Raadsvoorstel Basisnotitie ‘Inter-visies’ - Herziening Omgevingsvisie gemeente Leeuwarden

Raadsvoorstel

Basisnotitie ‘Inter-visies’ - Herziening Omgevingsvisie gemeente Leeuwarden Zaaknummer: 2025-284546 ----------------------------------------------------------Aan de gemeenteraad. Inleiding Eind 2021 is de huidige Omgevingsvisie gemeente Leeuwarden door de gemeenteraad vastgesteld. Een integrale visie op de fysieke leefomgeving voor de lange(re) termijn (2028) én voor de gehele gemeente. Bij de vaststelling van de Omgevingsvisie 2021 zijn door de gemeenteraad zes moties aangenomen: - Motie Beleidskader groene en blauwe structuren; deze motie is inmiddels uitgewerkt in het Beleidskader biodiversiteit en het Beleidskader water. - Motie Beleidskader Omgevingskwaliteit; voor de dorpen en het buitengebied is een Landschapsbiografie gemaakt die expliciet als input dient voor het omgevingsplan. Daarnaast speelt omgevingskwaliteit een expliciete rol bij het opstellen van beleids- en ontwikkelkaders respectievelijk -programma’s. Bij het opstellen van het omgevingsplan wordt nader invulling gegeven aan het begrip omgevingskwaliteit. Ook is recent in opdracht van de provincie Fryslân, de VFG, Hûs en hiem en de stuurgoep De Friese Aanpak een advies uitgebracht over de toekomstbestendige borging van de omgevingskwaliteit van Fryslân. - Motie Ontwikkelkader Leeuwarden Oost; inmiddels is het Ontwikkelprogramma Leeuwarden Oost door uw raad vastgesteld.

- Motie Ontwikkelkader Stadsrandzone; uitwerking van deze motie is deels gebeurd via het Beleidskader Water en het Beleidskader Biodiversiteit. Aanvullend wordt een Ontwikkelprogramma Stationsgebied De Werp en een Ontwikkelprogramma Nieuw Stroomland opgesteld waarbij nadrukkelijk de zuidwestelijke stadsrandzone wordt beschouwd. - Motie waterrecreatie kleine vaarwegen; dit onderwerp komt terug in het opgestelde Beleidskader Water en is onderwerp van gesprekken op bestuurlijk niveau tussen gemeente, Wetterskip, provincie en andere betrokkenen. - Motie toegankelijkheid volgens VN-verdrag; het ontwikkelprincipe ‘verbinden’ is hierbij een belangrijke leidraad. Bij de beoordeling van initiatieven, maar ook bij de uitwerking van de Omgevingsvisie in beleids- en ontwikkelkaders, respectievelijk -programma’s. Dit punt zal nader uitgewerkt worden in het ontwerp-Omgevingsplan. Het 3x3-principe uit de huidige Omgevingsvisie (drie ambities, drie gebieden, drie ontwikkelprincipes) heeft zijn doorwerking gehad in de uitwerking van de huidige Omgevingsvisie, primair in beleidskaders en -programma’s. Ook in het coalitieakkoord 2022-2026, ‘Nu investeren in de toekomst’ hebben de

Blad 2

ontwikkelprincipes betekenis gekregen. Niet alleen in de ondertitel van het akkoord, maar juist ook in de uitgangspunten voor de huidige bestuursperiode. Zo zijn de drie ambities en de drie ontwikkelprincipes uit de door uw raad vastgestelde Kaderstelling Fondsen Programmabegroting 2023, voor een belangrijk deel bepalend geweest voor de beoordeling of een initiatief in aanmerking kon komen voor een bijdrage uit de fondsen. Aanleiding tot herziening Over (de aanleiding tot) de herziening hebben wij u bij brief van 3 juni jl. geïnformeerd. In die brief hebben wij ook de voorliggende Basisnotitie aangekondigd. Inhoudelijk én vanuit juridisch-planologisch oogpunt zijn er meerdere aanleidingen om tot een herziening van de huidige Omgevingsvisie te komen. In de bijgevoegde Basisnotitie ‘Inter-visies’ noemen wij die aanleidingen en blikken wij kort terug op de hoofdlijnen van de huidige Omgevingsvisie. Vervolgens geven wij een toelichting op relevante trends en (ruimtelijke) ontwikkelingen. De inhoudelijke richting voor de herziene Omgevingsvisie schetsen wij in hoofdstuk 4, gevolgd door het zogenoemde Handelingsperspectief: de wijze waarop en met wie en waarmee uitvoering wordt gegeven aan de inhoud van de herziene Omgevingsvisie. De Basisnotitie wordt afgesloten met aandacht voor participatie en communicatie.

Wat de Omgevingswet betreft én ook wat ons betreft onlosmakelijke onderwerpen bij de opstelling van een Omgevingsvisie. De meeste hoofdstukken worden afgesloten met een blokje ‘Uitgangspunten voor de nieuwe Omgevingsvisie’. Uitgangspunten waar wij in 2026 mee aan de slag gaan. De nieuwe Omgevingsvisie heeft een planhorizon tot 2050. Dat vraagt om een brede blik op de lange termijn, rekening houdend met nieuwe vraagstukken, nieuwe trends, ontwikkelingen en kansen. De positionering van Leeuwarden op verschillende schaalniveaus is een belangrijk aandachtspunt, zeker ook met het oog op de in voorbereiding zijnde Nota Ruimte (de ‘nationale Omgevingsvisie’) en de POVI (de provinciale omgevingsvisie). In dat verband is de dit jaar uitgebrachte Verstedelijkingspropositie van de Friese F4 (gemeenten Heerenveen, Leeuwarden, Smallingerland en Súdwest-Fryslân) ook zeer relevant. Wij zien voldoende reden om vast te houden aan de hoofdambities zoals die zijn geformuleerd in de huidige Omgevingsvisie. En ook het al genoemde 3x3principe wordt wat ons betreft gehandhaafd. Wel kan sprake zijn van aanscherping of verfijning, bijvoorbeeld waar het gaat om de gebiedsindeling. Een en ander vormt een bouwsteen voor de inhoud van de nieuwe Omgevingsvisie die volgens planning eind 2026 aan u wordt aangeboden ter besluitvorming.

Beoogd effect Het belangrijkste doel van de herziening van de huidige Omgevingsvisie is om een integrale en betere invulling te geven aan de strategische keuzes voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving tot 2050. Voor de herziening van de huidige Omgevingsvisie hanteren we de volgende doelstellingen:

Blad 3

-

Een integrale en inhoudelijk meer geladen omgevingsvisie (hoofdstuk 4 Basisnotitie); opgaven en keuzes in samenhang gepresenteerd. Een sturende omgevingsvisie (hoofdstuk 5); de 3x3 systematiek verder uitwerken, verfijnen en toepassen. Een omgevingsvisie die conform de bedoelingen van de Omgevingswet is opgesteld (hoofdstuk 5); ontsluiting via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Een omgevingsvisie met een duidelijk handelingsperspectief (hoofdstuk 5); verduidelijking van rollen van gemeente en van anderen. Een bekende omgevingsvisie (hoofdstuk 6); breed bekend én beeldend. Een omgevingsvisie met draagvlak (hoofdstuk 6); brede participatie.

Argumenten Deze Basisnotitie is een tussenstap op weg naar de herziening van de huidige Omgevingsvisie. Dat verklaart de titel van de Basisnotitie: Inter-visies. Een document tussen de huidige én de nieuwe visie. Deze stap is van belang om tijdig draagvlak te verkrijgen op de hoofdlijnen en op het beoogde proces. Die tussenstap is nu des te belangrijker omdat op 18 maart 2026 de gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden. Door de besluitvorming over deze Basisnotitie door uw raad, bent u in de gelegenheid bouwstenen voor de herziene Omgevingsvisie mee te geven aan de nieuwe raad, zonder dat die herziening ‘nu’ reeds in beton gegoten is. Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) Op grond van de Omgevingswet dient de omgevingsvisie vergezeld te gaan van een milieueffectrapportage (MER). Met een omgevingseffectrapportage (OER), een uitgebreide variant daarop, wordt breder gekeken naar thema's in de fysieke leefomgeving. Hierbij kan gedacht worden aan thema's als positieve gezondheid, duurzaamheid en klimaatadaptatie. De OER helpt bij het afwegingsproces rond de vraag welke functies waar ruimte krijgen binnen de omgevingsvisie en hoeveel ruimte. Een eerste stap om te komen tot een OER is het opstellen van een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD). Deze is parallel aan de opstelling van deze Basisnotitie tot stand gekomen.

De bijgevoegde NRD heeft als doel om inzicht te geven in de stappen die ten behoeve van het OER doorlopen worden. De NRD beschrijft welke omgevingsaspecten en effecten in het OER onderzocht gaan worden (reikwijdte) en geeft informatie over de manier waarop de effecten van de omgevingsvisie onderzocht zullen worden en met welke diepgang (detailniveau). De NRD bevat een eerste aanzet voor de te onderzoeken alternatieven in het OER. Deze alternatieven hebben een link met de drie ontwikkelprincipes uit de huidige Omgevingsvisie. Deze alternatieven zijn: 1. Volledig inzetten op Groen-Blauw (Vergroenen); 2. De mens volledig centraal (Verbinden); 3. Robuust economische toekomst (Verwaarden). Door de drie ‘hoeken’ van het speelveld in beeld te brengen, ontstaan waardevolle bouwstenen voor de ontwerp-Omgevingsvisie. Vanuit deze drie alternatieven wordt vervolgens één voorkeursalternatief gemaakt. Deze vormt de basis voor de ontwerp-Omgevingsvisie. De NRD hebben wij op 11 november jl. vastgesteld.

Blad 4

Kanttekeningen en risico’s Na de besluitvorming van uw raad over de voorliggende Basisnotitie, volgen binnen enkele maanden de gemeenteraadsverkiezingen die de samenstelling van raad en college zullen beïnvloeden. Dat kan betekenen dat de inhoudelijke richting van de herziene Omgevingsvisie aangepast moet worden om nieuwe beleidswensen in te passen. Datzelfde geldt voor nieuwe externe ontwikkelingen, zoals wijzigingen in het rijksbeleid. Veel gemeenten staan voor een vergelijkbare opgave als Leeuwarden om op grond van de Omgevingswet vóór 1 januari 2027 te beschikken over een Omgevingsvisie die conform de bedoelingen van de Omgevingswet is opgesteld. Dat zet druk op de beschikbaarheid van goede bureaus; bureaus die nodig zijn voor de opstelling van een OER, voor het uitvoeren van (ontwerpend) onderzoek, ter ondersteuning van het participatietraject en voor de ontsluiting van de Omgevingsvisie via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Dat kan ook druk zetten op de doorlooptijd van de herziening. Financiën Voor de opstelling van deze Basisnotitie én voor de opstelling van de uiteindelijke herziene Omgevingsvisie zijn middelen beschikbaar vanuit de reguliere begroting. Vervolgacties op hoofdlijnen In de Basisnotitie is een stroomschema opgenomen die de diverse stappen tot en met de herziene Omgevingsvisie verbeeldt. Daar is ook een planning op hoofdlijn aan verbonden.

Besluitvorming over de herziene Omgevingsvisie is aan uw raad en is beoogd in december 2026. Voorafgaand daaraan is een participatietraject voorzien en een participatieplan is in voorbereiding. Wij zullen uw raad van harte uitnodigen om aan dit participatieproces deel te nemen.

Leeuwarden, 11 november 2025,

burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. Signed By: de Jong, Eelke {{Signer1}} 17/11/2025 11:05:46 CET ID: ad37f0e0-55ad-4d7a-abfb-04762ef3850d Auth: Scribble

secretaris. Signed By: van Haersma Buma, Sybrand {{Signer2}} 14/11/2025 16:25:13 CET ID: ad37f0e0-55ad-4d7a-abfb-04762ef3850d Auth: Scribble

Blad 5

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.