grondbank is daarom

Blad 3

belangrijk om, circulair te kunnen werken, verkeersbewegingen te beperken en klimaatneutraliteit na te streven. Locatiekeuze De volgende uitgangspunten hebben wij gehanteerd bij het selecteren van een locatie:

• • • • •

Locatie in eigendom Gemeente Leeuwarden

•

Zuidkant in verband met aanwezige buitendienstlocaties op Hemrik

• • •

Bedrijfsmatige activiteit voorkeur bedrijventerrein

Een permanente locatie i.p.v. tijdelijke locatie Locatie van circa 2 ha. Goed bereikbaar Geen belemmering o.a. voor nabij gelegen ontwikkelingen Zuidkant in verband met Zwette, Zuidlanden, Middelsee, Spoordok

Niet in de buurt van woningbouw In verband met overslag locatie aan water

Aan de hand van deze uitgangspunten hebben wij in afstemming met de provincie Fryslân en de vereniging De Friesche Elfsteden de beoogde locatie van de grondbank bepaald. Een locatie tussen de Hendrik Algraweg en het Van Harinxmakanaal die volledig voldoet aan de gestelde uitgangspunten.

Bron: Google Maps

Een locatie van ca.2 ha, in eigendom van de gemeente. Het perceel heeft nu een agrarische bestemming. Om de grondbank te laten functioneren moet ook een bedrijfsgebouw (kantoor/kantine) worden gerealiseerd. De rijbaan en brug van de Hendrik Algraweg is nu buiten gebruik maar verkeert in technisch goede staat. Deze krijgt hiermee een nieuwe functie, passend bij het circulaire karakter van de grondbank. Gebruik van de weg met name door bestemmingsverkeer voor de grondbank. Verder is (duurzaam) bulktransport mogelijk via het water; het Van Harinxmakanaal.

Blad 4

Bestemmingsplan en procedure Het perceel valt binnen het bestemmingsplan ‘Leeuwarden - Dairy Campus en omgeving’ en heeft hierbinnen de bestemming ‘Agrarisch’. Het realiseren van een grondbank is niet passend binnen de geldende bestemming. Om een grondbank te realiseren moet het bestemmingsplan dan ook worden gewijzigd. Op korte termijn wordt een nieuw bestemmingsplan opgesteld en in procedure gebracht. Dit bestemmingsplan zal vervolgens aan uw raad worden voorgelegd ter besluitvorming.

afb. Schetsontwerp inrichting grondbank aan de Hendrik Algraweg

Financiën De investering in de grondbank exclusief verduurzaming bedraagt € 1.012.000 voor de aanleg en tweemaal € 200.000 voor de aanschaf van de benodigde werktuigen. Hierbij wordt de aanleg afgeschreven in 20 jaar en de werktuigen in 10 jaar. De hiermee gepaard gaande kapitaallasten alsmede de overige lasten bedragen € 295.000 per jaar. Dit kan worden gedekt uit de jaarlijkse baten van naar verwachting € 295.000. De gehanteerde bedragen zijn gebaseerd op ervaringen en een inschatting van jaarlijkse grondstromen. De baten worden hierbij jaarlijks gegenereerd uit 130.000 m3 grond (in- en uitgaand) tegen gebruikelijke tarieven behorende bij de (soort) grondstroom. De lasten bestaan naast rente en afschrijving met name uit apparaats- en beheerskosten. Voorgesteld wordt om voor de verduurzaming van de grondbank een krediet van € 250.000 beschikbaar te stellen. Deze investering is bedoeld voor verduurzamingsmaatregelen bij het aanleggen van de grondbank. Het gaat hier om investeringen in aquathermie door energiedamwanden, zonnepanelen, en de toepassing van duurzaam beton en asfalt. Als gevolg van deze investering nemen de jaarlijkse lasten toe. Om de additionele lasten in de exploitatie te kunnen dekken, wordt voorgesteld om € 200.000 te onttrekken uit de reserve investeringsfonds energie, klimaat en biodiversiteit en dit bedragen te storten in de reserve afschrijvingen.

Voor een verdeling van de budgetten naar programma’s wordt verwezen naar bijlage 1. In bijlage 2 is een totaaloverzicht van de stand van de diverse fondsen opgenomen.

Blad 5

Kanttekening en risico’s Eventuele juridische procedures kunnen van invloed zijn op het moment van start van de feitelijke realisatie. Voor de ruimtelijke inpassing werken wij samen met ecologen en houden wij nadrukkelijk rekening met een groenzone langs De Zwette. De eventuele overlast van geluid, stank en verkeer wordt beperkt door de groene inpassing en inrichting; de verkeersbewegingen vinden grotendeels plaats over water, over De Haak en over de ‘eigen’ ontsluitingsweg. Fondsaanvraag Grondbank In de Programmabegroting 2023 zijn conform het coalitieakkoord de volgende drie fondsen opgenomen: 1. klimaat, energie en biodiversiteit (€ 10 miljoen); 2. maatschappelijke vernieuwing, inclusief preventie, sport en cultuur (€ 15 miljoen); 3. strategische ontwikkeling, inclusief innovatie, stedelijke vernieuwing en mobiliteit (€ 15 miljoen). Deze drie fondsen richten zich onder meer op grote maatschappelijke transities waar wij als gemeente een bijdrage aan willen leveren. Hierbij vragen wij u om middelen beschikbaar te stellen vanuit fonds 1 voor het realiseren van de grondbank. Wij hebben getoetst of en in hoeverre dit voorstel past binnen het door u vastgestelde kader voor deze Fondsen, de ‘Notitie Kaderstelling Fondsen Programmabegroting 2023’, die u op 10 mei 2023 heeft vastgesteld. De uitkomst van die toets treft u hieronder als motivering.

Beoordeling aanvraag en toetsing aan afwegingskader Een investeringsvoorstel wordt volgens de vastgestelde notitie ‘Kaderstelling Fondsen Programmabegroting 2023’ op diverse punten beoordeeld: • Het vertrekpunt; de in het Coalitieakkoord 2022-2026 opgenomen ontwikkelprincipes uit de Omgevingsvisie (verbinden, verwaarden, vergroenen) en de uitgangspunten ‘slim’ en ‘samen’, de in het Akkoord opgenomen Programma’s en de zogenoemde icoonprojecten uit de concept-Samenwerkingsagenda gemeente Leeuwarden en de provincie Fryslân; • Het inhoudelijk filter; het zogenoemde Kompas en het Transitiepotentiemodel. In deze paragraaf een toelichting op de toets van het investeringsvoorstel Circulaire Grondbank aan bovengenoemde punten. In een volgende paragraaf wordt de financiële beoordeling van het investeringsvoorstel aan de hand van de in de genoemde Kadernotitie opgenomen punten toegelicht. Vertrekpunt De aanvraag past volledig binnen het Programma Volhoudbaar 2.0 dat is opgenomen in het Coalitieakkoord 2022-2026. Geografisch past de Grondbank in het Programma Spoorzone dat ook is opgenomen in het Coalitieakkoord en als icoonproject is aangeduid in de concept-Samenwerkingsagenda met de provincie Fryslân.

Blad 6

De aanvraag is specifiek gericht op maatregelen met betrekking tot verduurzaming van de Grondbank en levert daarmee een nadrukkelijke bijdrage aan de transitie van lineair naar circulair. Inhoudelijk filter De verduurzaming van de Grondbank is van betekenis voor diverse gemeentelijke ambities zoals die in het Kompas zijn afgebeeld. Voor de groenblauwe regio is de gerichtheid op duurzame energie, klimaatadaptiviteit en circulariteit aantoonbaar. Aan de ambitie van een sterke economische positie wordt een bijdrage geleverd omdat de grondbank voor bedrijven een positieve vestigingsfactor, als voorbeeldfuntie, is voor circulaire bedrijvigheid. Kijken wij naar de veranderkracht van het voorstel dan is sprake van een hoge score op diverse onderdelen. Het voorstel is een logische eerste stap naar circulariteit, CO2-neutraliteit en uiteindelijk klimaatneutraliteit. Andere partijen worden met het voorstel gestimuleerd hierin ook een rol te vervullen, mede door contractuele verplichtingen om duurzame(re) methodieken in de uit te besteden logistiek toe te passen. Met het concept Grondbank is reeds de nodige ervaring opgedaan, zij het dat we nu vaak vanuit tijdelijke locaties werken. Door deze ervaringen kunnen we resultaatgericht werken. ‘Grensverleggend’ is het voorstel niet. Werken met een grondbank is niet uitzonderlijk.

We staan hier voor een start van de ontwikkeling als living lab; de grondbank als plek waar we als gemeente samen met andere overheden gaan zorgen voor een opwaardering en verwaarding van grondstromen. Monitoring en Evaluatie In alle fasen van ontwerp tot realisatie en exploitatie wordt de grondbank zo duurzaam mogelijk vorm geven. Het gaat hierbij om duurzame ontwerpafwegingen en duurzame keuzes als het om de inkoop, uitvoering en exploitatie gaat. Gedurende dit proces wordt continue gemonitord wat het CO2 verbruik is en door middel van evaluatiemomenten bijgestuurd als uit de evaluatie blijkt dat dit nodig is. Verantwoording en communicatie Verantwoording over de onttrekking aan de fondsen vindt plaats in de paragraaf ‘Leeuwarden Duurzaam’ in de begroting en jaarrekening en is daarmee ingebed in de jaarlijkse P&C-cyclus. Daarnaast zal de raad regelmatig worden geïnformeerd over de stand van zaken van de grondbank. Leeuwarden, 31 oktober 2023,

burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. Signed By: Buma, Sybrand <sybrand.buma@leeuwarden.nl> 03/11/2023 12:43:07 CET {{Signer1}} ID: 43f50dd1-c42e-48ff-abd1-f320ee3cca25 Auth: Scribble

Blad 7

secretaris. Signed By: de Jong de, Eelke <eelke.dejong@leeuwarden.nl> 01/11/2023 10:11:27 CET {{Signer2}} ID: 43f50dd1-c42e-48ff-abd1-f320ee3cca25 Auth: Scribble

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.