Raadsvoorstel begroting gemeente Leeuwarden 2024

Raadsvoorstel Raadsvoorstel Begroting gemeente Leeuwarden 2024 Zaaknummer: 2023-215143 ----------------------------------------------------------Aan de gemeenteraad. Inleiding Hierbij bieden wij u ter vaststelling de gemeentelijke begroting 2024 en meerjarenraming t/m 2027 aan. Leidraad voor deze begroting vormen de doelen en maatregelen, zoals gesteld in ons coalitieakkoord “Nu investeren in de toekomst.” (2022). In deze begroting worden de daaruit volgende plannen voor 2024 toegelicht die bijdragen aan de realisatie van alle gestelde doelen. Wij zijn daarbij dit keer in hoge mate afhankelijk van autonome ontwikkelingen en het Rijk. De energiekosten fluctueren, de inflatie is hoog en de arbeidsmarkt is krap. Ook de geopolitieke onrust en opvang van vluchtelingen blijft naar verwachting een bepalende factor. Door het aftreden van het kabinet-Rutte IV handelen ministers en staatssecretarissen enkel nog lopende zaken af. Op 12 september 2023 zijn bepaalde onderwerpen ‘controversieel' verklaard, die worden dus uitgesteld tot een volgend kabinet. Binnen deze context gaan wij het nieuwe begrotingsjaar in. Reëel sluitende begroting Ontwikkeling financiële positie Voorliggende meerjarenraming is structureel en reëel sluitend. Op dit moment is sprake van een structureel overschot van € 114.000 in jaarschijf 2027. Onze incidentele begrotingspositie is solide.

De laagste stand van de Algemene Reserve (AR) bedraagt € 18,3 mln in de jaarschijf 2023. Dit is ruim boven de vastgestelde minimumgrens van € 15 mln. De jaren 2024 e.v. ontwikkelt de AR zich positief (oplopend naar ruim € 50 mln in 2027). Let wel, veronderstelde eindstanden moeten de komende jaren nog gerealiseerd worden en zijn grotendeels te danken aan de stortingen van de positieve begrotingssaldi in de AR. Daarbij zijn gemeenten nog altijd verwikkeld in belangrijke discussies met de Rijksoverheid over de opschalingskorting, de Jeugdzorg, het gemeentelijk belastinggebied en een nieuwe financieringssystematiek. In combinatie met alle in de inleiding genoemde onzekerheden, is het niet eenvoudig om een stabiel financieel begrotingsbeleid te voeren. Wij gaan ons daarom, als onderdeel van de komende tussenevaluatie van het coalitieakkoord (midterm review), de komende tijd beraden op mogelijke maatregelen om de stabiliteit van de financiële positie te borgen. Inflatie De accressen van het Gemeentefonds zijn in de meicirculaire opgehoogd als gevolg van de loon- en prijsontwikkelingen. Dit betekent dat een deel van de extra middelen moet worden ingezet om de hogere loon- en prijsontwikkelingen in onze begroting op te vangen.

De indexen die hiervoor gebruikt worden, zijn ontleend aan de meest recente publicaties van het Centraal Planbureau (CPB) zoals die opgenomen zijn in de meicirculaire 2023. Ten opzichte van de ramingen in het voorjaar zijn de percentages aangepast. Daarnaast worden de hogere inflatiecijfers doorgerekend in de belastingen waaronder de OZB.

Blad 2

Afwijkingen in ramingen van voorgaande jaren worden door het toepassen van een systeem van nacalculatie hersteld. De lonen stijgen in 2024 t.o.v. de begroting 2023 met 7,6%, de prijzen met een percentage van 7,3% en de subsidies met 7,5% (mix percentage lonen/prijzen). In de nieuwste inflatiebrief en in de paragraaf weerstandsvermogen (zie hierna), wordt u hier nader over geïnformeerd. Weerstandsvermogen Beheersing operationele risico’s Wij lopen net als andere overheidsorganisaties financiële risico’s. Bijvoorbeeld ten aanzien van garantstellingen, leningen en op het terrein van de Jeugdzorg. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing hebben wij zulke risico’s in beeld gebracht met mogelijke beheersmaatregelen. In deze paragraaf wordt, naast de risico’s die ook in eerdere jaren zijn opgenomen, ook ingegaan op een aantal moeilijk in te schatten parameters (renteontwikkeling, verdere inflatieontwikkeling, ontwikkeling op de energiemarkt, kostenverhogende effecten van schaarste etc.). Deze posten laten zich op dit moment niet goed inschatten, maar vormen wel een belangrijke bedreiging voor onze financiële positie en er is ook een grote kans dat zich extra kosten voor zullen doen. Daarom gaan we uit van € 1.000.000 met een kans van 75%.

Mochten de gezamenlijke risico’s zich daadwerkelijk voordoen, dan kunnen ze (tijdelijk) opgevangen worden door de aanwezige weerstandscapaciteit in de vorm van de eerdergenoemde AR. De Zuidlanden Voor De Zuidlanden is op basis van een risicosimulatie een risico berekend van € 21,5 mln. Dit kan worden opgevangen binnen de grondexploitatie door het resultaat van € 0,1 mln (netto contante waarde) en € 21,4 mln ten laste van de reserve Grondexploitatie. Het risico van de overige grondcomplexen bedraagt € 1,05 en de hoogte van de reserve Grondexploitatie eind 2027 van € 22,38 mln is daarmee nagenoeg toereikend om het huidige risicoprofiel van € 22,4 mln af te dekken. Bij de jaarrekening 2023 vindt er een actualisatie van de grondcomplexen en de risico-inschatting plaats. Hierbij wordt ook de gevoeligheid rondom de renteontwikkeling verder geanalyseerd. Nieuwe opzet begroting Op basis van de financiële verordening wordt bij aanvang van iedere raadsperiode een programma indeling voor de komende raadsperiode vastgesteld door de raad. Dit geldt ook voor eventuele extra paragrafen (thema's) naast de verplichte paragrafen. De auditcommissie is over de nieuwe indeling op hoofdlijnen geconsulteerd. Zij heeft zich hier positief over uitgesproken.

Uitgangspunten begroting en verantwoording Uitgangspunten voor de nieuwe begroting zijn net als nu, dat: - alle bestaande gemeentelijke taken (financieel) ondergebracht zijn in programma’s; - de begrotingsuitvoering voor ongeveer 80% uit reguliere en going concern taken bestaat, waar minder politieke sturing op nodig is, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn; - er daarom vooral wordt gestuurd (en verantwoord) langs de lijnen en doelen uit het coalitieakkoord.

Blad 3

Nieuwe programma-indeling De nieuwe opzet bestaat uit elf programma's onderverdeeld naar vijf hoofdopgaven. Onder ieder programma vallen daarmee samenhangende Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voorgeschreven taakvelden. De gestelde doelen in de begroting en de financiën sluiten daardoor beter op elkaar aan. U autoriseert de budgetten op programmaniveau. Aanvullende paragrafen Paragrafen zijn dwarsdoorsnedes uit verschillende begrotingsprogramma’s. Aan de (BBV-)verplichte paragrafen en de thema-paragraaf Volhoudbaar (2.6), zijn twee thema-paragrafen toegevoegd: - 2.7 Leeuwarden-Oost - 2.8 Binnenstad Dit, omdat het net als Volhoudbaar, complexe en langdurige opgaven betreft die nog niet van a tot z zijn uitgegeten. De weg naar de oplossing voor de vraagstukken in deze paragrafen is veelal nog exploratief en vraagt daarom des te meer betrokkenheid en draagvlak van de raad. Nieuw is ook de Openbaarheidsparagraaf (2.16) die over de Wet open overheid (Woo) gaat. Daarmee geven we invulling aan artikel 3.5 van de Woo en besteden we aandacht aan beleidsvoornemens inzake de uitvoering van de Woo. Aan paragraaf 2.10 Investeringen en fondsen is informatie toegevoegd over de 3 strategische fondsen (reserves) die bij de vorige begroting door u zijn ingesteld: 1. klimaat, energie en biodiversiteit (€ 10 mln); 2.

maatschappelijke vernieuwing; inclusief preventie, sport en cultuur (€ 15 mln); 3. strategische ontwikkeling; inclusief innovatie, stedelijke vernieuwing en mobiliteit (€ 15 mln). U wordt nu gevraagd de nieuwe programma-indeling en paragrafen vast te stellen. Dit heeft ook consequenties voor de begroting 2023 en vraagt aanpassing van de Financiële verordening. In een apart raadsvoorstel wordt u de Verordening tot wijziging van de Financiële verordening Leeuwarden 2023 aangeboden. U moet hierover besluiten voordat u de begroting 2024 vaststelt. Eerste begrotingswijziging Recent hebben wij binnen het college aanvullende afspraken gemaakt over een aantal knelpunten. Het betreft bestaand beleid dat we incidenteel willen honoreren en dekken uit de AR, omdat anders ongewenste onderbreking of verstoring optreedt.

Blad 4

Samengevat gaat het om de volgende posten met het bijbehorende jaarbudget. Tabel 1 Onderwerp 1. Kwartiermaker ondermijning 2. Versnelde vervanging 6 kunstgrasvelden 3. Tijdelijke versterking KCC 4. Ophoging Mienskipsfonds Totaal

Bedragen x € 1.000 2024 125 580 150 100 955

Het saldo van de AR in 2024 is na aftrek (€ 18,3 mln - € 955.000 =) 17,4 mln. In bijlage 2 bij dit raadsvoorstel is als 1e begrotingswijziging een weergave opgenomen van deze aanpassingen op programma- en taakveldniveau. Toelichting 1. Kwartiermaker ondermijning € 125.000 De gemeente is verantwoordelijk voor de regie op de aanpak van ondermijning. De aanpak is tot nu toe vooral vanuit de sector Veiligheid opgepakt maar vraagt om uitbreiding en samenwerking met meerdere gemeentelijke sectoren. Om deze complexe opgave goed te kunnen uitvoeren, stellen wij voor een kwartiermaker ondermijning aan te zoeken. De urgentie hiertoe wordt nogmaals benadrukt door de uitkomsten van het recente onderzoeksrapport “Leeuwarder Ondermijning. Een bestuurskundigcriminologische analyse” (E. van der Torre, P. Tops en T. Jongepier). 2. Versnelde vervanging 6 kunstgrasvelden € 580.000 Hoewel het niet verboden is, is er veel te doen om het toepassen van rubberkorrels in kunstgrasvelden. Wij willen, mede naar aanleiding van een uitspraak van de Raad van State, de discussie over mogelijke gezondheidsrisico’s en eventueel gevaar voor milieuverontreiniging in Leeuwarden zo snel mogelijk afronden. Daarom stellen we voor om eerder dan gepland de 6 kunstgrasvelden die het betreft te vervangen. In 2024 is hier eenmalig € 580.000 voor nodig. De velden kunnen dan in de zomer van 2024 vervangen worden. 3.

Tijdelijke versterking KCC. € 150.000 Er is tijdelijke versterking van de capaciteit van het Klant Contact Centrum nodig, om in combinatie met andere productie verhogende maatregelen weer op het gewenste kwaliteitsniveau te komen. Uitgegaan is van twee fte schaal 7 plus overhead. 4. Ophoging Mienskipsfonds € 100.000 Het budget voor het Mienskipfonds is in de afgelopen jaren teruggebracht van € 400.000 in 2021 naar 200.000 in 2023 en 2024 en vervalt (zonder nieuwe toekenning) in 2025. Gelet op het beroep op het fonds in 2023, is ophoging met € 100.000 gewenst. Voorgesteld wordt de betreffende incidentele posten en onderliggende beleidsrelevantie in de integraliteit van de midterm review (2024) nog weer inhoudelijk mee te wegen. Wij vonden het in dit stadium niet opportuun de

Blad 5

bestedingsvoorstellen direct in de begroting te verwerken en vragen u daarom de primitieve begroting conform dit voorstel te wijzigen. Op korte termijn kunt u, in aanvulling op bovengenoemde knelpunten, nog een apart knelpuntenvoorstel Neushoorn van ons verwachten. Dit, omdat het een meer politieke afweging betreft. Vervolgacties U kunt van ons ook nog de Tussenrapportage (Turap), uitkomsten van de Septembercirculaire en een inflatiebrief verwachten. Deze informatie kunt u betrekken bij de behandeling van de begroting in november. Tot slot, laten we u weten dat ook een voorstel in voorbereiding is ter verbetering van de informatiewaarde van de jaarstukken. Dat voorstel zal nog dit najaar ter bespreking worden voorgelegd aan de auditcommissie. Leeuwarden, 3 oktober 2023, burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. Signed By: Buma, Sybrand <sybrand.buma@leeuwarden.nl> 13/10/2023 12:50:40 CEST {{Signer1}} ID: 0c911659-7451-4799-b0d9-b145b48b4148 Auth: Scribble

secretaris. Signed By: de Jong de, Eelke <eelke.dejong@leeuwarden.nl> 12/10/2023 10:13:43 CEST {{Signer2}} ID: 0c911659-7451-4799-b0d9-b145b48b4148 Auth: Scribble

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.

BIJLAGE 1 Overzicht mee- en tegenvallers per programma/investeringskredieten begroting 2023 Behorende bij raadsvoorstel zaaknummer: 2023-215143

Tabel 2 Overzicht mee- en tegenvallers 2023 per programma Hoofdopgave/programma

Lasten

Bedragen x € 1.000 Baten

R2HOG01 – Een sterke samenleving met kansen voor iedereen R2PGM0101 - Bestaanszekerheid

5.990

0

R2PGM0102 - Meedoen

10.200

0

-148

0

47

0

1.719

80

126

0

-40

0

548

0

1.422

0

R2PGM0103 - Volksgezondheid en sport R2PGM0104 - Onderwijs R2HOG02 - Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving R2PGM0201 - Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing R2PGM0202 – Veiligheid R2HOG03 - Toonaangevend in cultuur/evenementen R2PGM0301 - Cultuur R2HOG04 - Circulaire en concurrerende economie R2PGM0401 - Economie R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat R2HOG05 - Samenwerking en organisatie R2PGM0501 - Bestuur R2PGM0502 - Ondersteuning Resultaat

0

0

3.280

-23.224

23.144

-23.144

Voorgaand overzicht van structurele en incidentele mee- en tegenvallers leidt tot: - een onttrekking van € 10.123.000 aan de Algemene Reserve; en - aanvulling van onderstaande investeringskredieten. Tabel 3 Aanvulling meerjaren Investeringsoverzicht 2023

Bedragen x € 1.000

Hoofdopgave/programma

Investeringskrediet

R2HOG01 – Een sterke samenleving met kansen voor iedereen R2PGM0103 - Volksgezondheid en sport Vastgoed en installaties

2.202

Vervanging en renovatie kunstgrasvelden

960

Instandhouding bouwkundig sporthallen

593

Instandhouding infra sportparken

35

Vervanging en instandhouding installaties

25 3.815

R2HOG02 - Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving R2PGM0201 - Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Herinrichting Huizumerbegraafplaats

107

Speel- en spelvoorzieningen

45

Tractie

32 184

Hoofdopgave/programma

Investeringskrediet

R2HOG04 - Circulaire en concurrerende economie R2PGM0402 - Verkeer, vervoer en waterstaat Infrastructurele aanpassingen

1.795

Verharding

125

Scanauto en apparatuur

89 2.009

R2HOG05 - Samenwerking en organisatie R2PGM0502 - Ondersteuning Vervangingsinvesteringen ICT / IM / FB

1.070

Indexatie (diverse) investeringskredieten

1.659

Correctie krediet rioleringsprogramma

-1.479 1.250

Totaal investeringskredieten 2023

7.258

BIJLAGE 2 1e begrotingswijziging 2024 met weergave wijzigingen op programma- en taakveldniveau Behorende bij raadsvoorstel zaaknummer: 2023-215143 Tabel 3 Aanvullende knelpunten op programma- en taakveldniveau

Bedragen x € 1.000

Programma

Taakveld

Soort

2024

Onderwerp

Nr.

Nr.

Omschrijving

mutatie

Lasten

Mienskipfonds

R2PGM0102 - Meedoen

R2TKV0610

Samenkracht en burgerparticipatie

Incidenteel

100

0

Aanvraag kwartiermaker ondermijning

R2PGM0202 – Veiligheid

R2TKV0120

Openbare orde en Veiligheid

Incidenteel

125

0

Versterking capaciteit KCC

R2PGM0502 - Ondersteuning

R2TKV0004

Overhead

Incidenteel

150

0

Versnelde afschrijving kunstgrasvelden

R2PGM0502 - Ondersteuning

R2TKV0003

Beheer overige gebouwen en gronden

Incidenteel

580

0

955

0

Resultaat dekking Algemene Reserve

Omschrijving

Baten