Raadsvoorstel Addendum omgevingsvisie Energie & Warmte en Beleidsprogramma Energie 2025-2030

Raadsvoorstel Addendum omgevingsvisie Energie & Warmte en Beleidsprogramma Energie Zaaknummer: 2025-272199 ----------------------------------------------------------Aan de gemeenteraad. Inleiding De energietransitie is een van de meest ingrijpende maatschappelijke en technische opgaven van deze tijd. Energie is de motor van onze samenleving: we hebben het onder andere nodig om te wonen, te werken en te reizen. Tegelijkertijd worden we geconfronteerd met sterk gestegen energieprijzen, een overbelast elektriciteitsnet en de noodzaak om ons energiegebruik drastisch te verduurzamen. Het bestaande energiesysteem voldoet niet langer; de toekomst vraagt om een decentraal, flexibel en sociaal rechtvaardig energiesysteem. De gemeenteraad wordt juist nu gevraagd om een besluit, omdat het bestaande beleid, de Leeuwarder Energie Agenda 2021–2024, eind 2024 is afgelopen. Daarmee ontbreekt een actueel beleidsmatig fundament voor de keuzes die wij de komende jaren moeten maken. Uit de evaluatie van de LEA blijkt bovendien dat nieuwe stappen noodzakelijk zijn: meer regie op duurzame opwek en een verbeterde aanpak op het gebied energiearmoede en netcongestie zijn wenselijk. Daarnaast is in het coalitieakkoord ‘Nu investeren in de toekomst’ afgesproken dat de ambitie wordt verhoogd van 49% naar 60% CO₂-reductie in 2030.

Deze aangescherpte doelstelling vraagt om vaststelling van nieuwe kaders door uw raad, zodat wij op basis daarvan kunnen handelen. De raad is in het voortraject meerdere malen betrokken geweest. Zo is op 16 juli 2024 de Startnotitie Energie door het college vastgesteld en op 18 september 2024 met uw raad besproken. Ook bent u in mei 2025 tijdens een informatieve sessie bijgepraat over de opbrengst van de inwonersraadpleging en de evaluatie van de LEA. Aansluitend vond op 1 oktober 2025 een energiespecial plaats waarin het ontwerp-beleidsprogramma en het ontwerpaddendum met u zijn besproken. Daarnaast zijn raadsleden en fractieassistenten aanwezig geweest bij de georganiseerde energiecafés. Addendum Energie & Warmte op de Omgevingsvisie • Met het Addendum Energie & Warmte wordt de Omgevingsvisie van de Gemeente Leeuwarden uit 2021 geactualiseerd en aangepast. Waar de visie destijds de basis legde met ambities als 49% CO₂-reductie in 2030, wordt nu voorgesteld het nieuwe doel van 60% vast te leggen, evenals aangescherpte doelen voor energiebesparing en duurzame opwek. Daarnaast vragen de sterk gestegen energieprijzen, de toenemende druk op het elektriciteitsnet en nieuwe wetgeving om een aangescherpte koers. • Naast de verhoging van het CO2-reductiedoel naar 60%, wordt ook het besparingsdoel opgehoogd naar 27% minder energieverbruik ten opzichte

Blad 2

•

•

•

van 2018. Daarmee benadrukken we dat energiebesparing een onmisbare stap is binnen de transitie. Verder bevat het addendum duidelijke kaders voor duurzame warmte. Daarbij zijn leidende principes geformuleerd voor de ontwikkeling van collectieve warmtevoorzieningen: duurzaamheid, betaalbaarheid, betrouwbaarheid, toegankelijkheid, integraliteit en openheid aan de bronzijde. Deze principes waarborgen dat bij de realisatie van nieuwe warmtenetten publieke belangen leidend zijn in plaats van winst. Ook de positie van decentrale duurzame opwek krijgt meer gewicht. Het addendum onderstreept dat Leeuwarden niet uitsluitend kan vertrouwen op landelijke grootschalige energieproductie, maar ook lokaal moet inzetten op zon op dak, zon boven parkeerplaatsen, zon op veld, wind en slimme combinaties van functies. Daarnaast positioneert het addendum Leeuwarden nadrukkelijk in de ruimtelijke context. De energietransitie vraagt immers om fysieke ruimte in de stad, de dorpen en het buitengebied. Door de randvoorwaarden vast te leggen in de Omgevingsvisie, wordt geborgd dat toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden met de ruimteclaims vanuit energie en dat de energietransitie zorgvuldig en in samenhang met andere ontwikkelingen wordt ingepast. Dit sluit aan bij de ontwikkelprincipes van de visie: vergroenen, verbinden en verwaarden.

Beleidsprogramma energie 2025-2030 Het Beleidsprogramma Energie 2025–2030 vormt de inhoudelijke uitwerking van het Addendum Energie & Warmte. Waar het addendum de strategische kaders schept, werkt het beleidsprogramma deze uit naar concrete doelen en inspanningen voor de komende vijf jaar. Het beleidsprogramma heeft drie hoofdopgaven: • Ten eerste een sociaal rechtvaardige energietransitie: wij zetten in op een aanpak die inwoners meeneemt en ondersteunt, zodat niemand achterblijft. Energiearmoede wordt bestreden via wijkgerichte programma’s, inzet van energiecoaches en ondersteuning bij verduurzaming. De gemeente onderzoekt de mogelijkheid van een gemeentelijk energie- en warmtebedrijf dat kan bijdragen aan betaalbaarheid, regie en een betere verdeling van lusten en lasten. En we ontwikkelen instrumenten om kwetsbare huishoudens beter te beschermen tegen hoge energiekosten. • Ten tweede richt het programma zich op een volhoudbaar energiesysteem. Dat betekent dat we fors inzetten op energiebesparing, meer lokale opwek uit hernieuwbare bronnen zoals zon en wind, en het benutten van warmte uit bodem, water en lucht. We zoeken actief naar oplossingen voor de druk op het elektriciteitsnet, onder meer door opslag en slimme sturing. Projecten worden zoveel mogelijk gekoppeld aan gebiedsontwikkelingen en clusters, zodat opwek en gebruik dicht bij elkaar plaatsvinden.

Dit vraagt ook om nieuwe vormen van samenwerking met de netbeheerder, marktpartijen en lokale initiatieven. • Ten derde wordt in het beleidsprogramma een ruimtelijke zorgvuldig ingepaste energietransitie uitgewerkt. Nieuwe infrastructuur – zoals warmtenetten, zonnevelden, transformatorstations en kabeltracés –

Blad 3

krijgen onvermijdelijk een plek in ons landschap en onze stad. Het programma stelt dat deze inpassing altijd zorgvuldig moet gebeuren en zoveel mogelijk gekoppeld wordt aan andere opgaven, zoals bijvoorbeeld woningbouw, herstructurering en klimaatadaptatie. Meervoudig ruimtegebruik, zoals zon op dak en boven parkeerplaatsen, wordt actief nagestreefd. Daarmee wordt er voor gezorgd dat de energieprojecten goed worden ingepast en waar mogelijk bijdragen aan het versterken van de ruimtelijke kwaliteit. Het beleidsprogramma beschrijft daarnaast hoe de gemeente haar rol invult. Waar in de Leeuwarder Energie Agenda vooral werd gefaciliteerd, neemt de gemeente nu nadrukkelijker een regisserende en soms ook een realiserende rol. Dat betekent dat wij, waar nodig, zelf ontwikkelen of participeren in projecten, bijvoorbeeld bij warmtenetten of energieopwekking. Tegelijkertijd blijft samenwerking cruciaal: met inwoners, energiecoöperaties, woningcorporaties, bedrijven en onderwijsinstellingen. Tot slot bevat het beleidsprogramma informatie over financiering en monitoring. Jaarlijks wordt de voortgang gemeten aan de hand van indicatoren voor CO₂-reductie, opwek, besparing en warmteontwikkeling. Deze monitoring biedt inzicht in de mate waarin de doelstellingen worden gehaald en geeft de mogelijkheid om tijdig bij te sturen.

Zienswijzen Het Addendum op de Omgevingsvisie Energie & Warmte en het Ontwerp Beleidsprogramma Energie hebben van 1 september tot en met 13 oktober 2025 voor zienswijzen ter inzage gelegen. In die periode zijn acht zienswijzen binnengekomen. Deze zijn voorzien van een antwoord in de Reactienota. De zienswijzen hebben geleid tot inhoudelijke aanpassingen van de stukken, namelijk het beter duiden van heel de gemeente Leeuwarden i.p.v. enkel Leeuwarden. Daarnaast zijn er verschillende aandachtspunten benoemd die waardevol zijn voor het vervolgproces. Er zijn meerdere reacties binnengekomen van energiecoöperaties die hebben aangegeven graag het gesprek met de gemeente aan te gaan over de verdere uitwerking van de energieambities. De energiecoöperaties zijn daarin gewaardeerde partners, waarmee we graag samenwerken op verschillende niveaus. Hun betrokkenheid blijkt uit de zorg en moeite die zij hebben genomen om een zienswijze in te dienen. Zoals in de Reactienota wordt aangegeven, gaan we daarom de komende tijd het gesprek aan met onder andere Mantgum, Stiens, Westeinde, de Oranjewijk en de samenwerkende energiecoöperaties.

Daarbij zullen we vooral bespreken welke rolverdeling per situatie effectief is om daadwerkelijk aan de slag te gaan met de uitvoering van energieprojecten Ambtshalve aanpassingen Naast de zienswijzen zijn enkele ambtshalve aanpassingen doorgevoerd in het Addendum Energie & Warmte en het Beleidsprogramma Energie. Deze aanpassingen verduidelijken de tekst, actualiseren cijfers en sluiten beter aan bij de praktijk. •

Addendum Energie & Warmte (par. 3.2 Nieuwe doelstellingen 2030) De tekst over batterijopslag is aangepast: ‘netcongestieneutraal’ is vervangen

Blad 4

door ‘congestieverzachtend’ en ‘reserveren’ door ‘verkennen’. Ook zijn de provincie en TenneT toegevoegd als partners in deze verkenning. Reden aanpassing: beter aansluiten bij de praktijk en actuele terminologie. •

Beleidsprogramma Energie • Par. 5.2.5 Energiearmoede: doelstelling aangepast naar de meest recente TNO-cijfers (8,8% → 7,1%, ca. 2000 huishoudens). • Par. 5.4.3 Batterijopslag: kwantitatieve doelstelling (200 MW) vervangen door kwalitatieve formulering: “waar nodig in het elektriciteitsnet”. • Par. 5.4.4 Batterijopslag: verduidelijking dat opslag congestieverzachtend moet zijn, met lokale meerwaarde, en alleen mogelijk is met vergunning; samenwerking met provincie en TenneT toegevoegd. • Par. 5.4.4 Energiecampus: verduidelijkt dat opslag nu planologisch nog niet mogelijk is. • Par. 7.1.3 Middelen: actualisatie van toelichting op structurele en incidentele middelen, CDOKE en specifieke uitkeringen. Reden aanpassing: actualisatie, verduidelijking en betere aansluiting bij de uitvoering.

Beoogd effect en argumenten Met de vaststelling van het Addendum Energie & Warmte wordt de Omgevingsvisie van de gemeente Leeuwarden op cruciale punten aangescherpt en geactualiseerd. Het beoogde effect hiervan is dat de gemeente beschikt over een actueel kader dat richting geeft aan de opgaven binnen de energietransitie. Door steun uit te spreken voor het Beleidsprogramma Energie 2025–2030 wordt meteen invulling gegeven aan de uitwerking van die visie. Het beleidsprogramma vertaalt de visie naar onderliggende doelen en uitvoering. Het beoogde effect hiervan is dat de gemeente de komende vijf jaar concreet aan de slag kan met energiebesparing, duurzame warmte, lokale opwek en netversterking, zodat de gestelde doelen daadwerkelijk worden behaald. Vervolgacties op hoofdlijnen • Na vaststelling addendum: het Addendum Energie & Warmte wordt onderdeel van de Omgevingsvisie en als zodanig gepubliceerd. • Na uitspreken steun programma: het Beleidsprogramma Energie 2025– 2030 wordt ter vaststelling aan het college voorgelegd. • Start uitvoering: na vaststelling door het college start de uitvoering van het programma. Leeuwarden, 28 oktober 2025,

burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester.

Blad 5

Signed By: de Jong, Eelke

29/10/2025 10:12:59 CET {{Signer1}}

ID: 46478a4f-2fe2-401a-8887-134601e6e265 Auth: Scribble

secretaris. Signed By: van Haersma Buma, Sybrand 30/10/2025 10:29:52 CET {{Signer2}} ID: 46478a4f-2fe2-401a-8887-134601e6e265 Auth: Scribble

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.